দু সপ্তাহের বেশি সময় ধরে কিম জং-আনকে কোথাও দেখা যাচ্ছে না। কিম ইল-সাং ১৯৪৮ সালে উত্তর কোরিয়া প্রতিষ্ঠা করেছিলেন। তারপর থেকে এই পরিবারেরই কোন না কোন পুরুষ সদস্য দেশটির দায়িত্বে আছেন। এই পরিবারকে ঘিরে যেসব জনশ্রুতি, তা উত্তর কোরিয়ার সমাজের সর্বস্তরে গভীরভাবে প্রোথিত। উত্তর কোরিয়ার এই পরিবারটি কত মহান সে সম্পর্কে প্রোপাগান্ডা আর মগজ ধোলাই শুরু হয় শিশুরা পড়তে শুরু করতে পারার আগেই। স্কুলে যাওয়া শুরু করার আগেই শিশুরা গান গাইতে শুরু করে: “আমি আমাদের নেতা কিম জং-আনকে দেখতে চাই।” উত্তর কোরিয়া ক্ষমতার শীর্ষে এরকম কোন প্রতীকি এবং রাজনৈতিক ব্যক্তিত্ব ছাড়া দেশটিকে কি কল্পনা করা সম্ভব? দেশটির ক্ষমতাবান অভিজাত শ্রেণি কীভাবে নিজেদেরকে সংগঠিত রাখে এবং পুরো সমাজকে পরিচালিত করে? এর সহজ উত্তর হচ্ছে: আমরা জানি না। আরো মজা করে বলতে গেলে, তারাও আসলে জানে না। কারণ তাদের এই কাজটা কখনোই করতে হয়নি। উত্তর কোরিয়ার নেতৃত্বে সবসময়ই ছিল একজন কিম.... কিম জং-আন যখন ক্ষমতা গ্রহণের জন্য তৈরি হচ্ছিলেন, তখন তার শাসনকে বৈধতা দেয়ার জন্য উত্তর কোরিয়ায় ‘পেকটু ব্লাডলাইন’ বলে একটা কথা চালু হয়। ‘পেকটু পর্বতমালাকে’ ঘিরে উত্তর কোরিয়ার অনেক পৌরাণিক গল্পগাঁথা চালু করা হয়েছে। বলা হয়ে থাকে দেশটির প্রতিষ্ঠাতা কিম ইল-সাং এই পর্বতমালা থেকে গেরিলা যুদ্ধ চালিয়েছিলেন। কিম জং-ইলের জন্ম নাকি সেখানে। কিম জং-আন এখনো সেখানে যান যখন তিনি কোন গুরুত্বপূর্ণ রাষ্ট্রীয় নীতিনির্ধারণী সিদ্ধান্ত নেন এবং সেটির গুরুত্ব মানুষের কাছে তুলে ধরতে চান। উত্তর কোরিয়া নামের রাষ্ট্রটি পরিচালিত হয় যে রাজনৈতিক আদর্শের ওপর ভিত্তি করে, তার কেন্দ্রে সব সময় ছিল কোন না কোন একজন কিম। কিন্তু এরকম একজন উত্তরাধিকারীর অনুপস্থিতিতে উত্তর কোরিয়ার অবস্থা কেমন হবে? ধারণা করা হয় কিম জং-আনের তিন সন্তান, কিন্তু তাদের বয়স একেবারেই কম। সবচেয়ে বড়জনের বয়স দশ, আর একেবারে ছোটটির বয়স তিন বছর। কিম জং-আন নিজে যখন ক্ষমতায় আসেন তখন তার বয়স ছিল ২৭ বছর। এরকম সম্ভাবনা হয়তো আছে যে এক ধরণের যৌথ নেতৃত্ব তার শূণ্যতা পূরণ করতে পারে, যেমনটি ঘটেছে ভিয়েতনামে। এই যৌথ নেতৃত্ব নিজেদের বৈধতা অর্জনের জন্য কমিউনিস্ট বিপ্লবের প্রতিষ্ঠাতাদের আদর্শ এবং নীতির দিকেই বেশি করে ঝুঁকবে। উত্তর কোরিয়ার ঘটনাবলী যারা পর্যবেক্ষণ করেন, তারা হয়তো বলতে পারেন দেশটিতে কারা গুরুত্বপূর্ণ পদগুলোতে অধিষ্ঠিত এবং গুরুত্বপূর্ণ সংস্থাগুলো সম্পর্কে নানা সূত্র থেকে গোয়েন্দা তথ্যও হয়তো জানতে পারেন। কিন্তু তাদের পক্ষে আসলে বলা সম্ভব নয় সেখানে নেতৃত্ব দখলের জন্য কী ধরনের উপদল তৈরি হচ্ছে এবং ব্যক্তিগত সম্পর্কের কারণে কে বেশি ক্ষমতাশালী। অনেক সময় দেখা যায় কোন প্রতিষ্ঠানের যিনি আলংকারিক প্রধান, তার তুলনায় উপ প্রধান বা উপ পরিচালক হয়তো বেশি ক্ষমতাশালী। সুতরাং উত্তর কোরিয়ায় কোন কিছু সম্পর্কে ভবিষ্যদ্বাণী করা আসলেই খুবই কঠিন কাজ। বিবিসি বাংলায় আরও পড়তে পারেন: উত্তর কোরিয়ার নেতা কিম জং আন কোথায়? "আমার নামও কিম জং আন" - দক্ষিণ কোরিয়ার তিন 'কিম' উত্তর কোরিয়ার প্রতিষ্ঠাতা কিম ইল-সাং এবং তার ছেল কিম জং-ইল অবশিষ্ট তিন ‘কিম’ যদি কিম জং-আন উত্তর কোরিয়ার ক্ষমতার দৃশ্যপট থেকে উধাও হয়ে যান তখন তার সম্ভাব্য উত্তরাধিকারী হিসেবে তিনজন ‘কিম’ দৃশ্যপটে আসতে পারেন। তবে পারিবারিক শাসন চালিয়ে যাওয়ার ক্ষেত্রে তাদের তিনজনেরই কিছু সীমাবদ্ধতা আছে। প্রথম আসে কিম ইয়ো-জং এর কথা। তিনি হচ্ছেন কিম জং-আনের সবচেয়ে ছোট বোন। বলা হয়ে থাকে তিনি তার বাবার খুবই প্রিয় পাত্রী ছিলেন। তার ডেঁপোমি আর রাজনীতির ব্যাপারে আগ্রহের কারণে খুবই অল্প বয়স থেকেই তিনি তার বাবা কিম জং-ইলের প্রিয়পাত্রী হয়ে ওঠেন। কিম ইয়ো-জং বেশ মার্জিত, নম্র এবং সুশৃঙ্খল। তিনি যে তার ভাই কিম জং-আনের সঙ্গে খুব ঘনিষ্ঠ, সেটা নিয়ে অনেক কিছুই বলা হয়ে থাকে। সিঙ্গাপুরে যখন যুক্তরাষ্ট্রের প্রেসিডেন্ট ট্রাম্প এবং কিম জং-আনের শীর্ষ বৈঠক হয়, তখন চুক্তি সই করার জন্য পাশ থেকে কলম এগিয়ে দিতে দেখা গেছে তাকে। হ্যানয়ে দ্বিতীয় শীর্ষ বৈঠকের সময়ও তার উপস্থিতি পর্যবেক্ষকদের দৃষ্টি এড়ায়নি। তার ভাই যখন রাষ্ট্রনায়কোচিত ছবির জন্য পোজ দিচ্ছেন, তখন দেখা গেল পেছনে উঁকি দিচ্ছেন ছোট বোন কিম ইয়ো-জং। কিন্তু হ্যানয়ের এই শীর্ষ বৈঠকের ব্যর্থতার পর সাময়িক পদাবনতি থেকে নাকি তারও রেহাই মেলেনি। তবে এই খবরটি আসলে কখনোই নিশ্চিত করা যায়নি। উত্তর কোরিয়ার শীর্ষ নীতিনির্ধারণী সংস্থা, স্টেট এফেয়ার্স কমিশনের সদস্য নন তিনি। তবে কোরিয়ার ওয়ার্কার্স পার্টির পলিটব্যুরোর একজন বিকল্প সদস্য এবং প্রোপাগান্ডা এন্ড এডুকেশন ডিপার্টমেন্টের (পিএডি) ভাইস ডিরেক্টর। উত্তর কোরিয়ার এই পিএডি খুবই ক্ষমতাধর সংস্থা । এরা পুরো রাষ্ট্রযন্ত্রের আদর্শগত আনুগত্য নিশ্চিত করে। কিন্তু কিম ইয়ো-জং তো একজন নারী। উত্তর কোরিয়ার মতো সাংঘাতিক রকমের পুরুষতান্ত্রিক একটি দেশে তিনি ক্ষমতার শীর্ষে অধিষ্ঠিত হবেন এটা কল্পনা করা বেশ কঠিন। উত্তর কোরিয়ার রাষ্ট্রযন্ত্রে চরম পুরুষ প্রাধান্য। সেখানে নারী বা পুরুষ কার কী ভূমিকা, কার কাছে কী প্রত্যাশা- তা তাদের লিঙ্গ অনুযায়ী নির্ধারিত। এরকম একটি রক্ষণশীল সমাজে তিনি রাষ্ট্রের শীর্ষ নেতা হবেন,সামরিক বাহিনীকে পরিচালনা করবেন, তা নারীর কাছে প্রত্যাশিত দায়িত্ব-কর্তব্যের সঙ্গে যায় না। দ্বিতীয় যে কিমের কথা শোনা যায় তার পুরো নাম কিম জং-চাওল। তিনি কিম জং-আনের বড় ভাই। তাকে কখনোই রাজনীতি বা রাষ্ট্রক্ষমতার ব্যাপারে আগ্রহী বলে মনে হয়নি। (শোনা যায় তাঁর ব্যাপক আগ্রহ রয়েছে সঙ্গীতশিল্পী এরিক ক্ল্যাপটনের ব্যাপারে)। তিনি বড়জোর কিম পরিবারের একটি প্রতীকি সংযোগের কাজ করতে পারেন। হয়তো তাকে কোন একটি ফাউন্ডেশনের প্রধান করা হতে পারে এবং মাঝে মধ্যে হয়তো তাকে দিয়ে কোন একটা বক্তৃতা পড়ে শোনানো হতে পারে। তৃতীয় যার কথা শোনা যাচ্ছে তিনি হচ্ছেন কিম পিয়ং-ইল। তিনি কিম জং-ইলের একজন সৎ ভাই। কিম ইল-সাং মারা যাওয়ার পর কিম পিয়ং-ইল হবেন উত্তরাধিকারী, এটা‌ই ছিল তার মায়ের ইচ্ছে। কিন্তু তার এই ইচ্ছে পূরণ হয়নি। কিম জং-ইল প্রভাবশালী হয়ে ওঠার পর তার সৎ মাকে কার্যত ক্ষমতা কেন্দ্র থেকে দূরে সরিয়ে দেন। কিম পিয়ং-ইলকে ১৯৭৯ সালে ইউরোপে পাঠিয়ে দেয়া হয়। সেখানে তিনি বিভিন্ন জায়গায় রাষ্ট্রদূতের দায়িত্ব পালন করেন এবং মাত্র গত বছর তিনি উত্তর কোরিয়ায় ফিরে এসেছেন। এ কারণে পিয়ংইয়ংয়ের রাজনীতিতে একটা গুরুত্বপূর্ণ ভূমিকা পালনের মতো নেটওয়ার্ক তার আছে বলে মনে করা হয়। এই মুহূর্তে উত্তর কোরিয়ায় দ্বিতীয় সর্বোচ্চ ক্ষমতাবান ব্যক্তি কে কিং জং-আনের শাসনামলে উত্তর কোরিয়ায় আরো অনেকে আছেন যারা বেশ ক্ষমতাবান এবং গুরুত্বপূর্ণ। কিন্তু এটা বলা বেশ কঠিন তাদের মধ্যে কে বা কারা সহযোগিতার সম্পর্ক গড়ে তুলবেন এবং কারা কারা ক্ষমতার জন্য প্রতিদ্বন্দ্বিতায় লিপ্ত হবেন। গুরুত্বপূর্ণ একজন হচ্ছেন চু রায়ং-হে। কিম জং-আনের সঙ্গে তার সম্পর্কে অনেক উত্থান পতন আছে। কিন্তু অনেক ঝড় ঝাপটা সামলে তিনি এখন পলিটব্যুরোর প্রেসিডিয়ামের প্রেসিডেন্ট এবং একই সঙ্গে স্টেট এফেয়ার্স কমিশনের ভাইস চেয়ারম্যান। গত বছর তিনি বিশ বছরের মধ্যে তিনি প্রথম এরকম দায়িত্ব পেয়েছেন তার পূর্বসুরী কিম ইয়ং-নামকে সরিয়ে। উত্তর কোরিয়ার সঙ্গে আন্তর্জাতিক সম্পর্কের ক্ষেত্রে তিনিই তার দেশের প্রতিনিধিত্ব করেন। কিম ইয়ো-জং কি হতে পারেন উত্তর কোরিয়ায় ক্ষমতার শীর্ষে প্রথম নারী? চু রায়ং-হে সামরিক বাহিনির অনেক উচ্চ পদে অধিষ্ঠিত ছিলেন। তিনি কোরিয়ার ওয়ার্কার্স পার্টির অর্গানাইজেশন এন্ড গাইডেন্স ডিপার্টমেন্টে (ওজিডি) কাজ করেছেন। এদের কাজ হচ্ছে উত্তর কোরিয়ার শাসক গোষ্ঠীর পক্ষে আনুগত্য বজায় রাখা। এটি খুবই শক্তিশালী একটি সংগঠন: উত্তর কোরিয়ায় সবাই যেন রাষ্ট্রীয় আদর্শ মেনে চলে সেটি নিশ্চিত করা এদের কাজ। চু রায়ং-হে সম্ভবত উত্তর কোরিয়ার শীর্ষ নেতার পর দ্বিতীয় সর্বোচ্চ ক্ষমতাবান ব্যক্তি। স্পাই মাস্টার বনাম উদীয়মান ক্ষমতাবানরা আরেকজন হচ্ছেন কিম ইয়ং-চোল। প্রেসিডেন্ট ট্রাম্পের সঙ্গে কিম জং-আনের শীর্ষ বৈঠকের পথ নাকি তিনিই তৈরি করেছিলেন। তিনি যুক্তরাষ্ট্রের পররাষ্ট্রমন্ত্রী মাইক পম্পেওর সঙ্গে বেশ কয়েকবার দেখা সাক্ষাৎ করেছেন। দক্ষিণ কোরিয়ার সঙ্গে উত্তর কোরিয়ার সম্পর্ক রক্ষা করে যে সরকারি দফতর, সেই ইউনাইটেড ফ্রন্ট ডিপার্টমেন্টেরও প্রধান ছিলেন। উত্তর কোরিয়ার প্রধান গোয়েন্দা সংস্থার প্রধানের দায়িত্বও পালন করেছেন। কিন্তু যুক্তরাষ্ট্রের সঙ্গে আলোচনা যখন ভেঙ্গে গেল তখন তার পদাবনতি ঘটে। কিন্তু এই স্পাই মাস্টার খুব বেশি সময় যে আড়ালে থাকবেন সেটার সম্ভাবনা কম। এখানেই শেষ নয়, আরও এক কিমের নাম শোনা যাচ্ছে, তিনি হচ্ছেন কিম জে-রিয়ং। তিনি স্টেট এফেয়ার্স কমিশনের সদস্য এবং প্রধানমন্ত্রী। এটি মোটামুটি প্রভাবশালী একটি পদ। তার সম্পর্কে খুব কমই জানা যায়। তবে গত বছর যখন অন্যদের ভাগ্য খারাপ যাচ্ছিল তখন মনে হচ্ছিল যেন তার ভাগ্য খুলে গেছে। উত্তর কোরিয়ার সবচাইতে বিচ্ছিন্ন প্রদেশগুলোর পরিচালনার দায়িত্ব ছিল তার। অনেক গুরুত্বপূর্ণ সামরিক শিল্প স্থাপনার দায়িত্বেও ছিলেন তিনি। এর মানে উত্তর কোরিয়ার পরমাণু কর্মসূচি পরিচালনার ক্ষেত্রে তার একটা ঘনিষ্ঠ সম্পর্কও হয়তো ছিল। জং পিয়ং-টেক আরেকজন উচ্চপদস্থ সামরিক কর্মকর্তা। উত্তর কোরিয়ার স্টেট সিকিউরিটি ডিপার্টমেন্ট বা রাষ্ট্রীয় নিরাপত্তা বিভাগের দায়িত্বে ছিলেন। উত্তর কোরিয়ায় রাজনৈতিক অপরাধের তদন্ত এবং সাজা দেয়া এদের কাজ। রাজনৈতিক নেতৃত্বের শারীরিক নিরাপত্তার দেখাশোনার দায়িত্বও তাদের। এগুলি বেশ গুরুত্বপূর্ণ দায়িত্ব, কারণ পুরো রাষ্ট্র ব্যবস্থার স্থিতিশীলতা এর ওপর নির্ভর করে। হোয়াং পিয়ং-সো হচ্ছেন আরেক জন কর্মকর্তা যিনি শীর্ষ সামরিক দায়িত্বে ছিলেন। চালিয়েছেন অর্গানাইজেশন এন্ড গাইডেন্স ডিপার্টমেন্টের (ওজিডি) মতো গুরুত্বপূর্ণ দফতর। তবে অন্য অনেকর মতো তিনিও পদাবনতির শিকার হয়েছেন। সামরিক বাহিনীর শীর্ষ জেনারেলরা কোরিয়ান পিপলস আর্মিতে কয়েকজন হাতেগোনা শীর্ষ জেনারেল রয়েছেন যারা ক্ষমতার পালাবদলে গুরুত্বপূর্ণ ভূমিকা পালন করতে পারেন। কোরিয়ান পিপলস আর্মির পলিটব্যুরোতে এই মুহূর্তে দুটি শীর্ষ পদে আছেন দুজন জেনারেল। এরা হচ্ছেন কিম সু-গিল এবং কিম ওয়ান-হোং। এই ব্যুরোর দায়িত্ব হচ্ছে সামরিক বাহিনীতে রাজনৈতিক আনুগত্য বজায় রাখা। দেশে যে কোনো ধরনের রাজনৈতিক অনিশ্চয়তার সময় তাদের কাজ খুবই গুরুত্বপূর্ণ। তবে এই দুজনের মধ্যে নাকি দ্বন্দ্ব আছে। তারা দুজনেই কিম জং-আনের ওপর প্রভাব বিস্তারের জন্য প্রতিদ্বন্দ্বিতায় লিপ্ত। ক্ষমতাবান এই ব্যক্তিদের মধ্যে কে কার সঙ্গে দ্বন্দ্বে জড়াবে আর কে কার মিত্র হবে? উত্তর কোরিয়ায় কি কিম ইয়ো-জং এর পক্ষে এবং বিপক্ষে দুটি শিবির তৈরি হতে পারে? অথবা অস্থিতিশীলতার আশংকায় এই প্রতিদ্বন্দ্বিতা কী থেমে যেতে পারে? কারণ ক্ষমতাবানরা কেউই চাইবেন না তাদের পুরো রাষ্ট্র ব্যবস্থা ধসে যাক, যার সুযোগ নিতে পারে দক্ষিণ কোরিয়া বা এমনকী চীন। তবে এখনো পর্যন্ত কিম জং-আনের কোন নিখুঁত উত্তরসুরী নেই। তার বোন যদি দায়িত্ব নিতে চান তাকে লিঙ্গ বৈষম্যের প্রাচীর টপকাতে হবে। ভাঙ্গতে হবে পুরুষকেই উত্তরাধিকারি করার যে চিরাচরিত প্রথা, সেটি। অন্য যাদের কথা বলা হচ্ছে, তাদের কেউই সরাসরি অতি গুরুত্বপূর্ণ ‘পেকটু ব্লাডলাইনের’ কেউ নন। কিন্তু শেষ পর্যন্ত তাদের ভাবতে হবে তাদের রাষ্ট্রের ঐক্যের কথা, যেটি সব আন্তর্জাতিক রীতি-নীতি ভেঙ্গে এ পর্যন্ত বারে বারে টিকে গেছে।

Kim Jong-un 1948-ci ildə Kim Il-sung tərəfindən qurulan Şimali Koreya dövlətinin başında həmişə Kim ailəsinin kişi üzvü durub. Bu ölkəni idarə edən ailə haqqında mifologiya dərin köklərə malikdir. Mallima sürəti və ya Şimali Koreya qəzetlərini necə oxumalı? Şimali Koreya necə dəyişir? BBC müxbirindən nadir reportaj Möhtəşəm lider haqqında təbliğat vətəndaşlara hələ uşaq yaşlarında təqdim olunmağa başlayır: ölkə boyunca məktəbəqədər tədris müəssisələrində "Öndərimiz Kim Jong-un-ı görmək istəyirəm" adlı mahnı oxunur. Bəs, görəsən siyasi və rəmzi əhəmiyyət daşıyan bu şəxs xaricində ölkəni təsəvvür etmək mümkündürmü? Və elitalar özlərini və bütövlükdə cəmiyyəti necə təşkil edə bilər? Biz bu sualın cavabını sadəcə olaraq bilmirik. Daha maraqlı olan isə odur ki, cavabı heç onların özləri də bilmir. Çünki indiyədək belə bir şey baş verməyib. Kim ailəsi həmişə var olub... Şimali Koreyanın qurucusu Kim Il-sung-i vəzifədə oğlu Kim Jong-il əvəzləyib Kim Jong-unu vəzifəyə hazırlayarkən, onun hakimiyyətini legitimləşdirmək məqsədilə hətta "Paektu nəsli" ifadəsi ortaya çıxdı. Paektu, Kim Il-sunqun partizan müharibəsinə başladığı yer sayılır. Bura həmçinin Kim Jong-unun anadan olduğu deyilən müqəddəs və mifoloji dağ sırasıdır. Kim Jong-un mühüm siyasi qərarların əhəmiyyətini nümayiş etdirmək istədiyi zaman məhz bu dağın zirvəsinə baş çəkir. Kim ailəsinin bəzi üzvləri Şimali Koreyanın ideoloji qəlbində həmişə Kimlər ailəsi oub. Bəs, görəsən varissiz qalsa, Şimali Koreyanın vəziyyəti necə olardi? Deyilənə görə, 36 yaşlı Kim Jong-un-ın 3 övladı var. Lakin onlar hələ çox gəncdir - ən yaşlı uşağın 10, ən balacasının isə üç yaşında olduğu güman edilir. Kim Jong-un-ın özü də hakimiyyət başına gələndə gənc sayılırdı - onun cəmi 27 yaşı var idi. Vyetnamda olduğu kimi, Şimali Koreyada da hakimiyyət başına bir növ kollektiv rəhbərlik gələ bilə bilər. Belə bir qrup öz siyasi mövqelərini gücləndirmək üçün sabiq liderin siyasi irsi və legitimliyinə əsaslana bilər. Hazırda Şimali Koreyada əsas vəzifələrdə kimin olduğunu izləmək, açıq mənbələrdən vacib institutlar barədə məlumatları öyrənmək olar. Hərçənd ki, buna əsaslanan təhlilin öz çatışmaz tərəfləri var. Belə ki, klanlar arasında əlaqələrin inkişafını və şəxsi münasibətlərə söykənən real hakimiyyətin kimə məxsus olduğunu görmək çətindir. Üstəlik, bəzən müavinlər və ya rəhbərləri əvəzləyən rəsmilər öz müdirlərdən daha qüdrətli olurlar. Bu amil proqnozları xeyli çətinləşdirə bilər. Kim ailəsinin üç üzvü Kim Yo-jong, ali rəhbərlikdə təmsil olunan yeganə qadındır Kim Jong-un səhnədən yoxa çəkilərsə, Şimali Koreyanın gələcək siyasi quruluşuna Kim ailəsinin üç üzvü təsir göstərə bilər. Hər üçünün güclü və zəif tərəfləri var. Bu sırada duran ilk şəxs, Kim Jong-un-ın kiçik bacısı Kim Yo-jong-dur. Deyilənlərə görə, o, ən gənc yaşlarında siyasətə marağı ilə diqqəti özünə çəkərək atasının sevimlisi olub. Onun ünsiyyətdə effektiv, mülayim və olduqca diqqətli olduğu qeyd edilir. Sinqapurdakı Trump-Kim zirvə görüşündə, o, müqaviləni imzalamaq üçün əlində tutduğu qələmi öz qardaşına uzatdı. Hanoyda keçirilən növbəti görüşdə isə o, Kim Jong-un-ın iştirak etdiyi rəsmi çəkiliş mərasimini kənardan izləyərkən nəzərə çarpmışdı. Vyetnamdakı sammitdə buraxılan nöqsanlara görə, onun daha aşağı vəzifəyə keçirildiyi bildirilir, lakin bu məlumatı təsdiqləmək mümkün olmayıb. Kim Yo-jong ölkənin ali idarəetmə orqanı - Dövlət İşləri Komissiyasının üzvü olmasa da, Siyasi Büronun tam üzvlüyünə namizəddir və Koreya Xalq Demokratik Respublikası İşçi Partiyasının Təbliğat və Təşviqat şöbəsinin (PAD) müdir müavinidir. PAD qəribə bir qısaltma kimi səslənsə də, dövlət sisteminin daxilində ideoloji məsələlərə cavabdeh olan qüdrətli idarədir. Özünün yüksək nüfuzuna rəğmən Kim Yo-jong qadındır və patriarxal ölkədə onun rəhbər olmasını təsəvvür etmək çətindir. Kim Jong-chul ali vəzifəyə daha bir namizəd sayıla bilər. O, Kim Jong-unun böyük qardaşıdır, lakin heç vaxt siyasətə və ya hakimiyyətə maraq göstərməyib. (Onun Eric Clapton-un yaradıcılığı ilə maraqlandığı məlumdur.) Ən yaxşı halda Kim Jong-chul müəyyən bir fondun rəhbəri təyin olunaraq, ara-sıra nitqlərlə çıxış edə bilər. Və sonuncu mümkün namizəd Kim Pyong-il-dir. O, Şimali Koreyanın ikinci lideri - Kim Jong-ilin ögey qardaşıdır. 1979-cu ildə Avropaya göndərilən Kim Pyong-il müxtəlif ölkələrdə Şimali Koreyanın diplomatik missiyalarına rəhbərlik edib. O, ölkəyə yalnız keçən il qayıdıb və çox güman ki, siyasi fəaliyyəti üçün lazım olan əlaqələrə malik deyil. Hazırda Şimali Koreyanın ikinci ən güclü şəxsi Choe Ryong-hae Şimali Koreya liderinin xüsusi nümayəndəsi olaraq (sağda) xarici rəsmilərlə görüşür Kim Jong-un dövründə nüfuz sahibi olan digər şəxslər də var, amma onların kimlə əməkdaşlıq və ya rəqabət edəcəyini demək çətindir. Daha bir namizəd Choe Ryong-hae-dir. Onun Kim Jong-un hökumətində həm uğurları, həm də itkiləri olub. Lakin bir çox təlatümlü dövrləri arxada qoyan Choe Ryong-hae Siyasi Bürönun Rəyasət Heyətinə üzv seçilib və Dövlət İşləri Komissiyası sədrinin birinci müavinidir. Ötən il o, Ali Xalq Məclisi Rəyasət Heyətinin sədri təyin olunaraq, son 20 ildir ki, bu vəzifəni tutan ahıl yaşlı Kim Yong-nam-ı əvəzləyib və hazırda beynəlxalq danışıqlarda Şimalı Koreyanı təmsil edən yüksək rütbəli rəsmidir. Choe eyni zamanda, hərbi nazirlik və Koreyanın İşçi Partiyasının nüfuzlu Təşkilat və Rəhbərlik İdarəsində (TRİ) yüksək vəzifələr tutub. TRİ son dərəcə güclü qurumdur: o, Şimali Koreya ideologiyasına sadiqliyi təmin edir. Choe Ryong-hae Şimali Koreyanın ikinci ən güdrətli rəsmisi sayılır. Köhnə casuslar və yüksələn siyasi fiqurlar Kim Yong-chol Donald Trump ilə görüşmək üçün ABŞ-a səfər edib Daha bir namizəd Kim Yong-chol-du. General Kim Yong-chol Trump-Kim sammitini təşkil etmək üçün, ABŞ Dövlət Katibi Mike Pompeo ilə bir neçə dəfə görüşüb. O, Vahid Cəbhə İdarəsinin (Cənubi Koreya ilə əlaqələrə cavabdehdir) və ölkənin əsas kəşfiyyat orqanı - Baş Kəşfiyyat Bürosunun rəhbəri olub. Göründüyü kimi, ABŞ-la danışıqların dayandırılmasından sonra o, gözdən düşüb. Amma çox güman ki, bu kəşfiyyat generalı uzun müddət arxa planda qalmayacaq. Kim Jae-ryong daha bir mümkün namizəddir. O, Dövlət İşləri Komissiyasında təmsil olunub və ötən ildən bəri Nazirlər Kabinetinin başçısıdır. (Şimali Koreya siyasi sistemində Nazirlər Kabineti o qədər nüfuzlu qurum sayılmır.) Kim Jae-ryong haqqında məlumat nisbətən azdır. Lakin məlumdur ki, son illər ərzində uğursuzluğa düçar bir sıra rəsmilərlə müqayisədə onun mövqeləri xeyli möhkəmlənib. Kim Jae-ryong əsas hərbi-sənaye mərkəzlərinin yerləşdiyi ucqar əyalətə başçılıq edərək, bu sahəni yaxşı idarə etməklə ad çıxarıb. Bu, onun nüvə proqramında yaxından iştirak etməsinə dəlalət edə bilər. Jong Kyong-taek siyasi cinayətləri araşdırıb cəza verən Dövlət Təhlükəsizlik İdarəsinin (DTİ) direktorudur. DTİ həmçinin siyasi rəhbərliyin mühafizəsinə cavabdeh orqandır. O, sistemin daxili sabitliyini təmin etməkdə mühüm rol oynayır. Hwang Pyong-so Silahlı Qüvvələrin ali komandanlığında mühüm hərbi vəzifələrdə xidmət edib. O, həmçinin TRİ idarəsinə də rəhbərlik edib. Hwang Pyong-so (bir sıra başqa rəsmi kimi) töhmət alaraq cəzalandırılıb. Lakin onun reabilitasiya qazandığı barədə məlumat verilmir. 2010-cu illərin xarici siyasət dayaqları sayılan Ri Yong-ho və Ri Su-yong vəzifədən kənarlaşdırılıblar və onların yerinə Ri Son-Gwon və Kim Hyung-jun təyin olunub. Kim Hyung-jun-un general Kim Yong-chol-a yaxın olduğu güman edilir. Güc nazirlikləri Şimali Koreyadakı siyasi vəziyyətə Koreya Xalq Ordusunun (KXO) generalları da təsir göstərə bilər. Belə generallar arasında KXO Baş Siyasi Bürosunun (BSB) iki üzvünü - Kim Su-gil və Kim Won-hong-u qeyd etmək olar. Generalların üzv olduğu büro, şəxsi heyətin siyasi sədaqətini təmin edir ki, bu, qeyri-müəyyənliyin hökm sürdüyü keçid dövründə taleyüklü məsələ ola bilər. Ən üst elita arasında kimin kimə qarşı vuruşacağını demək çətindir. Bəs, görəsən qeyri-sabitlik qorxusu rəqabəti dayandıra bilərmi? Belə ki, dövlətin çökməsi nəticəsində ölkə üzərində nəzarət Cənubi Koreya və ya hətta Çinin əlinə keçə bilər. Bu, isə yəqin ki, heç bir aparıcı siyasətçinin marağına daxil deyil. Hazırda Şimali Koreya Xalq Demokratik Respublikasının ən yüksək vəzifəsinə ideal namizəd yoxdur: Kim Yo-jong-un namizədliyi patriarxal cəmiyyətdə seksizm və kişilərin varis olması ənənəsinə zidd ola bilər. Digər namizədlər mühüm Paektu nəslinin bilavasitə törəmələri deyil. Lakin onların hamısı beynəlxalq normalara məhəl qoymadan qoruduqları dövlətin birliyi barədə düşünməli olacaqlar.


ন্যান্সি পেলোসি ও ডোনাল্ড ট্রাম্প শীর্ষ ডেমোক্র্যাট নেতা ন্যান্সি পেলোসি বলেছেন, প্রেসিডেন্ট 'দায়বদ্ধতা প্রদর্শনে বাধ্য।' মি. ট্রাম্প কোনো ধরণের অনৈতিক কার্যকলাপের অভিযোগ অস্বীকার করেছেন এবং এই প্রয়াসকে পরিহাস করেছেন। ডেমোক্র্যাটদের পক্ষ থেকে এই অভিশংসনের সমর্থন থাকলেও তদন্তে অগ্রগতি হওয়ার পর রিপাবলিকান নিয়ন্ত্রিত সিনেটে এটি পাস হওয়ার সম্ভাবনা কম। ইউক্রেনের প্রেসিডেন্ট ভলোদিমির জেলেনস্কির সাথে ডোনাল্ড ট্রাম্পের একটি ফোনালাপের ভিত্তিতে গোয়েন্দা সংস্থার এক সদস্য আনুষ্ঠানিক অভিযোগ করার পর এই বিতর্ক সামনে আসে। ঐ ফোনালাপে কী বিষয়ে কথা হয়েছে - সেবিষয়ে এখনো পুরোপুরি নিশ্চিত হওয়া না গেলেও ডেমোক্র্যাটরা মি. ট্রাম্পের বিরুদ্ধে অভিযোগ এনেছেন যে তিনি সাবেক মার্কিন ভাইস প্রেসিডেন্ট জো বাইডেন ও তার ছেলে হান্টারের বিরুদ্ধে দূর্নীতির অভিযোগ তদন্ত না করলে ইউক্রেনে সামরিক সাহায্য বন্ধ করে দেবেন বলে হুমকি দিয়েছেন। মি. জেলেনস্কির সাথে জো বাইডেনের বিষয়ে আলোচনা করার বিষয়ে স্বীকার করেছেন মি. ট্রাম্প, তবে তিনি বলেছেন সামরিক সহায়তা বন্ধ করার হুমকি দিয়ে তিনি ইউরোপের কাছ থেকে সহায়তা নিশ্চিত করার চেষ্টা করছিলেন। আরো পড়তে পারেন: ট্রাম্পের হয়ে নির্বাচনী প্রচার, বিতর্কে মোদী ট্রাম্প কি আবারো অভিশংসনের মুখে পড়তে পারেন? হাউজের স্পিকার ন্যান্সি পেলোসি এর আগে তদন্ত শুরু করার প্রক্রিয়ায় বাধা দিয়েছিলেন মিজ. পেলোসি কী বলেছেন? মিজ পেলোসি বলেছেন যে মি. ট্রাম্প 'আইন ভঙ্গ করেছেন', এবং মি. ট্রাম্পের কাজকে 'সাংবিধানিক দায়িত্বের লঙ্ঘন' হিসেবে উল্লেখ করেছেন। "এই সপ্তাহে প্রেসিডেন্ট স্বীকার করেছেন যে ইউক্রেনের প্রেসিডেন্টকে পদক্ষেপ নিতে বলার বিষয়টি তাকে রাজনৈতিকভাবে লাভবান করবে।" "এর জন্য তাকে জবাবদিহিতার অধীনে আনতে হবে," বলেন মিজ. পেলোসি। মি. বাইডেন অনৈতিক কার্যকলাপের অভিযোগ অস্বীকার করেছেন এবং মার্কিন প্রেসিডেন্ট তদন্তে সহযোগিতা না করলে নিজেও অভিশংসনের বিষয়টিকে সমর্থন করছেন। মি. বাইডেন বলছেন, "মি. ট্রাম্পকে অভিশংসন করা হবে ট্র্যাজেডি।" ২০২০ নির্বাচনে মি. ট্রাম্পের প্রধান প্রতিদ্বন্দ্বী জো বাইডেন। আরো পড়তে পারেন: ব্রিটিশ সংসদ নিয়ে সুপ্রিম কোর্টের রায়ের পর কী? সর্দিজ্বর: কেন হয় এবং কী করবেন? বিয়ের আগে যৌনসম্পর্ক নিষিদ্ধের বিরুদ্ধে বিক্ষোভ মিজ. পেলোসি'র ঘোষণার মাধ্যমে মার্কিন প্রেসিডেন্টের সাথে ইউক্রেনের প্রেসিডেন্টের ফোনালাপের বিষয়ে তদন্ত করার আনুষ্ঠানিক অনুমতি পেয়েছে তদন্ত কমিটি ট্রাম্পের প্রতিক্রিয়া কী? ধারাবাহিক কয়েকটি টুইটে মি. ট্রাম্প দাবি করেছেন, ডেমোক্র্যাটরা 'উদ্দেশ্যমূলকভাবে তার জাতিসংঘ সফর বানচাল' করার উদ্দেশ্যে এই ধরণের অভিযোগ ছড়াচ্ছে। "এমনকি তারা ফোনালাপের ট্রানস্ক্রিপ্টও দেখেনি।" ইউক্রেনের প্রেসিডেন্টের সাথে ফোনালাপ যে 'সম্পূর্ণ যথাযথ' ছিল তা নিশ্চিত করতে বুধবার তাদের ফোনালাপের একটি লিখিত ট্রান্সক্রিপ্ট প্রকাশ করবেন বলে জানান মি. ট্রাম্প। হাউজের রিপাবলিকান নেতা কেভিন ম্যাকার্থি বলেন: "স্পিকার পেলোসি এই হাউজের স্পিকার হলেও এই বিষয়ে কথা হলে তিনি আমেরিকার জন্য কথা বলেন না।" "অভিশংসনের তদন্তের বিষয়টি তিনি এককভাবে সিদ্ধান্ত নিতে পারেন না।" এদিকে যুক্তরাষ্ট্রের সরকারি তদন্ত সংস্থার পরিচালক জোসেফ ম্যাগওয়াইর কংগ্রেসে ফোনালাপ ফাঁসকারী ব্যক্তির রিপোর্ট পেশ করতে অস্বীকৃতি জানিয়েছেন। বৃহস্পতিবার হাউজ ইন্টেলিজেন্স কমিটির শুনানিতে সাক্ষ্য দেয়ার কথা রয়েছে তার। নিউ ইয়র্ক টাইমসের খবর অনুযায়ী, ফোনালাপ ফাঁসকারী আইনপ্রণেতাদের সাথে কথা বলার ইচ্ছাপ্রকাশ করেছেন এবং হোয়াইট হাউজ ও গোয়েন্দা সংস্থার কর্মকর্তারা ঐ ব্যক্তিকে কংগ্রেসে কথা বলার সুযোগ দেয়ার চেষ্টা করছেন। জো বাইডেন (ডানে) এবং তার ছেলে হান্টার, যাদের বিরুদ্ধে তদন্ত পরিচালনা করার জন্য ইউক্রেনের কর্মকর্তাদের হুমকি দিয়েছেন বলে অভিযোগ উঠেছে মি. ট্রাম্পের বিরুদ্ধে এরপর কী হবে? মিজ. পেলোসি'র ঘোষণার মাধ্যমে মার্কিন প্রেসিডেন্টের সাথে ইউক্রেনের প্রেসিডেন্টের ফোনালাপের বিষয়ে তদন্ত করার আনুষ্ঠানিক অনুমতি পেয়েছে তদন্ত কমিটি। কমিটি যাচাই করতে পারবে যে এটি অভিশংসন করার মত গুরুতর অপরাধ কিনা। মিজ. পেলোসি তার ঘোষণায় জানিয়েছেন, অন্যান্য বিষয়ে মি. ট্রাম্পের বিরুদ্ধে কংগ্রেসের আরো ছয়টি কমিটির যে তদন্ত চলছে তা চলমান থাকবে। কংগ্রেসের নিম্নকক্ষে বা হাউজ অব রিপ্রেজেন্টেটিভস পর্যন্ত গেলে এটি সহজেই পাস হয়ে যাবে যেহেতু সেখানে সংখ্যাগরিষ্ঠতা ডেমোক্র্যাটদের। কিন্তু তারপর এটি সিনেটে যাবে যেখানে রিপাবলিকানরা নিয়ন্ত্রণে এবং সেখানে এটি পাস হতে দুই-তৃতীয়াংশ সংখ্যাগরিষ্ঠতা প্রয়োজন হবে। ব্রিটিশ একটি সংস্থা ইউগভ'এর একটি জরিপে প্রকাশিত হয়েছে যে প্রেসিডেন্ট ট্রাম্প জো বাইডেনের বিষয়ে তদন্ত করার জন্য ইউক্রেনের কর্মকর্তাদের ওপর জোর প্রয়োগ করেছিলেন, এটি যদি প্রমাণিত হয় তাহলে ৫৫% আমেরিকান অভিশংসন সমর্থন করবেন।

ABŞ prezidenti Donald Trump ABŞ Nümayəndələr Palatasında demokratların lideri Nancy Pelosi deyib ki, prezident "öz hərəkəti ilə bağlı hesab verməlidir". Donald Trump ittihamı rədd edir, bunu "cadugər ovu" adlandırır. İmpiçmenti demokratların çoxluqda olduğu Nümayəndələr Palatası dəstəkləsə də, bu, respublikaçıların nəzarətində olan Senatda dəstəklənməyə də bilər. İmpiçment müzakirələrinə səbəb Donald Trump-ın Ukrayna prezidenti Volodymyr Zelensky ilə telefon danışığından kəşfiyyatın şikayət verməsiylə bağlı xəbərlərin yayılması olub. ABŞ Nümayəndələr Palatasında demokratların lideri Nancy Pelosi və Donald Trump Dəqiq nə deyildiyi bəlli olmasa da, demokratlar Trump-ı onda ittiham edirlər ki, o, ukraynalı həmkarını keçmiş vitse-prezident Joe Biden və onun oğlu Hunter-ə qarşı korrupsiya ittihamı üzrə araşdırma aparmadığı təqdirdə ABŞ-ın Ukraynaya hərbi yardımını kəsəcəyi ilə hədələyib. Donald Trump prezident Zelensky ilə telefon söhbətində Joe Biden-lə bağlı müzakirə apardığını etiraf edib, amma deyib ki, hərbi yardımın dayandırılması hədəsi ilə o, yalnız Avropanın köməyinin artırılmasına çalışıb. Trump və Zelensky arasında telefon söhbəti iyulun 25-də olub. Bundan sonra adı açıqlanmayan daxili kəşfiyyat müfəttişi bu söhbətlə bağlı şikayət verib. Avqust ayında müfəttiş bu şikayətlə bağlı Konkresə məlumat verib, amma qanuna müvafiq olaraq onun məzmununu açıqlamaqdan imtina edib. Məlum olub ki, Trump-ın Zelensky ilə telefon söhbətindən bir həftə əvvəl o, Ukraynaya təxminən 400 milyon dollarlıq hərbi yardımın dayandırılması ilə bağlı şəxsən göstəriş verib. Trump yardımı dayandırmasını etiraf edib, amma bildirib ki, bu qərarına səbəb Avropanın Ukraynaya yardımını yetərli saymaması olub. Zelensky ilə telefon sohbətində Trump xahiş edib ki, korrupsiyanın araşdırılmasına daha böyük diqqət ayırsın və xüsusilə göstərib ki, Biden-in fəaliyyətini araşdırsınlar. Trump ikinci gün verdiyi açıqlamada əmin edib ki, söhbətdə yanlışlığa yol verilməyib. O, söz verib ki, Ukrayna prezidenti ilə söhbətinin stenoqramını çərşənbə günü açıqlayacaq. Ukraynanın Xarici İşlər Nazirliyi bildirib ki, söhbət zamanı hər hansı təzyiq olmayıb. Ukrayna prezidenti Zelensky deyib ki, onun Trump-la söhbəti şəxsi və konfidensialdır. Keçmiş vitse-prezident Joe Biden 2020-ci ildə keçiriləcək prezident seçkisində iştirak edəcəyini bildirib.


চলতি বছর ১১টি ব্যালাস্টিক ক্ষেপণাস্ত্র নিক্ষেপ করেছে উত্তর কোরিয়া। দক্ষিণ কোরিয়ার সেনাবাহিনীর বরাত দিয়ে বার্তা সংস্থা ইউহাপ নিউজ এজেন্সি জানায়, স্থানীয় সময় ৯টা ৪০ মিনিটে উত্তর পিয়ংগান প্রদেশ থেকে এই মিসাইল ছোঁড়া হয়। টোকিও বলছে, জাপান সাগরের অর্থনৈতিক অঞ্চলে ক্ষেপণাস্ত্রটি আঘাত হেনেছে। সাম্প্রতিক সময়ে উত্তর কোরিয়ার পরমাণু ও ক্ষেপণাস্ত্র কর্মসূচির কারণে ওই অঞ্চলে এক ধরনের উত্তেজনা বিরাজ করছে। জাপান ও দক্ষিণ কোরিয়ার কর্মকর্তারা বলছেন ক্ষেপণাস্ত্রটি প্রায় প্রায়৪০ মিনিট উড়ে ৯৩০ কিলোমিটার পথ পাড়ি দেয়ার পর জাপান সাগরে পতিত হয়েছে। যদিও একদিন আগেই উত্তর কোরিয়ার পারমাণবিক পরীক্ষা বন্ধে জাপানের প্রধানমন্ত্রী শিনজো আবে ও চীনা প্রেসিডেন্ট শি জিনপিংয়ের সঙ্গে কথা বলেছেন মার্কিন প্রেসিডেন্ট ডোনাল্ড ট্রাম্প। সোল থেকে বিবিসির সংবাদদাতা জানাচ্ছেন, চলতি বছর উত্তর কোরিয়া যে কয়টি ব্যালাস্টিক ক্ষেপণাস্ত্র নিক্ষেপ করেছে আজকেরটি ১১তম। গত মে মাসে ব্যালাস্টিক ক্ষেপণাস্ত্র পরীক্ষা চালিয়েছিল উত্তর কোরিয়া। আরো পড়তে পারেন: আরবদের হটিয়ে যেভাবে ইসরায়েল রাষ্ট্রের জন্ম হয়েছিল জলবায়ু পরিবর্তন নিয়ে ট্রাম্পের অবস্থান পৃথিবীর ক্ষতি করবে: স্টিফেন হকিং ফরহাদ মজহার 'স্বেচ্ছায়' বাড়ি ছেড়েছেন: পুলিশ মাথার খুলি দিয়ে নির্মিত ভবনের সন্ধান মিললো মেক্সিকোতে

Şimali Koreyanın bundan əvvəl buraxdığına bənzər Scud raketinin replikası Raketlər Hwangju regionundan atlıb, Yonhap xəbərlər agentliyi Cənubi Koreyanın hərbi komandanlığına istinadla bildirir. Raketlərin növü və hansı məsafəyə atılması barədə məlumat yoxdur. Şimali Koreyaya nüvə və ya ballistik raket texologiyasını sınaqdan keçirmək qadağan olunub, amma son aylarda bu ölkə dəfələrlə raket sınağı keçirib. Cəmi iki həftə əvvəl Şimali Koreya şərq sahilindən, donanma gəmisindən raket atmışdı. Bu, Cənubi Koreya və ABŞ-ın illik hərbi təlimlər keçirdiyi vaxtda baş vermişdi - adətən bu təlimlər Şimali Koreyanı qəzəbləndirir. Bu dəfə isə Şimali Koreyanın dənizə raket atması dünya liderlərinin G20 iqtisadi sammiti üçün Çində toplaşdığı bir vaxtda baş verir. Çin ilk dəfədir ki, belə bir zirvə toplantısına rəhbərlik edir.


ভারত বিশ্বের সবচেয়ে বড় পেঁয়াজ রপ্তানিকারক দেশ ভারতের দক্ষিণাঞ্চলীয় রাজ্যগুলোতে বন্যায় এবার গ্রীস্মকালীন ফসল মার খাওয়ার পর সেখানে পেঁয়াজের দাম বাড়তে থাকে। কোন কোন নগরীতে প্রতি কিলোগ্রাম পেঁয়াজ ষাট সেন্টেও বিক্রি হচ্ছিল। দিল্লি থেকে বিবিসি বাংলার শুভজ্যোতি ঘোষ জানান, ভারতের বাণিজ্য মন্ত্রণালয়ের অধীনে যে ডিরেক্টরেট জেনারেল অব ফরেন ট্রেড আছে, তার প্রধান অমিত যাদবের স্বাক্ষরিত এক বিজ্ঞপ্তিতে সোমবার একথা জানানো হয়। এতে বলা হয়, বাংলাদেশসহ সব দেশে ভারত থেকে পেঁয়াজ রপ্তানি অবিলম্বে বন্ধ হচ্ছে। ভারতে সবচেয়ে বেশি পেঁয়াজ হয় মহারাষ্ট্রে। সেখান থেকে যেমন পেঁয়াজ রপ্তানি করা যাবে না, তেমনি কর্ণাটক বা তামিলনাডু থেকেও পেঁয়াজ রপ্তানি করা যাবে না। এই বিবৃতিতে অবশ্য রপ্তানি বন্ধের কোন কারণ উল্লেখ করা হয়নি। তবে ধরে নেয়া হচ্ছে ভারতের অভ্যন্তরীণ বাজারে পেঁয়াজের দাম নিয়ে যে অস্থিরতা চলছে, সেটাই এই সিদ্ধান্তের পেছনে মূল কারণ। ভারত থেকে আমদানি করা পেঁয়াজের ওপর নির্ভরশীল বাংলাদেশ গত বছরের সেপ্টেম্বর মাসের শেষ সপ্তাহেও ভারত একেবারে আচমকা বাংলাদেশসহ সব দেশে পেঁয়াজ রপ্তানি বন্ধের সিদ্ধান্ত নিয়েছিল। আমদানি করার ভারতীয় পেঁয়াজের ওপর বাংলাদেশের ব্যাপক নির্ভরতা রয়েছে। গত বছরের ঐ সিদ্ধান্তের পর সাথে সাথেই বাংলাদেশের বাজারে পেঁয়াজের দাম অগ্নিমূল্য হয়ে উঠেছিল। সেই নিষেধাজ্ঞা বহাল ছিল কয়েক মাস। ভারত হচ্ছে বিশ্বের সবচেয়ে বড় পেঁয়াজ রপ্তানিকারক দেশ। প্রতি বছর দেশটি প্রায় ২০ লাখ টন পেঁয়াজ রপ্তানি করে। দক্ষিণ এশিয়ার রন্ধনপ্রণালীতে পেঁয়াজ অত্যন্ত প্রয়োজনীয় একটি উপাদান। ভারতের পেঁয়াজের ওপর বাংলাদেশ ছাড়াও নেপাল, মালয়েশিয়া এবং শ্রীলংকাও ব্যাপকভাবে নির্ভর করে।

Manatın məzənnəsinin aşağı düşməsinin ardından insanlar un və çörəyin qiymətinin artdığını bildirirdilər Cümə günündən etibarən bu qayda ölkə boyunca tətbiq olunacaq. Manatın məzənnəsinin aşağı düşməsinin ardından ölkədə un və çörəyin qiymətinin artdığı müşahidə olunub. Unun yeni qiymətinə uyğun olaraq, 500 qramlıq çörəyin 30 qəpiyə, 700 qramlıq çörək isə 40 qəpiyə satılacağı bildirilir. “Un və çörəyi göstərilən qiymətlərdən artıq qiymətə təklif edən şəxslərə qarşı ən ciddi məsuliyyət tədbirləri görüləcək,” İqtisadiyyat və Sənaye Nazirliyinin məlumatında deyilir. Son günlər Azərbaycanın bir sıra bölgəsində qiymət artımına və işsizliyə qarşı etiraz nümayişləri keçirən sakinlər həm də çörəyin qiymətinin qalxmasından narazılıqlarını bildirirlər.


তেহরানের বিক্ষোভে মার্কিন ডলারে আগুন প্রেসিডেন্ট ট্রাম্প ইরানের সঙ্গে পরমাণু চুক্তি থেকে বেরিয়ে যাওয়ার ছয় মাস পর ইরানের বিরুদ্ধে এই কঠোর নিষেধাজ্ঞা জারি করলেন। ইরানের ৭০০-রও বেশি ব্যক্তি, প্রতিষ্ঠান, ব্যাংক, জাহাজ এবং বিমানের ওপর এই নিষেধাজ্ঞার আওতায় আনা হয়েছে। এছাড়া, আন্তর্জাতিক আর্থিক লেনদেন ব্যবস্থা থেকে ইরানকে বিচ্ছিন্ন করতে ব্রাসেলস-ভিত্তিক সুইফট নেটওয়ার্ক ইরানের সংশ্লিষ্ট প্রতিষ্ঠানগুলোর সাথে সমস্ত লেনদেন বন্ধ করে দেবে বলে জানা গেছে। মার্কিন পররাষ্ট্রমন্ত্রী মাইক পম্পেও বলেছেন, যুক্তরাষ্ট্র চায় ইরানের তেল রপ্তানি যেন পুরোপুরি বন্ধ হয়ে যায়। তবে খবর পাওয়া গেছে, ইরান তেল আমদানির ক্ষেত্রে যুক্তরাষ্ট্র আটটি দেশকে বিশেষ ছাড় দিয়েছে। দেশগুলোর মধ্যে রয়েছে: ইটালি, ভারত, জাপান, দক্ষিণ কোরিয়া, তুরস্ক এবং চীন। ইরান এখন অর্থনৈতিক যুদ্ধাবস্থায় - প্রেসিডেন্ট হাসান রুহানি "অর্থনৈতিক যুদ্ধাবস্থার" মধ্যে ইরান ইরানের প্রেসিডেন্ট হাসান রুহানি বলেছেন, তার দেশ এখন অর্থনৈতিক যুদ্ধাবস্থার মধ্যে। এই নিষেধাজ্ঞাকে অবৈধ এবং অন্যায় বলে বর্ণনা করে প্রেসিডেন্ট রুহানি বলেছেন, তারা মাথা উঁচু করে চলতে চান, এবং যে কোনো ভাবে এই নিষেধাজ্ঞা তারা ভাঙবেন। তবে কিভাবে ইরান নিষেধাজ্ঞা ভাঙবে সেটা পরিষ্কার নয়। ইরানের তেল রপ্তানী শূন্যে নামিয়ে আনতে চান প্রেসিডেন্ট ট্রাম্প নিষেধাজ্ঞা মানবে না ব্রিটেন, ফ্রান্স, জার্মানি এই নিষেধাজ্ঞার জোরালো বিরোধিতা আসছে ব্রিটেন, ফ্রান্স এবং জার্মানির তরফ থেকে যারা এখনো ইরানের সঙ্গে সম্পাদিত পরমাণু চুক্তি মেনে চলতে এখনো অঙ্গীকারবদ্ধ। এসব দেশ বলছে, তারা ইউরোপীয় কোম্পানিগুলোকে সাহায্য করবে যাতে তারা ইরানের সঙ্গে আইন মেনে ব্যবসা বাণিজ্য করতে পারে। ইরানের সাথে আর্থিক লেনদেনের জন্য এই তিনিটি ইউরোপীয় দেশ টস্পেশাল পারপাজ ভেহিকেলট বা এসভিপি নামে বিকল্প একটি লেনদেন ব্যবস্থা চালু করেছে। তবে বিশ্লেষকরা বলছেন বিশ্ব-বাণিজ্যে যুক্তরাষ্ট্রের যে প্রাধান্য তাতে ইউরোপীয় কয়েকটি দেশের এই পদক্ষেপ খুব একটা কাজে দেবেনা। মার্কিন পররাষ্ট্রমন্ত্রী বলেছেন, নিষেধাজ্ঞা কার্যকর করার আগেই একশরও বেশি বড় বড় আন্তর্জাতিক কোম্পানি ইরানের সাথে তাদের ব্যবসা গুটিয়ে ফেলেছে।

Tehranda keçmiş ABŞ səfirliyinin ərazisində nümayiş Minlərlə iranlı bazar günü "Amerikaya ölüm!" şüarı altında nümayiş keçirib. Iran prezidenti Hassan Rouhani nefti satmağa və sanksiyaları pozmağa söz verib. Bildirildiyinə görə, İran hərbisi ölkənin imkanlarını göstərmək üçün hərbi-təlimlər keçirəcək. Nümayişlər ABŞ-ın Tehrandakı səfirliyinin tutulmasının 39-cu ildönümü münasibətilə həmin ərazidə keçirilib. ABŞ prezidenti Donald Trump bildirib ki, İrana sanksiyalar "çox güclüdür". O, "bu sanksiyalar nə vaxtsa tətbiq etdiyimizdən daha güclüdür. "Biz İrana nə olduğunu görəcəyik, ancaq yaxşı bir şey olmayacaq, bunu sizə deyə bilərəm", söyləyib. Donald Trump mayda 2015-ci il İranla nüvə sazişindən çıxandan sonra Washington sanksiyalar tətbiq edib. Bu nə vaxtdan başlayıb? Donald Trump mayda 2015-ci il İranla nüvə sazişindən çıxandan sonra Washington sanksiyalar tətbiq edib. Rəsmi Washington bəyan edib ki, ABŞ Tehranın kiber hücumlar, ballistik raketlərin sınağı, Yaxın Şərqdə radikal qruplara verdiyi dəstək də daxil "düşməncəsinə" fəaliyyətinə son versin. ABŞ dövlət katibi Mike Pompeo bazar günü Fox News-a deyib ki, onlar İran xalqını müdafiə edirlər, hədəfləri İranın "düşməncəsinə davranışını" dəyişməyə nail olmaqdır. ABŞ İrana tədricən sanksiyalar tətbiq edirdi, amma ekspertlər deyirlər ki, indiki addımlar daha ciddidir. ABŞ dövlət katibi Mike Pompeo Fox News-a bazar günü deyib ki, hədəfləri İranın "düşməncəsinə davranışını" dəyişməyə nail olmaqdır Sanskiyaların əhatə dairəsi 700-dən çox şəxs, banklar, neft ixracatçıları, gəmi şirkətləri sanksiya siyahısına düşüb. Mike Pompeo deyib ki, 100-dən çox böyük xarici şirkət sanksiyalara görə İrandan sərmayələrini geri çəkiblər. O bildirib ki, neft ixracı gündə bir milyon barelə düşüb və ölkənin əsas maliyyə mənbəyi məhdudlaşıb. Bundan başqa, gözlənir ki, Brüsseldə yerləşən bütün dünya bankları arasında maliyyə kanalı olan SWIFT də İran bankları ilə əməkdaşlığını kəsəcək. Avropa və Asiya ölkələrinə təsiri İranla nüvə sazişinə sadiq qalan beş ölkədən Böyük Britaniya, Almaniya və Fransa sanksiyalara etiraz edib. Onların vədinə görə, alternativ ödəmə sistemi yaradılacaq. Bu isə şirkətlərə ABŞ cərimələrinə tuş gəlmədən İranla "qanuni ticarət" aparmağa yardım edəcək. Hərçənd bu yaxınlarda ABŞ rəsmisi Steven Mnuchin deyib ki, onlar sanksiyaları pozanlara qarşı sərt addım atacaqlar. Ancaq Trump administrasiyası ad çəkməsə də, bəzi ölkələrin sanksiyalara əməl etməli olmadığını bildirib. Güman edilir ki, bu ölkələr Türkiyə, Yaponiya, Hindistan, İtaliya, Cənubi Koreya və Çindir. Ayatollah Khamenei şənbə günü bildirib ki, ABŞ 1979-ci ilə qədər İran üzərindəki dominatlığını bərpa edə bilməyəcək. ABŞ-la İran arasında münasibətlər 1979-cu ildən korlanıb. Həmin vaxt ABŞ-ın Tehrandakı səfirliyi mühasirəyə alınıb, 52 amerikalı 444 gün səfirlikdə girov qalıb. O vaxtdan bəri iki ölkə arasında düşmən münasibətlər var. Ayatollah Khamenei şənbə günü bildirib ki, ABŞ 1979-ci ilə qədər İran üzərində mövcud olmuş dominantlığını bərpa edə bilməyəcək. Eyni zamanda iranlılar #Sorry_US_Embassy_Siege həştəqi altında 19 mindən çox tvit atıblar. Bir Twitter istifadəçi ingilis dilində: "40 ildən çoxdur ki, İranın İslam rejimi ABŞ və İsraili düşmən kimi təqdim etməyə çalışır. Ancaq iranlılar mollalar kimi fikirləşmir. Biz bütün xalqları və bütün dünyanın insanlarını sevirik" yazıb. Digəri isə yazıb: "Amerika bizim düşmənimiz deyil, bizim düşmənlərimiz bizi öz ölkəmizdə girov saxlayanlardır".


পালক শর্মার টুইটের পর তাকে নানা হুমকি শুনতে হচ্ছে ভারতের চন্ডীগড়ে ডিজে-র কাজ করেন বর্ণিকা কুণ্ডু। গত শুক্রবার রাতে তিনি যখন বাসায় ফিরছিলেন তখন তার গাড়িকে পেছন থেকে গাড়ি নিয়ে কয়েকজন ছেলে ধাওয়া করে বলে তিনি অভিযোগ করেন। ওই ছেলেদের মধ্যে একজন ছিলেন ভারতে ক্ষমতাসীন বিজেপির একজন প্রথম সারির রাজনীতিকের ছেলে, বিকাশ বারালা। বিবিসির গীতা পাণ্ডে জানাচ্ছেন মি: বারালাকে বুধবার পুলিশ গ্রেপ্তার করেছে এবং পুলিশ বলছে তার বিরুদ্ধে "উত্যক্ত করা, মদ খেয়ে গাড়ি চালানো এবং অপহরণের চেষ্টার" অভিযোগ আনা হয়েছে। বর্ণিকার অভিযোগ তাকে "গাড়ি নিয়ে পেছু-ধাওয়া এবং প্রায় অপহরণের" চেষ্টা করা হয় এবং তাকে যে "ধর্ষণ ও হত্যা করে কোনো খানা-খন্দে ফেলে দেওয়া হয়নি" তার কারণ তিনি বিপদে বলে পুলিশের সাহায্য চাওয়ার পর পুলিশ দ্রুত পদক্ষেপ নিয়ে তাকে উদ্ধার করে। মিস কুণ্ডু ফেসবুকে তার এই ঘটনা সম্পর্কে পোস্ট দেবার পর তা সামাজিক যোগাযোগ মাধ্যমে ভাইরাল হয়ে যায় এবং মিস কুণ্ডুর এই ঘটনার জন্য হরিয়ানা রাজ্যের শীর্ষ বিজেপি রাজনীতিক রামবীর ভাট্টি মেয়েটির ওপরই দোষারোপ করেন। "মেয়েদের মাঝরাতে বাইরে বেরন উচিত নয়," সিএনএন নিউজ এইট চ্যানেলকে একথা বলেন মি: ভাট্টি। "মেয়েটি এত রাতে গাড়ি চালাচ্ছিল কেন? দিনকাল ভাল না। আমাদের নিজেদের দেখাশোনা নিজেদেরই করতে হবে।" মি: ভাট্টি এরপর টাইমস অফ ইন্ডিয়াকে বলেন "বাপ-মায়েদের উচিত তাদের সন্তানদের দেখা। সন্তানদের রাতে ঘুরে বেড়াতে দেওয়া তাদের উচিত নয়। বাচ্চাদের সময়ে ঘরে ফেরা উচিত। রাতের বেলা কেন তারা বাইরে ঘুরবে?" ঘটনার শিকার যে মেয়ে তাকে "লজ্জা দিয়ে" রাজনীতিকের এই মন্তব্যে তীব্র প্রতিক্রিয়া হয়েছে সামাজিক যোগাযোগ মাধ্যমে। এবং মেয়েরা রাতের বেলা তাদের ঘুরে বেড়ানোর ছবি পোস্ট করছে #AintNoCinderalla এই হ্যাশট্যাগে- অর্থাৎ আমি রূপকথার সেই সিন্ডারেলা নই যে রাত বারোটা বাজার আগেই আমাকে বাসায় ফিরতে হবে। গীতা পাণ্ডে বলছেন এই প্রচারণার উদ্যোক্তা বিরোধী কংগ্রেস দলের সোসাল মিডিয়া সেলের প্রধান দিব্যা স্পন্দনা। তিনি দক্ষিণ ভারতের কর্ণাটক রাজ্যের জনপ্রিয় চলচ্চিত্রাভিনেত্রী পর্দায় যার নাম রম্যা। তিনি প্রশ্ন তোলেন মেয়েরা কেন মাঝরাতের পর বেরতে পারবে না? "মি: ভাট্টির কাছে আমার প্রশ্ন মেয়েদের উপর কারফিউ জারি করার তিনি কে? আমি জানতে চাই আমাদের দিকে তিনি কেন প্রশ্ন ছুঁড়ে দিচ্ছেন? এটা খুবই পশ্চাদপদ মনোভাব," বিবিসিকে বলেন মিজ স্পন্দনা। দিব্যা স্পন্দনা এই প্রচারণার উদ্যোক্তা এবং তার টুইট এই প্রতিবাদের সূচনা দিব্যা স্পন্দনা সোমবার তার হোয়াটসআপ গ্রুপে কিছু মেয়েদের উদ্দেশ্যে বার্তা পাঠান: "একজন 'নেতা' যার যে কোন বিষয়ে কথা বলা সাজে না, তার মুখে এমন পশ্চাদপদ মন্তব্য তোমরা কতবার শুনেছো? আমার উত্তর হবে- প্রায়ই।" "এখন তারা বলছে আমরা কখন বাসা থেকে বেরব অথবা বেরব না- এটা বন্ধ হওয়া দরকার," তিনি বলেন। এরপর তিনি টুইটারে তার রাতে বেরনর ছবি পোস্ট করেন এবং অন্যদেরও তা করার আহ্বান জানান। তার এই আহ্বান মেয়েদের মধ্যে দ্রুত সাড়া ফেলে এবং এধরনের ঘটনায় সবসময় মেয়েদের উপর দোষ চাপানোর প্রতিবাদ জানাতে শত শত মেয়ে ফেসবুক, টুইটার ও ইনস্টাগ্রামে তাদের ছবি পোস্ট করতে শুরু করে। প্রথম যে কয়জন মেয়ে 'মাঝরাতের সেলফি' পোস্ট করেন তাদের মধ্যে ছিলেন ভারতের সাবেক প্রেসিডেন্ট প্রণব মুখার্জ্জীর মেয়ে শর্মিষ্ঠা মুখার্জ্জী। তিনি লেখেন : "আমি রাত বারোটায় বাড়ির বাইরে- তার মানে এই নয় যে আমাকে ধর্ষিতা, নির্যাতিতা বা ধাওয়ার শিকার হতে হবে। আমার সাতদিন ২৪ ঘন্টা সম্মান পাবার অধিকার আছে।" আরো পড়ুন: প্রসূতি মৃত্যু বন্ধে বাংলাদেশি ডাক্তারের অভিনব পদ্ধতি 'ব্রিজ খেলতে দেখলে পরিবার বলতো জুয়া খেলছি' ভারতে গরু নিয়ে তুলকালাম, চামড়া শিল্প নিয়ে উদ্বেগ শর্মিষ্ঠা মুখার্জ্জীর টুইট অনেকেই এরপর নানাধরনের প্রতিবাদী মন্তব্য পোস্ট করেন সামাজিক মাধ্যমে। যেমন নিচের বার্তায় পূজা লেখেন: "প্রিয় পশ্চাদপদ ভারত- আমার যা খুশি আমি তাই করব- রাতে অথবা দিনে। ভুলেও ভেবো না আমাকে থামানোর অধিকার তোমার আছে।" পূজার টুইট ঘরের বাইরে বেরনর সময় হয়েছে- টুইট #AintNoCinderella শারিকা মেননের টুইট বার্তা সাংবাদিক পালক শর্মা তার যে ছবি পোস্ট করেন তাতে দেখা যায় তিনি পানীয়ে চুমুক দিচ্ছেন এবং ক্যামেরার দিকে তাকিয়ে চোখ মারছেন । তিনি লেখেন -এখন মাঝরাত- আমি বাইরে। তার এই ছবি ও বার্তাকে ''দু:সাহসী'' মন্তব্য করে অনেকেই তাকে অভিনন্দন জানিয়েছে। পালক শর্মার টুইটের পর তাকে নানা হুমকি শুনতে হচ্ছে তবে বিবিসিকে পালক শর্মা বলেছেন, ''গত দুদিনে আমি প্রচুর হুমকিও পেয়েছি। লোকে আমাকে পতিতা-এধরনের মন্তব্যও করেছে।'' ''ভাবুন- আমি একজন সাংবাদিক, আমি সরকার নিয়ন্ত্রিত মিডিয়াতে কাজ করি। তা সত্ত্বেও আমার টুইটের জন্য আমাকে হুমকি শুনতে হচ্ছে,'' তিনি বলেন। ''তবে আমি ভয় পাইনা,'' মিস শর্মা বলেন। ''এসব আমাদের দমিয়ে রাখতে পারবে না, আমরা এদের ভয়ে গুটিয়ে যাব না। আমরা সিন্ডারেলা নই - যে বারোটার আগেই আমাদের ঘরে ফিরে আসতে হবে।'' এই প্রচারণায় সুর মেলাচ্ছেন অনেক মহিলা। বিবিসির গীতা পান্ডে বলছেন অন্তত তাদের মন্তব্য পড়ে মনে হচ্ছে না তারা ভীত।

Sosial şəbəkə kampaniyasında iştirak edən Palak Sharma şəklini çəkərək "Eyyy, baxın gecə yarısıdır və mən küçədəyəm" yazıb. Kampaniya bir siyasətçinin gecə vaxtı zorakılığa məruz qalan qadın barədə "O qədər gec vaxtda küçəyə çıxmamalıydı" deməsindən sonra başlayıb. Hindistanın şimalında yerləşən Chandigarh şəhərində DJ kimi fəaliyyət göstərən Varnika Kundu ötən cümə günü avtomobilində evinə qayıdarkən iki kişi tərəfindən təqib edildiyini və zorakılığa məruz qaldığını söyləmişdi. İddiaya görə, kişilərdən biri Hindistanın hökumət partiyası Baharatiya Canatana-nın (BJP) öndə gedən liderlərindən birinin oğlu Vikas Barala olub. Barala bu gün həbs edilib. Polisdən verilən məlumata görə, siyasətçinin oğlu "zorakılıqda, içkili vəziyyətdə avtomobil idarə etməkdə və adam qaçırmağa cəhddə" ittiham olunur. Zorakılığa məruz qalan Kundu təqib edənlərin onu qaçırmağa çalışdığını söyləyərək, "bu gün zorlandıqdan sonra cəsədim bir xəndəyə atılmamışsa, bunun səbəbi polisin mənim imdad zəngimə cavab verib vaxtında kömək etməsidir" deyib. Kundu-nun Facebook-da başına gələnləri anlatdığı paylaşımı sürətlə yayıldıqdan sonra BJP-nin öndə gedən liderlərindən biri Ramveer Bhatti başına gələnlərə görə qadını ittiham edən bir açıqlama verib. Bhatti CNN-News18 telekanalına verdiyi müsahibədə "O qız gecə saat 12-də küçədə olmamalı idi. Niyə gecə vaxtı avtomobil idarə edirdi ki? Mühit buna uyğun deyil. Diqqətli olmaq məcburiyyətindəyik" deyib. "Analar və atalar uşaqlarına nəzarət etməlidirlər. Onları gecə küçələrə buraxmamalıdırlar. Uşaqlar evə vaxtında gəlməlidirlər. Onlar gecə vaxtı küçələrdə niyə gəzməlidirlər ki?", siyasətçi The Times of İndia qəzetinə verdiyi açıqlamada fikirlərini belə ifadə edib. Lakin "qurbanı ittiham etmək" yanaşması dərhal diqqəti çəkib və qısa müddət ərzində qadınlar gecə vaxtlarında küçələrdə əylənərkən çəkdirdikləri şəkilləri sosial şəbəkələrdə "#AintNoCinderella" həştəqilə paylaşmağa başlayıblar. Kampaniyanı müxalifət yönlü Kongre Partiyasının sosial media üzrə cavabdeh nümayəndəsi və məşhur aktrisa Divya Spandana bazar ertəsi günü bir tvitlə başladıb. Spandana BBC-yə verdiyi müsahibədə "Qadınlar gecə vaxtı niyə küçəyə çıxa bilməzlər ki? Bhatti kimi bəylərdən soruşuram, kimdir bizə gecə vaxtı küçəyə çıxmağı qadağan edən? Ondan soruşuram o kimdir ki, bizi ittiham edir. Bu çox əsəbləşdirici təfəkkürdür" deyib. "Xanımlar bir liderin ağzından bu qədər gərginlik yaradan ifadələri tez-tezmi eşidirsiniz? Mənim cavabım, bəli həddən artıq çox. Bu dəfə bizə evdən nə vaxtı çıxıb-çıxmayacağımızı deyirlər. Buna artıq son qoymaq lazımdır. "Məhşur aktrisa media kampaniyasını başlatdığı ismarıcında belə yazıb. Spandana sonra bir gecə əyləncəsi zamanı çəkilən şəklini "Mən Sinderella deyiləm" həştəqilə paylaşaraq digər qadınları da kampaniyada iştirak etməyə çağırmışdı. Kampaniya qısa müddət ərzində canlandı və yüzlərlə qadın sosial şəbəkələrdə bu həştəqlə şəkillərini paylaşmağa başladı. İlk tvit yazanlardan biri də Konqres Partiyasının lideri və Hindistanın keçmiş naziri Pranab Mukherjee-nin qızı Sharmistha Mukherjee olub. Konqres Partiyasının lideri və Hindistanın keçmiş naziri Pranab Mukherjee-nin qızı Sharmistha Mukherjee yazıb: "Gecə 12-də küçədə olmağım təcavüzə məruz qalacağım demək deyil. Ləyaqət haqqımdır". Qadınların etirazı yüzlərlə ismarışla sosial şəbəkələrdə əks olunub. "Ürəyim istediyini edərəm. Gecə ya da gündüz. Məni dayandırmağa haqqın olması ağlından belə gətirmə!" Bayıra çıxmaq vaxtı "Sinderella deyiləm" həştəqi Jurnalist Palak Sharma gecə vaxtı əlində içki ilə göz qırpdığı şəklini paylaşandan sonra ona dəstək mesajları gəlib. Lakin Sharma BBC-ə açıqlamasında son iki gün ərzində çoxlu hədələndiyini və tənqid dolu ismarışlar aldığını bildirib. Sharma buna cavab olaraq "Qorxmuram" deyir. "Bizi heç nə dayandıra bilməz. Heç bir hədə bizi qorxuda bilməz. Biz Sinderella deyilik. Gecə yarısı evdə olmağımıza ehtiyac yoxdu". Sosial şəbəkə kampaniyasında iştirak edənlərin getdikcə artması həqiqətən də qadınların qorxmadığına dəlalət edir.


চীন থেকে ফেরত আসা অনেক বাংলাদেশিদের প্রথমেই কোয়ারেন্টিনে নিয়ে যাওয়া হয়। এই রোগ এখন ২৬টির বেশি দেশে করোনাভাইরাস ছড়িয়ে পড়েছে এবং আক্রান্ত হয়েছে ৮০ হাজারের বেশি মানুষ। করোনাভাইরাস প্রতিরোধে সতর্কতামূলক ব্যবস্থা গ্রহণের কথা জানিয়েছে বাংলাদেশের সরকার। এজন্য ঢাকাসহ দেশের অনেক স্থানে বিশেষ কোয়ারেন্টিন সেন্টার তৈরি করা হয়েছে। পাশাপাশি আক্রান্ত দেশগুলো থেকে যারা বাংলাদেশ সফরে আসবেন, তাদেরকে দু সপ্তাহ স্বেচ্ছা কোয়ারেন্টিনে থাকার পরামর্শ দিয়েছে আইইডিসিআর। গত পহেলা ফেব্রুয়ারি চীনের উহান থেকে ৩১২জন বাংলাদেশি ফেরত আসেন, তাদের ঢাকার আশকোনা হজ্ব ক্যাম্প ও সিএমএইচের কোয়ারেন্টিনে দুই সপ্তাহ রাখা হয়। সেখানে তাদের সময়টা কেমন কেটেছে? বিবিসি বাংলার কাছে বর্ণনা করেছেন দুইজন বাংলাদেশি নারী। তাদের একজন আশকোনার হজ্ব ক্যাম্পে ছিলেন, আরেকজন ছিলেন সম্মিলিত সামরিক হাসপাতাল বা সিএমএইচে। তাদের নাম পরিচয় এখানে প্রকাশ করা হয়নি। আশকোনা হজ্ব ক্যাম্পে যিনি কোয়ারেন্টিনে ছিলেন: চীনের উহান থেকে ৩১শে জানুয়ারি আমরা বাংলাদেশের উদ্দেশ্যে রওনা হই। সাধারণত আমার বাসা থেকে বিমানবন্দর যেতে আধঘণ্টা সময় লাগে। কিন্তু সেদিন একটু পরপরই আমাদের গাড়ি থামিয়ে চেক করা হচ্ছিল। আমার উহান ছাড়ার অনুমতি আছে কিনা, সেটা দেখা হচ্ছিল। ফলে বিমানবন্দর পর্যন্ত যেতে আমাদের প্রায় আড়াই ঘণ্টা সময় লেগে যায়। সেখানেও আমাদের আরেক দফা পরীক্ষানিরীক্ষা করা হয়। এরপর আমরা বাংলাদেশের উদ্দেশ্যে রওনা হই। করোনাভাইরাস: লক্ষণ ও বাঁচার উপায় কী? আগেই আমরা জানতাম যে, দেশে ফেরার পর আমাদের কিছুদিন কোয়ারেন্টিনে থাকতে হবে। তাই আমাদের একটা মানসিক প্রস্তুতি ছিল। তা নিয়ে আমাদের কোন আপত্তিও ছিল না। কারণ আমরাও চাই, আমাদের কারণে কোনভাবে রোগটি আমাদের দেশে ছড়িয়ে না পড়ে। বিমান থেকে নামার পর আমাদের আশকোনার হজ্ব ক্যাম্পে নিয়ে যাওয়া হয়। সেখানে গিয়ে দেখি, মেঝেতে ঢালাওভাবে অনেক বিছানা রাখা হয়েছে। একেকটি কক্ষে প্রায় ৪০ জন করে থাকতে হচ্ছে। আমরা আশা করেছিলাম, আমাদের পরিবারগুলো অন্তত আলাদা রুম পাবে। কিন্তু সেটা হয়নি। আমার সঙ্গে আমার দুই শিশু সন্তান আর স্বামী ছিলেন। আমাদের মতো এরকম আরো অনেক পরিবার ছিল। প্রথম দিনটি সবাই মিলে সেই গণরুমে একসঙ্গেই থাকা হয়। প্রথম দিনটা একটু কষ্টই লাগছিল। কিন্তু আমরা মেনে নেয়ার চেষ্টা করছিলাম যে, দেশের স্বার্থে সেটা আমাদের মেনে নিতে হবে। পরেরদিকে কর্তৃপক্ষের সঙ্গে আলোচনার পর আমাদের পরিবারগুলোকে একটি কক্ষ দেয়া হলো। সেটাও বড় একটি কক্ষ। আর ব্যাচেলররা ছিলেন আরেকটি কক্ষে। চীনের উহান থেকে ফেরত আসা বাংলাদেশিদের স্বাস্থ্য পরীক্ষার জন্য নিয়ে যাওয়া হচ্ছে আমাদের চারজনের জন্য মেঝেতে ম্যাট্রেস দেয়া ছিল। সেগুলো আমরা এক করে নিলাম। সেগুলোকে ঘিরে আমরা সবগুলো পরিবার আলাদা আলাদা ভাবে চাদর ঝুলিয়ে নেয়, ফলে পরিবারের জন্য একটু প্রাইভেসি তৈরি করা হলো। জনপ্রতি একটা করে মেঝেতে বিছানো তোষক, চাদর, বালিশ, কম্বল, মশারি দেয়া হয়েছিল। তবে হজ্ব ক্যাম্পের গণ টয়লেটগুলোই আমাদের সবাইকে ব্যবহার করতে হতো। সেখানে ছেলে-মেয়ে-শিশু বলে আলাদা কোন ব্যাপার নেই। তবে খাবার খুব ভালো ছিল। সকালে রুটি, ডিম, কলা দেয়া হতো। এগারোটার দিকে কলা, লেক্সাস বিস্কিট, সিঙ্গারা, পুরি ইত্যাদি নাস্তা দিতো। দুপুরে দিতো মাছ, ডাল, ভাত। কখনো কখনো সবজি থাকতো। বিকালে দিতো ড্রাই কেক,কলা। প্রতিদিন রাতের খাবারে থাকতো মুরগির মাংস, ডাল, ভাত। আমাদের রুমের সামনে একটি টেবিলে জনপ্রতি প্যাকেট করা খাবার রেখে যাওয়া হতো। যারযার পরিবারের খাবার সবাই নিয়ে আসতো। পানির জন্য মিনারেল ওয়াটারের বোতল দেয়া হতো। তবে আমার ছোট ছেলেটার খাবার খেতে একটু কষ্ট হতো। ওরা চীনের খাবারে অভ্যস্ত ছিল, বাংলাদেশের খাবার ঠিকমতো খেতে পারছিল না। টয়লেটেও সমস্যা হতো। করোনাভাইরাস নিরাপত্তায় যে সতর্কতা প্রয়োজন প্রচুর মশা ছিল। সেই মশা মারার জন্য যখন ঔষধ দিতো, সেটাও তাদের জন্য সমস্যা তৈরি করতো। তবে বাচ্চাদের সঙ্গীর অভাব ছিল না। একটি কক্ষে অনেক বাচ্চা একসঙ্গে থাকায় তারা বেশ হৈচৈ করে সময় কাটাতো। উহানে থাকার কারণে তারা অনেকে একে অপরকে চিনতোও। তবে আমাদের কোন জিনিসের দরকার হলে, টাকা দিয়ে সেটা বাইরে থেকে কিনে আনানো যেতো। সকাল ১১টার মধ্যে টাকা জমা দেয়া হলে, সেটা বাইরে থেকে কিনে এনে দেয়া হতো। আমরাও টুকটাক জিনিসপত্র কিনে আনিয়েছিলাম। কিন্তু আমি ও আমার স্বামী মানসিকভাবে একেবারেই ভালো ছিলাম না। বাচ্চাদের নিয়ে চিন্তা করতে হতো, মশার কামড় - পরিবেশটাও ততটা ভালো লাগতো না। এককথায় বলা যায়, মানসিকভাবে খারাপই ছিলাম। ১৪ দিন যখন শেষ হলো, তখন মনে হলো সবাই যেন একটা রিলিফ পেলাম। ১৫ই ফেব্রুয়ারি রাত ১১টার দিকে সেখান থেকে বেরিয়ে এসে সরাসরি গ্রামের বাড়িতে চলে যাই। এরপরে কয়েকবার ঢাকা থেকে ফোন করে আমাদের খোঁজখবর নেয়া হয়েছে। কোন অসুস্থতা আছে কিনা, কোন সমস্যা হচ্ছে কিনা জানতে চাওয়া হয়েছে। সিএমএইচ-এ কোয়ারেন্টিনে থাকা একজনের গল্প উহানেও আমরা অনেকটা কোয়ারেন্টিনের মধ্যে ছিলাম। কারণ সেখানে সবাইকে যার যার বাসায় থাকতে বলা হয়েছিল। কেউ বাইরে বের হতাম না। মাঝে মাঝে স্বাস্থ্যকর্মীরা এসে পরীক্ষা করে যেতেন, কারো জ্বরজারি হয়েছে কি না। সবাই সুস্থ আছে কি না। পহেলা ফেব্রুয়ারি আমরা বাংলাদেশে আসার পরেই আমাদের সরাসরি আশকোনার হজ্ব ক্যাম্পে নিয়ে যাওয়া হয়। কিন্তু সেখানে যাওয়ার পর ঢালাও বিছানা- পরিবেশ দেশে সত্যিই আমাদের মন খারাপ হলো। কোয়ারেন্টিন মানেতো প্রত্যেককে আলাদা করে রাখার কথা। কিন্তু এখানে গণরুমের মতো একেকটি কক্ষে একসঙ্গে অনেকের থাকার ব্যবস্থা করা হয়েছে। একজনের রোগ থাকলে সেটা তো অন্যদের মধ্যেও ছড়িয়ে পড়বে। ঢাকায় হযরত শাহজালাল বিমানবন্দরে করোনাভাইরাস সংক্রান্ত স্বাস্থ্য পরীক্ষার ডেস্ক খাবার-দাবার, আয়োজন ভালো। কিন্তু পরিবার নিয়ে এতোবড় গণরুমে, এতো মানুষের মধ্যে মেঝেতে বিছানো তোষকে করে ঘুমানো- সব মিলিয়ে পরিবেশটা আমার খারাপ লাগছিল। সেখানে একরাত থাকার পর, আমরা আপত্তি জানাই। এরপর আমাদেরসহ আরো কয়েকটি পরিবারকে সিএমএইচে নিয়ে যাওয়া হয়। সেখানে হাসপাতালের একটি কক্ষে আমাকে ও আমার দুই সন্তানকে থাকতে দেয়া হয়। এখানকার পরিবেশ সত্যিই ভালো ছিল। ছোট কক্ষটিতে দুইটি খাট, ছোট্ট একটা টেবিল ছিল। দুইটি খাট একত্র করে আমি ও আমার দুই সন্তান পরের দুই সপ্তাহ সেখানে থাকি। তবে টয়লেট বাইরে ছিল। পাশের আরেকটা কক্ষে আমাদের মতোই আরেকটা পরিবার থাকতো। আমার বড় মেয়েটির বয়স দশ বছর। ও খানিকটা অস্থির হয়ে পড়ছিল। কারণ এরকম একটি কক্ষে এভাবে আটকা থাকা কারোই ভালো লাগছিল না। রুমে কোন টিভি না থাকলেও ওয়াইফাই সুবিধা ছিল। এছাড়া টেলিফোনে আমার স্বামীর সঙ্গে (তিনি বাংলাদেশেই ছিলেন), আত্মীয়স্বজনের সঙ্গে নিয়মিত কথা হতো। তবে প্রথম সাতদিন আমরা রুমের বাইরেই বের হয়নি। তাদেরও হয়তো একটা ধারণা ছিল যে, আমরা সবাই হয়তো আক্রান্ত। সপ্তাহখানেক পর আমার মেয়েটা করিডরে স্কেটিং করতো। করোনাভাইরাস প্রাদুর্ভাবের জের পড়েছে বিমান ভ্রমণেও তারা পাঁচবেলা খাবার দিতো। সকালে থাকতো পাউরুটি, বাটার, জেলি, জুস, ডিম ইত্যাদি। এগারোটার দিকে এককাপ করে দুধ, কোনদিন সেমাই, কমলা দিতো। দুপুরে মাংস, ডাল, ভাত থাকতো। বিকালে দেয়া হতো বিস্কিট চা। রাতে একবাটি করে সবজি, মাছ অথবা মাংস দিতো। অনেক সময় কলিজা থাকতো। সেই সঙ্গে থাকতো ভাত আর ডাল। কেউ কোন ক্রুটি করেনি। কিন্তু আমার মানসিক অনেক চাপ গেছে। ওই সময়ে আসলে দরকার ছিল কেউ আমার বাচ্চাদের দেখবে, আমার একটু রেস্ট হবে। কিন্তু সেটা হয়নি। সবসময় সবার সঙ্গে কথা হতো, কিন্তু বাইরে আসার যে আকুতি, সেটা কমেনি। যেদিন আসার কথা, সেদিন আবার আমাদের আশকোনায় নিয়ে যাওয়া হয়। সেখানে একটা অনুষ্ঠান করে আমাদের একটা মেডিকেল সার্টিফিকেট দেয়া হয়, কিছু উপহার দেয়া হয়। বলা হয়েছিল, পরের দশদিনও আমাদের নজরদারিতে রাখা হবে। তবে পরে আর আমাদের সাথে যোগাযোগ করা হয়নি। তবে ওনাদের ফোন নম্বর দিয়ে দিয়েছিলেন। যাতে আমাদের কারো দরকার হলে তাদের সাথে যোগাযোগ করতে পারি। তবে আমি যে কয়েকদিন ছিলাম, আমি চেষ্টা করেছি সেখানে থাকার। কারণ এটা আমার দেশের জন্য, আত্মীয়স্বজনের জন্য সবার স্বার্থেই ভালো। আমার কষ্ট হলেও সেখান থেকে বেরিয়ে আসার কথা মনে হয়নি।

ÜST bildirib ki, indi bu yayılmanı pandemiya adlandırmaq tezdir, lakin ölkələr buna "hazırlıqlı olmalıdırlar". Pandemiya bir yoluxucu xəstəliyin dünyanın bir çox yerində və ya bütün yer kürəsində insandan-insana asanlıqla yayılmasıdır. Tənəffüs xəstəliyinə səbəb olan Covid-19 virusunun daha çox yayılması halları davam edir, Cənubi Koreya, İtaliya və İranda baş verənlər narahatlıq doğurur. ÜST hazırda Azərbaycanda koronavirusa (COVID-19) yoluxma halının qeydə alınmadığını bildirib. Bununla yanaşı, infeksiyaların çoxu virusun əsl mənbəyi olan Çindədir, burada indiyədək təxminən 77 min insanın bu virusa yoluxduğu və 2600-dən çox şəxsin isə öldüyü bildirilir. İndiyədək təxminən 30-a yaxın ölkədə 1200-dən çox koronavirus hadisəsi təsdiqlənib və 20-dən çox ölüm hadisəsi qeydə alınıb. İtaliyada bazar ertəsi günü daha dörd ölüm hadisəsi ilə bağlı xəbər yayılıb, bununla da bu ölkədə ölümlərin sayı yeddi nəfərə çatıb. Ümumdünya birjalarında virusun iqtisadi təsiri ilə bağlı narahatlıqlar müşahidə olunub. Çin hökuməti Covid-19-a qarşı "səylərini davam etdirmək" üçün gələn ay Milli Xalq Konqresinin illik toplantısını təxirə salacağını elan edib. Kommunist Partiyasının verdiyi qərarları təsdiqləyən qurum 1978-ci ildən bəri hər il görüşüb. Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı ölüm faizləri ilə bağlı hələlik dəqiq məlumatın olmaması ilə bağlı xəbərdarlıq etsə də, Covid-19-dan ölən insanların nisbəti 1-2 faiz arasında olduğu deyilir. Bazar ertəsi günü İraq, Əfqanıstan, Küveyt, Oman və Bəhreyn ilk koronavirusa yoluxma hadisəsini açıqlayıblar, bu şəxslərin hamısı İrandan gələn insanlarla təmasda olub. Bəhreyn rəsmiləri xəstəliyə yoluxmuş bir şəxsin məktəb avtobus sürücüsü olduğunu və nəticədə bir neçə məktəbin bağlandığını bildiriblər. Digər fəaliyyətlər: İtaliyanın A qrupu və Avropa Liqasında keçiriləcəyi gözlənən bəzi futbol matçları virusun yayılmasının qarşısını almaq üçün bağlı qapılar arxasında keçiriləcək, İtaliyanın idman naziri deyib. Koronavirus qorxusu investorları etibarlı bir sığınacaq axtarmağa vadar etdiyi üçün qızıl yeddi ildə ən yüksək qiymətə çatıb. Cənubi Koreyanın populyar qrupu BTS fanatlardan TV şoularından uzaq durmağı xahiş edib. Şimali Koreya koronavirusun yayılması ehtimalına qarşı 380 xarici vətəndaşa karantin tətbiq edib. ÜST nə deyir? Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının rəhbəri Tedros Adhanom Ghebreyesus bazar ertəsi günü jurnalistlərə açıqlamasında İran, İtaliya və Cənubi Koreyada son günlərdə baş verən yeni halların sayının "çox narahatedici" olduğunu söyləyib. Bununla yanaşı, o, "hal-hazırda bu virusun qlobal səviyyədə yayılmasının, geniş miqyaslı ağır xəstəliyin və ya ölümün şahidi deyilik" deyib. "Bu virusun pandemiya potensialı varmı? Təbii ki, var. Ora çatmışıqmı? Qiymətləndirməmiz göstərir ki, hələ yox". "Bütün ölkələrə ümid, cəsarət və inam verməli olan əsas mesaj bu virusun qarşısının alına biləcəyidir. Həqiqətən də bunu edən bir çox ölkə var," - cənab Tedros deyib. "İndi pandemiya sözündən istifadə faktlara uyğun gəlmir, lakin şübhəsiz qorxuya səbəb ola bilər". Ancaq ÜST-ün sağlamlıqla bağlı fövqəladə hallar proqramının rəhbəri Mayk Rayan "pandemiyaya hazırlaşmaq üçün mümkün hər hər hazırlığı görməyin" vaxtının gəldiyini söyləyib. ""Pandemiya" sadəcə sözdür" Təhlilçi James Gallagher Sağlamlıq və Elmi məsələlər üzrə müxbir Koronavirus pandemiyadırmı? Hələlik ÜST bunu istisna edir. Qurum virusun tapıldığı ölkələrin sayının, xəstəliyin şiddətinin və cəmiyyətə təsirinin pandemiya səviyyəsinə çatmadığını iddia edir. Ancaq bəzi elm adamları eyni mənzərəni qiymətləndirərək, artıq o mərhələyə çatdığımızı düşünür, bəziləri isə bu ehtimalın başımızın üstündə olduğunu söyləyirlər. Cənubi Koreyada baş verən hadisələr, İran və İtaliyada son günlər baş vermiş ölüm halları narahatlıq doğurur. Ölümlər bu iki ölkədə açıqlanmamış daha çox hadisənin olduğunu və virusun artıq bir neçə müddətdir orada mövcudluğunu göstərir. Ancaq nəticədə pandemiya sözü məhz budur - bir söz - daha çox pulun kilidini açmayacaq və ya ÜST-ə yeni səlahiyyətlər verməyəcək. Qurum artıq virusu "qlobal bir fövqəladə vəziyyət" elan edərək ən yüksək xəbərdarlığı verib. Virusun əsas simptomları nələrdir? İnfeksiyanın əsas əlamətləri yüksək temperatur, öskürək və nəfəs darlığıdır. Pandemiya nə deməkdir? Pandemiya yeni bir virusun bütün dünya üzrə geniş yayılması deməkdir. Minlərlə insanın ölümünə səbəb olmuş H1N1 (quş qripi) 2009-cu ildə pandemik elan edilmişdi. Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı daha yayılan yoluxucu xəstəliklərə "pandemiya" adı vermir, lakin bu terminin "qeyri-rəsmi" istifadə edilə biləcəyini bildirir. İnfeksiya daha geniş yayılarkən onu məhdudlaşdırmaq üçün ölkələrə ÜST tərəfindən verilən tövsiyə eyni olaraq qalır. Ən pis təsir görən ölkələr hansılardır? Cənubi Koreya bazar ertəsi daha 231 yoluxma hadisəsi barədə məlumat verib, ümumilikdə 830 yoluxma hadisəsi və 8 nəfərin ölümü ilə Çindən sonra ikinci ən çox virus hadisəsinin qeydə alındığı ölkədir. 11 hərbçinin virusa yoluxmasından sonra, təxminən 7,700 hərbçi karantinə alınıb. Lakin ən böyük virusa yoluxanlar ölkənin cənub-şərqində Daegu şəhəri yaxınlığında bir xəstəxana və dini qrupla əlaqələndirilir. Avropada isə İtaliya bu virusa yoluxanların daha çox qeydə alındığı ölkədir. Burada yoluxanların sayı 229-dur və ölkə həftəsonu virusun daha geniş yayılmaması üçün çox ciddi addımlar atıb. Lombardiya və Veneto bölgələrində bir neçə kiçik şəhər karantinə alınıb. Növbəti iki həftə ərzində 50.000 sakin xüsusi icazə olmadan yaşadığı yeri tərk edə bilməz. Bölgədən kənarda da bir çox müəssisə və məktəb fəaliyyətini dayandırıb və idman tədbirləri ləğv edilib. Trend-in İtaliya mətbuatına istinadən verdiyi məlumata görə, bazar ertəsi elan edilən üç ölüm hadisəsinin hamısı Lombardiyada olub. Rəsmilər bildiriblər ki, virusun ölkəyə necə girdiyi hələlik məlum deyil. Çində dövlət mediası bildirib ki, hökumət vəhşi heyvanların istehlakına qadağa qoyub və qadağan olunmuş növlərin ovlanması, daşınması və ticarəti ilə mübarizə aparıldığını elan edib. Virus hadisəsinin Wuhan şəhərində vəhşi heyvan satan bir bazardan başladığı düşünülür. Yeni yoluxma hadisələrinin çoxunun Wuhanda baş verdiyi bildirilib. Rəsmi məlumatlara görə, ən çox zərər çəkən Hubei əyaləti xaric, digər yerlərdə yeni infeksiyaların sayı azalmaqda davam edir. Çində ölənlərin sayı 2663-ə çatıb. İran hökuməti bazar günü bu ölkədə 61 virusa yoluxmanı təsdiqləyib. Yoluxmanın əksəriyyəti Qum şəhərində qeydə alınıb. Bu virusa yoluxanların 12 nəfəri ölüb ki, bu da Çindən kənarda ən yüksək ölüm göstəricisidir. Bazar ertəsi Qumda bir millət vəkili təkcə bu şəhərdə 50 ölüm hadisəsinin olduğunu söyləyərək, hökuməti baş vermiş hadisəni ört-basdır etməkdə günahlandırıb. Ancaq ölkənin səhiyyə nazirinin müavini bu iddianı tez bir zamanda yalanlayıb. Azərbaycanda dövlət qurumları bildiriblər ki, ölkəyə gələn və yüksək temperaturlu şəxslər dərhal karantinə alınırlar. Amma rəsmi qurumlar hələ ki, Azərbaycanda koronavirusa yoluxma faktının qeydə alınmadığını bildiriblər. Azərbaycan İranla həmsərhəd olsa da, hələ ki, bu ölkə ilə sərhədləri bağlamayıb, amma sərhəd-keçid məntəqələrində dezinfeksiya işlərinin aparıldığını bəyan edib. Türkiyə isə İrana görə Azərbaycanla yeganə quru sərhədini, Naxçıvanla həmsərhəd olan Dilucu Gömrük Qapısını müvəqqəti bağlayıb.


একদম বাবার মতই দেখতে ছিলেন তিনি। সেজন্যে তাতে অনেকেই ডাকতেন ফিদেলিটো নামে। ফিদেল অ্যাঞ্জেল ক্যাস্ত্রো ডিয়াজ-বালার্টকে বৃহস্পতিবার সকালে মৃত অবস্থায় পাওয়া যায়। বলা হচ্ছে তিনি বিষন্নতায় ভুগছিলেন। ফিদেল অ্যাঞ্জেল ক্যাস্ত্রো ডিয়াজ-বালার্ট ছিলেন ফিদেল ক্যাস্ত্রোর প্রথম সন্তান। তাকে আদর করে ফিদেলিটো বা 'ছোট্ট ফিদেল' বলে ডাকা হতো, কারণ তার চেহারা সঙ্গে বাবার চেহারার অনেক মিল ছিলো। তিনি পেশায় ছিলেন একজন নিউক্লিয়ার ফিজিসিস্ট। পড়াশোনা করেছেন সাবেক সোভিয়েত ইউনিয়নে। ফিদেলিটো ছিলেন কিউবার পরমাণু কর্মসূচীর প্রধান কিউবার রাষ্ট্রীয় সংবাদপত্র 'গ্রানমা'র খবরে বলা হয়, গত কয়েক মাস ধরেই ফিদেল ক্যাস্ত্রো ডিয়াজ-বালার্ট তীব্র বিষন্নতায় ভুগছিলেন। তাকে একদল চিকিৎসক এজন্যে চিকিৎসা দিচ্ছিলেন। কিন্তু গতকাল সকালে তিনি আত্মহত্যা করেন। এক বছরের কিছু বেশি সময় আগে কিউবার বিপ্লবের নেতা ফিদেল ক্যাস্ত্রো মারা যান।কিউবার রাষ্ট্রীয় টেলিভিশনে এই খবর প্রচারিত হওয়ার পর সাধারণ কিউবানরা তা শুনে বিস্মিত হন। ক্যাস্ত্রো পরিবারের সদস্যদের ব্যক্তিগত জীবন সম্পর্কে কিউবায় বেশ গোপনীয়তা বজায় রাখা হয়। তার মৃত্যুর খবর প্রচারের আগে পর্যন্ত অনেকে জানতেনই না যে তিনি মানসিক বিষন্নতায় ভুগছিলেন। মৃত্যুর আগে পর্যন্ত তিনি কিউবার সরকারের 'একাডেমি অব সায়েন্সের' একজন উপদেষ্টা ছিলেন। আরও পড়ুন: ইতিহাসের সাক্ষী: কিউবাতে ক্ষমতায় ফিদেল কাস্ত্রো ১৯৮০ সাল হতে ১৯৯২ সাল পর্যন্ত তিনি কিউবার পরমাণু কর্মসূচীর নেতৃত্ব দেন। কিন্তু সোভিয়েত ইউনিয়ন ভেঙ্গে যাওয়ার পর কিউবার এই পরমাণু কর্মসূচী বন্ধ হয়ে যায়। ফিদেল ক্যাস্ত্রো ডিয়াজ-বালার্টের জন্ম ১৯৪৯ সালে। কিউবার বিপ্লবের আগে সেসময়ের এক নামকরা রাজনীতিত মির্টা ডিয়াজ-বালার্টকে বিয়ে করেছিলেন ফিদেল ক্যাস্ত্রো। তাদের বিয়ে বেশিদিন টেকেনি। সেই স্ত্রীর গর্ভে জন্ম হয় ফিদেলিটোর। বাবা ফিদেল ক্যাস্ত্রোর শেষকৃত্যানুষ্ঠানে ছেলে ফিদেলিটো (মাঝখানে) যখন ১৯৫৯ সালে বিপ্লবের মাধ্যমে বাতিস্তা সরকারকে ক্ষমতাচ্যূত করেন ফিদেল ক্যাস্ত্রো, তখন মির্টা ডিয়াজ-বালার্ট এবং তাদের পরিবার যুক্তরাষ্ট্রের ফ্লোরিডায় পালিয়ে যায়। বাবা-মায়ের যখন বিচ্ছেদ হয়ে যায়, তখন ফিদেলিটো তার শৈশবের কিছু সময় যুক্তরাষ্ট্রে কাটিয়েছেন। কিন্তু ফিদেল ক্যাস্ত্রো তাকে কিউবায় ফিরিয়ে আনতে সক্ষম হন। কেন ফিদেলিটোর মায়ের দিকের অনেক ঘনিষ্ঠ আত্মীয় কিউবার সরকারের এত কঠোর সমালোচক, সেটার কারণ এ থেকেই বোঝা যায়। ফিদেলিটোর এক মামাতো ভাই মারিও ডিয়াজ-বালার্ট এখন যুক্তরাষ্ট্রের কংগ্রেসের সদস্য। ফিদেলিটো নিজে কিউবার বিপ্লবের প্রতি এবং তার বাবার নেতৃত্বের প্রতি আস্থাবান ছিলেন। কিন্তু সাম্প্রতিক সময়ে নাকি বিভিন্ন বিষয়ে তিনি ক্ষুব্ধ হয়ে উঠছিলেন। বিশেষ করে কিউবার জ্বালানি খাতের বিভিন্ন সিদ্ধান্তের ক্ষেত্রে যেভাবে তার মতামতকে আর আমলে নেয়া হচ্ছিল না, সে কারণে। হিলটন হোটেল সাম্রাজ্যের উত্তরাধিকারী প্যারিস হিলটন হাভানায় এক অনুষ্ঠানে ফিদেলিটোর সঙ্গে সেলফি তুলছেন। তার এক সাবেক সহকর্মী জোনাথান বেনজামিন আলভারাডো রয়টার্সকে জানিয়েছেন, ফিদেলিটো নবায়নযোগ্য জ্বালানি নিয়ে যেসব পরিকল্পনা নিয়ে আগাচ্ছিলেন, সেগুলো কিউবার রাষ্ট্রীয় নীতিতে সেভাবে গুরুত্ব পাচ্ছিল না। সেজন্যেই হয়তো ফিদেলিটো কিছুটা হতাশ হয়ে পড়েছিলেন। ফিদেলিটোর শেষকৃত্যানুষ্ঠানের আয়োজন তার পরিবারই করবেন, তবে এর বিস্তারিত এখনো জানানো হয়নি। ফিদেল ক্যাস্ত্রো ২০১৬ সালে ৯০ বছর বয়সে মারা যান।

Matəm 4 dekabra kimi davam edəcək Bayraqlar yarıya qədər endirilib və doqquz günlük matəm elan edilib. Bazar ertəsi insanlar 90 yaşlı liderin külünun, onun hakimiyyət üçün mübarizəyə başladığı Santiago de Cuba şəhərinə aparmazdan öncə başsağlığı verəcək. Bəzi dünya liderləri XX əsrin simvoluna başsağlığı verib. Lakin ABŞ-ın yeni seçilmiş prezidenti Donald Trump Castro-nu "qəddar diktator" adlandırıb. Castro 1959-ci ildə kommunist inqilabı nəticəsində hakimiyyətə gəlib və onilliklər ərzində ABŞ-a meydan oxuyub. Onun tərəfdarları ona Soyuq Müharibə zamanı Amerikaya qarşı dayanan və Kubanı xalqına qaytaran adam kimi baxır. Onun tənqidçiləri isə onu diktator adlandırır. Bayraqlar yarıyadək endirilib Kuba hakimiyyəti ölkənin sabiq rəhbəri Fidel Castronun ölümü ilə bağlı matəm elan edib. Rəsmi yas mərasimləri dekabrın 4-dək davam edəcək. Az qala 50 il ərzində Kubanı idarə edən Fidel Castro-nun ölümü barədə xəbəri onun qardaşı, hazırkı prezident Raul Castro elan edib. "Kuba İnqilabının Baş komandanı bu axşam saat 22:29-da ( 03:29 GMT - 07:29 BV ) vəfat edib", dövlət televiziyasının yayımında Raul Castro deyib. Reaksiya Fidel Castro Kubanı az qala 50 il ərzində idarə edib Bır sıra dövlət və hökumət rəhbərləri Fidel Castronun ölümü ilə bağlı Kuba xalqı və hökumətinə başsağlığı verib. Onların arasında Azərbaycan prezidenti də var. "Bu ağır itki ilə əlaqədar Sizə, ailənizin bütün üzvlərinə, dost Kuba xalqına öz adımdan və Azərbaycan xalqı adından dərin hüznlə başsağlığı verirəm", - prezident İlham Əliyevin Raul Castroya ünvanladığı məktubda deyilir. Bir çox siyasi və ictimai xadim Castronun vəfatı ilə bağlı xəbərdən kədərləndiyini bildirir. Bu arada ABŞ-ın Miami ştatındakı kubalıların icmasında bu xəbər alqışla qarşılanıb. BBC müxbirinin xəbərində deyilir ki, Kubadan gələnlər arasında Fidel Castroya qarşı mənfi münasibət mövcuddur. Bu fikirdə olan sakinlər sabiq prezidentin ölümündən sonra dəyişikliklər gözləyirlər, Luis Fajardon ABŞ-dan göndərdiyi xəbərdə deyilir. İnternetdəki videolarda sevinən insanların bir araya gəldiyini görmək olar. Əllərində Kuba bayraqlarını dalğalandıran adamlar yan keçən maşınların siqnallarına gülür və əl edirlər. Uzunömürlü rəhbər 50 il ərzində hakimiyyət başında olan Fidel Castro 2008-ci ildə səlahiyyətlərini qardaşı Raul Castroya ötürdükdən sonra istefaya çıxıb. Bundan iki il əvvəl o, ölkənin idarəçiliyində demək olar ki, artıq iştirak etmirdi. 2013-cü ildə cənab Castro istefa barədə qərarını ölümcül xəstəliklə əlaqələndirib. Fidel Castro sonuncu dəfə ictimaiyyət qarşısına avqust ayında 90 illik yubileyi münasibətilə təşkil olunmuş tədbir vaxtı çıxıb. Kuba inqilabının lideri vəfatından sonra kremasiya olunmaq istədiyini deyib.


মি. ট্রাম্প প্রেসিডেন্ট থাকাকালীন মূলধারার মিডিয়াকে পাশ কাটিয়ে সামাজিক যোগাযোগ মাধ্যম ব্যবহার করেই তার কথা বলতেন বেশি ওয়াশিংটনের ক্যাপিটল ভবনে জানুয়ারি মাসে মি. ট্রাম্পের সমর্থকরা তাণ্ডব চালানোর পর সামাজিক মাধ্যমের বিশাল প্রতিষ্ঠান ফেসবুক তাদের প্ল্যাটফর্মে ডোনাল্ড ট্রাম্পকে নিষিদ্ধ ঘোষণা করে। ফক্স নিউজ চ্যানেলের নতুন সংবাদকর্মী লারা ট্রাম্প বেশ কিছু বিষয়ে মি. ট্রাম্পের যে সাক্ষাতকার নিয়েছিলেন, সেটি তিনি ফেসবুকে পোস্ট করেছিলেন। এরপর ফেসবুক তাকে নিষেধাজ্ঞার বিষয়ে সতর্ক করে দিয়ে যে ইমেল পাঠায় সেটির ছবি তুলে লারা সেটিও পোস্ট করেন। ''ডোনাল্ড ট্রাম্পের ফেসবুক ও ইনস্টাগ্রাম অ্যাকাউন্টের ওপর জারি করা নিষেধাজ্ঞার আওতায় ডোনাল্ড ট্রাম্পের কণ্ঠে কোন কিছু এইসব প্ল্যাটফর্মে পোস্ট করা হলে তা সরিয়ে ফেলা হবে এবং ভবিষ্যতে এধরনের কার্যকলাপ এই অ্যাকাউন্টের ওপর বাড়তি নিষেধাজ্ঞা জারি করবে," লেখা হয়েছে ফেসবুক থেকে ''ক্যাটেলিন'' নামের একজনের কাছ থেকে আসা একটি ইমেলে। আরও পড়তে পারেন: মি. ট্রাম্পের পুত্র এরিকের স্ত্রী লারা ট্রাম্প, এর পর ভিডিও প্ল্যাটফর্ম রাম্বল-এ তার নিজস্ব অনলাইন শো 'দ্য রাইট ভিউ'তে তার এই সাক্ষাতকারটি পোস্ট করেন এবং তার ফেসবুক পেজে রাম্বল-এর লিংক জুড়ে দেন। "আর এভাবেই আমরা জর্জ অরওয়েলের নাইনটিন এইটি ফোর-এর কাছাকাছি পৌঁছতে পেরেছি। দারুণ!'' তার ইনস্টাগ্রাম অ্যাকাউন্টে মন্তব্য করেন লারা ট্রাম্প। ইংরেজ ঔপন্যাসিক জর্জ অরওয়েলের সামাজিক পটভূমিতে লেখা বিখ্যাত উপন্যাস নাইনটিন এইটি ফোর-এর বিষয়বস্তু ছিল সমাজের ওপর একনায়কতন্ত্র, রাষ্ট্রের গণ নজরদারি এবং সরকারি প্রচারণার যাঁতাকলের প্রভাব। দীর্ঘদিন ট্রাম্পের সমর্থক এবং ফক্স টিভি নিউজের উপস্থাপক শন হ্যানিটি এক টুইট বার্তায় এই পদক্ষেপকে "চরম সেন্সরশিপ'' বলে বর্ণনা করেছেন। ট্রাম্পের অ্যাকাউন্ট নিয়ন্ত্রণ: গুগল, ফেসবুক, টুইটার কতটা ক্ষমতাধর? ক্যাপিটলে দাঙ্গার এক দিন পর ৭ই জানুয়ারি ফেসবুক মি. ট্রাম্পের অ্যাকাউন্ট সাময়িকভাবে বন্ধ করে দেয়। এধরনের অ্যাকাউন্টে বিতর্কিত কন্টেন্ট বিষয়ে নেয়া সিদ্ধান্তর বিষয়ে বিধান দেবার জন্য ফেসবুকের একটি নবগঠিত বোর্ড এখন মি. ট্রাম্পের অ্যাকাউন্ট বন্ধের বিষয়টি পর্যালোচনা করছে। সেসময় এই সিদ্ধান্তের পক্ষ সমর্থন করে ফেসবুকের প্রধান মার্ক যাকারবার্গ বলেছিলেন: ''বর্তমান সময় প্রেসিডেন্টকে আমাদের সেবা ব্যবহার করতে দেয়ার ঝুঁকি এককথায় খুবই বেশি বলে আমরা মনে করছি।" টুইটার এবং ইউটিউবও ডোনাল্ড ট্রাম্পের অ্যাকাউন্ট নিষিদ্ধ করে দিয়েছে।

Brighton şəhərindən olan və elektron məsləhətçi işləyən Ivanka Majic bildirib ki, o və əri səhər saat 6-da mediadan gələn zənglərə oyanıblar. Onlar Majic-ə bildiriblər ki, 20 milyon istifadəçisi olan Donald Trump onu tərifləyib. Başqa bir Twitter istifadəçisindən sitat gətirərək qızını tərifləmək istəyən cənab Trump, yanlış istifadəçi adını seçərək təq edib. Donald Trump: "@drgoodspine: @realDonaldTrump @Ivanka Trump böyükdür, əsil xarakteri olan qadındır". İstifadəçilər dərhal yanlışlığı sezərək onu diqqətə çatdırıblar və Majic cavabını verib: Ivanka Majic cavabında: @realDonaldTrump @drgoodspine - siz böyük cavabdehlikləri olan şəxssiniz. Twitter-də daha diqqətli olmağınızı və #iqlimdəyişikliyinə daha çox vaxt ayırmağınızı təklif edirəm. Keçmişdə Leyboristlər Partiyası ilə əməkdaşlıq etmiş Majic bildirib ki, baş verənlərdən xəbər agentliyinin onun həyat yoldaşına mesaj göndərməsindən sonra xəbər tutub. "Telefonumu yoxlamaq üçün aşağı düşdüm və çoxlu bildirişlərin gəldiyini gördüm", o BBC-ə bildirib. "Gününün 45 dəqiqəsini İTV və BBC-ə danışmaq çox qəribə haldır". Majic deyir ki, o, Twitter-də Macarıstanın Ivanka Concrete şirkətilə də səhv salınır. Majic-in istifadəçi adı @Ivanka-dır, İvanka Trump-ın isə @IvankaTrump. O deyib ki, keçən il dəfələrlə Donal Trump-ın qızı ilə səhv salınıb, lakin bu yanlışlıqlar heç vaxt bu miqyasda olmayıb. Bu arada isə, görünür Twitter qalmaqalından xəbərsiz olan İvanka Trump öz fotosunu paylaşıb "Seçki vaxtı Twitter-də səhvən məni qeyd edənləri Hillary-ə [Clinton] səs verməyə səsləyirdim". "İvanka çox darıxdırıcı və populyar slavyan qız adıdır. Məni həm də Macarıstanın sement şirkəti olan İvanka concrete ilə də səhv salırlar", o əlavə edib. "Hələ də istifadəçi adımı dəyişdirməklə bağlı qərar verməmişəm. Twitter-dən elə də çox istifadə etmirəm. Yanlışlıqlara görə normal insanlardan gələn tvitlər yoxa çıxır". "Mən 2007-ci ildən bəri Twitter-dən istifadə edirəm. Bu hesabı açarkən heç ağlıma da gəlməzdi ki, İvanka Trump-ın atası bir gün prezident seçiləcək". Patrick Evans, UGC and Social News


মার্কিন বিচার ব্যবস্থার ওপর ক্ষোভ ঝেড়ে বেশ কয়েকটি টুইট করেছেন প্রেসিডেন্ট ডোনাল্ড ট্রাম্প তিনি বলেছেন 'যুক্তরাষ্ট্রে যদি কোনও কিছু ঘটে' তাহলে বিচারকরাই দায়ী থাকবে এবং আমেরিকানদের উচিত হবে এ ব্যবস্থাকে দোষারোপ করা। মি: ট্রাম্প আরও বলেছেন যে তিনি যুক্তরাষ্ট্রে প্রবেশকারী ব্যক্তিদের 'অত্যন্ত সতর্কভাবে' তল্লাশির জন্য সীমান্তের কর্মকর্তাদের নির্দেশ দিয়েছেন। সাতটি মুসলিম দেশের নাগরিকদের যুক্তরাষ্ট্রে প্রবেশে নিষেধাজ্ঞা জারির পর থেকে মি: ট্রাম্প একের পর এক আইনি বাধার মুখে পড়ছেন। দেশটির একটি ফেডারেল আদালত সাত মুসলিম দেশের নাগরিকদের যুক্তরাষ্ট্রে ভ্রমণের ওপর ট্রাম্পের জারি করা নিষেধাজ্ঞা স্থগিত করেন। তার বিরুদ্ধে আবারও মি ট্রাম্পের পক্ষ থেকে আপিল করা হলে তা-ও খারিজ করে দেয় দেশটির একটি আদালত। বিচার বিভাগের সাথে এমন মুখোমুখি অবস্থায় প্রেসিডেন্ট ডোনাল্ড ট্রাম্প বিচারক ও বিচারব্যবস্থার প্রতি নিজের ক্ষোভ প্রকাশ করেছেন টুইটারে। কয়েক দফা টুইটে মি: ট্রাম্প বলেছেন "যুক্তরাষ্ট্রের হোমল্যান্ড সিকিউরিটিকে বলেছি আমাদের দেশে যেসব লোক আসছে তাদের খুব সতর্কতার সঙ্গে পরীক্ষা করতে। এই কাজটিকে আদালতগুলো খুব কঠিন করে দিচ্ছে!" আরও পড়তে পারেন: সীমান্তে 'সতর্ক' তল্লাশির আহ্বান জানালেন ট্রাম্প ট্রাম্পের আপিল খারিজ করে দিলো আদালত ‘২৪ ঘন্টা খাবার ছাড়া কখনও ছিলেন?’ ট্রাম্পকে প্রশ্ন আমেরিকা যেতে পারছেন ৭ মুসলিম দেশের যাত্রীরা আটলান্টা এয়ারপোর্টে সিবিপি অফিসার "বিশ্বাস করতে পারছি না একজন বিচারক আমাদের দেশকে এভাবে বিপদের ঝুঁকিতে ঠেলে দিতে পারেন। যদি কিছু ঘটে যায় তাহলে তাকে এবং বিচার ব্যবস্থাকে দোষারোপ করতে হবে"। যদি যুক্তরাষ্ট্রের কিছু হয় তাহলে, বিচারকেরা এবং দেশের বিচার ব্যবস্থাই এর জন্য দায়ী থাকবে। রোববার আদালত আপিলের ওপরে স্থগিতাদেশ দেয়ার ফলে, ইরাক, সিরিয়া, ইরান, সোমালিয়া, সুদান, লিবিয়া ও ইয়েমেনের বৈধ ভিসা-ধারীরা যুক্তরাষ্ট্রে প্রবেশ করতে পারছেন। তবে আদালত আপিল খারিজ করে দিলেও হোয়াইট হাউজ এবং আইনজীবীদের আরও যুক্তিতর্ক উপস্থাপনের জন্য সোমবার পর্যন্ত সময় দিয়েছে। আরও পড়ুন: মৃত্যুর অনুমতি চাওয়া পরিবারটির পাশে ভারত- চীন যুক্তরাষ্ট্রের এক নারীর কানে আটকা পড়েছিল অজগর যুক্তরাজ্যে সবার জন্য খুলে দেয়া হয় দেড়'শ মসজিদ মিয়ানমার সীমান্তরক্ষীদের গুলিতে বাংলাদেশী নিহত

Donald Trump səyahət qadağası ilə bağlı sərəncamı yanvarın 25-də imzalayıb Prezidentin sərəncamı əhalisinin çoxu müsəlman olan 7 ölkədən qaçqın və qonaqların ABŞ-a girişini müvəqqəti olaraq dayandırıb. 3 hakimdən ibarət məhkəmə heyəti səyahət qadağasının müsəlmanlara qarşı ayrı-seçkilik olub-olmamasını sorğulayıb. Hakimlər prezidentin öz səlahiyyətlərini aşıb-aşmaması ilə bağlı sualları nəzərdən keçiriblər. Onlar həmçinin qadağa tətbiq edilən 7 ölkənin terorçuluqla əlaqələrinə dair cənab Trump-ın nə kimi dəlillərə malik olduğunu sual edirlər. Ötən həftə Seattle şəhərinin məhkəməsi prezident Donald Trump-ın sərəncamının icrasını müvəqqəti dayandıran hökm çıxarıb. Məhkəmənin qarşısında qadağaya qarşı etiraz aksiyası Apellyasiya Trump administrasiyası bu qərara qarşı apellyasiya verib. Çərşənbə axşamı günü məhkəmə bir saat ərzində tərəflərin şifahi çıxışlarını dinləyib. Hakim Richard Clifton sual edib ki, sərəncamın dünya müsəlmanlarının yalnız 15 faizinə təsir etməsi ayrı-seçkilik sayıla bilərmi. O, San Fransiskoda apellyasiya məhkəməsində məsələ ilə bağlı qərar çıxaracaq üç hakimdən biridir. Məhkəmənin yekun hökmündən asılı olmayaraq, çox güman ki, məsələ Ali Məhkəmədə nəticələnəcək. Ədliyyə Departamenti müraciət edərək, hakimləri qadağa qərarının bərpa edilməsinə çağırıb. Vəkil August Flentje deyib ki, konqres prezidentə ölkəyə girişlə bağlı məsələlərin tənzimləməsinə dair səlahiyyətlər verib. Məhkəmədə səyahət qadağası şamil edilən yeddi ölkə, yəni İran, İraq, Liviya, Somali, Sudan, Suriya və Yəmənin ABŞ-a olan təhlükə riski barədə sübut tələb edilib. Dəlillər Buna cavab olaraq vəkil bildirib ki, Amerikadakı bir sıra Somali vətəndaşları əl-Şəbab qrupuna qoşulub. Sonra Washington ştatını təmsil edən vəkil məhkəməyə deyib ki, sərəncamın icrasının dayandırılması ABŞ hökumətinə ziyan verməyib. ABŞ Ədliyyə Departamentinin bazar ertəsi yayımladığı 15 səhifəlik xülasədə qeyd edilib ki, sərəncam "dinə münasibətdə neytraldır". Seçki kampaniyası zamanı ABŞ-a gələnlərə məhdudiyyətlər qoyacağı barədə vəd vermiş Donald Trump səyahət qadağası ilə bağlı sərəncamı yanvarın 25-də imzalayıb. Geniş şəkildə tənqid edilən sərəncam qüvvəyə minəndən sonra ABŞ və xarici hava limanlarında qarışıqlıq yaranıb. Qərarın həyata keçirilməsi Seattle-da fevralın 4-də federal hakim tərəfindən təxirə salınıb. Nəticədə, qadağanın aid edildiyi İran, İraq, Liviya, Somali, Sudan, Suriya və Yəməndən olan etibarlı viza sahibləri yenidən Amerikaya səyahət edə biliblər. Cənab Trump isə səyahət qadağasını məhdudlaşdıran hakimi tənqid edib və bildirib ki, "əgər nəsə baş verərsə" amerikalılar məhkəmələri günahkar saymalıdırlar.


সারা বিশ্বে প্রতিদিন গড়ে ১৩৭ জন নারী তাদের সঙ্গী বা পরিবারের সদস্যদের হাতে খুন হচ্ছেন। জাতিসংঘের ড্রাগ ও অপরাধ সংক্রান্ত দপ্তর তাদের এক গবেষণায় এই পরিসংখ্যান তুলে ধরেছে। তারা বলছে, এসব তথ্য থেকে বোঝা যায় "নারীরা যে বাড়িতে থাকেন সেই বাড়িতেই তাদের নিহত হওয়ার ঝুঁকি হয়তো অনেক বেশি।" গবেষণায় বলা হয়, গত বছর অর্থাৎ ২০১৭ সালে সারা বিশ্বে ৮৭,০০০ নারী নিহত হয়েছেন। তাদের অর্ধেকেরও বেশি মারা গেছেন তাদেরই ঘনিষ্ঠ লোকজনের হাতে। জাতিসংঘের এই পরিসংখ্যান অনুসারে, প্রায় ৩০,০০০ নারী নিহত হয়েছেন তাদের খুব কাছের সঙ্গী বা পার্টনার এবং বাকি ২০,০০০ মারা গেছেন তাদেরই কোন না কোন একজন আত্মীয়ের হাতে। আরো পড়তে পারেন: স্বামীর হাতে ধর্ষণ: বাংলাদেশে এক নারীর অভিজ্ঞতা লোনা পানি কীভাবে গর্ভপাত ঘটাচ্ছে নারীদের রাস্তায় হেনস্থার শিকার হলে কী করবেন? নিপীড়ক সঙ্গী চিনবেন যেভাবে জাতিসংঘের ড্রাগ ও অপরাধ সংক্রান্ত দপ্তরের সংগৃহীত তথ্যে দেখা যায়, ইচ্ছাকৃত হত্যাকাণ্ডের হিসেবে পুরুষের খুন হওয়ার হার নারীর তুলনায় চারগুণ বেশি। তারা বলছেন, সারা বিশ্বে প্রতি ১০টি হত্যাকাণ্ডের মধ্যে আটজনই পুরুষ যারা অন্যের হাতে খুন হচ্ছেন। তবে এই একই প্রতিবেদনে বলা হচ্ছে, ঘনিষ্ঠ কোন পুরুষ সঙ্গী বা পার্টনারের হাতে খুন হওয়া প্রতি দশজন মানুষের মধ্যে আটজনেরও বেশি নারী। রিপোর্ট বলছে, "ঘনিষ্ঠ পার্টনারের সহিংসতার কারণে প্রচুর সংখ্যক নারীকে প্রাণ হারাতে হচ্ছে।" ৪৭ জন নারী, ২১টি দেশ, একদিন সরকারি সূত্র থেকে পাওয়া তথ্য থেকে এই প্রতিবেদনটি তৈরি করেছে জাতিসংঘ। ২০১৮ সালের ১লা অক্টোবর সারা বিশ্বে যতো নারী অন্য একজনের হাতে নিহত হয়েছেন - সংবাদ মাধ্যমে প্রকাশিত সেসব খবরের ওপর বিশ্লেষণ করেছে বিবিসি। তাতে দেখা গেছে, ২১টি দেশে ৪৭ জন নারী নারী-পুরুষ সংক্রান্ত কারণে নিহত হয়েছেন। এসব হত্যাকাণ্ডের ব্যাপারে এখনও তদন্ত চলছে। এখানে এরকম কিছু হত্যাকাণ্ডের কথা তুলে ধরা হলো। এসব খবর প্রাথমিকভাবে স্থানীয় সংবাদ মাধ্যমে প্রকাশিত হয়েছে এবং পরে বিবিসি স্থানীয় কর্তৃপক্ষের সাথে যোগাযোগ করে এসব খবর যাচাই করে দেখেছে। জুডিথ চেসাং, ২২, কেনিয়া জুডিথ চেসাং এবং তার বোন ন্যান্সি ১লা অক্টোবর সোমবার জমি থেকে তাদের ফসল তুলছিলেন। তিন সন্তানের মা জুডিথ, সম্প্রতি তিনি তার স্বামী লাবান কামুরেনের কাছ থেকে আলাদা হয়ে গেছেন। তিনি সিদ্ধান্ত নিয়েছেন তার বাবা মায়ের গ্রামে কাছে ফিরে যাওয়ার। দুই বোন যখন জমিতে কাজ করছিলেন, তখনই তিনি সেখানে এসে হাজির হন এবং জুডিথের ওপর হামলা চালিয়ে তাকে হত্যা করেন। স্থানীয় পুলিশ জানিয়েছে, তারপর গ্রামবাসীরা তাকেও হত্যা করেছে। নেহা শারদ চৌধুরী, ১৮, ভারত নেহা শারদ চৌধুরী তার ১৮তম জন্মদিনে নিহত হন। সন্দেহ করা হচ্ছে, পরিবারের সম্মান রক্ষার নামে তাকে হত্যা করা হয়েছে। সে তার প্রেমিকের সাথে তার জন্মদিন উদযাপন করছিল। পুলিশ বিবিসিকে জানিয়েছে যে তার পিতামাতা এই সম্পর্ক মেনে নেয়নি। সেদিন সন্ধ্যায় নেহা তাদের বাড়িতে নিহত হন এবং এই হত্যাকাণ্ডের জন্যে তার পিতামাতা এবং আরো একজন পুরুষ আত্মীয়কে অভিযুক্ত করা হয়েছে। এই হত্যাকাণ্ডের এখনও তদন্ত চলছে। অভিযুক্ত তিনজনই এখন কারাগারে এবং বিচারের অপেক্ষায়। অভিযুক্তদের পরিবারের কাছ থেকে বিবিসি জানতে পেরেছে যে তারা তাদের বিরুদ্ধে আনা অভিযোগ অস্বীকার করবেন। পরিবারের ইচ্ছের বাইরে প্রেমে পড়া ও বিয়ে করার কারণে প্রত্যেক বছর কয়েকশো মানুষ নিহত হয়। এসব হত্যাকাণ্ডের প্রকৃত সংখ্যা কতো সেবিষয়ে সরকারি তথ্য পাওয়া কঠিন। কারণ এধরনের হত্যকাণ্ডের ঘটনা পুলিশের কাছে খুব কমই রিপোর্ট করা হয়ে থাকে। জয়নব সেকানভান, ২৪, ইরান স্বামীকে হত্যা করার কারণে ইরানি কর্তৃপক্ষ জয়নব সেকানভানের মৃত্যুদণ্ড কার্যকর করেছে। কুর্দী অধ্যুষিত অঞ্চলে একটি দরিদ্র ও রক্ষণশীল পরিবারে তার জন্ম হয়েছিল। উন্নত জীবনের সন্ধানে একজনকে বিয়ে করার স্বপ্ন নিয়ে কিশোর বয়সেই তিনি বাড়ি থেকে পালিয়ে গিয়েছিলেন। অ্যামনেস্টি ইন্টারন্যাশনাল বলছে, তার স্বামী তাকে নির্যাতন করতো। তাকে তালাকও দিতে চাইতো না। পুলিশের কাছে এব্যাপারে অভিযোগ করা হলেও পুলিশ তাকে গুরুত্ব দেয়নি। স্বামীকে খুন করার কারণে তাকে গ্রেফতার করা হয়। তখন তার বয়স ছিল ১৭। তার সমর্থক এবং অ্যামনেস্টি বলছে, স্বামীকে হত্যা করার অভিযোগের বিষয়ে নির্যাতনের মাধ্যমে তার কাছ থেকে স্বীকারোক্তি নেওয়া হয়েছে। জাতিসংঘের প্রতিবেদন বলছে, যেসব নারী তাদের ঘনিষ্ঠ সঙ্গীকে হত্যা করেন তাদেরকে দীর্ঘমেয়াদে শারীরিক নির্যাতনের শিকার হতে হয়। সান্দ্রা লুসিয়া হামার মোওরা, ৩৯, ব্রাজিল সান্দ্রা লুসিয়া হামার মোওরা তার ১৬ বছর বয়সে বিয়ে করেছিলেন আউগোস্ত অ্যাগুয়ের রিবেইরুকে। তারা পাঁচ মাস ধরে আলাদা ছিলেন। তখন তার স্বামী তাকে হত্যা করে। স্থানীয় পুলিশ বিবিসির কাছে নিশ্চিত করেছে যে তার ঘাড়ে ছুরি দিয়ে আঘাত করা হয়েছিল। পরে তারা তার স্বামীর মোবাইল ফোনে করা একটি ভিডিও উদ্ধার করেছেন যেখানে তাকে হত্যাকাণ্ডের কথা স্বীকার করতে দেখা যাচ্ছে। সেখানে তিনি বলছেন, তার স্ত্রী সান্দ্রা অন্য একজন পুরুষের সাথে সম্পর্ক গড়ে তুলেছিল। সান্দ্রা তার সাথে প্রতারণা করেছে। পরে অবশ্য ওই স্বামী তাদের শোওয়ার ঘরে আত্মহত্যা করেছেন। ম্যারি এমিলি ভালাত, ৩৬, ফ্রান্স ম্যারি এমিলিকে তার স্বামী সেবাস্টিয়ান ভালাত ছুরি মেরে হত্যা করেছে। বিয়ের চার বছর পর থেকেই তারা আলাদা হয়ে গিয়েছিলেন। স্বামী পরে পুলিশের কাছে এই হত্যাকাণ্ডের কথা স্বীকার করেছেন। তার কয়েকদিন পর স্বামী নিজেও কারাগারের ভেতরে আত্মহত্যা করেছেন। আরো পড়তে পারেন: রাজনীতি নিয়ে মাশরাফির ব্যাখ্যায় আলোচনার ঝড় ট্রাম্পকে টুইটারে জ্ঞান দিয়ে ভাইরাল আসামের তরুণী ইউক্রেনের জাহাজ জব্দ করলো রাশিয়া, উত্তেজনা চরমে

Məlumatda deyilir ki, "qadının öldürülməsi ehtimalı ən yüksək olan yer onun yaşadığı evidir". 2017-ci ildə 87,000 qadın qətlə yetirilib. Onlardan yarıdan çoxu yaxınları tərəfindən öldürülüb: təxminən 30 min qadın partnyoru, daha 20 min qadın isə qohumu tərəfindən öldürülüb. Öldürülən kişilərin sayı hələ daha çoxdur, lakin... UNODC-in topladığı məlumatlar göstərir ki, "qəsdən adam öldürmə nəticəsində həyatlarını itirən kişilərin sayı qadınlardan 4 dəfə çoxdur" Hesabatda qeyd olunub ki, qəsdən adam öldürmə hallarının hər 10 qurbanından 8-i kişidir. Eyni zamanda deyilir ki, intim partnyorun əlindən ölənlərin hər 10 qurbanından 8-i qadındır. Bir gündə 21 ölkədə 47 qadın BBC 100 Qadın layihəsi və BBC Monitorinq statistik rəqəmlər arxasında duran qadınlar barədə daha çox məlumat əldə etmək qərarına gəlib. Biz, bir gün ərzində - 2018-ci ilin oktyabrın 1-də - dünya boyu başqa şəxs tərəfindən öldürülən qadınlar barədə mediada işıqlandırılan xəbərləri araşdırdıq. Regional mütəxəssislərimiz xəbərlərdə əksini tapmış 21 ölkədə gender səciyyəli səbəblər zəminində 47 qadının öldürülməsi hadisəsini aşkar ediblər. Bu qətllərin əksəriyyəti hələ də araşdırılır. Aşağıda göstərilən həmin hadisələrdən beşi yerli KİV-lərdə işıqlandırılıb və BBC-nin müraciət etdiyi yerli rəsmilər tərəfindən yoxlanılıb. Judith Chesang, 22 yaş, Keniya Bazar ertəsi, oktyabrın 1-də Judith Chesang bacısı Nancy ilə ailələrinə məxsus fermada tarlaya məhsul yığmağa yollanırlar. Üç uşaq anası Judith, bir müddət əvvəl əri Laban Kamuren-dən ayrılaraq valideynlərinin evinə qayıtmışdı. Bacılar tarlada işə başlayandan sonra Laban fermaya gəlib Judith-ə hücum çəkir və onu öldürür. Yerli polisin bildirdiyinə görə, həmin hadisədən sonra kəndlilər kişini öldürüb. BMT hesabatına görə Afrika qadınların intim partnyoru və ailə üzvü tərəfindən öldürülməsi riski ən yüksək olan bir yerdir: hər 100 min adama 3.1 ölüm hadisəsi təsadüf edir. 2017-ci ildə Asiyada intim partnyor və ya ailə üzvü tərəfindən ən çox sayda qadın öldürülüb - 20000-ə yaxın qadın. Neha Şarad Çaudury, 18 yaş, Hindistan Neha Sharad Chaudury, 18 yaşı tamam olanda "namus üstündə" öldürülüb. O, sevgilisi ilə ad gününü qeyd edirdi. Polis BBC-yə təsdiq edib ki, qızın valideynləri onların münasibətinə icazə verməyiblər. Onun valideynləri və başqa bir kişi qohumu onu evdə öldürməkdə ittiham olunurlar. İstintaq davam edir və üçlük məhkəməyədək məhkəmə nəzarəti altında qalmaqdadır. BBC Nehanın valideynləri və onun qohumunu təmsil edən vəkildən öyrənib ki, onlar ittihamları rədd etmək niyyətindədirlər. Hər il yüzlərlə adam sevdiklərinə və ya ailələrinin iradəsinə zidd olaraq evləndiklərinə görə öldürülürlər. "Namus üstündə" deyilən qətllərə dair rəsmi məlumat əldə etmək çətindir, çünkki belə hadisələr çox vaxt işıqlandırılmır və qeydə almır. Zeynəb Sekaanvan, 24, İran Zeynəb Sekaanvan, ərini öldürdüyünə görə İran rəsmiləri tərəfindən edam olunub. Zeynəb İranın şimal-qərbində kürd mənşəli, yoxsul mühafizəkar bir ailədə doğulub. O, daha yaxşı həyat tapmaq ümidilə yeniyetmə yaşında evlənmək üçün qaçıb. Amnesty International deyir ki, onun əri əsəbi olub və ondan boşanmağa razılıq verməyib, Zeynəbin şikayətlərinə isə polis etinasız yanaşıb. O, ərini öldürdüyünə görə 17 yaşında həbs olunub. Amnesty təşkilatı da daxil, onu dəstəkləyənlər bildiriblər ki, ərinin öldürülməsini boynuna almaq üçün ona işgəncə verilib, o, polis tərəfindən döyülüb və onun işinə məhkəmədə ədalətli baxış keçirilməyib. UNODC hesabatında qeyd olunur ki, intim partnyorlarını öldürən qadınlar çox vaxt "uzunmüddətli fiziki zorakılığa məruz qalırlar". Qətlləri törədən kişilərin motivasiyası kimi isə "qadına öz mülkü kimi yanaşma, qısqanclıq və atılmaq qorxusu" hissləri olub, hesabatda göstərilib. Görünür, bu cür hisslər Zeynəbin öldürüldüyü gün Braziliyada uzun illərin cütlüyünün ölü tapılmasına səbəb olub. Sandra Lucia Hammer Moura, 39 yaş, Braziliya Sandra Lucia Hammer Moura 16 yaşında Augusto Aguiar Ribeiro ilə evlənib. Ər arvadını öldürəndə onlar artıq beş ay idi ki, ayrı yaşayırdılar. Polis BBC-yə təsdiqləyib ki, qadın boğularaq bıçaqlandığına görə ölüb. Polisin kişinin mobil telefonunu ələ keçirib. Orada o, arvadını öldürdüyünü etiraf edib. O deyib ki, arvadı Sandra başqa kişilə görüşür və o, özünü arvadı tərəfindən satılmış kimi hiss edir. Kişi sonra özünü yataq otağında asıb. Sandra-nın əhvalatı "qətl-intihar" kimi məlum olan hallara aid edilir - fərd intihar etməkdən əvvəl başqalarını da öldürür. BBC Monitoring oktyabrın 1-də Latın Amerikasında 14 qadın qətli hadisəsi aşkar edib. Onlardan ikisi Salvadorda baş verib. Salvador rəsmiləri BBC-yə bildiriblər ki, 2018-ci ildə bu günədək azı 300 qadın öldürülüb. Marie-Amélie Vaillat, 36 yaş, Fransa Marie-Amélie əri Sébastien Vaillat tərəfindən bıçaqlanıb. O, polisə təslim olub və bir neçə gündən sonra həbsxanada özünü öldürüb. Sakinlər Marie-Amélie Vaillat-ın bıcaqlandığı dükanının önündə gül əklilləri qoyub və onun xatirəsinə yürüş təşkil ediblər. Marie-Amélie Vaillat-in xatirəsinə yürüş keçirilib Bütün şəkillər müəlliflik hüququ ilə qorunur 100 Qadın layihəsi BBC-nin 100 Qadın layihəsi hər il dünya boyu 100 ən ilhamverici və nüfuzlu qadını seçir və onların həyat hekayəsini paylaşır. 2018-ci il qadın hüquqları üçün mühüm il olduğundan, BBC-nin 2018-ci il üçün 100 Qadın layihəsində ehtiras, qəzəb və hiddətdən güc alaraq yaşadıqları mühitdə gerçək dəyişikliklərə nail olan öncül qadınlar yer alıb.


জুম্মার নামাজে প্রেসিডেন্ট এরদোয়ান এবং তুর্কী মন্ত্রিসভার ক'জন সদস্য। এর আগে গত ১০ই জুলাই এক তুর্কী আদালত সাবেক এই গির্জাকে জাদুঘরে পরিণত করা হয়নি বলে রায় দেয় এবং এর পরেই তুরস্কের ইসলামপন্থী সরকার একে মসজিদ হিসেবে ব্যবহারের পক্ষে আদেশ জারি করে। দেড় হাজার বছরের পুরনো হাইয়া সোফিয়া এক সময় ছিল বিশ্বের সবচেয়ে বড় অর্থোডক্স গির্জা, পরে তা পরিণত হয় মসজিদে, তারও পর একে জাদুঘরে রূপান্তরিত করা হয়। বিশ্বের নানা দেশ থেকে এই ভবনটিকে মসজিদে রূপান্তরের সরকারি সিদ্ধান্তের নিন্দা করা হয়েছে। আজ শুক্রবার প্রথম জুম্মার নামাজের আগে শত শত মানুষ সেখানে জড়ো হন। স্থান সংকুলান না হওয়ায় বহু মুসল্লি মসজিদের বাইরে জুম্মার নামাজ আদায় করেন। আরো পড়তে পারেন: ৮৬ বছর পর ইস্তাম্বুলের হাইয়া সোফিয়ায় শোনা গেল আজান ধ্বনি তুরস্কের হাইয়া সোফিয়ায় নামাজ পড়া নিয়ে বিতর্কের কারণ কী? তুরস্কের ধর্মমন্ত্রী বলছেন, হাইয়া সোফিয়া মসজিদের ভেতরে এক হাজার মানুষ একসাথে নামাজ পড়তে পারবেন। কিন্তু এর আগেই হাজার হাজার মানুষ মসজিদটির আশেপাশে জুম্মার নামাজ আদায়ের জন্য বসে পড়েন। প্রথম দিনের জামাতে মসজিদের ভেতরে মুসল্লিদের সাথে সামিল হন তুরস্কের প্রেসিডেন্ট রেচেপ তাইপ এরদোয়ান। তুর্কী ধর্মমন্ত্রী আলী এরবাস জানিয়েছেন, নতুন মসজিদের জন্য তিন জন ইমামকে নিয়োগ করা হয়েছে। এদের মধ্যে একজন মেহমেত বয়নুকালিন ইস্তাম্বুলের মারমারা বিশ্ববিদ্যালয়ের ইসলামী আইন বিভাগের অধ্যাপক। বৃহস্পতিবার টেলিভিশনে এক ভাষণে ইস্তাম্বুলের গভর্নর আলী এরলিকায়া করোনাভাইরাস সংক্রমণ মোকাবেলার স্বার্থে জুম্মার নামাজের মুসল্লিদের 'ফেসমাস্ক, জায়নামাজ, ধৈর্য এবং সহানুভূতি' নিয়ে মসজিদে প্রবেশ করার পরামর্শ দেন। সাহায্যের জন্য মসজিদ ও তার আশেপাশে স্বাস্থ্য কর্মীরা মোতায়েন থাকবেন বলে তিনি জানান। প্রথম জুম্মাকে কেন্দ্র করে হাইয়া সোফিয়া মসজিদ ও তার আশেপাশের এলাকা জনসমুদ্রে পরিণত হয়। হাইয়া সোফিয়ায় প্রথম জুম্মার দিনের ভিডিও (সৌজন্যে বিবিসি তুর্কী বিভাগ): হাইয়া সোফিয়ার ইতিহাস: হাইয়া সোফিয়া এখন তুরস্কের সবচেয়ে দর্শনীয় স্থান বলে স্বীকৃত। প্রতিবছর ৩৭ লক্ষ পর্যটক এটি দেখতে আসেন। হাইয়া সোফিয়া মসজিদের ভেতরের দৃশ্য।

Ayasofya siyasi və dini simvol kimi böyük əhəmiyyətə malikdir. Bundan əvvəl Türkiyənin ən yüksək inzibati məhkəməsi dünyaca məşhur mədəniyyət ocağının muzey statusunu ləğv edib. 1500 illik tarixi olan, YUNESCO-nun Dünya İrsi siyahısına daxil edilmiş Ayasofya binası tikildikdən sonra, öncə kilsə, İstanbulun fəthindən sonra məscid, 1930-cu illərdən sonra isə muzey kimi fəaliyyət göstərib. Ayasofyanın yenidən məscid kimi fəaliyyət göstərməsi təklifini Türkiyə Prezidenti Recep Tayyip Erdoğan ötən il seçki vaxtı vermişdi. YUNESCO Türkiyəni müzakirə etmədən muzeyin statusunu dəyişdirməməyə çağırıb. Türkiyədəki islamçılar binanın məscid kimi istifadəsini xeyli vaxtdır ki, istəyirdilər. Lakin dünyəvi müxalifət üzvləri buna qarşı çıxıblar. Bu məsələ dünya miqyasında dini və siyasi liderlərin beynəlxalq tənqidinə səbəb olub. Şərq Pravoslav Kilsəsinin başçısı muzeyin məscidə çevrilməsi məsələsini qınayıb. Bu məsələni həm də milyonlarla pravoslavın yaşadığı Yunanıstan da qınayıb. Ayasofyada Fəth surəsinin oxunması narazılıq doğurmuşdu Bu il mayın 29-da İstanbulun fəthinin 567-ci illiyi münasibətilə Ayasofyada Fəth surəsi oxunub. Türkiyə prezidenti Recep Tayyip Erdoğan Fəthin 567-ci ildönümününü Ayasoyfada "Fəth surəsini oxumaq və dualar etməklə qeyd etməyin çox önəmli" olduğunu bildirib. Yunanıstan sözügedən tədbiri tənqid edib. Ölkənin Xarici İşlər Nazirliyi Ayasofyada Quran ayələrinin oxunmasının "xristianların dini hislərinə təhqir mənasına gəldiyini" bildirib. "Türkiyə Cümhuriyyətində azanın və ya Quran-ı Kərimin harada oxunmalı olduğunu başqa birinə soruşmalıyıq? Türkiyəyə bu mövzuda ağıl verəcək son ölkə Yunanıstandır. Avropada məscid olmayan yeganə paytaxt Afinadır. Ayasofya, Türkiyə Respublikası mülkidir və fəth edilib", Türkiyənin xarici işlər naziri Mevlüt Çavuşoğlu isə buna cavab olaraq bildirib. Ayasofya Türkiyədə tez-tez müxtəlif tədbirlər və şərhlərlə gündəmə gələn və mübahisə yaradan mövzulardan biridir. Xristianlar tərəfindən müqəddəs hesab olunan Ayasofyanın müsəlmanlar üçün ibadətə açılacağına dair şərhlər tənqidlərə səbəb olur. Ayasofya niyə mübahisəli və önəmli bir yerdir? Ayasofyanın tarixi Ayasofyanı Bizans imperatoru Konstantin tikdirib, 360-cı ildə kilsənin açılışını edib. 404-cü ildə taxta damı yanıb, geniş miqyaslı təmir işləri aparılıb. 532-537-ci illər aralığında Bizans imperatorun I Justianın əmriylə aparılan inşaat işlərindən sonra indiki halına gəlib. Yepiskopluğun mərkəzi olan və Bizans imperatorluğunun böyük önəm verdiyi kilsəni bizanslı mühəndis Miletus İsidor və riyaziyyatçı Tralles Anthemius inşa ediblər, tikintidə 10 mindən çox adam iştirak edib. Tikintisi 5 il 10 ay çəkən kilsəni Bizans tarixçiləri dünyanın ən böyük tikilisi adlandırıblar. Kilsənin içindəki mozaiklər 565-578-ci illər aralığında tamamlanıb. 1204-cü ilə qədər müxtəlif zəlzələ və yanğınlardan ziyan görən kilsə dəfələrlə yenidən inşa edilib. 1204-cü ildəki səlib yürüşü zamanı xaçlıların əlinə keçib və 1261-ci ilə qədər Roma Katolik Kilsəsi adlandırılıb. 1261-ci ildə bizanslılar Konstantinopolu yenidən ələ keçiriblər və Ayasofya təkrar Pravoslav kilsəsi olaraq istifadə edilməyə başlanıb. Osmanlının İstanbuldakı ilk məscidi Osmanlı padşahı Fatih Sultan Mehmet 26 may 1453-cü ildə Konstantinopolu ələ keçirəndə Ayasofya yaralı Bizans əskərlərinin, qadın və uşaqların sığınma yeri olub. Sonrakı bir neçə gün Pravoslav kilsəsi mənsubları Ayasofyada ibadətə davam ediblər. 1 iyun 1453-cü ildə Fatih Sultan Mehmet orda cümə namazı qılıb, Osmanlı idarəçiliyində Ayasofyanın məscid olaraq istifadə ediləcəyini bildirib. Mehrab və minbər inşa edilib, kilsə zəngi və xaç götürülüb, mozaiklərin üstü örtülüb. 1481-ci ildə ilk minarəsi tikilib. Fatih Sultan Mehmetdən sonra taxta keçən Sultan II Bəyazidin vaxtında daha bir minarə tikilib. 1509-cu ildəki böyük İstanbul zəlzələsində ilk minarəsi dağılıb, yerində kərpicdən yenisi tikilib. Digər iki minarə Sultan II Səlimin zamanında, memar Sinanın məsciddə apardığı yenilənmə işləri çərçivəsində inşa edilib. Müxtəlif zamanlarda tikildikləri üçün Ayasofyanın 4 minarəsi bir-birindən fərqlənir. II Səlimin türbəsi Ayasofyadakı ilk padşah türbəsidir. Məsciddə padşahlara, onların arvadlarına və şahzadələrə aid 43 türbə var. Aralarında Sultan III Murad, Sultan III Mehmet, Safiyə Sultan və Nurbanu Sultanın da məzarları var. Sultan Əhməd 1611-cı ildə Əhməd Məscidini inşa etdirənə qədər Ayasofya Osmanlı dövlətinin ən böyük və ən önəmli məscidi olub. 1739-cu ildə məscidə mədrəsə, kitabxana və mətbəx əlavə edilib. 1847-1849-cu illər aralığındakı yenilənmə işləri zamanı qapadılan Ayasofya məscid olaraq sonuncu dəfə 1849-cu ildə istifadəyə verilib. Ayasofya dəfələrlə təmir edildi Cümhuriyyət dönəmində 1931-ci ilə qədər məscid olaraq qalıb 1923-cü ildə cümhuriyyət elan edildikdən sonra məscid olaraq istifadə edilməyə davam edilsə də, 1931-ci ildə qapadılıb. 1931-ci ildə Amerika Bizans İnstitutunun qurucusu arxeoloq Thomas Whittemore Ayasofyadakı mozaiklərin üstünü açmaq üçün Türkiyənin yeni rəhbərliyindən icazə istəyib. Türkiyə prezidenti Mustafa Kamal Atatürkün razılığından sonra başlayan proses 15 il davam edib və 1947-ci ildə tamamlanıb. Nazirlər Kabinetinin 24 noyabr 1934-cü il tarixli qərarıyla Ayasofyaya muzey statusu verilib. 1 fevral 1935-ci ildə muzey olaraq istifadəyə verilib. 1996-cı ildə dünya abidələri siyahısına daxil edilən Ayasofyanın qübbə və minarələri 1997-2002-ci illərdə Dünya Abidələr Fondunun dəstəyilə bərpa olunub. Muzey həm də UNESKO-nun ümumdünya irsi siyahısındadır. Zaman-zaman muzeyin müxtəlif bölümlərində təmir işləri aparılır və proses bu gün də davam edir. Ayasofya Muzeyi Türkiyənin ən çox ziyarət edilən tarixi abidələrindəndir. 2015-ci ildə 3 milyon 425 min ziyarətçi sayına görə ölkə muzeyləri arasında üzrə birinci yerə çıxıb. 2017-ci ildə bu say 1 milyon 892-minə düşüb. Mübahisələr 2000-ci illərin əvvəllərindən başlayıb Ayasofya muzeyinin internet saytında 1936-cı il tarixli qeydiyyat sənədi yerləşdirilib. Muzeyi yenidən məscidə çevirməyi tələb edənlər həmin sənəddə yer almış "Ayasofya Kəbir Məscidi" ifadəsinə istinad edirlər. Amma bəzi istisnalar olmaqla, məscid ibadətə açıq deyil. 1967-ci ildə İstanbulu ziyarət edən Papa VI Paul Ayasofyada dua etdi 25 avqust 1967-ci ildə İstanbulu ziyarət edən Papa VI Paul da Ayasofyaya gedib və orda dua edib. Buna qarşılıq olaraq Milli Türk Tələbə Birliyinin rəhbərləri bir gün sonra orda namaz qılıb. Bu hadisədən sonra Ayasofyanın statusuyla bağlı ilk ciddi mübahisələr başlayıb. Təxminən 25 il sonra - 1991-ci ildə Hökmdar Qəsri (I Mahmud dönəmində Ayasofyanın ana binasından kənarda padşahların dincəlməsi və qüsl alması çün inşa edilmiş tikili) ibadətə açılıb. 2016-cı ilin oktyabr ayında ora imam təyin edilib. Hökmdar Qəsrində bayram namazı və gündə beş vaxt namaz qılınır, azan oxunur. 2014-cü ilin noyabr ayında Papa Francis İstanbula ziyarəti zamanı Ayasofyanı da gəzib, muzeyin müdirindən restavrasiya prosesi barədə məlumatlar alıb. 2014-cü ildə Papa Francis İstanbulu ziyarət edəndə Ayasofyanı da gəzib Hökmdar Qəsrinə imam təyin edilməzdən əvvəl - 2005-ci ildə Tarixi Əsərlər və Ətraf Mühitə Xidmət Dərnəyi Nazirlər Kabinetinin 1934-cü il tarixli qərarının ləğv edilməsiylə bağlı məhkəməyə müraciət edib. Məhkəmə şikayəti rədd edib. 2006-cı ildə muzeyin müsəlman və xristian işçiləri üçün ibadət otağı açılıb. 13 may 2017-ci ildə Anadolu Gənclik Dərnəyinin təşkil etdiyi bir qrup Ayasofyanın önündə səhər namazı qılıb. 21 iyun 1997-ci ildə Ilahiyyat Nazirliyi Ayasofyada Qədir gecəsi proqramı gerçəkləşdirib. Proqram dövlət kanalı TRT-də canlı yayımlanıb. Son olaraq 2018-ci ilin mart ayında prezident RecepTayyip Erdoğan Ayasofya Muzeyində keçirilən sərginin açılış mərasimində çıxış etməzdən əvvəl də Quran oxunub. Son tədbirlər Pravoslavlar tərəfindən narazılıqla qarşılanıb, Davamlı Vəqflər Tarixi Əsərlərə və Ətraf Mühitə Xidmət Dərnəyi yenidən Ayasofyanın ibadətə açılması tələbiylə çıxış edib. 2018-ci ilin oktyabr ayında Konstitusiya Məhkəməsi dərnəyin tələbini rədd edib. 2018-ci ilin martında Erdoğan Ayasofya Muzeyindəki sərginin açılışında çıxış edib 2013-cü ildə Erdoğan məscid təklifinə etiraz etmişdi - bu gün istinad etdiyi səbəbə görə 2013-cü ildə, yəni İstanbulun fəthinin 560-cı ildönümündə bəzi mühafizəkar qeyri-hökumət təşkilatları "İstanbulun fəthinin imzası olan Ayasofya yenidən ibadətə açılsın" tələbiylə çıxış etmiş, o vaxt Erdoğan məsələyə bu gün Tekirdağ mitinqində dediyi kimi reaksiya vermişdi. Həmin dönəmdə baş nazir olan Erdoğan 2013-cü ilin may ayında partiyasının Qızılcahamamdakı düşərgəsində millət vəkillərinin bu barədə sualına belə cavb vermişdi: "Sultanəhməd Məscidi çox boşdur. Sultanəhməd dolsa, bu mövzunu da müzakirə edə bilərik". Ayasofyanın məscid olması üçün 2013-cü ildə qanun layihəsi təklif edilib 2013-cü ilin oktyabr ayında o dönəmin millət vəkili Yusif Halaçoğlu Ayasofyanın yenidən məscid olmasıyla bağlı TBMM-ə qanun layihəsi təklif etmişdi. O, Ayasofyanın muzey olmasıyla bağlı Nazirlər Kabinetinin 1934-cü il tarixli qərarının "Rəsmi Qəzet"də dərc edilməməsini və qeydiyyat sənədində məscid olaraq göstərilməsini əsas gətirmişdi. Halacoğlunun təklifi 2013-cü ildən etibarən Milli Təhsil, Mədəniyyət, Gənclik və İdman Komissiyasındadır. Təklifə hələ cavab verilmədiyi üçün parlamentin müzakirəsinə göndərilməsi də baş tutmayıb. Qüds (Yerusəlim) və Ayasofya 2019-cu ildə də prezident Erdoğan Ayasofyanı gündəmə gətirib. Martın 25-də canlı yayımlanan bir müsahibəsində Ayasofya Muzeyinə girişin pulsuz olması tələbləriylə bağlı suala Erdoğan fərqli münasibət bildirib: "Mümkün olmayan iş deyil. Adını artıq muzey yox, Ayasofya Məscidi qoyarıq. Turistlər Sultanəhməd, Fatih məscidlərinə gedirlər, hər hansı məbləğ ödəyirlərmi? Eyni qaydanı Ayasofyaya da tətbiq edərik. Muzey statusundan çıxar. Onsuz da o status sonradan verilib. Bu da yenə CHP zehniyyətinin addımıdır. Bu addımı dəyişdirərik". 26 martda Trabzonda keçirilən bir partiya tədbirində Erdoğan eyni mövzuda aşağıdakı fikirləri söyləyib: "Seçkilərdən sonra Ayasofya yenidən əslinə qaytaracağıq. Bu nə deməkdir? Yəni Ayasofyanı muzey olmaqdan çıxarıb məscid adı verməklə öz təbii halına gətirəcəyik. Trump qalxıb Qüdsü paytaxt elan edir. Eləmi? Qolan təpələrini işğalçı İsrailə aid edir, eləmi? Siz də Türkiyədən bir cavab alacaqsıznız, təbii ki… Alacaqsınız". 25 martda ABŞ prezidenti Donald Trump İsrailin 1967-ci ildə işğal etdiyi Suriyaya aid Qolan təpələrini bu ölkənin ərazisi olaraq tanımaq barədə qərar imzalayıb. Bir həftə əvvəlsə Erdoğan Ayasofya Muzeyinin ibadətə açılması təkliflərini "siyasi oyun" adlandırmışdı. İlk dəfə martın 16-sında, Tekirdağ mitinqində bir vətəndaşın muzeyi yenidən məscidə çevirmək təklifinə Erdoğan belə reaksiya vermişdi: "Əvvəlcə Sultanəhməd Məscidini doldurun, ondan sonra baxarıq. Təzə tikdirdiyimiz Böyük Camlıca məscidi 4-5 Ayasofya böyüklüyündədir. Anadolu yaxasında, bütün İstanbulda və Türkiyədə ən böyük məsciddir. Məsələ bunda deyil, işin siyasi tərəfi var. Yan tərəfdəki Sultanəhməd Məscidini doldurmursan, biz Ayasofyanı dolduraq... Bu oyunlara gəlməyək, bunlar hamısı oyundur. Biz nə vaxt nəyi necə etməyi çox yaxşı bilirik. Bu namussuzlar belə dedi deyə biz addım atmarıq". Türkiyə prezidenti Recep Tayyip Erdoğan cəmiyyətin və İslam dünyasının "illərdir Ayasofyanı məscid olaraq görmək istədiyini" əsas gətirərək 31 mart bələdiyyə seçkilərindən sonra Ayasofya Muzeyinin məscidə çevrilməsiylə bağlı proses başladılacağını açıqlayıb. Erdoğan deyib ki, "Məscidin muzeyə çevrilməsi çox böyük səhv idi. Biz də dedik ki, çox böyük ölçüdə tələb olduğuna görə belə bir addım atmağın zamanı gəlib". Bu qərarı tənqid edənləri "ehkam kəsməkdə" günahlandıran Erdoğan ardınca bunları deyib: "Əl-Əqsa məscidiylə bağlı o qədər hücumlar olur, səsiniz çıxırmı? Adamlar Əl-Əqsaya çəkməylə girilər, şüşələri qırıb-tökürlər, "Quran-i Kərim"ləri yerə atırlar. Biz müsəlmanıq, bu bizim heysiyyatımıza toxunur. Əsrlədir davam edən hədəfimizdən artıq geri addım atdıra bilməzlər.


গত বছর আগস্টে গ্যালাক্সি নোট সেভেন লঞ্চ হওয়ার পরপরই তাতে আগুন ধরে যাওয়ার বেশ কটি ঘটনা ঘটে। এক বিবৃতিতে কোম্পানি বলছে, ফোনের সফটওয়ার বা হার্ডওয়ার কোনটিই নয় বরং ব্যাটারি গরম হয়ে গিয়ে তাতে আগুন ধরে যাচ্ছিলো। ব্যাটারির ডিজাইন এবং নির্মাণেই মূল সমস্যা ছিলো। কোম্পানিটি ঘোষণা দিয়ে এই ভুলের দায় স্বীকার করে বলছে ব্যাটারি নির্মাতার বিরুদ্ধে তারা কোনো আইনি ব্যবস্থা নেবে না। এই ফোনের ব্যাটারি নির্মাতা স্যামসাং-এর মালিকানাধীন একটি কোম্পানি স্যামসাং এসডিআই এবং চীনা নির্মাতা এমপেরেক্স টেকনোলজি। গত বছর আগস্টের শেষের দিকে স্যামসাং-এর স্মার্টফোন গ্যালাক্সি নোট সেভেন বাজারে আসার পর বেশ জনপ্রিয় হয়েছিল কাস্টমারদের কাছে। বিশ্ব বাজার থেকে ২৫ লাখ ফোন প্রত্যাহার করা হয়েছিলো। বলা হচ্ছিলো এটি বাজারের সেরা এন্ড্রয়েড ফোন এবং আই-ফোনের প্রতিদ্বন্দ্বী। কিন্তু বাজারে ছাড়ার পরপরই এই ফোনে আগুন ধরে যাওয়ার বেশ কয়েকটি ঘটনা ঘটে। মোবাইল ফোন পকেটে থাকা অবস্থায় আগুন লাগার ঘটনা স্বভাবতই বেশ উদ্বিগ্ন করে তোলে ব্যবহারকারীদের। বেশ কয়েকটি ঘটনার পর কোম্পানিটি এর বিক্রি বন্ধ করার ঘোষণা দেয় এবং বিশ্ব বাজার থেকে ২৫ লাখ ফোন প্রত্যাহার করে নেয়। এতে করে ৫০০ কোটি ডলারের লোকসান হয়েছে দক্ষিণ কোরিয়ার এই মোবাইল ফোন নির্মাতা কোম্পানির। ফোনটিতে আগুন ধরে যাওয়ার পর মার্কিন অ্যাভিয়েশন অথরিটি এবং বেশ কয়েকটি বিমান কোম্পানি এই মডেলের সেট নিয়ে বিমানে ওঠা নিষিদ্ধ করে দেয়। তবে কিছু ক্রেতা এখনো এটি ব্যবহার করে যাচ্ছেন বলে জানা গেছে। আরো পড়ুন:অন্যের হয়ে কারাভোগ, প্রতারণার মামলা

Galaxy Note 7 rəsmən 2016-cı ilin avqustunda satışa buraxılıb Şirkətin məlumatında bildirilir ki, Samsung mütəxəssisləri səhvə görə məsuliyyəti öz üzərinə götürürərək smartfonlar üçn batareya istehsalı prossesində dəyişikliklər etmək niyyətindədirlər. "Biz bu hadisələrin təkrarlanmamasını təmin etmək üçün bəzi tədbirlər görmüşük ", - deyə məlumatda bildirilir. Rəsmən 2016-cı ilin avqustunda satışa buraxılan Galaxy Note 7 smartfonu Galaxy Note 5-in davamçısı sayılır. Ötən ilin sentyabr ayında Samsung şirkəti 2,5 milyon smartfonun bu modelini satışdan geri çağırıb. Buna smartfonların bir neçə dəfə partlaması və yanması səbəb olub. Baş verən hadisələr nəticəsində ABŞ rəhbərliyi və digər ölkələr təyyarənin bortunda Galaxy Note 7 -dən istifadəni qadağan etmişdi. Analoji qadağaları böyük avia şirkətlər, o cümlədən "Aeroflot" da qəbul etmişdi. Bu modellərin partlamasından sonra Samsung şirkəti onların satışının dayandırılmasını elan etdi. Şirkətin qiymətləndirməsinə görə smartfonlarla bağlı yaranan problem onlara 5,3 milyard dollar ziyan vurmaqla yanaşı, şirkətin nüfuzuna da ciddi zərbə vura bilər.