لقاح جامعة أكسفورد/أسترازينيكا يمر حالياً بالمرحلة النهائية من الاختبار وتشير البيانات الأولية إلى أن نسبة الحماية تبلغ 70 في المئة، لكن الباحثين يقولون إن النسبة قد ترتفع لتصل إلى 90في المئة من خلال التعديل في الجرعة. وينظر إلى هذه النتائج باعتبارها انتصاراً، لكنها تأتي بعد أن أظهر اللقاحان اللذان طورتاهما شركتا فايزر وموديرنا حماية بنسبة 95 في المئة. غير أن لقاح جامعة أكسفورد أرخص بكثير، وأسهل للتخزين وفي إيصاله إلى كل ركن في العالم من اللقاحين الآخرين. وبالتالي فإنه سيلعب دوراً مهماً في مكافحة الوباء، إذا ما حصل على موافقة الجهات التنظيمية. مواضيع قد تهمك نهاية وقالت مهندسة اللقاح البروفيسورة سارة غيلبرت: "إعلان اليوم يقربنا خطوة أخرى من الوقت الذي يمكننا فيه استخدام اللقاحات لوضع حد للدمار الذي يسببه الفيروس". وقد تقدمت الحكومة البريطانية بطلبات مسبقة للحصول على 100 مليون جرعة من لقاح أكسفورد، أي بما يكفي لتحصين 50 مليون شخص. وقال رئيس الوزراء البريطاني بوريس جونسون إنها "أخبار تثير الحماسة بشكل كبير" وإنه وفي حين لا يزال يتعين إجراء فحوص تتعلق بالسلامة على اللقاح إلا أنها تعتبر "نتائج رائعة". ما الذي أظهرته التجربة؟ لقد تم تطوير اللقاح خلال حوالي 10 أشهر، وهي عملية عادة ما تستغرق عقداً من الزمن. شارك في التجربة أكثر من 20 ألف شخص، نصفهم في المملكة المتحدة، والنصف الآخر في البرازيل. كان هناك 30 حالة مصابة بكوفيد-19 من بين الأشخاص ممن تلقوا جرعتين من اللقاح و 101 حالة أخرى من الأشخاص تلقوا حقنة وهمية. وقال الباحثون إن اللقاح نجح في توفير الحماية بنسبة 70 في المئة. وعندما أعطي المتطوعون جرعتين "عاليتين"، كانت نسبة الحماية 62 في المئة، لكن هذه النسبة ارتفعت إلى 90 في المئة عندما أعطي الأشخاص جرعة "منخفضة" تلتها جرعة عالية. ومن غير الواضح أسباب وجود هذا الفرق في النسبة. وقال البروفيسور أندرو بولارد، المحقق الرئيسي للتجربة، لبي بي سي: "نحن مسرورون حقاً بهذه النتائج". وقال إن البيانات المتعلقة بنسبة الكفاءة التي بلغت 90 في المئة كانت "مثيرة للاهتمام" وهي تعني أنه "سيكون لدينا جرعات أكثر للتوزيع". وأضاف البروفيسور بولارد قائلاً إنه كانت هناك مستويات أقل من العدوى بدون أعراض لدى مجموعة المتطوعين الذين تلقوا جرعة منخفضة تلتها جرعة عالية، وهو "ما يعني أننا قد نتمكن من وقف الفيروس منذ البداية". شركة أسترازينيكا تستعد لانتاج مليارات الجرعات لتوزيعها على مستوى العالم بعد حصول اللقاح على الموافقة المطلوبة متى سأحصل على اللقاح؟ هناك أربعة ملايين جرعة جاهزة للتوزيع في المملكة المتحدة و 96 مليون جرعة أخرى سيتم تسليمها. لكن لا شيء يمكن أن يحدث إلى أن تتم الموافقة على اللقاح من قبل الجهات التنظيمية التي ستتولى تقييم سلامة اللقاح وفعاليته والتأكد من أنه مصنع وفق أعلى المعايير. وهذه العملية ستتم خلال الأسابيع القادمة. غير أن المملكة المتحدة جاهزة لإعطاء الضوء الأخضر للقيام بحملة تحصين جماعية غير مسبوقة تتقزم أمامها برامج التطعيم الخاصة بالإنفلونزا السنوية أو التطعيمات التي تعطى في مرحلة الطفولة. وسيكون نزلاء دور رعاية المسنين وطاقم العاملين فيها أول من يتلقون اللقاح، يليهم العاملون في الرعاية الصحية والمسنون الذين تزيد أعمارهم عن 80 عاماً. وتنص الخطة على الانتقال بعد ذلك نزولاً إلى الفئات العمرية الأقل. كيف يعمل اللقاح؟ اللقاح هو عبارة عن فيروس رشح عادي جرى تعديله وراثياً، وهو عادة ما يصيب قرود الشمبانزي. وقد جرى تعديل الفيروس لمنعه من إصابة الأشخاص ولكي يحمل نماذج لجزء من فيروس كورونا، يعرف باسم بروتين سبايك. وحالما تصبح هذه النماذج داخل الجسم فإنها تبدأ بإنتاج بروتين سبايك الخاص بفيروس كورونا، والذي يتعرف عليه جهاز المناعة في الجسم ويعتبره تهديداً فيحاول تدميره. وعندما يواجه جهاز المناعة الفيروس في الواقع، فإنه يعرف الآن ما الذي سيفعله. هل تعتبر النتائج مخيبة للآمال؟ بعد أن تمكنت فايزر وموديرنا من إنتاج لقاحات توفر حماية بنسبة 95 في المئة من مرض كوفيد-19، فإن نسبة 70 في المئة تعتبر مخيبة للآمال نسبياً. لكن، أي نسبة فوق الـ 50 في الئمة كانت ستعد انتصاراً قبل شهر من الآن. ويمكن تخزين هذا اللقاح أيضاً في درجة حرارة الثلاجة العادية، وهو ما يعني أنه بالإمكان توزيعه ليصل إلى كل ركن من أركان هذا العالم، بخلاف اللقاحين اللذين أنتجتهما شركة فايزر/بيونتك و موديرنا، واللذين يحتاجان إلى تخزين في درجات حرارة منخفضة جداً. وتستعد شركة "أسترازينيكا" وهي شريك التصنيع لجامعة أكسفورد، لتصنيع ثلاثة مليارات جرعة على مستوى العالم. ما الفرق الذي سيحدثه ذلك على حياتي؟ اللقاح هو الشيء الذي أمضينا سنة ننتظره والذي فرضت الإغلاقات لشراء الوقت من أجله. غير أن إنتاج ما يكفي من اللقاحات ومن ثم تحصين عشرات الملايين من الأشخاص في المملكة المتحدة، والمليارات حول العالم، لا يزال مهمة ثقيلة. إن الحياة لن تعود إلى طبيعتها غداً، لكن الوضع قد يتغير كثيراً مع توفير الحماية لأولئك الأكثر عرضة للخطر. وقال وزير الصحة مات هانكوك لبرنامج "بي بي سي بريكفاست" إننا سنكون "في وضع أقرب إلى المعتاد" بحلول الصيف لكن "إلى أن نحصل على ذلك اللقاح في متناول اليد، علينا جميعاً أن نعتني ببعضنا البعض".

ઑક્સફર્ડ યુનિવર્સિટીએ જે વૅક્સિન તૈયાર કરી છે તે માણસ પર સુરક્ષિત હોવાનું સાબિત થયું છે. આ સાથે જ તેનાથી ઇમ્યુન સિસ્ટમમાં સુધારો થતો હોવાના સંકેતો મળ્યા છે. આ રસીનો ઉપયોગ 1,077 લોકો પર કરવામાં આવ્યો હતો. આ લોકો પર થયેલા પ્રયોગમાં સામે આવ્યું કે વૅક્સિનના ઇંજેક્ષનથી આ લોકોના શરીરમાં ઍન્ટી-બોડીઝનું નિર્માણ થયું, જે કોરોના વાઇરસ સામે લડે છે. આ પ્રયોગ અંગે ઘણી આશાઓ સેવાઈ રહી છે. જોકે બ્રિટિશ સરકાર આ વૅક્સિનના દસ કરોડ ડોઝનો ઑર્ડર આપી ચૂકી છે. વૅક્સિનનાં સફળ પરિણામો પર WHOની ટિપ્પણી કોરોના વાઈરસની વૅક્સિનને લઈને સકારાત્મક પરિણામો મળ્યા બાદ વિશ્વ આરોગ્ય સંસ્થા(WHO)એ એનું સ્વાગત કર્યું છે પણ સાથે જ કહ્યું છે કે કોવિડ-19ના ફેલાઈ રહેલા સંક્રમણ સામે લડવા માટે હજુ પણ કામ કરવાની જરૂર છે. જીનિવામાં એક પ્રેસ કૉન્ફરેન્સમાં WHOના કટોકટી સમયના કાર્યક્રમના નિર્દેશક ડૉક્ટર માઇક રેયાને કોરોના વાઈરસની વૅક્સિન બનાવી રહેલા ઑક્સફર્ડ વિશ્વવિદ્યાલયના વૈજ્ઞાનિકોને વધામણાં આપ્યા અને કહ્યું કે "આ સકારાત્મક પરિણામ છે પરંતુ હજુ લાંબો રસ્તો કાપવાનો બાકી છે" એમણે કહ્યું કે હવે 'અસલી દુનિયા'ની ટ્રાયલ પણ મોટા પાયે થવી જોઈએ. કોરોનાને લઈને અત્યાર સુધી વિશ્વભકમાં 23 વૅક્સિન પર કામ ચાલી રહ્યું છે. ડૉક્ટર રેયાને કહ્યું "ઘણો બધો ડેટા અને સારવારની શોધની દિશામાં અનેક વૅક્સિન પર કામ થતાં જોવું સારું છે." WHOનાં પ્રમુખ ટેડ્રોસ ઍધેનોમ ગેબ્રેયેસસે એ વાત પર ભાર મૂક્યો કે કોઈ પણ સફળ વૅક્સિન સૌને મળવી જોઇએ. તેમણે કહ્યું કે અનેક દેશ વૅક્સિન બનાવવાની દિશામાં એને 'એક વૈશ્વિક સાર્વજનિક સેવા'નાં રૂપમાં જોઈ રહ્યા છે જ્યારે કે કેટલાક 'ઊલટી દિશામાં જઈ રહ્યા છે.' WHO પ્રમુખે વૅક્સિન વિશે કહ્યું, "જ્યાં સુધી આના ઉપર સામૂહિક સહમતી નહીં બને તો તે એવા લોકો પાસે હશે જેમની પાસે નાણાં હશે અને જેમની પાસે એને લેવાની ક્ષમતા નહીં હોય એમને એ નહીં મળી શકે." એમણે કહ્યું કે જ્યાં સુધી વૅક્સિન પર શોધ કાર્ય ચાલી રહ્યું છે "આપણે જીવ બચાવવા પડશે." "આપણે આપણા સંસાધનો પર કામ કરવા સાથે અને એને યથાવત રાખવા સાથે વૅક્સિનની શોધની ગતિને જાળવી રાખવી પડશે." કેવી રીતે કામ કરે છે? આ વૅક્સિન કોરોના વાઇસના જિનેટિક કોડનો એક નાનકડો ભાગ હોય છે, જેને મનુષ્યમાં ઇન્જેક્ટ કરવામાં આવે છે. આનાથી મનુષ્યમાં સંક્રમણ ફેલાતું નથી અને કોવિડ-19નાં લક્ષણો પણ નથી ઉત્પન્ન થતા, પરંતુ તે રોગપ્રતિકારક તંત્રમાં એક પ્રતિભાવ પેદા કરી શકે છે. અમેરિકાની સરકારી સંસ્થા નેશનલ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઑફ એલર્જી ઍન્ડ ઇન્ફેક્શિયસ ડિસીઝ દ્વારા કરવામાં આવેલા વૅક્સિનના પરીક્ષણ જાણવા મળ્યું કે વૅક્સિનથી ઍન્ટીબૉડીઝ ઉત્પન્ન કરી શકાયા છે, જે કોરોના વાઇરસને નિષ્પ્રભાવી કરી શકે છે. કુલ 45 લોકો ટ્રાયલમાં સામેલ હતા, પરંતુ ઍન્ટીબૉડીઝ વાળો ટેસ્ટ માત્ર આઠ લોકો પર કરવામાં આવ્યો હતો. મૉડર્ના કંપનીનું કહેવું છે કે જે લોકોએ વૅક્સિનનો નાનકડો ડૉઝ લીધો હતો, તેમનામાં પણ એટલા જ ઍન્ટીબૉડીઝ મળી આવ્યા જેટલા કોવિડ-19 સંક્રમણમાંથી સાજા થયેલા દરદીમાં ઉત્પન્ન થયા હોય છે. કોરોના વાઇરસની રસી માટે આ કરચલાનું લોહી કેમ લેવાઈ રહ્યું છે? એવા લોકો જેમને મધ્યમ માત્રામાં ડૉઝ આપવામાં આવ્યો, તેમનામાં કોવિડ-19માંથી સાજા થયેલા દરદીઓ કરતાં ઘણી વધારે માત્રામાં ઍન્ટીબૉડીઝ મળી આવ્યા હતા. પ્રથમ તબક્કાની આ ટ્રાયલમાં વૅક્સિન સુરક્ષિત સાબિત થયા બાદ હવે તેની અસરકારકતા ચકાસવા માટે મોટા પાયે ટ્રાયલ કરવામાં આવશે. અગાઉ ઉંદર પર કરવામાં આવેલા પરીક્ષણમાં સામે આવ્યું હતું કે વૅક્સિનથી ફેફસાંમાં વાઇરસને વધતો રોકી શકાય છે. મૉડર્નાના ચીફ મેડિકલ ઑફિસર ડૉ. ટેલ ઝાક્સે કહ્યું, "એમઆરએનએ-1273ના પ્રથમ તબક્કાની ટ્રાયલે દર્શાવ્યું કે તેનાથી રોગપ્રતિકારક તંત્રમાં એ જ પ્રકારની પ્રતિરક્ષણ શક્તિ ઉત્પન્ન થાય છે, જે સંક્રમણમાંથી સાજા થયેલા દરદીમાં વિકસિત થતી હોય છે." તેમણે કહ્યું કે "ડેટાથી અમારી માન્યતા પૂરવાર થાય છે કે એમઆરએન-1273 કોરોના વાઇરસના સંક્રમણથી બચાવવામાં સક્ષમ છે અને હવે અમે મોટાપાયે પરીક્ષણ માટે ડૉઝની પસંદગી કરી શકીએ છીએ." રસી કેવી રીતે બને છે? માનવશરીરનાં લોહીમાં વ્હાઇટ બ્લડ સેલ (શ્વેતકણ) હોય છે, જે રોગપ્રતિકારક તંત્રનો ભાગ હોય છે. શરીરને નુકસાન પહોંચાડ્યા વિના રસીના માધ્યમથી શરીરમાં બહુ ઓછી માત્રામાં વાઇરસ કે બૅક્ટેરિયા નાખવામાં આવે છે, જ્યારે શરીરનું રક્ષાતંત્ર આ વાઇરસ કે બૅક્ટેરિયાને ઓળખી લે, ત્યારે શરીર તેની સાથે લડવાનું શીખી જાય છે. બાદમાં જો માણસ એ વાઇરસ કે બૅક્ટેરિયાનો સામનો કરે તો તેને ખબર હોય છે કે તે સંક્રમણથી કેવી રીતે બચે. દશકોથી વાઇરસથી બચવા માટે જ રસી બની છે, તેમાં અસલી વાઇરસનો જ ઉપયોગ કરાય છે. અછબડા, ખીલ અને ઓરી (એમએમઆર એટલે ચાંદા, ગાલપચોળિયાં, ઓરી)ની રસી બનાવવા માટે આવા નબળા વાઇરસનો ઉપયોગ થાય છે, જે સંક્રમણ ન કરી શકે. હાર્દિક પટેલ ગુજરાતમાં કૉંગ્રેસને ફરીથી બેઠી કરી શકશે? કોરોના વાઇરસ વૅક્સિન : એ મહિલા જેમનાં પર કોરોનાની રસીનું પરીક્ષણ થશે તેમજ ફ્લૂની રસીમાં પણ આ વાઇરસનો જ ઉપયોગ થાય છે. 17 ફેબ્રુઆરી, 2020ની આ તસવીરમાં ફ્રાન્સના લિલ્લેમાં પાઇશ્વર ઇન્સ્ટિટ્યૂટમાં ડૉક્ટર સૅંડ્રીન બિલોઝાર્ડ જોકે કોરોના વાઇરસ મામલે હાલમાં જે નવી રસી બનાવાઈ રહી છે, તેના માટે નવી રીતનો ઉપયોગ થઈ રહ્યો છે અને જેનું હાલ બહુ ઓછું પરીક્ષણ થઈ શક્યું છે. નવા કોરોના વાઇરસ Sars-CoV-2ના જિનેટિક કોડની હવે વૈજ્ઞાનીઓને ખબર છે અને આપણી પાસે રસી બનાવવા માટે એક આખી રૂપરેખા તૈયાર છે. રસી બનાવનારા કેટલાક ડૉક્ટરો કોરોના વાઇરસના જિનેટિક કોડના કેટલાક ભાગને લઈને તેનાથી નવી રસી તૈયાર કરવાની કોશિશમાં લાગેલા છે. ઘણા ડૉક્ટર આ વાઇરસના મૂળ જિનેટિક કોડનો ઉપયોગ કરી રહ્યા છે જે એક વાર શરીરમાં જતાં વાઇરલ પ્રોટિન બનાવે છે, જેથી શરીર આ વાઇરસ સામે લડવા શીખી શકે. તમે અમને ફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, યૂટ્યૂબ અને ટ્વિટર પર ફોલો કરી શકો છો


سامارن بونان كان عضوا سابقا في البحرية التايلاندية وقال قائد القوات الخاصة التابعة للبحرية إن سامارن بونان وهو عضو سابق في البحرية التايلاندية كان ضمن فريق الإنقاذ في إقليم تشيانج راي وتوفي ليل الخميس بعد أن دخل الكهف لتوصيل إعانات ووضع اسطوانات الأكسجين على طريق خروج محتمل. ويواجه عمال الإنقاذ في تايلاند صعوبات كبيرة لدى سعيهم لمساعدة الأطفال العالقين مع مدربهم في كهف شمالي البلاد. ويتوقع أن تهطل أمطار غزيرة خلال أيام، وأن تصاحبها زيادة في منسوب المياه، وهو ما يمثل تهديدا لجهود الإنقاذ والظروف التي يعيش فيها الأطفال. وشهدت منطقة تشيانغ راي، شمالي تايلاند، على مدار الأيام القليلة الماضية فترة قصيرة من الطقس الجاف. وتعكف السلطات التايلاندية حاليا على بحث أفضل الطرق لإنقاذهم. أطفال الكهف في تايلاند: خيارات عملية انقاذهم وقال نارونغاسك أوسوتانكورن، حاكم منطقة تشيانغ راي، في مؤتمر صحفي، صباح الخميس: "كنا نسابق الزمن قبل أن نجدهم... والآن نسابق المياه". وأضاف أن المسؤولين في البحرية التايلاندية يقيّمون إمكانية طفو الأطفال على سطح المياه بعد ارتداء سترات نجاة. وأشار إلى أنه جرى تركيب عدد من الهواتف داخل الكهف، لكنها لم تصل حتى الآن إلى الأطفال كي يتمكنوا من الحديث مع أسرهم. وأرسل نوع جديد من الهواتف إلى الكهف بعدما تعطل عدد من الهواتف الأخرى أثناء نقلها في المياه. وفي حال توقفت الأمطار لفترة أطول، فقد يتمكن الأطفال من الخروج على أقدامهم من منطقة كهف ثام لوانغ أو الطفو على المياه بدلا من الاضطرار إلى الغوص. ويستغرق إجمالي الرحلة من مدخل الكهف إلى المنطقة التي يحاصر فيها الأطفال 11 ساعة، ست ساعات يستغرقها الدخول وخمس ساعات للعودة. ولا يستطيع أغلب الأطفال السباحة، ولذا سيكون من الضروري تعليمهم مهارات الغوص الأساسية إذا لم يتمكنوا من مغادرة الكهف مشيا أو طفوا.

સમન ગુનન અધિકારીઓએ જણાવ્યા અનુસાર 38 વર્ષના સમન કુનન ખોવાઈ ગયેલાં જૂથને ભોજન અને જરૂરી સામાન પહોંચાડીને પરત ફરતી વખતે બેભાન થઈ ગયા હતા. તેમના સહકર્મચારીઓ તેમને ભાનમાં લાવવામાં નિષ્ફળ રહ્યા. સમન કુનને થાઇલેન્ડની નેવી છોડી દીધી હતી, પરંતુ આ બચાવ કાર્યમાં જોડાવા માટે અહીં આવી ગયા હતા. સ્થાનિક ઉપ રાજ્યપાલ પાસાકોર્ન બૂનયાલકે પત્રકારોને જણાવ્યું, "સ્વેચ્છાએ આ રાહત-બચાવ કાર્યમાં મદદ માટે જોડાયેલા એક ભૂતપૂર્વ સૈનિકનું મોડી રાત્રે મૃત્યુ થઈ ગયું." શું તમે આ વાંચ્યું? તેમણે કહ્યું, "તેમનું કાર્ય ઓક્સિજન પહોંચાડવાનું હતું, પરંતુ પરત ફરતી વખતે તેમની પાસે જ પૂરતી માત્રામાં ઓક્સિજન નહોતો." ગુફામાં ફસાયેલાં બાળકોની આ તસવીર થાઇ નૌકા દળે જાહેર કરી છે ઉત્તર થાઇલેન્ડની એક ગુફામાં પૂરને કારણે બાર દિવસોથી ફસાયેલાં 12 છોકરા અને તેમના ફૂટબૉલ કોચને સુરક્ષિત રીતે બહાર લઈ આવવાની યોજના પર કામ ચાલી રહ્યું છે. સૌથી મોટી મુશ્કેલી એ છે કે ફસાયેલાં કોઈ પણ બાળકને તરતાં નથી આવડતું. બાળકો અને માતાપિતાની વચ્ચે વાતચીત થઈ શકે એક ટેલીફોન લાઇન પણ નાખવાની યોજના બનાવવામાં આવી રહી છે. આ બાળકો અને તેમના કોચ 23મી જૂનની સાંજે ફૂટબૉલની પ્રૅક્ટિસ બાદ ઉત્તર થાઇલેન્ડની આ ગુફા જોવાં ગયાં હતાં. પરંતુ પૂરનું પાણી ગુફામાં ભરાઈ જવાને કારણે તેઓ ત્યાં જ ફસાઈ ગયાં હતાં. બચાવ દળની એક ટુકડીએ નવ દિવસ બાદ તેમને શોધી કાઢ્યાં હતાં અને દસમા દિવસે તેમના સુધી દવાઓ અને ભોજન પહોંચાડ્યું હતું. થાઇ સેનાનું કહેવું છે કે, બાળકોને બહાર કાઢવામાં ચાર મહિના સુધીનો સમય લાગી શકે છે. તમે અમને ફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, યુટ્યૂબ અને ટ્વિટર પર ફોલો કરી શકો છો


قالت الصين إن الدعوة إلى تحقيق يشتت الانتباه عن محاربة الفيروس وحددت الرسالة مهلة تنتهي بعد فترة 30 يوما تلتزم خلالها المنظمة "بتحسينات ملموسة"، وإلا خاطرت بفقدان ملايين الدولارات وعضوية الولايات المتحدة معا. وتنتقد الرسالة، التي وجهت إلى رئيس المنظمة، تيدروس أدهانوم غيبريسوس، مراحل استجابة المنظمة للوباء منذ ديسمبر/كانون الأول. وردت بكين بغضب على التصريحات الأمريكية، فقد اتهمت وزارة الخارجية الصينية ترامب بأنه يحاول صرف النظر عن "عدم كفاءة" إدارته في التعامل مع الأزمة. وكان ترامب قد وصف في وقت سابق من اليوم المنظمة الدولية التابعة للأمم المتحدة، بأنها "دمية للصين". مواضيع قد تهمك نهاية وأنحى الرئيس، الذي يخوض حملة لإعادة انتخابه هذا العام ويواجه انتقادا بسبب تعامله من وباء فيروس كورونا، باللوم على الصين، لأنها سعت إلى التستر على انتشاره، واتهم منظمة الصحة العالمية بالعجز عن محاسبة بكين. ويوجد في الولايات المتحدة حتى الآن أكثر من 1.5 مليون حالة إصابة مؤكدة بفيروس كورونا، من بين 4.8 ملايين حالة في العالم بأسره، كما توفي فيها أكثر من 90.000 شخص بسبب الوباء. ويأتي إنذار ترامب للمنظمة في وقت تواجه فيه ضغطا للتحقيق في طريقة تعاملها مع كوفيد-19. وأيد غيبريسوس الاثنين قرارا لإجراء مراجعة لتعامل المنظمة مع الوباء. وقال إن تقييما محايدا سيتم "في أقرب لحظة ممكنة". ماذا جاء في رسالة ترامب؟ نشر ترامب نص الرسالة على حسابه على موقع تويتر مساء الاثنين، بعد يوم من الانتقادات الشديدة للمنظمة. فقد تكلم وزير الصحة الأمريكي، أليكس أزار، في اجتماع الجمعية العامة لمنظمة الصحة العالمية، واتهمها بأنها جعلت كوفيد-19"يخرج عن السيطرة" مما أودى "بحياة الكثيرين". واتهم الرئيس الأمريكي في خطابه إلى غيبريسوس، المنظمة بـ"فقدان الاستقلالية" عن الصين. وقال ترامب إن المنظمة "تتجاهل بانتظام" ما يصفه هو "بالتقارير ذات المصداقية" بشأن انتشار الفيروس في ووهان في بداية شهر ديسمبر/كانون الأول، أو حتى قبله. واتهم ترامب أيضا في الرسالة المنظمة بأنها: •أخرت إعلان الطوارئ تحت ضغط من الرئيس الصيني، شي جينبينغ •تمتدح "شفافية" الصين، بالرغم من ورود تقارير عن فرض رقابة وفقدان التعاون الدولي •لم تفلح في التعليق على التمييز العنصري المرتبط بالفيروس والذي قيل إنه حدث داخل الصين •أن غيبريسوس كان باستطاعته إنقاذ "حياة الكثيرين" إذا تصرف بالطريقة التي تصرف بها رئيس المنظمة السابق، هارلم برونتلاند، عند انتشار مرض سارس وادعى ترامب في ختام الرسالة أن "الأخطاء المتكررة" لتيدروس وللمنظمة كانت "مكلفة جدا للعالم". وقالت الرسالة إن: "الطريق الوحيد للتقدم للمنظمة هو أن تتمكن من إظهار استقلاليتها عن الصين". ثم دعا ترامب المنظمة إلى الالتزام بإجراء "تحسينات ملموسة" خلال 30 يوما، دون أن يوضح ما الذي يعنيه بهذا. ويقول الرئيس إنه بدون تلك التحسينات سوف تضطر الولايات المتحدة إلى تجميد تمويلها للمنظمة بصفة دائمة و"تبحث مسألة بقاء عضويتنا فيها". وكان ترامب قد أعلن الشهر الماضي وقف دفعات بلاده المالية للمنظمة مؤقتا. وتعد الولايات المتحدة أحد المساهمين الكبار في المنظمة الدولية، إذ قدرت قيمة ما دفعته خلال العام الماضي بحوالي 15 في المئة من تمويلها. وجاءت رسالة ترامب إلى المنظمة في الوقت الذي تجتمع فيه جمعيتها العامة، وهو الاجتماع الذي يضم 194 دولة، لمراجعة عمل المنظمة. وقد هيمن على الاجتماع الافتراضي حتى الآن الخلاف بين الأعضاء بشأن دور المنظمة، والمطالبة بإجراء تحقيق في أدائها بشأن الوباء. تتعرض منظمة الصحة العالمية ومديرها العام لانتقادات حول تعاطيها مع أزمة تفشي الوباء نحو إجراء مراجعة شاملة ودعت دول أخرى، من بينها المملكة المتحدة وأستراليا ونيوزلندا، إلى تحقيق حول كيفية مواجهة الوباء في العالم والدروس التي يمكن الاستفادة منها. وقالت المتحدثة باسم الاتحاد الأوروبي فيرجيني باتو هنريكسون إن هناك أسئلة تحتاج إلى إجابات فـ"كيف انتشر الوباء؟ وكيف نشأ؟ كل هذا بالغ الأهمية لنا للمضي قدماً. لتجنّب جائحة أخرى من نوعها". لكنها أضافت أن الوقت غير ملائم لإلقاء اللوم على أحد. وسيطرح مشروع قرار للتصويت يوم الثلاثاء، يتضمن إجراء مراجعة شاملة، وسيحتاج إلى ثلثي الأصوات لإقراره. ووجه تقرير للاتحاد الأوروبي الشهر الماضي، الاتهام إلى الصين بنشر التضليل حول أزمة الفيروس. وقال مكتب العمل الخارجي إن روسيا وبدرجة أقلّ الصين، روّجتا "روايات التآمر" ما هي الاتهامات الموجهة للصين؟ بدأ تفشي الوباء في مدينة ووهان الصينية نهاية العام الماضي، مع الإشارة على نطاق واسع إلى سوق الطعام كمصدر للفيروس. لكن رجحّ بعض السياسيين البارزين أن الفيروس نشأ في أحد مرافق البحوث في ووهان، خلال القيام ببحث عن فيروس كورونا الذي يصيب الخفافيش. رفضت الصين هذه المزاعم. وقال وزير الخارجية الأميركي مايك بومبيو في وقت سابق من هذا الشهر إن هناك أدلّة كثيرة على نشوء الفيروس في مختبر في ووهان. لكنه تراجع في مقابلة تلفزيونية ظهر يوم السبت قائلاً "نعلم أنه بدأ في ووهان، لكننا لا نعلم من أين ومِن مَن". ويذكر مشروع القرار تحديد "المصدر الحيواني للفيروس والطرق الذي سلكها للولوج إلى البشر والدور الذي يلعبه الوسيط الحاضن" وقال الدبلوماسي الصيني البارز شين ون لبي بي سي الشهر الماضي إن هناك دوافع سياسية خلف الدعوات إلى إجراء التحقيق. وإن هذه الخطوة قد تشتّت الانتباه والموارد بعيداً عن مواجهة الفيروس.

ટ્રમ્પનું કહેવું છે કે સંગઠન કોરોના વાઇરસનો પ્રસાર અટકાવવાની મૂળભૂત કામગીરી કરવામાં નિષ્ફળ રહ્યું હતું. ટ્રમ્પનો આરોપ છે કે જ્યારે ચીનમાં કોરોના વાઇરસનો પ્રસાર શરૂ થયો હતો, ત્યારે WHO તેને અટકાવવામાં નિષ્ફળ રહ્યું, એટલું જ નહીં, તે સમગ્ર ઘટનાક્રમની સ્પષ્ટ તસવીર રજૂ કરવામાં નિષ્ફળ રહ્યું હતું. ટ્રમ્પે કહ્યું હતું કે WHOની જવાબદારી નક્કી થવી જોઈએ. આ પહેલાં તેમણે WHO પર 'ચીનતરફી' વલણ ધરાવવાનો આરોપ મૂક્યો હતો. અમેરિકા પર આફત અમેરિકામાં કોરોના વાઇરસને કારણે 25 હજાર કરતાં વધુ નાગરિકોનાં મૃત્યુ થયાં છે, જે વિશ્વમાં સૌથી વધારે છે. જૉન હૉપકિન્સ યુનિવર્સિટીનાં આંકડા મુજબ અમેરિકામાં 25 હજાર કરતાં વધુ દરદીના મૃત્યુ થયા છે, જે કોઈપણ દેશ કરતાં વધુ છે. લગભગ છ લાખ અમેરિકનો આ રોગથી પીડિત છે. ટીકાકારોનું કહેવું છે કે દેશમાં મહામારીને ફેલાતી અટકાવવા માટે ટ્રમ્પે બરાબર રીતે કામ નહોતું કર્યું. અમેરિકા અને WHO ટ્રમ્પનું કહેવું છે કે WHOએ કોરોના સંદર્ભે કેવી કામગીરી બજાવી, તેની પણ સમીક્ષા કરવામાં આવશે. અમેરિકા WHOને સૌથી વધુ ફંડ આપે છે. ગત વર્ષે અમેરિકાએ 40 કરોડ ડૉલરનું ફંડ આપ્યું હતું. ટ્રમ્પે કહ્યું હતું કે તેઓ દેશમાં સ્થિતિ પૂર્વવત્ બને તે માટે શક્ય તમામ પ્રયાસ કરી રહ્યા છે. ટ્રમ્પે કહ્યું, "હું ટૂંક સમયમાં તમામ ગવર્નરો સાથે વાત કરીશ. તમામ રાજ્યોના ગવર્નરોએ પ્લાન ઉપર કામગીરી કરવાની જવાબદારી લેવી પડશે." WHO પૂર્વે ટ્રમ્પે સંયુક્ત રાષ્ટ્રોને આપવામાં આવતી સહાય ઉપર સવાલ ઉઠાવ્યા હતા, ઉપરાંત તેમના નેતૃત્વમાં અમેરિકા વૈશ્વિક જળવાયુ સંધિમાંથી પણ ખસી ગયું હતું. ટ્રમ્પ છાશવારે વર્લ્ડ ટ્રૅડ ઑર્ગેનાઇઝેશન ઉપર પણ નિશાન સાધતા રહે છે. ટ્રમ્પનું કહેવું છે કે દર વર્ષે અમેરિકા દ્વારા WHOને 40-50 કરોડ ડૉલર આપવામાં આવે છે, જ્યારે ચીન દ્વારા ચાર કરોડ ડૉલર જ આપવામાં આવે છે .જો WHO દ્વારા ચીનમાં પ્રવર્તમાન સ્થિતિનો વાસ્તવિક તાગ આપવામાં આવ્યો હોત અને તેના વિશે પારદર્શક રીતે માહિતી આપવામાં આવી હોત તો આજે જેવી સ્થિતિ ઊભી થઈ છે, તેવી સ્થિતિ ઊભી ન થઈ હોત. તમે અમનેફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, યૂટ્યૂબ અને ટ્વિટર પર ફોલો કરી શકો છો


عربات مدرعة تظهر للمرة الأولى في شوارع مدينة يانغون منذ وقوع الانقلاب في 1 فبراير/شباط وقال الجيش إن أحكاماً بالسجن لفترات طويلة وغرامات ستطبق أيضاً على أولئك الأشخاص الذين يثبت ضلوعهم بالتحريض على "كراهية أو ازدراء" قادة الانقلاب. جاء الإعلان عن التعديلات القانونية في وقت ظهرت فيه العربات العسكرية في شوارع العديد من المدن. وقد شارك مئات الآلاف من الأشخاص في الاحتجاجات خلال الأيام الأخيرة. ويطالب المتظاهرون بإطلاق سراح قادتهم المنتخبين المحتجزين، ومن بينهم أونغ سان سو تشي، وإعادة الديمقراطية في ميانمار، المعروفة أيضاً باسم بورما. مواضيع قد تهمك نهاية وقال خين موانغ زاو، محامي سو تشي، اليوم الاثنين إنها ستبقى قيد الاحتجاز ليومين آخرين، ثم ستتم محاكمتها عبر وصلة تلفزيونية مغلقة في محكمة بالعاصمة "ناي بايي تاو" الأربعاء. وكانت سو تشي قد اعتقلت مع أعضاء آخرين في الحكومة في الأول من فبراير/ شباط، لكن فترة احتجازها من المقرر أن تنتهي في 15 فبراير/ شباط، بحسب وكالة رويترز للأنباء. وتشمل التهم الموجهة إليها حيازة أجهزة اتصال محظورة- وهي عبارة عن أجهزة اتصال لاسلكية يستخدمها حراسها الأمنيون. وكان حزبها قد حقق انتصاراً واضحا في الانتخابات التي أجريت في نوفمبر/ تشرين ثاني الماضي، لكن الجيش زعم وقوع عمليات تزوير دون أن يقدم دليلاً على ذلك. وقد تجددت الاحتجاجات في مدينة يانغون، أكبر مدن ميانمار، اليوم الاثنين وذلك في أعقاب ليلة شهدت قطع خدمة الانترنت ونشر الجنود في شوارع المدينة. فقد تجمع المئات من طلاب الهندسة والتكنولوجيا في أحياء شمالي المدينة، بعد أسبوعين على استيلاء الجيش على السلطة، منهياً عقداً من الديمقراطية التي أعقبت أجيالاً من حكم العسكر. ما هي المؤشرات على أن حملة القمع قادمة؟ يعتبر تعزيز الوجود العسكري المؤشر الأحدث على احتمال القيام بحملة قمع ضد المعارضين للانقلاب. كما أن المجلس العسكري الحاكم قد أعلن عن سلسلة من التعديلات القانونية، تفرض أحكاماً طويلة بالسجن وغرامات على أي شخص يثبت ضلوعه في التحريض على الكراهية ضد الجيش "سواء بالكلام المحكي أو المكتوب، أو برفع اللافتات أو من خلال التمثيل المرئي". وفي بيان نشر على موقع للجيش على الانترنت الاثنين، قال الجيش إن الأشخاص الذين يعيقون قوات الأمن عن القيام بمهامها قد يواجهون عقوبة السجن لمدة تصل إلى 20 عاماً، بينما قد يواجه أولئك الذين يثبت ضلوعهم في إثارة الخوف أو الاضطراب علناً عقوبة السجن لفترة تتراوح بين ثلاث إلى سبع سنوات. جاءت هذه الأخبار بعد ساعات من إعادة خدمة الانترنت. وقالت الشركات المشغلة للانترنت إنها أبلغت بقطع الخدمة من الساعة الواحدة وحتى التاسعة صباحاً بالتوقيت المحلي من الأحد إلى الاثنين. وكان مئات الآلاف من المتظاهرين قد احتشدوا الأحد ضد الجيش لليوم التاسع على التوالي في جميع أنحاء البلاد. وفي مظاهرة في ولاية كاشين الشمالية، سمع دوي إطلاق نار آلي حيث اشتبكت قوات الأمن مع المتظاهرين المناهضين للانقلاب في مدينة ميتكيينا. ولم يتضح ما إذا كان إطلاقا للرصاص المطاطي أم الحي. ومن بين المعتقلين خمسة صحفيين، أطلق سراحهم لاحقاً. المتظاهرون يحيطون بالشوارع التي تمر منها مدرعات الجيش في مدينة يانغون وفي يانغون، شوهدت عربات مصفحة في الشوارع لأول مرة منذ الانقلاب. وقاد الرهبان والمهندسون مسيرة هناك، بينما سار متظاهرون على دراجات نارية في شوارع العاصمة ناي بي تاو. وقال طبيب في مستشفى بالمدينة لبي بي سي إن قوات الأمن تنفذ مداهمات ليلية للمنازل. وأوضح الطبيب، الذي لم يستطع الخروج من المنزل بين الساعة 20:00 والساعة 04:00، "ما زلت أشعر بالقلق لأنهم يصدرون بيان حظر التجول لعدم الخروج في هذه الفترة، لكن هذا يوفر الوقت للشرطة والجنود لاعتقال أشخاص مثلنا". وأضاف "في اليوم السابق، داهموا المنازل واعتقلوا الناس بشكل غير قانوني. لهذا السبب أشعر بالقلق أيضا". وطلب مكتب للسفارة الأمريكية في يانغون من المواطنين الأمريكيين البقاء في منازلهم خلال ساعات حظر التجول. وقال الجيش يوم السبت إن مذكرات توقيف صدرت بحق سبعة نشطاء معارضين بارزين، وحذر الجمهور من إيواء نشطاء المعارضة الفارين من الاعتقال. وأظهرت لقطات فيديو أشخاصا يقرعون القدور والأواني لتحذير جيرانهم من الغارات الليلية التي تشنها قوات الأمن. كما علّق الجيش القوانين التي تتطلب ترخيصا قضائيا قبل احتجاز الأشخاص مدة تزيد عن 24 ساعة وتفتيش الممتلكات الخاصة. ما هو رد الفعل الدولي؟ قال الأمين العام للأمم المتحدة انطونيو غوتيريش إنه "قلق للغاية" إزاء التقارير التي تتحدث عن استخدام مفرط للقوة من قبل أفراد قوات الأمن و "نشر عربات مدرعة إضافية في شوارع المدن الرئيسية". ودعا غوتيريش قادة الجيش في ميانمار إلى "ضمان الاحترام الكامل لحق التجمع السلمي وأن لا يخضع المتظاهرون لأعمال انتقامية"، وذلك بحسب بيان أصدره مكتبه يوم الأحد. واتهم مقرر الأمم المتحدة الخاص المعني بميانمار، توم أندروز، الجيش بـ "إعلان الحرب" على الشعب، قائلا إن "علامات اليأس" تظهر على الجنرالات الذين سيُحاسبون فيما بعد. كما حثت السفارات الغربية في ميانمار الجيش على ضبط النفس. وقال بيان وقعه كل من الاتحاد الأوروبي والولايات المتحدة وبريطانيا "ندعو قوات الأمن إلى الكف عن العنف ضد المتظاهرين الذين يحتجون بعد الإطاحة بحكومتهم الشرعية".

સેનાએ કહ્યું છે કે તખતાપલટો કરનારા નેતાઓ વિરુદ્ધ નફરત ફેલાવનારા અને તેમનું અપમાન કરનારાઓને લાંબી સજા થશે અને એમની પર દંડ લગાવવામાં આવશે. કાયદામાં ફેરફારની જાહેરાત અનેક શહેરોના રસ્તાઓ પર બખતરગાડીઓ દેખાયાં બાદ કરવામાં આવી છે. મ્યાનમારના અનેક શહેરોના રસ્તાઓ પર સેનાની બખતરગાડીઓ દેખાઈ છે. સ્થાનિક સમય પ્રમાણે રવિવાર અને સોમવાર વચ્ચેની રાત્રે એક વાગ્યા બાદ દેશમાં ઇન્ટરનેટ સેવા પણ બંધ છે. સેનાની આ તૈયારીને 1 ફેબ્રુઆરીએ થયેલા તખતાપલટા બાદ દેશમાં થઈ રહેલા વિરોધને ખતમ કરવાની પ્રક્રિયા હોવાનું મનાય છે. દેશની ઉત્તરે આવેલા કાચિનમાં સતત નવ દિવસથી સેનાના તખતાપલટાના વિરોધમાં પ્રદર્શન થઈ રહ્યાં છે. અહીં સુરક્ષાદળોએ પ્રદર્શનકારીઓ પર ગોળીઓ વરસાવી હોવાના પણ આરોપ છે. સંયુક્ત રાષ્ટ્રના એક અધિકારીએ મ્યાનમારની સેના પર લોકો વિરુદ્ધ 'જંગનું એલાન' કરવાનો આરોપ મૂક્યો છે. મ્યાનમાર માટે સંયુક્ત રાષ્ટ્રના વિશેષ રૅપોર્ટેયર ટૉમ એંડ્ર્યુઝે કહ્યું છે કે સેનાના જનરલ 'હતાશાના સંકેત આપી રહ્યા છે' અને એ માટે એમની જવાબદારી નક્કી કરવામાં આવે. તેમણે સોશિયલ મીડિયા પર લખ્યું, "એવું લાગે છે કે સેનાએ મ્યાનમારના લોકો વિરુદ્ધ જંગનું એલાન કરી દીધું છે. અડધી રાત્રે છાપા મારવામાં આવે છે, લોકોની ધરપકડ કરાઈ રહી છે, તેમના અધિકારો છીનવામાં આવી રહ્યા છે." "ફરીથી ઇન્ટરનેટ પણ બંધ કરી દેવાયું છે. સેનાના કાફલા રહેણાક વિસ્તારોમાં ઘૂસી રહ્યા છે. એવું લાગે છે કે સેનાના જનરલ હતાશ થઈ ગયા છે." યુરોપીય સંઘ, અમેરિકા અને બ્રિટને એક નિવેદન જારી કર્યું છે, "અમે સુરક્ષાદળોને અપીલ કરીએ છીએ કે તેઓ પ્રજાસત્તાક સરકારના તખતાપલટા બાદ વિરોધ કરી રહેલા પ્રદર્શનકારીઓ વિરુદ્ધ હિંસા ન કરે." વિરોધ ખતમ કરવાના સંકેત? સેનાના તખતાપલટાના વિરોધમાં સતત નવમા દિવસે હજારો લોકો મ્યાનમારના રસ્તાઓ પર ઊતરી આવ્યા હતા. કાચિન પ્રાંતના મિતકિના શહેરમાં સુરક્ષાદળો અને પ્રદર્શનકારીઓ વચ્ચે ઘર્ષણ થયાના સમાચાર છે. અહીં સુરક્ષાદળોએ ગોળીઓ ચલાવી છે. જોકે હજી સુધી સ્પષ્ટ નથી કે આ લાઇવ બુલેટ હતી કે રબર બુલેટ. અહીં પાંચ પત્રકારોની ધરપકડ કરી લેવામાં આવી છે. યંગુન શહેરમાં તખતાપલટા બાદ પહેલી વખત રસ્તાઓ પર સેનાની બખતરગાડીઓ દેખાઈ છે. અહીં બૌદ્ધ ભિક્ષુકો અને ઇજનેરોએ રેલી કાઢી હતી. જ્યારે રાજધાની નેપીડાવની ગલીઓમાં મોટરસાઇકલ રેલી કાઢવામાં આવી હતી. મ્યાનમારા ટેલીકૉમ ઑપરેટરોએ જણાવ્યું છે કે રવિવાર અને સોમવારે સ્થાનિક સમય પ્રમાણે રાત્રે એક વાગ્યાથી સવારના નવ સુધી ઇંટરનેટ સેવા બંધ રાખવા કહેવામાં આવ્યું છે. ત્યાંની હૉસ્પિટલમાં કામ કરતા એક ડૉક્ટરે બીબીસીને જણાવ્યું છે કે સેના રાતના સમયે ઘરોમાં છાપા મારી રહી છે. તેઓ કહે છે, "મને ચિંતા થઈ રહી છે કેમકે તેમણે સાંજના આઠ વાગ્યાથી સવારના ચાર સુધી ઘરથી બહાર ન નીકળવા માટે કર્ફ્યૂ લાદ્યો છે, આ દરમિયાન પોલીસ અને સુરક્ષાદળો અમારી ધરપકડ કરી શકે છે." "એક દિવસ પહેલાં તેઓ ઘરોમાં ઘૂસી ગયા હતા, તેઓ ફેન્સ કાપીને ઘરમાં ઘૂસ્યા હતા અને લોકોની ગેરકાયદેસર ધરપકડ કરતા હતા." (સુરક્ષાના કારણોસર ડૉક્ટરનું નામ જાહેર કર્યું નથી.) તખતાપલટ બાદ મહત્ત્વના નેતાઓની ધરપકડ NLDનાં વિન હિટેન (ડાબે) અને આંગ સાન સૂ ચીની(જમણે) સૈન્ય દ્વારા ધરપકડ કરવામાં આવી હતી. અગાઉ ગત શુક્રવારે સેનાએ આંગ સાન સૂ ચીના પક્ષ નેશનલ લીગ ફૉર ડેમૉક્રેસી (એનએલડી)ના નેતા વિન હિટેનની ધરપકડ કરી હતી. 79 વર્ષના વિન હિટેન એનએલડીના મહત્ત્વના નેતા છે અને તેઓ આંગ સાન સૂ ચીના મોટા સમર્થક છે. હિટેનની શુક્રવાર સવારે યાન્ગૂનસ્થિત તેમના ઘરેથી ધરપકડ કરવામાં આવી હતી. બીબીસી સાથે વાત કરતાં હિટેને જણાવ્યું કે સેના અને પોલીસ અધિકારીઓ તેમને પાટનગર રંગૂન લઈ જઈ રહ્યા છે. તેમણે કહ્યું કે, "રાજદ્રોહના કાયદા હેઠળ તેમની અટકાયત કરવામાં આવી છે. રાજદ્રોહના ગુનામાં મહત્તમ આજીવન કેદની સજા આપવામાં આવે છે. જોકે હજુ સુધી તેમની પર જે આરોપ લગાવવામાં આવ્યા છે તેની કોઈ માહિતી તેમને આપવામાં આવી નથી." "આટલા દિવસોથી હું જે કહી રહ્યો છું એ તેમને પસંદ નથી. મારા શબ્દોથી તેઓ ડરી ગયા છે." જ્યારથી સેના દ્વારા તખતાપલટો કરવામાં આવ્યો છે ત્યારથી હિટેન સતત ઇન્ટરવ્યૂ આપી રહ્યા છે, જેમાં તેઓ તખતાપલટા માટે સેના અને સેનાના નેતા મિન આંગ લિયાન્ગની ટીકા કરે છે. થોડા દિવસો પહેલાં સ્થાનિક મૅગેઝિન ફ્રન્ટિયરને આપવામાં આવેલા એક ઇન્ટરવ્યૂમાં હિટેને જણાવ્યું હતું કે તાત્માદો અથવા મ્યાનમારના આર્મ્ડ ફોર્સિર્સ દ્વારા તખતાપલટો થવાના કારણે બદનામી થશે. "તખતાપલટો કરવાથી એ સાબિત થાય છે કે તેઓ બુદ્ધિશાળી નથી અને ટૂંકી માનસિકતા ધરાવે છે. 1962માં જનરલ વિને તખતપલટો કર્યો હતો તેનો મને અનુભવ છે. તખતપલટાના કારણે મ્યાનમારની અર્થવ્યવસ્થાને 26 વર્ષ સુધી સહન કરવું પડ્યું છે." તમે અમનેફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, યૂટ્યૂબ અને ટ્વિટર પર ફોલો કરી શકો છો


فيروز خان وعندما عرضت وظيفة تدريس الأدب السنسكريتي لأول مرة على فيروز خان في جامعة بارانارس هندو العريقة، لم يستطع إخفاء سعادته. ولكن مرت ثلاثة أسابيع دون أن يقدم درسا واحدا. فعقب تعيينه في 6 نوفمبر/تشرين ثاني الماضي اعتصم نحو 30 طالبا خارج مبنى نائب رئيس الجامعة احتجاجا على القرار. وما هي قضيتهم؟ ولماذا يظنون أنه ليس صوابا أن يقوم بروفيسور مسلم بتعليمهم السنسكريتية؟ مواضيع قد تهمك نهاية اعتصم الطلبة ضد تعيين فيروز خان تعد علاقة البروفيسور خان مع هذه اللغة الكلاسيكية، التي تنتمي إلى المجموعة الهندوآرية وهي أصل العديد من اللغات الهندية، شخصية تماما. ويقول خان: "عندما قرر أبي إرسالي للمدرسة اختار مدرسة تعلم اللغة السنسكريتية لأنه درسها وأحبها هو الآخر، فحبي وعلاقتي باللغة السنسكريتية بدأت منذ كنت طفلا صغيرا في المدرسة". وفي الهند القديمة كانت السنسكريتية هي اللغة التي استخدمها الدارسون، وكان يشار إليها أحيانا باسم الديفابهاشا، أي لغة الآلهة. واليوم يتحدث بها أقل من 1 في المئة من الهنود ويستخدمها رجال الدين الهندوس في طقوسهم الدينية. ويعد إحياء هذه اللغة، المرتبطة بالديانة الهندوسية والنصوص الدينية الهندوسية، هدفا لحزب بهاراتيا جاناتا الحاكم. ويقول شاكراباني أوجها، وهو طالب جامعي ينتمي للجناح الطلابي لحزب بهاراتيا جاناتا، إن تعيين البروفيسور خان ينتهك قوانين الجامعة. ولكن مسؤولين بالجامعة يرفضون هذا الاتهام، ويقولون إن تعيين خان لا ينتهك أية قوانين. وقال أحد المسؤولين بالجامعة:" إن الجامعة اختارت بالإجماع أفضل مرشح للوظيفة". كما انبرى بعض أعضاء هيئة التدريس في الجامعة للدفاع عن خان. السنسكريتية أساس العديد من اللغات في الهند ويقول البروفيسور أفتاب أحمد أفاكي رئيس قسم الأوردو بالجامعة :" إن أستاذا هندوسيا تولى رئاسة قسم يغطي لغات الأوردو والفارسي والعربي لمدة 30 عاما، كما يوجد بقسم الأوردو أساتذة هندوس، فالدين واللغة أمران مختلفان تماما". وتوقف الطلاب عن الاحتجاج في الحرم الجامعي، ولكنهم قالوا إنهم سيواصلون مقاطعة الدراسة حتى إقالة خان. ولكن خان يقول إنه مازال لا يفهم ما دخل دينه في خبراته اللغوية. حقائق ومعلومات اساسية عن الهند مسجد بابري أم معبد الإله راما؟ محكمة هندية تحسم النزاع مودي: القومي الهندوسي البراغماتي ما هي الديانة التي يتمسك أتباعها بـ "العمامة"؟ ويتساءل : "لماذا تعد مشكلة إذا قام شخص من دين معين بتعلم وتدريس لغة مرتبطة بدين آخر؟ ويقال إن للهند وجهين: الأول هو السنسكريتية كلغة، والثاني هو السنسكريتي (اي الثقافة التي ارتبطت بها) فإذا أردت فهم الهند فلن يمكنك ذلك دون قراءة السنسكريتية". وأعرب العديد من الطلاب عن دعمهم للبروفيسور خان، وفي مسيرة نظموها مؤخرا تأييدا له رفعوا لافتة مكتوب عليها "نحن معك بروفيسور فيروز خان". وقال الطالب راسمي سينغ: "إن الاحتجاجات ضده غبية ومتعمدة، فالهند بلد ديموقراطي وعلماني واختيار بروفيسور لا يجب أن يكون على أساس ديني أو طائفي".

ડૉ. ફિરોઝ નામના સંસ્કૃતના આ વિદ્વાને નાનપણથી જ પોતાના દાદા ગફૂર ખાન અને પિતા રમઝાન ખાનની પરંપરાને આગળ વધારીને સંસ્કૃતનો અભ્યાસ કર્યો હતો. ફિરોઝે કોઈ અખબાર સાથેની વાતચીતમાં કહ્યું હતું કે તેમના દાદા સંસ્કૃતમાં ભજનો ગાતા હતા અને તેમને સાંભળવા એકઠા થયેલા સેંકડો લોકો ભાવવિભોર થઈ જતા હતા. ફિરોઝના પિતા ઘણી વાર જયપુરના બાગરુ ગામની ગૌશાળામાં પ્રવચનો આપતા હતા. જયપુરની રાષ્ટ્રીય સંસ્કૃત સંસ્થાનમાં પ્રવેશ લેતા પહેલાં ફિરોઝે બાગરુ ગામમાં જ સંસ્કૃત વિદ્યાલયમાં અભ્યાસ કર્યો હતો. આ વિદ્યાલય મસ્જિદની સાવ બાજુમાં આવેલી છે અને તેમાં આજેય ઘણા મુસ્લિમ વિદ્યાર્થીઓ સંસ્કૃત ભણે છે. ભારતની સમન્વયી સંસ્કૃતિ આવાં ઉદાહરણોથી જ ઝળકતી રહે છે. ભાષા આમ પણ કોઈ ધાર્મિક પંથ કે સંપ્રદાયની સ્થાપના પહેલાંથી અસ્તિત્વમાં આવેલી હોય છે. જોકે એ પણ કડવી વાસ્તવિકતા છે કે સમયની સાથે કેટલીક ભાષા અમુક ચોક્કસ સમુદાયની ઓળખ તરીકે પ્રસ્થાપિત થઈ જતી હોય છે. તેનું કારણ એ પણ હોઈ શકે છે કે જુદા-જુદા સંપ્રદાયોનો વિકાસ જે પ્રદેશમાં થયો હોય અથવા તે ધર્મ પ્રવર્તકો કે ગુરુઓ જે ભાષાનો ઉપયોગ કરતા હોય તે ભાષામાં જ ધર્મગ્રંથની રચના થતી હોય છે. તે રીતે જે તે ભાષા તે સમુદાયની સાંસ્કૃતિક ઓળખ બની જાય છે. સમુદાયની ભાષા તેના કારણે જ અરબી-ફારસી ભાષાને ઇસ્લામ સાથે જોડી દેવામાં આવે છે. એ જ રીતે પાલિ અને પ્રાકૃત ભાષાને બૌદ્ધ અને જૈન ધર્મની ભાષા તરીકે જોવામાં આવે છે, જ્યારે ગુરુમુખીમાં લખાયેલી પંજાબીને શીખ સમુદાયની ભાષા માની લેવામાં આવે છે. આ માટે ભાષાઓનો દોષ નથી કે આપણા વડવાઓનો પણ દોષ નથી. પંથને આગળ ચલાવનારા અને બાદમાં આવેલી પેઢી એક જ ભાષાને પરંપરા સાથે જોડી દે છે તેના કારણે આવી ભૂલ થાય છે એમ કહી શકાય. ભારતમાં ભાષાઓના વિકાસની વાત કરીએ તો સામાન્ય જનતા હિન્દીમાં વાત કરે છે. હિન્દી ખડી બોલીમાંથી વિકસિત થઈ છે. સંસ્કૃત સાથે અરબી-ફારસીના યોગદાનથી હિન્દી બની છે. મુસ્લિમ શાસકોથી માંડીને અમીર ખુસરો, સૂફી કવિઓ અને ભક્તિયુગના સંતો-કવિઓએ પણ ધાર્મિક આધારે ક્યારેય ભાષાભેદને સ્વીકાર્યો નથી. તેમાં થોડા અપવાદો આવી જતા હોય છે. પરંતુ મોટા ભાગે સૌ મુક્તમને બધી ભાષાઓને શીખતા હોય છે અને અપનાવતા હોય છે. ધર્મગ્રંથોના અનુવાદો પણ એક ભાષામાંથી બીજા ભાષામાં થયા છે. રામધારી સિંહ 'દિનકરે' પોતાના પ્રસિદ્ધ પુસ્તક 'સંસ્કૃતિ કે ચાર અધ્યાય'માં અરબી ભાષામાં તાજક શાસ્ત્રોમાં રહેલા શ્લોકોના કેટલાક રસપ્રદ ઉદાહરણો આપ્યાં છે. અરબી અને સંસ્કૃત બંનેને મેળવીને તે લખાયાં છે. આ દાખલા જુઓ - 'स्यादिक्कबालः इशराफयोगः, ...खल्लासरम् रद्दमुथोदुफालिः कुत्थम् तदुत्थोथदिवीरनामा.' ભારતના મહાન ભાષાવૈજ્ઞાનિક ડૉ. સુનીતિ કુમાર ચેટરજીએ લખ્યું છે કે '16મી સદીના અંત સુધીમાં બધા જ ભારતીય મુસ્લિમો (વિદેશી, દેશી અને બંનેના સંયોગથી જન્મેલા બધા) જ ફારસીને એક વિદેશી ભાષા સમજવા લાગ્યા હતા. મુસ્લિમોએ સ્થાનિક ભાષાને પૂર્ણપણે સ્વીકારી લીધી હતી.' ઔરંગઝેબનો સંસ્કૃતપ્રેમ દિનકર લખે છે કે બોલચાલમાં વપરાતા સંસ્કૃત શબ્દો પણ મુસ્લિમ બાદશાહોને ગમતા હતા, કેમ કે આદેશમાં સંસ્કૃત શબ્દો જલદી સમજાઈ જતા હતા. તેનો એક રસપ્રદ કિસ્સો એવો છે કે ઔરંગઝેબના પુત્ર મુહમ્મદ આઝમશાહે કેરીઓ મોકલી હતી અને તેનું નામકરણ કરવાનો અનુરોધ કર્યો હતો. ઔરંગઝેબે તેનાં નામો પાડ્યાં હતાં - 'સુધારસ' અને 'રસનાવિલાસ'. કદાચ અમીર ખુસરોના (1253 - 1325) સમયથી જ બે ભાષાઓને જોડીને ખીચડી જેવા છંદો તૈયાર કરવાની પ્રવૃત્તિ શરૂ થઈ ગઈ હતી. તેમણે ઘણી વાર પોતાનો એક છંદ ફારસીમાં તો બીજો વ્રજભાષામાં લખ્યો હતો. તેનો નમૂનો નીચે પ્રમાણે છેઃ 'ज़े-हाल-ए-मिस्कीं मकुन तग़ाफ़ुल दुराय नैनांबनाए बतियां कि ताब-ए-हिज्रां नदारम ऐ जांन लेहू काहे लगाए छतियां ' બાદમાં રહીમે (અબ્દુલ રહીમ ખાન-એ-ખાના, 1556 - 1627) આવી ખીચડી ભાષામાં રચનાઓ કરી ત્યારે તેમણે ખડી બોલી અને સંસ્કૃતને એકબીજા સાથે જોડી હતી. તેનું એક ઉદાહરણ બહુ લોકપ્રિય છે : दृष्‍टा तत्र विचित्रिता तरुलता, मैं था गया बाग में। काचितत्र कुरंगशावनयना, गुल तोड़ती थी खड़ी।। उन्‍मद्भ्रूधनुषा कटाक्षविशि;, घायल किया था मुझे। तत्‍सीदामि सदैव मोहजलधौ, हे दिल गुजारो शुकर।। एकस्मिन्दिवसावसानसमये, मैं था गया बाग में । काचितत्र कुरंगबालनयना, गुल तोड़ती थी खड़ी ।। तां दृष्‍ट्वा नवयौवनांशशिमुखीं, मैं मोह में जा पड़ा । नो जीवामि त्‍वया विना श्रृणु प्रिये, तू यार कैसे मिले ।। રહીમ પોતે સંસ્કૃતના વિદ્વાન હતા. તેમણે કૃષ્ણભક્તિ માટે શુદ્ધ સંસ્કૃતમાં શ્લોકની રચનાઓ કરી હતી. આ ઉપરાંત તેમણે વૈદિક જ્યોતિષ વિશે સંસ્કૃતમાં બે ગ્રંથ લખ્યા હતા, પ્રથમ ગ્રંથનું નામ 'खेटकौतुकम्' અને બીજા ગ્રંથનું નામ છે 'द्वात्रिंशद्योगावली'. આ યુગમાં કવિઓ આ રીતે ભાષાઓની ખીચડી કરીને રચનાઓ કરતા રહ્યા હતા. તે વિશે કાવ્ય મર્મજ્ઞ ભિખારીદાસે 18મી સદીમાં લખ્યું હતું : ब्रजभाषा भाषा रुचिर, कहै सुमति सब कोय। मिलै संस्कृत-पारस्यो, पै अति सुगम जो होय।। જોકે સંસ્કૃતના વિદ્વાનોને તેની શુદ્ધતા અને શ્રેષ્ઠતા જાળવી રાખવાની ચિંતા રહી હતી. એટલું જ નહીં, તેને એક ખાસ વર્ગના લોકો પૂરતી જ સીમિત રાખવાના પ્રયાસો પણ થતા રહ્યા હતા. પહેલાં દલિતોને (તેમને ત્યારે પંચમ અથવા અંત્યજ કહેવામાં આવતા હતા) અને બાદમાં મુસ્લિમોને સંસ્કૃતથી દૂર રાખવાની કોશિશ થઈ હતી. તેના કારણે ભાષા લોકસમાજથી કપાઈ ગઈ અને બદલતા સમય સાથે તેનો વિકાસ પણ ના થયો. તેથી જ કબીર જેવા સંતે કહેવું પડ્યું હતું કે — 'संसकिरत है कूप जल, भाखा बहता नीर।' ભક્તિ આંદોલન વખતે એક બીજા સંત રજબે પણ લખ્યું હતું કે — 'पराकरित मधि ऊपजै, संसकिरत सब बेद, अब समझावै कौन करि पाया भाषा भेद।' મલિક મુહમ્મદ જાયસીએ કહ્યું હતું — 'अरबी तुरकी हिन्दुई, भाषा जेती आहि। जेहि मह मारग प्रेम का, सबै सराहे ताहि।' સંસ્કૃત વિશે કબીરના વિચારો તુલસીદાસ સંસ્કૃત ભાષાના વિદ્વાન હતા, પણ તેમણેય અરબી-ફારસી શબ્દો વાપરવામાં કોઈ છોછ રાખ્યો નહોતો. તેથી જ ભિખારીદાસ તેમની અને કવિ ગંગની પ્રશંસા કરતા લખે છે — 'तुलसी गंग दोऊ भये सुकविन को सरदार, जिनके काव्यन में मिली भाषा विविध प्रकार।' ભિખારીદાસે જે કવિ ગંગના વખાણ કર્યા છે, તેમણે સંસ્કૃત અને ફારસી મિશ્રિત ભાષામાં કવિતાઓ કરી હતી. તેમનો એક નમૂનો જુઓ — 'कौन घरी करिहैं विधना जब रू-ए-अयां दिलदार मुवीनम्। आनंद होय तबै सजनी, दर वस्ल्ये चार निगार नशीनम्।' બીજા એક પ્રસિદ્ધ કવિ રસખાન (મૂળ નામ - સૈયદ ઇબ્રાહિમ ખાન) પઠાણ હતા. રસખાન પુષ્ટિમાર્ગી વલ્લભ સંપ્રદાયના સ્થાપક વલ્લભાચાર્યના પુત્ર વિઠ્ઠલનાથના શિષ્ય હતા. રસખાનની કૃષ્ણભક્તિ પ્રસિદ્ધ છે. તેમણે પોતાના જીવનનો લાંબો સમય મથુરા અને વૃંદાવનમાં વિતાવ્યો હતો. એવું કહેવાય છે કે રસખાન સંસ્કૃતના વિદ્વાન હતા અને તેમણે ભાગવતનો અનુવાદ ફારસીમાં કર્યો હતો. રસખાન જેવા મુસ્લિમ ભક્તોને ધ્યાનમાં રાખીને જ ભારતેન્દુ હરિશ્ચંદ્રે કહ્યું હતું કે 'इन मुसलमान हरिजनन पर कोटिन हिन्दू वारिए'. નઝરુલ ઇસ્લામ અને હિન્દુ દેવતા આજે આપણે બંગાળના કવિ રવીન્દ્રનાથ ટાગોર પછી બીજા કોઈ નામથી સૌથી વધુ પરિચિત હોઈએ તો તે છે કાઝી નઝરુલ ઇસ્લામ. જાણીતા વિવેચક રામવિલાસ શર્મા લખે છે કે નઝરુલ ઇસ્લામે પોતાની સાહિત્યિક કૃતિઓમાં ક્યાંય પણ પોતાના મુસ્લિમપણા સાથે સમાધાન કર્યા વિના લખ્યું છે. તેમણે હિન્દુ, મુસ્લિમ, ખ્રિસ્તી સહિતના બધા ધર્મોની કથાઓ અને પ્રતીકોનો ઉપયોગ કર્યો છે અને હિન્દુગાથાઓનો સૌથી વધુ ઉપયોગ કર્યો છે. મહાત્મા ગાંધીએ પણ દલિતો અને મુસ્લિમોને સંસ્કૃત ભણાવવા માટેનો આગ્રહ કર્યો હતો. 20 માર્ચ 1927ના રોજ હરિદ્વારમાં આવેલા ગુરુકુલ કાંગડીમાં રાષ્ટ્રીય શિક્ષા પરિષદમાં ભાષણ આપતા ગાંધીજીએ ખાસ કહ્યું હતું કે સંસ્કૃત ભણવું એ માત્ર હિન્દુઓનું નહીં પણ મુસ્લિમોનું પણ કર્તવ્ય છે. ગાંધીજીએ 7 સપ્ટેમ્બર 1927માં ચેન્નઈની પચૈયપ્પા કૉલેજમાં સંબોધન વખતે આ જ વાત દોહરાવી હતી. તમે અમને ફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, યૂટ્યૂબ અને ટ્વિટર પર ફોલો કરી શકો છો


فتفشي المرض في الهند بسرعة كبيرة وارتفاع عدد الوفيات والإصابة بشكل حاد ليس مجرد أزمة محلية تخص الهند لوحدها بل هي أزمة تقلق العالم بأسره. تقول الطبيبة سوميا سواميناثان، كبيرة العلماء في منظمة الصحة العالمية: "إن الفيروس لا يعرف الحدود أو الجنسيات أو العمر أو الجنس أو الدين، وما يجري الآن في الهند للأسف، حدث في بلدان أخرى". لقد كشف الوباء عن مدى ارتباط العالم ببعضه. فإذا كان بلد ما يعاني من مستويات مرتفعة من الإصابات، فقد ينتشر إلى بلدان أخرى. وحتى مع فرض قيود السفر وإجراء الاختبارات المتعددة وتطبيق الحجر الصحي، لا يزال من الممكن أن تتسرب العدوى. وإذا عاد مسافر من مكان ينتشر فيه الفيروس بشكل كبير، فهناك فرصة كبيرة لإنتقاله معه. مواضيع قد تهمك نهاية فقد أظهرت التحاليل أن 50 شخصاً من ركاب رحلة طيران قادمة من نيودلهي إلى هونغ كونغ كانوا مصابين بوباء كوفيد 19. "متحور مزدوج" ولكن ثمة قلق آخر من معدلات الإصابة المرتفعة في الهند، وهو الخوف من السلالة الجديدة التي ظهرت في الهند، وتسمى (B.1.617). أطلق عليه البعض تسمية "المتحور المزدوج" لأنه يجمع بين طفرتين مختلفتين. وهناك بعض الأدلة المختبرية التي تشير إلى أنه أكثر قابلية للانتشار ولو بدرجة قليلة، وأن الأجسام المضادة قد تجد صعوبة في مواجهته، لكن العلماء لا يزالون يقيّمون مقدار تراجع المناعة في محاربة هذا الفيروس. وقال جيف باريت، مدير مبادرة الجينوم لكوفيد 19 من معهد "ويلكوم سانجر" لبي بي سي نيوز: "لا أعتقد أن هناك أي دليل على أنها سلالة تلتف على جهاز المناعة، مما يعني أنه لا يمكن محاربتها بشكل أساسي بواسطة اللقاحات". "أعتقد أنه يتعين علينا أن نراقب ذلك عن كثب، في كل الأحوال لا يوجد حالياً ما يدعو للقلق". لقاح فيروس كورونا: لماذا علّقت الهند تصدير اللقاح المُنتج فيها إلى العالم؟ فيروس كورونا: كيف تقوم شركة هندية بتلقيح العالم؟ فيروس كورونا: ماذا تعني الطفرات الجديدة في معركتنا ضد الوباء؟ النتوءات الشوكية التي تغطي سطح فيروس كوفيد 19 تساعده على اختراق الخلايا ولكن كلما زاد عدد حالات الإصابة بكوفيد في بلد ما، زاد احتمال ظهور سلالات جديدة، ذلك لأن كل إصابة بمفردها تمنح الفيروس فرصة للتطور، ومصدر القلق الكبير هو أن الطفرات الجديدة قد تجعل اللقاحات عديمة الفعالية. وتوضح البروفيسورة شارون بيكوك، مديرة اتحاد الجينوم في المملكة المتحدة "أن السبيل للحد من تفشي السلالات الناشئةمن الفيروس في المقام الأول هو منع تكاثرها في أجسامنا، لذا، فإن أفضل طريقة للسيطرة على السلالات الجديدة في الوقت الحالي، هي الحد من انتشار المرض على المستوى العالمي". ستؤدي عمليات الإغلاق وإجراءات التباعد الاجتماعي إلى تحقيق ذلك، لكن التطعيم أمر حيوي أيضاً. التلقيح يجري بوتيرة بطيئة في الهند، فحتى الآن، لم يتلقَ سوى 10 في المئة من سكان البلاد الجرعة الأولى من اللقاح، كما أن نسبة من أخذ اللقاح بشكل كامل أقل من 2 في المئة، رغم أن الهند مقر أكبر شركة لتصنيع اللقاحات في العالم (معهد أمصال الهند). وهذا سبب آخر لتأثير زيادة عدد حالات الإصابة في الهند على بقية دول العالم. في مارس/آذار الماضي أوقفت سلطات البلاد كميات كبيرة من صادرات لقاح أكسفورد/ أسترازينيكا مع بدء ارتفاع عدد الإصابات. وشمل قرار الحظر اللقاحات المخصصة لمبادرة كوفاكس التي ترعاها الأمم المتحدة لتوفير اللقاحات للبلدان النامية والفقيرة. وقال التحالف العالمي للقاحات (Gavi) والشريك في مبادرة الأمم المتحدة، يوم الأثنين الماضي، إنه لا يزال بانتظار معرفة موعد استئناف الإمدادات من الهند. وسيؤثر هذا بالتأكيد على برامج التطعيم في العديد من البلدان. وبالتالي فإن الكثير من اللقاحات التي تعمل البلاد على زيادة إنتاجها، ستذهب للاستخدام المحلي بسبب الوضع السيء في البلاد، فهم الأولى بها حسبما يقول خبراء. يقول سواميناثان: "نحتاج حقاً إلى مضاعفة التطعيم في أسرع وقت ممكن، وإلا فإن الفيروس سيحاول ويفعل كل ما في وسعه للاستمرار في الانتقال من شخص إلى آخر". وعلى المستوى العالمي، لا توجد هناك أي علامات تدل على تراجع انتشار الوباء، فهو يدمر بلداً تلو الآخر. ويعتبر الوضع في الهند بمثابة تذكير قاتم بأن لا أحد منا سينجو ويصبح في بر الأمان ما لم يصبح الجميع في أمان.

એક તરફ અલગ અલગ દેશોની સરકારો આ મહામારીથી લોકોને કેવી રીતે બચાવવા અને થનાર આર્થિક નુકસાનને કેવી રીતે પહોંચી વળવુ તેની ચિંતા કરી રહ્યા છે ત્યારે નિષ્ણાતો કોરાના વાઇરસથી મૃત્યુ બાદ મૃતદેહને કેવી રીતે હૅન્ડલ કરવો તેની ચિંતા કરી રહ્યા છે. મૃતશરીરમાંથી કોરોનાનું સંક્રમણ વધવાની શક્યતા નથી. તેમ છતાં મૃતદેહની અંતિમવિધિ માટે ભારતના સ્વાસ્થ્ય મંત્રાલયે ગાઇડલાઇન જાહેર કરી છે. કોરોના વાઇરસના સંક્રમણને કારણે જે વ્યક્તિનું મૃત્યુ થયું છે, તેના શબપરિક્ષણ સમયે જો સાવચેતી ન રાખવામાં આવે તો ફેફસામાંથી ઇન્ફેક્શન લાગવાની શક્યતા રહે છે. ચેપી રોગો માટે વર્લ્ડ હેલ્થ ઑર્ગેનાઇઝેશને ડિસપોઝેબલ, મેડિકલ સાધનો અને મૃત શરીર માટે વિવિધ બાયોસેફ લેવલ નક્કી કર્યાં છે. કોવિડ-19થી મૃત્યુ પામેલી વ્યક્તિ માટે વર્લ્ડ હેલ્થ ઑર્ગેનાઇઝેશને બાયોસેફ-3 લેવલ નક્કી કર્યું છે. બાયોસેફ લેવલ -3 એટલે શું? બાયોસેફ લેવલ ત્રણમાં મૃતદેહને લિકપ્રૂફ પ્લાસ્ટિકમાં પેક કરીને તેની અંતિમવિધિ કરવાનું કહેવામાં આવ્યું છે. એટલે કે સમગ્ર મૃતદેહને પ્લાસ્ટિકમાં એવી રીતે પેક કરવાનો કે તેમાંથી કોઈ વસ્તુ લીક ના થાય. ઉપરાંત એ પણ કહેવામાં આવ્યું છે કે અંતિમવિધિમાં તેમના સંબંધીઓ આ મૃતદેહને સ્પર્શ નહીં કરી શકે. સ્વાસ્થમંત્રાલયની ગાઇડલાઇનમાં હેલ્થ વર્કર માટે કેટલાંક સાવચેતીનાં પગલાં અંગે વાત કરવામાં આવી છે. જેમાં કહેવામાં આવ્યું છે કે તેઓ હાથની સફાઈનું ધ્યાન રાખે, પાણી જેમાં ન જાય તેવું એપ્રોન પહેરવું, હાથ મોજાં, માસ્ક અને આંખો ઢંકાય તેવાં ચશ્માં પહેરવાનું કહેવામાં આવ્યું છે. મંત્રાલયની ગાઇડલાઇનમાં કહેવામાં આવ્યું છે કે પરિવારજનોએ મૃતદેહને ભેટવું, નવડાવવો કે કિસ કરવી નહીં. ડૉક્ટરો માટે સલાહ આપવામાં આવી છે કે આવા દર્દીના મોત બાદ તેની ઑટોપ્સીથી દૂર રહેવું. જો તેના મોત અંગે શંકા હોય અને કારણ મળી શક્તું ના હોય તેવા કિસ્સામાં જ ઑટોપ્સી કરવી. મીડિયા અહેવાલો અનુસાર યુરોપમાં કોવિડ-19ના મોત બાદ મૃતદેહોને અગ્નિદાહ આપવામાં આવે છે. જો મૃતદેહની તાત્કાલિક અંતિમવિધિ ના કરવામાં આવે તો શબઘરમાં તેને 4-6 સેલ્સિયસ તાપમાનમાં રાખવામાં આવે છે. WHO અને એઇમ્સ દ્વારા સલાહ આપવામાં આવી છે કે જો ધાર્મિક કારણોસર મૃતદેહને દફનાવવાની જરૂરિયાત ન હોય તો તેને અગ્નિદાહ જ આપવો. જોકે, દફનવિધિ સમયે પણ પરિવારજનો મૃતદેહને સ્પર્શ કરી શકતા નથી. તમે અમને ફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, યૂટ્યૂબ અને ટ્વિટર પર ફોલો કરી શકો છો


لحظة اطلاق صواريخ من سفينة تابعة للبحرية الفرنسية وقال وزير الدفاع الأمريكي جيم ماتيس إن الحلفاء خاضوا "معركة حاسمة" ضد "البنية التحتية للأسلحة الكيميائية" التابعة للحكومة السورية. ووقعت الضربات حوالي الساعة الواحدة صباحا بتوقيت غرينتش في الرابع عشر من أبريل/نيسان 2018. جاءت هذه الضربات بعد أسبوع من هجوم كيميائي مزعوم على بلدة دوما في ريف دمشق التي كان يسيطر عليها جيش الإسلام المعارض للحكومة السورية. وقال نشطاء المعارضة وعمال الإنقاذ وعناصر طبية إنه قتل ما يزيد عن 40 شخصاً نتيجة "الهجوم". ولكن الحكومة السورية نفت استخدامها للأسلحة الكيميائية، وقالت حليفتها روسيا إن لديها دليلاً على أن حادثة دوما هي مجرد مسرحية مخطط لها. وقالت دمشق إنها دمرت كامل ترسانتها الكيميائية بموجب اتفاق وقَّعته بعد هجوم في عام 2013 بغاز الأعصاب سارين. ومع ذلك، فإن خبراء من الأمم المتحدة ومنظمة حظر الأسلحة الكيميائية نسبوا أربع هجمات كيميائية إلى الحكومة السورية منذ ذلك الحين، بما في ذلك الهجوم بغاز السارين عام 2017 على منطقة خان شيخون الذي سيطر عليها فصائل من المعارضة السورية. حجم القوى العسكرية الأجنبية في سوريا وقرع طبول الحرب هل كانت الضربات الجوية على سوريا قانونية؟ لماذا يتم استهداف موقع جمرايا التابع لمركز البحوث العلمية في سوريا؟ ثلاث مواقع قال رئيس هيئة الأركان الأمريكية المشتركة، جوزيف دانفورد، إن السفن الحربية والطائرات أطلقت صواريخ أصابت ودمرت ثلاثة أهداف "مرتبطة بشكل خاص ببرنامج الأسلحة الكيميائية" للنظام السوري. وانتشرت السفن الحربية في البحر الأحمر و شرق البحر المتوسط وشمال الخليج. صورة من الأقمار الصناعية، قبل وبعد الضربات، في مركز برزة للدراسات والبحوث العلمية 14أبريل/نيسان 2018 أولاً: مركز أبحاث وتطوير برزة في دمشق قال دانفورد إن هذا المركز يقع في منطقة برزة شمال العاصمة السورية، وهو فرع مركز الدراسات والبحوث العلمية الكيميائية والبيولوجية. وقال كينيث ماكينزي، مدير هيئة أركان الجيش الأمريكي، إنه تم إطلاق 76 صاروخاً على المنشأة، 57 منها من طراز توماهوك و19 منها صواريخ أرض جو، وإن التقييمات الأولية تشير إلى أن الهدف دُمر بالكامل، وهذا يعني أن سوريا ستحتاج لسنوات عديدة لإعادة برنامج الأسلحة الكيميائية. وأفادت وكالة الأنباء السورية بأن عدة صواريخ دمرت مبنىً مركز الدراسات والبحوث العلمية. وهو وكالة حكومية مكلفة رسمياً بتطوير وتنسيق الأنشطة العلمية في سوريا. إلا أن وكالة استخبارات غربية قالت لبي بي سي في مايو/ أيار 2017، إن المركز الموجود في برزة، إلى جانب فرعين آخرين في دُمَّر القريبة من جمرايا والمركز الموجود بمصياف في محافظة حماه، كانت تستخدم لإنتاج ذخائر كيميائية وبيولوجية في انتهاك لاتفاقية الأسلحة الكيميائية. وزعمت الوكالة أن مركز برزة كان متخصصاً في تركيب الذخائر الكيميائية على الصواريخ بعيدة المدى والمدفعية، وأن تصنيع الذخائر وصيانتها كانا يجريان في أقسام مغلقة لا يسهل على مفتشي منظمة الأمم المتحدة لحظر الأسلحة الكيميائية الوصول إليها. وفي الوقت نفسه، فرضت الولايات المتحدة عقوبات اقتصادية على 271 من موظفي مركز الدراسات للبحوث العلمية ممن لديهم خبرة في الكيمياء والتخصصات ذات الصلة أو الذين عملوا ودعموا برنامج الأسلحة الكيميائية منذ عام 2012. وعلى الرغم من هذه الادعاءات، فقد أبلغت منظمة حظر الأسلحة الكيميائية أنها قامت بعمليتي تفتيش في مركزي برزة و دُمّر التي تُعرف أيضاً باسم جَمرايا في فبراير/شباط عام 2017، ولم تلاحظ أي أنشطة تتعارض مع تعهدات سوريا بموجب اتفاقية الأسلحة الكيميائية. تم قصف هذين الموقعين في 14 أبريل/نيسان 2018، وسبق أن قصفتهما اسرائيل مراراً ثانياً: موقع تخزين شنشار للأسلحة الكيمائية غربي حمص وبحسب دانفورد، رئيس هيئة الأركان الأمريكية المشتركة، كانت الولايات المتحدة تعتقد أن هذا المركز هو الموقع الرئيسي لمعدات إنتاج السارين والمواد الأولية التي تدخل في إنتاج الأسلحة الكيميائية. وقال ماكينزي، تم استهداف المنشأة بـ 22 صاروخا، 9 منها صواريخ توماهوك الأمريكية، و 8 صواريخ ستورم شادو بريطانية، و5 صواريخ كروز بحرية، و 2 صاروخا سكالب بحرية أطلقتهما فرنسا. وقالت وزارة الدفاع البريطانية إن طائرات تورنادو "جي آر فورس" البريطانية أطلقت ثمانية صواريخ من طراز ستورم شادو على المنشأة العسكرية في نفس الموقع، وهذه المنشأة قاعدة صاروخية سابقة تبعد حوالي 25 كيلومترًا غرب مدينة حمص. ويُزعم أن هذا المرفق هو للاحتفاظ بالمواد الأولية التي كانت تستخدم في صناعة الأسلحة الكيميائية، وهو ما يخالف ما تعهدت به سوريا بموجب اتفاقية الأسلحة الكيميائية. فالمواد الأولية عموماً هي مواد كيميائية ذات الاستخدام المزدوج، يمكن خلطها لإنتاج خردل الكبريت أو غاز السارين. وأضافت وزارة الدفاع البريطانية، أنه تم تطبيق تحليل علمي دقيق للغاية لتحديد أفضل السبل لتعزيز ضربات صواريخ ستورم شادو على مرفق المواد الكيميائية وتقليل مخاطر تلوث المنطقة المحيطة به. ويقع المرفق الذي قُصف على مسافة ليست بقريبة من أي تجمعات سكنية معروفة، مما يقلل من أي مخاطر أخرى. وأفادت وكالة الأنباء السورية الرسمية، أن الصواريخ استهدفت موقعًا عسكريًا في محافظة حمص، لكن تم "إحباطها وتحويلها عن مسارها". وأضافت أن ثلاثة مدنيين أصيبوا دون ذكر المزيد من التفاصيل. أحد المواقع المتضررة في برزة، دمشق، 14 أبريل/نيسان 2018 ثالثاً: مخبأ للأسلحة الكيميائية في غربي حمص وقال دانفورد، إن المنشأة تبعد 7 كيلو مترات عن موقع المخزن، وتحتوي على مرفق لتخزين معدات الأسلحة الكيميائية ومركز قيادة هام. وقد تم قصف المنشأة بسبع صواريخ من طراز "سكالب" بنجاح. وأضاف ماكينزي، تشير المؤشرات الأولية إلى أن الأهداف أُنجزت دون تدخل من جانب الحكومة السورية. وقد استطاعت الهجمات على محاور متعددة من قبل السفن الحربية الأمريكية والبريطانية والفرنسية من إرباك نظام الدفاع الجوي السوري بحسب ماكينزي. وأضاف "نحن مطمئنون إلى عودة جميع طائراتنا إلى قواعدها بأمان بعد أن حققت هدف ضرباتنا. وبحسب الجيش الأمريكي، فقد قُدرت صواريخ أرض جو التي أطلقتها الحكومة السورية بـ 40 صاروخاً، وأُطلقت معظمها بعد أن أنجزت الضربات مهمتها، وأنه من المرجح أن يكونوا قد أطلقوها دون تحديد الهدف. ماذا عن روسيا؟ قال المتحدث العسكري الروسي سيرغي رودسكوي للصحفيين في موسكو: " استهدفت الضربات الصاروخية الأمريكية والفرنسية والبريطانية عدداً من المطارات العسكرية والبحرية والمرافق الصناعية". وأضاف بأن أنظمة الدفاع الجوي السورية التي تعود إلى الحقبة السوفييتية نجحت في التصدي للهجمات الجوية والبحرية واعترضت 71 صاروخا من طراز كروز مستشهداً بالبيانات العسكرية الروسية كما يلي:

અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનલ્ડ ટ્રમ્પે કહ્યું હતું કે જ્યાં રાસાયણિક હથિયારો રાખવામાં આવ્યા હતા, ત્યાં હુમલા કરવામાં આવ્યા હતા. રાષ્ટ્રપતિ બશર અલ-અસદની સરકારના કહેવા પ્રમાણે, સીરિયા પર થયેલો હુમલો એ આંતરરાષ્ટ્રીય કાયદાઓના ભંગ સમાન છે. રશિયાએ સંયુક્ત રાષ્ટ્ર સંઘની સુરક્ષા સમિતિની બેઠકમાં નિંદા પ્રસ્તાવ પસાર કરવા માગ કરી હતી. રશિયાનું કહેવું છે કે આ હુમલાના 'પડઘા પડશે.' આ પહેલા શું થયું તેનો ઘટનાક્રમ ભારતીય સમય પ્રમાણે નીચે વાંચો. 18:40 IST ચીને કરી હુમલાઓની ટીકા ચીને સીરિયા પર હુમલાની ટીકા કરી છે. ચીનના કહેવા પ્રમાણે, આ હુમલા સુરક્ષા સમિતિને બાજુએ મૂકીને કરવામાં આવી રહી છે. ચીનના મતે, 'આ હુમલા આંતરરાષ્ટ્રીય કાયદાઓના ભંગ સમાન છે.' 18:20 IST કુવૈતે ચિંતા વ્યક્ત કરી બીબીસી મોનિટરિંગના અહેવાલ પ્રમાણે, સીરિયા પર અમેરિકાના નેતૃત્વમાં થયેલા હુમલા પ્રત્યે ચિંતા પ્રગટ કરી છે. કુવૈતના કહેવા પ્રમાણે, તેનાથી સીરિયામાં શાંતિ સ્થાપવાના આંતરરાષ્ટ્રીય સમુદાયના પ્રયાસોને આંચકો લાગશે. 18:07 IST ટ્રમ્પે હુમલાને સફળ ગણાવ્યા અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનલ્ડ ટ્રમ્પે ટ્વીટ કરીને સીરિયા પરના હુમલાને 'એકદમ ચોક્કસ' ગણાવ્યા હતા. સાથે જ ટ્રમ્પે હુમલાઓમાં સહયોગ આપવા બદલ ફ્રાન્સ તથા બ્રિટનનો આભાર માન્યો હતો. 18:07 IST સુરક્ષા સમિતિની બેઠક મળશે રશિયાની વિનંતી પર શનિવારે આંતરરાષ્ટ્રીય સમય પ્રમાણે, બપોરે ત્રણ વાગ્યે સુરક્ષા સમિતિના કાયમી સભ્યોની બેઠક મળશે. 17:30 IST ઇંગ્લૅન્ડમાં વિરોધના સૂર ઇંગ્લૅન્ડમાં વિરોધપક્ષના નેતા જર્મી કોર્બિને વડાં પ્રધાન થેરેસા મેને પત્ર લખ્યો છે. આ પત્રમાં કોર્બિને માગ કરી છે કે સીરિયા પર હુમલો કરવા માટેના આધારને સાર્વજનિક રીતે કરવામાં આવે. 17:00 IST હુમલામાં કોણ-કોણ સામેલ? અમેરિકા, ઇંગ્લૅન્ડ, ફ્રાન્સ, જર્મની, તૂર્કી, સાઉદી અરેબિયા, કતર, કેનેડા, જાપાન, ઑસ્ટ્રેલિયા તથા ઇઝરાયલ દ્વારા સીરિયા પરના હુમલાઓનું સમર્થન કરવામાં આવ્યું હતું. જ્યારે સીરિયા, રશિયા, ઈરાન તથા ચીન આ હુમલાઓનો વિરોધ કરી રહ્યા છે. 16.50 IST ઈઝરાયલે ગોલન હવાઈ પટ્ટી બંધ કરી ઇરાયલે જોર્ડન નદી પાસેની હવાઈ પટ્ટી બંધ કરી દીધી છે. સીરિયા પર પશ્ચિમના હવાઈ હુમલા બાદ આ જાહેરાત કરવામાં આવી હતી. તમામ એરલાઇન્સ કંપનીઓને હવાઈ મથક બંધ થવા અંગે જાણ કરી દેવામાં આવી છે. 16:00 IST હુમલાઓને કારણે વધુ પ્રતિબદ્ધ થયા - અસદ સીરિયાના રાષ્ટ્રપતિ બશર અલ-અશદે ટ્વિટર પર તેમનું નિવેદન મૂક્યું હતું. જેમાં અશદે જણાવ્યું, આ હુમલાઓ બાદ એક એક ઇંચ જમીનને બચાવવા માટે સીરિયાવાસીઓ સંઘર્ષ કરશે. 16:00 IST શાંતિ પ્રક્રિયાને અસર થશે રશિયાના વિદેશ મંત્રાલયના કહેવા પ્રમાણે, સીરિયા પર હુમલાઓને કારણે શાંતિ પ્રક્રિયાને અસર થશે. વિદેશ મંત્રાલયના પ્રવક્તાના કહેવા પ્રમાણે, "આથી ઉગ્રવાદીઓ તથા આતંકવાદીઓને એવા સંકેત જશે કે તેઓ જે કાંઈ કરી રહ્યા છે, તે બરાબર કરી રહ્યા છે." 15:45 IST રુહાનીએ વખોડ્યો ઈરાનના રાષ્ટ્રપતિ હસન રુહાનીએ સીરિયા પરના હુમલાઓને વખોડ્યા છે. રુહાનીનું કહેવું છે, "મધ્ય-પૂર્વમાં અમેરિકાના હુમલાઓથી વિનાશ અને તારાજી સિવાય કોઈ અસર નહીં થાય." 15:15 IST અત્યારસુધી શું બન્યું? 13:33 IST પુટિનની પ્રતિક્રિયા રશિયાના રાષ્ટ્રપતિ વ્લાદિમિર પુટિને અમેરિકાએ ફ્રાંસ અને બ્રિટન સાથે મળીને સીરિયા પર કરેલા હવાઈ હુમલાની ‘અત્યંત ગંભીર’ રીતે નિંદા કરી છે. તેમણે તાત્કાલિક રીતે સંયુક્ત રાષ્ટ્ર (યુનાઇટેડ નેશન્સ)ની મિટિંગ બોલાવવાની પણ વાત કરી છે. રશિયાના સરકારી ટીવી દ્વારા પ્રસારિત કરવામાં આવેલા રાષ્ટ્રપતિ પુટિનના નિવેદન અનુસાર તેમણે સીરિયા પરના હુમલાને “આક્રમણકારી પગલું” ગણાવ્યું છે. તેમણે કહ્યું હતું કે, ગયા સપ્તાહે ડૌમા શહેરમાં થયેલો રાસાયણિક હુમલો ગોઠવણ જેવો હતો, જેનો ઉપયોગ શનિવારનો હુમલો કરવાના કારણ તરીકે કરી શકાય. 07:26 IST કેવી રીતે કરી હતી ટ્રમ્પે હુમલાની જાહેરાત અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે કહ્યું છે કે, તેમણે યુનાઇટેડ કિંગડમ અને ફ્રાંસ સાથે મળીને સીરિયા પર લશ્કરી હુમલા કરવાની મંજૂરી આપી દીધી છે. સીરિયાના ડૌમા શહેરમાં સીરિયા દ્વારા ગત સપ્તાહે કથિત રીતે કરવામાં આવેલા રાસાયણિક હુમલાની વળતી કાર્યવાહી તરીકે આ હુમલા કરવામાં આવી રહ્યા છે. અમેરિકાને રાષ્ટ્રવ્યાપી સંબોધનમાં ટ્રમ્પે જણાવ્યું, “ફ્રાંસ અને યુનાઇટેડ કિંગડમના સશસ્ત્ર દળો સાથે મળીને સંયુક્ત લશ્કરી કાર્યવાહી હવે શરૂ થઈ ચૂકી છે.” સીરિયાની રાજધાની દમાસ્કસ નજીક વિસ્ફોટ થયાં હોવાના અહેવાલ મળી રહ્યા છે. 7:45 ISTકયા સ્થળોએ થયા હુમલા? જનરસ જોસેફ ડનફોર્ડ પેન્ટાગોનના ખાતે વિગતો આપતા અધિકારી જનરલ જોસેફ ડનફોર્ડે જણાવ્યું હતું કે સીરિયામાં ત્રણ સ્થળોએ હુમલા કરવામાં આવ્યા છે. 8:00 ISTથેરેસા મે એ શું કહ્યું? યુનાઈટેડ કિંગડમનાં વડાંપ્રધાન થેરેસા મેએ સંયુક્ત લશ્કરી કાર્યવાહીમાં બ્રિટન જોડાયું હોવાની વાતની પુષ્ટિ કરતાં કહ્યું કે, “બળનો ઉપયોગ કર્યા સિવાયનો બીજો કોઈ વ્યવહારૂ વિકલ્પ નથી રહ્યો.” પરંતુ તેમણે એમ પણ કહ્યું કે, આ હુમલા “સત્તા પરિવર્તન” માટે નથી. તમને આ વાંચવું પણ ગમશે: “રાસાયણિક શસ્ત્રો હોવાની શક્યતા સાથે જોડાયેલા સ્થળોને નિશાન” બનાવવા માટે આ હુમલાના આદેશ આપવામાં આવ્યા છે. અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિએ કહ્યું હતું કે, આ હુમલાનો આદેશ આપવા પાછળનો હેતુ “રાસાયણિક શસ્ત્રોના ઉપયોગ, વ્યાપ, ઉત્પાદન વિરુદ્ધ એક મજબૂત કાર્યવાહીનું” ઉદાહરણ સ્થાપિત કરવાનો છે. ટ્રમ્પે સીરિયાના રાષ્ટ્રપતિ બશર અલ-અસદ વિશે કહ્યું, “આવા પગલાં (રાસાયણિક હુમલા) એ સાહસિક કૃત્ય નહીં પણ કોઈ રાક્ષસે કરેલા ગુના છે.” 8:13 IST રશિયાનો પ્રતિભાવ સીરિયાએ આવા કોઈ રાસાયણિક હુમલા કર્યા હોવાનું નકાર્યું છે અને તેના સાથી રશિયાએ પશ્ચિમના રાષ્ટ્રોની કોઈ પણ લશ્કરી કાર્યવાહીથી યુદ્ધ શરૂ થઈ જવાની ચેતવણી આપી હતી. સીરિયન સરકારના મુખ્ય ટેકેદાર રશિયાએ તેમના અમેરિકાના રાજદૂત મારફતે જારી કરેલા એક નિવેદનમાં જણાવ્યું છે કે “આ પ્રકારની કાર્યવાહી પરિણામો વિનાની નહીં હોય.” અમેરિકાના સૈન્યના જનરલ ડનફોર્ડે કહ્યું કે અમેરિકાએ ચોક્કસ રીતે ઓળખી કાઢ્યા બાદ આ સ્થળોને નિશાન બનાવ્યા છે. તેને કારણે સીરિયામાં રહેલા રશિયનોને નુકસાન થવાનું જોખમ ઘટાડી શકાશે. 8:32 ISTશું છે દમાસ્કસમાં સ્થિતિ? સીરિયાની રાજધાની દમાસ્કસના એક રહીશે બીબીસીના રિઆમ દલાટીને કહ્યું, “અમારી ઉપર મોતનું તાંડવ થયું હોય તેવું લાગતું હતું. મોટાભાગની મિસાઇલ્સને તોડી પાડવામાં આવી છે.” આ રહીશે કહ્યું હતું કે, તેમણે જોયું હતું કે, 20 કરતાં વધુ વિમાન વિરોધી મિસાઇલ્સ શનિવારની વહેલી સવારે છોડવામાં આવી હતી. “શરૂઆતમાં તે ખૂબ જ ઊંચે ઊડીને પછી ચોતરફ મોજાની જેમ ફેલાઈ ગઈ હતી, જાણે તે કોઈ નિશાનો પીછો કરતી હોય. મેં કોઈ ક્રુઝ મિસાઇલ નથી જોઈ, પણ મેં નજીકમાં જ આકાશમાંથી નીચે તૂટી પડતો કાટમાળ જોયો હતો.” 9:07 ISTમિસાઇલ હુમલો ખાળ્યો પણ ત્રણ ઘાયલ સીરિયાની સરકારની સમાચાર સંસ્થા સાનાના અહેવાલો અનુસાર શનિવારે વહેલી સવારે હોમ્સ પ્રાંતના લશ્કરી ઠેકાણા પર છોડવામાં આવેલી મિસાઇલ્સની દિશા ફંટાઈ ગઈ હતી. જોકે, તેમાં ત્રણ નાગરિકો ઘાયલ થયા છે. 9:32 ISTનેટો (NATO)ના વડાએ હુમલાને ટેકો આપ્યો અમેરિકા, બ્રિટન અને ફ્રાંસે સંયુક્ત રીતે સીરિયા પર કરેલા આ હુમલાની કાર્યવાહીને નેટોએ (નોર્થ એટલેન્ટિક ટ્રીટી ઓર્ગેનાઇઝેશન) ટેકો જાહેર કર્યો છે. નેટોના સેક્રેટરી જનરલ જેન્સ સ્ટોલ્ટેબર્ગે એક નિવેદનમાં જણાવ્યું હતું કે, આ હુમલાથી “સરકારની સીરિયાના લોકો પર વધુ રાસાયણિક હુમલા કરવાની ક્ષમતામાં ઘટાડો થશે.” 10: 06 ISTઅમેરિકાના રક્ષામંત્રી જિમ મેટ્ટિસે શું કહ્યું? અમેરિકાના રક્ષા મંત્રી જિમ મેટ્ટિસે પત્રકારોને જણાવ્યું હતું કે, આ કાર્યવાહીમાં થયેલા નુકસાનની જાણકારી નથી. હુમલાનો પહેલો તબક્કો પૂરો થયો હોવાનું જણાવતા તેમણે કહ્યું, “હાલના તબક્કે, આ એક વખત થનારી કાર્યવાહી જ છે, અને હું માનું છું કે, તેનાથી ખૂબ મજબૂત સંદેશો આપવામાં આવ્યો છે.” રાષ્ટ્રપતિ ટ્રમ્પે અગાઉ જણાવ્યું હતું, “અમે આ પ્રકારની વળતી કાર્યવાહી ત્યાં સુધી ચાલુ રાખવા તૈયાર છીએ, જ્યાં સુધી સીરિયાની સરકાર પ્રતિબંધિત રાસાયણિક ઘટકોનો ઉપયોગ કરવાનું બંદ ન કરી દે.” પેન્ટાગોને કહ્યું હતું કે, રશિયાને આ હુમલા વિશે અગાઉથી કોઈ જ જાણ કરવામાં આવી નહોતી. અમેરિકાના એક અધિકારીએ રોઇટર્સ સમાચાર સંસ્થાને કહ્યું હતું કે, સીરિયમાં વિવિધ સ્થાનો પર હુમલા માટે ટોમહોક ક્રૂઝ મિસાઇલનો ઉપયોગ થયો હતો. રોઇટર્સે એ આ હુમલાના સાક્ષીને કહેતા ટાંક્યા હતા કે, સીરિયાની રાજધાનીમાં “ઓછામાં ઓછા છ મોટા વિસ્ફોટો” સંભળાયા હતા. 10:42 ISTસીરિયાની પ્રતિક્રિયા સીરિયાની સરકારે કહ્યું છે કે, દેશના તમામ લશ્કરી મથકોને ખાલી કરાવી દેવાયા છે. હાલમાં વળતા હુમલાની તૈયારી અને થયેલાં નુકસાનનો અંદાજ મેળવાઈ રહ્યો છે. એક અધિકારીએ રોઇટર્સ સમાચાર સંસ્થાને જણાવ્યું: “અમને રશિયા દ્વારા આ પ્રકારના હુમલાની અગાઉથી જ ચેતવણી મળી ગઈ હતી... અને તમામ લશ્કરી મથકોને થોડા દિવસો પહેલાં જ ખાલી કરી દેવામાં આવ્યાં હતાં. “હુમલામાં લગભગ 30 મિસાઇલ્સ છોડવામાં આવી હતી, અને તેના ત્રીજા ભાગની મિસાઇલ્સને તોડી પાડવામાં આવી હતી.” સીરિયાના સરકારી ટીવીએ પણ દમાસ્કસ પર હુમલો થયો હોવાની પુષ્ટિ કરી હતી. અહેવાલો અનુસાર દેશની હવાઈ સુરક્ષા સુનિશ્ચિત કરવાની કાર્યવાહી શરૂ થઈ ગઈ છે. 11:13 ISTસીરિયાનો જવાબ સીરિયાના સરકારી ટીવીએ કહ્યું છે કે આ હુમલા “આંતરરાષ્ટ્રીય કાયદાનું ખુલ્લેખુલ્લું ઉલ્લંઘન” છે. સરકારી સમાચાર સંસ્થા સાનાએ નામ આપ્યા વિના એક સૂત્રને ટાંકીને જણાવ્યું હતું કે, “જ્યારે આતંકવાદીઓ નિષ્ફળ ગયા, ત્યારે અમેરિકા, ફ્રાંસ અને બ્રિટને સીરિયા વિરુદ્ધ આક્રમણ કર્યું છે.” “સીરિયા વિરુદ્ધ અમેરિકા, ફ્રાંસ અને બ્રિટનનું આ આક્રમણ નિષ્ફળ રહેશે.” બ્રિટન સ્થિત નિરિક્ષક જૂથ સીરિયન ઑબ્ઝર્વેટરી ફોર હ્યુમન રાઇટ્સે કહ્યું છે કે આ હુમલામાં દમાસ્કસમાં આવેલી સીરિયન સાયન્ટિફિક રિસર્ચ ફેસિલિટી સહિત વિવિધ લશ્કરી મથકોને અસર થઈ છે. (આ બ્રેકિંગ ન્યૂઝ સ્ટોરી છે વધુ સમાચારો અને વિગતો અહીં ઉપલબ્ધ થશે. આ પેજને અપડેટ કરતા રહો) તમે અમને ફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, યુટ્યૂબ અને ટ્વિટર પર ફોલો કરી શકો છો


احتشد مئات الآلاف في شوارع العاصمة الإيرانية طهران الاثنين للمشاركة في تشييع جنازة سليماني ورفع العديد من المشيعين صور سليماني، ورددوا هتافات ضد الولايات المتحدة. وكان سليماني قد اغتيل بواسطة طائرة موجهة في العراق يوم الجمعة بأمر من الرئيس الأمريكي دونالد ترامب. واحتشد مئات الآلاف في شوارع العاصمة الإيرانية طهران الاثنين للمشاركة في تشييع جنازة سليماني، وقد أمّ المرشد الأعلى آية الله خامنئي صلاة الجنازة، وشوهد وهو يبكي. ونقل جثمان سليماني إلى كرمان، جنوب شرق إيران، استعدادا لدفنه في مسقط رأسه. مواضيع قد تهمك نهاية وهددت إيران بالانتقام لمقتل سليماني، وأعلنت أمس انسحابها من الاتفاقية النووية التي وقعتها في عام 2015. وكان سليماني (62 عاما) قائدا لفيلق القدس، حيث اضطلع بحماية وتعزيز نفوذ إيران في الشرق الأوسط. "يوم أسود" بث التلفزيون الرسمي الإيراني الاثنين مشاهد لحشود ضخمة في طهران. وأفاد بأن "الملايين" شاركوا في الجنازة. وكان البعض يبكون بينما حمل آخرون صورا للقائد العسكري الراحل. وبينما تناقل المشيعون النعش فوق رؤوسهم، سُمع ترديد شعار "الموت لأمريكا". وكانت زينب ابنة سليماني قد حذرت الولايات المتحدة بأنها تواجه "يوما أسود" بسبب قتل والدها. وقالت: "ترامب المجنون، لا تظن أن كل شيء انتهى باستشهاد والدي". ماذا كان الرد الإيراني على مقتل سليماني؟ أعلنت إيران أنها لن تلتزم بأي من القيود المفروضة عليها بموجب الاتفاق النووي الذي وقعته في عام 2015. وقد فرضت الاتفاقية قيودا على نشاط المنشآت النووية مقابل رفع العقوبات الاقتصادية. وقالت إيران في بيان إنها لن تلتزم بعد الآن بالقيود المفروضة على قدراتها النووية ومستوى التخصيب وتخزين المواد المخصبة أو الأبحاث النووية والتطوير. وحثت 3 دول أوروبية، هي ألمانيا وفرنسا والمملكة المتحدة، إيران على الالتزام بشروط الاتفاقية. كيف رد ترامب؟ بعد تحذيرات إيران، توعد ترامب بـ"انتقام كبير" إذا حاولت طهران الثأر لمقتل سليماني، مهددا بقصف مواقع ثقافية إيرانية. وقال ترامب "إذا فعلوا أي شيء فسيكون هناك انتقام كبير". وجاء ذلك في تصريحات أدلى بها ترامب للصحفيين أمس على متن طائرته الرئاسية لدى عودته إلى واشنطن، عقب قضاء إجازته في فلوريدا. وكان ترامب قد هدد من قبل بقصف إيران على نطاق واسع، إذا نفذت طهران تهديداتها بمهاجمة القوات والمصالح الأمريكية في الشرق الأوسط. وحاول مسؤولون أمريكيون رفيعو المستوى التقليل من تهديد ترامب بقصف مواقع ثقافية إيرانية، قائلين إن هناك معارضة واسعة في واشنطن لضرب تلك الأهداف.

સોમવારે તેહરાનમાં અંતિમસંસ્કારની પૂર્વ સંધ્યાએ શહેરના રાજમાર્ગો અને રસ્તાઓ પર કાળો રંગ નજરે ચડતો હતો. ઈરાનના સર્વોચ્ચ નેતા આયાતોલ્લાહ ખામેનેઈના નેતૃત્વમાં સોમવારે તેહરાનમમાં જનાજાની નમાઝ અદા કરાઈ હતી. જેમાં રાષ્ટ્રપતિ હસન રૂહાની, મુખ્ય ન્યાયાધીશ, સંસદના સ્પીકર અલી લારીજાની સહિત વરિષ્ઠ અધિકારીઓ પણ સામેલ થયા હતા. આ અગાઉ કાસિમ સુલેમાની સહિત બધા મૃતકોના મૃતદેહો ઈરાનના ખોજિસ્તાન પ્રાંતના અહાજ ઍરપૉર્ટ પર લાવવામાં આવ્યા હતા. જ્યાં રવિવારે અંતિમસંસ્કારના જુલૂસમાં લાખો લોકો ઊમટી પડ્યા હતા. સોમવારે તેહરાનમાં અંતિમસંસ્કારની પૂર્વ સંધ્યાએ શહેરના રાજમાર્ગો અને રસ્તાઓ પર કાળો રંગ નજરે ચડતો હતો. ઊમટી પડેલી ભીડે ઈરાનના ઝંડા લહેરાવ્યા અને અમેરિકાવિરોધી નારા પોકાર્યા. સુલેમાનીનાં પુત્રીએ રાષ્ટ્રપતિ રૂહાનીને પૂછ્યું- 'બદલો કોણ લેશે?' શનિવારે એક તરફ ઇરાકમાં હજારોની સંખ્યામાં લોકો ઈરાની સૈન્ય કમાન્ડર જનરલ કાસિમ સુલેમાનીમાં જનાજામાં સામેલ થવા રસ્તા પર આવ્યા હતા. એ જ સમયે ઈરાનમાં રાષ્ટ્રપતિ હસન રૂહાની કમાન્ડર જનરલ સુલેમાનીના ઘરે તેમના પરિવારને સાંત્વના આપી રહ્યા હતા. જ્યારે રાષ્ટ્રપતિ રૂહાની કમાન્ડર સુલેમાનીના ઘરે પહોંચ્યા તો સુલેમાનીનાં પુત્રી ઝૈનબ સુલેમાનીએ પૂછ્યું- "મારા પિતાનો હત્યાનો બદલો કોણે લેશે." તો રૂહાનીએ જવાબ આપ્યો "આપણે બધા." કમાન્ડર સુલેમાનીનાં પુત્રી અને રાષ્ટ્રપતિ રૂહાનીની આ વાતચીત ઈરાનની સરકારી ટીવી ચેનલોમાં પ્રસારિત કરાઈ હતી. રૂહાનીએ ઝૈનબ સુલેમાનીને સાંત્વના આપતાં કહ્યું, "ખુદા તમને ધીરજ આપે. આ દુઃખ અને દર્દના સમયે ખુદા તમારી સાથે છે અને તેનો ન્યાય મળશે. આપણે બધા બદલો લઈશું, તમે તેની ચિંતા ન કરો." ઈરાનમાં શું થઈ રહ્યું છે? કાસિમ સુલેમાનીના પરિવાર સાથે હસન રૂહાની ઈરાનનાં મુખ્ય શહેરોમાંના અહવાઝમાં રવિવારે સવારે હજારોની સંખ્યામાં લોકો સુલેમાનીની શોકસભામાં સામેલ થતા જમા થયા હતા. ઈરાનની સરકારી ન્યૂઝ એજન્સીના અનુસાર દક્ષિણ-પશ્ચિમમાં સ્થિતિ અહવાઝ શહેરમાં જ ઇરાકથી કમાન્ડર સુલેમાનીનો મૃતદેહ લાવવામાં આવ્યો. ઈરાની ઝંડામાં લપેટેલા સુલેમાનીના મૃતદેહને પૂરા રાષ્ટ્રીય સન્માન સાથે વિમાનથી ઉતારાયો. તેની સાથે ઈરાનના અન્ય પાંચ સૈનિકોના મૃતદેહ પણ હતા. જોવા મળ્યું હતું કે અહવાઝ શહેરના મૌલવી સ્કવાયર પર જમા થયેલા લોકો પોતાની છાતી કૂટતાં 'અમેરિકા મુર્દાબાદ'ના નારા પોકારી રહ્યા હતા. ઈરાનની સત્તાવાર વેબસાઇટ પ્રમાણે દેશના સર્વોચ્ચ ધાર્મિક નેતા આયતોલ્લાહ અલી ખમેનેઈને કહ્યું કે સુલેમાનીની હત્યાનો 'કઠોર બદલો' લેવાશે. ખમેનેઈ સોમવારે તેહરાન યુનિવર્સિટીમાં સુલેમાનીને અંતિમ શ્રદ્ધાંજલિ આપશે. બાદમાં જનરલ કાસિમ સુલેમાનીનો મૃતદેહ દફનવિધિ માટે કેરમાન કસબામાં આવેલા તેમના ઘર લવાશે. ઈરાનના રાષ્ટ્રપતિ હસન રૂહાનીએ કહ્યું કે 'અમેરિકાએ સુલેમાનીની હત્યા કરીને એક મોટી ભૂલ કરી છે.' પરંતુ ઈરાન તરફથી આવતી પ્રતિક્રિયાનો જવાહ અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે એમ કહેતાં આપ્યો કે 'ઈરાને જો અમેરિકાની કોઈ પણ સંપત્તિને અડી તો અમેરિકાનો તેનો બહુ કઠોર અને બહુ તીવ્ર જવાબ આપશે.' અમેરિકાએ કહ્યું- 'હથિયાર તૈયાર છે' અહવાઝ આંતરરાષ્ટ્રીય ઍરપૉર્ટ પર સુલેમાનીના મૃતદેહને લવાયો. રવિવારે સવારે ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે ટ્વીટ કર્યું, "અમેરિકાએ હાલમાં જ સૈન્ય ઉપકરણો પર બે ટ્રિલિયન ડૉલરનો ખર્ચ કર્યો છે. અમે સૌથી વિશાળ અને વિશ્વમાં અત્યાર સુધીમાં સર્વોત્તમ છીએ. જો ઈરાને કોઈ પણ અમેરિકાના કોઈ પણ મથક કે અમેરિકન નાગરિક અડ્યું તો અમે આ નવાં હથિયારોમાંથી કેટલાંક ઈરાન સુધી મોકલવામાં સહેજ પણ ખચકાશું નહીં." ટ્રમ્પે અન્ય એક ટ્વીટમાં દાવો કર્યો છે કે 'અમેરિકા પાસે ઈરાનનાં 52 મથકોનું એક લિસ્ટ તૈયાર છે.' અમેરિકા અનુસાર 52 નંબર વર્ષ 1979માં અમેરિકા દૂતાવાસમાં ઈરાન દ્વારા એક વર્ષથી વધુ સમય સુધી બંધક બનાવાયેલા લોકોની સંખ્યાને ધ્યાનમાં રાખીને પસંદ કરાયો છે. સુલેમાનીના મૃત્યુ બાદ શરૂ થયેલા વાકયુદ્ધમાં ઈરાનના રાષ્ટ્રપતિ રૂહાનીએ પણ કહ્યું કે 'સુલેમાનીની હત્યાનું પરિણામ અમેરિકાના લોકોને ન માત્ર નહીં, પરંતુ આવનારાં વર્ષોમાં પણ ભોગવવું પડશે.' સ્થાનિક મીડિયાના રિપોર્ટ અનુસાર સુલેમાનીના મૃત્યુ પર ઈરાને ત્રણ દિવસનો રાષ્ટ્રીય શોક જાહેર કર્યો છે. સુલેમાનીની શબવાહિનીની તસવીર. ઈરાનના વિદેશમંત્રી જવાદ ઝરીફે શનિવાર સાંજે એક ટ્વીટમાં લખ્યું કે 'સુલેમાનીનું મૃત્યુ પશ્ચિમ એશિયામાં અમેરિકાના દુર્ભાગ્યપૂર્ણ મોજૂદગીના અંતની શરૂઆત છે.' માનવામાં આવે છે કે ઈરાનના વિદેશમંત્રી પોતાના ટ્વીટના માધ્યમથી એ કહેવાની કોશિશ કરી છે કે કમાન્ડર સુલેમાનીની હત્યાના જવાબમાં ઈરાન કોઈ પણ હદે જવા માટે તૈયાર છે. ઈરાનની સરકારી ન્યૂઝ એજન્સી આઈઆરએનએના રિપોર્ટ પ્રમાણે રાષ્ટ્રપતિ હસન રૂહાનીએ ફોન પર તુર્કીના રાષ્ટ્રપતિ રેચેપ તૈય્યપ અર્દોઆન સાથે વાત કરી છે અને તેમને કહ્યું કે બધા પડોશી દેશોએ એક થઈને તેમના ક્ષેત્રમાં અમેરિકાની મોજૂદગી સામે કામ કરવું જોઈએ. ઈરાનની બેચેની રાષ્ટ્રપતિ હસન રૂહાનીએ ફોન પર તુર્કીના રાષ્ટ્રપતિ રેચેપ તૈય્યપ અર્દોઆન સાથે વાત કરી છે. પશ્ચિમ એશિયામાં ઈરાની ગતિવિધિઓને ચલાવનારા મુખ્ય રણનીતિકાર એવા સુલેમાનીનું બગદાદ ઍરપૉર્ટ બહાર અમેરિકાના હવાઈ હુમલામાં શુક્રવારે મૃત્યુ થયું હતું. આ હુમલામાં તેમની સાતે નવ અન્ય લોકો પણ માર્યા ગયા હતા, જેમાં કતાઇબ હિઝબુલ્લાહ જૂથના મુખ્ય કમાન્ડર અબુ મહદી અલ-મુહાંદિસ પણ સામેલ છે. ઈરાને જનરલ કાસિમ સુલેમાનીની હત્યા બાદ કુદ્સ ફોર્સના નવા કમાન્ડર તરીકે બ્રિગેડિયર જનરલ ઇસ્માઇલ કાનીની નિયુક્તિ કરી દીધી છે. પરંતુ આ આખા ઘટનાક્રમે મધ્ય-પૂર્વમાં ઈરાનની સામે ઊભેલા અમેરિકા અને તેના સહયોગી દેશો વચ્ચેના તણાવને એક નવા સ્તરે પહોંચાડી દીધું છે. સુલેમાનીની હત્યા બાદ અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ટ્રમ્પે કહ્યું હતું કે તેઓએ આ કાર્યવાહી એક મોટા યુદ્ધને ટાળવા માટે કરી છે, કેમ કે સુલેમાની અમેરિકા સામે હુમલાનું ષડયંત્ર રચી રહ્યા હતા. હાલમાં થયેલા કેટલાક હુમલા માટે પણ અમેરિકાએ સુલેમાનીને જવાબદાર ઠેરવ્યા હતા. સુલેમાની ઈરાનની બહુચર્ચિત કુદ્સ ફોર્સના પ્રમુખ હતા. આ ફોર્સ ઈરાન દ્વારા વિદેશોમાં ચાલી રહેલાં સૈન્ય ઑપરેશનોને અંજામ આપવા માટે જાણીતી છે. સુલેમાની એક સૈન્ય અધિકારી તરીકે ઈરાન માટે મહત્ત્વપૂર્ણ હતા. તેઓ એક મહત્ત્વપૂર્ણ જાસૂસી અધિકારી હતા. તેમને ઈરાનના સૌથી મહત્ત્વપૂર્ણ રાજકીય ચહેરા કહેવું પણ ખોટું નહીં ગણાય. સુલેમાનીએ વર્ષો સુધી લેબનન, ઇરાક, સીરિયા સહિત અન્ય ખાડી દેશોમાં યોજનાબદ્ધ હુમલાના માધ્યમથી મધ્ય-પૂર્વમાં ઈરાન અને તેના સહયોગીઓની સ્થિતિને મજબૂત કરવાનું કામ કર્યું હતું. એટલા માટે ઈરાન પોતાના સૌથી લોકપ્રિય કમાન્ડરના મૃત્યુ પર બેચેન છે. 'ગેરકાયદે ગુનાહિત હરકત' સંયુક્ત રાષ્ટ્રને લખેલા એક પત્રમાં ઈરાને અમેરિકાના હુમલાને 'આતંકવાદી કાર્યવાહી' અને એક 'ગેરકાયદે ગુનાહિત હરકત' ગણાવ્યો છે. તો સંયુક્ત રાષ્ટ્રે ઈરાનને સંયમ રાખવા કહ્યું છે. સંયુક્ત રાષ્ટ્રમાં ઈરાનના રાજદૂત માજિદ તખ્ત રવાંચીએ કહ્યું છે કે અમેરિકાએ સુલેમાનીની હત્યા કરીને બંને દેશ વચ્ચે યુદ્ધ જેવી બનેલી સ્થિતિને આગ ચાંપી છે, જેની વર્ષ 2018માં અમેરિકાના પરમાણુ સંધિમાંથી બહાર જવાથી શરૂઆત થઈ હતી. અમેરિકામાં પણ એક રાજકીય જૂથે રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પના સુલેમાનીની હત્યાના નિર્ણયની ટીકા કરી છે. ડેમૉક્રેટિક નેતા ક્રિસ વેન હૉલેને કહ્યું કે 'ટ્રમ્પે તેમના આ નિર્ણય માટે જે તર્ક આપ્યા છે, એ સાંભળીને સમજાતું નથી કે તેને ઇરાક અને ઈરાનની સાથે અમેરિકાની સ્થિતિને બિનજરૂરી અને વધુ મહત્ત્વપૂર્ણ બનાવનારી ઘટના કેમ ન કહેવાય.' તેમણે એમ પણ કહ્યું કે આ હુમલાથી અમેરિકાનાં હિતો પર ખતરો જરૂર વધશે. ઇરાક : સરકારવિરોધી પ્રદર્શનકારી પણ નારાજ વૉશિંગ્ટન સહિત અમેરિકાનાં ઘણાં શહેરોમાં સુલેમાનીની હત્યાનો વિરોધ થયો છે. ઇરાકના બગદાદ શહેરના અન્ય એક ભાગમાં કેટલાક સરકારવિરોધી પ્રદર્શનકારી, કેટલીક અન્ય બાબતોમાં ઇરાકમાં ઈરાનના વધુ પડતાં પ્રભાવના અંતની માગ કરી રહ્યા છે. જોકે આ પ્રદર્શનકારીઓ પણ અમેરિકાના હુમલાથી નારાજ છે. ઇરાકમાં ભ્રષ્ટાચારવિરોધી આ પ્રદર્શનની શરૂઆત ઑક્ટોબરમાં થઈ હતી. ત્યારથી સુરક્ષાદળો હિંસક રીતે આ પ્રદર્શનોને દબાવવાની કોશિશ કરી રહ્યાં છે. સેંકડો પ્રદર્શનકારીઓ માર્યા ગયા છે અને મોટી સંખ્યામાં લોકો ઘાયલ થયા છે. તેમ છતાં બગદાદ શહેરના મુખ્ય પ્રદર્શનસ્થળ 'તહરીરચોક' પર જમા થયેલા સામાન્ય ઇરાકી પ્રદર્શનકારીઓએ શનિવારે કહ્યું કે અમેરિકાએ તેમની જમીન પર આવો હુમલો કરવો જોઈતો નહોતો. તમે અમને ફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, યૂટ્યૂબ અને ટ્વિટર પર ફોલો કરી શકો છો


صورة من الحرب في سوريا استخدمت بشكل مضلل في الصراع الفلسطيني الإسرائيلي. وفيما يلي بعض الأمثلة للمعلومات المضللة التي نشرها مؤيدو طرفي الصراع، والتي أثارت جدلا واسع النطاق على شبكات التواصل الاجتماعي. ونشر المتحدث باسم رئيس الوزراء الإسرائيلي بنيامين نتنياهو على حسابه على موقع التواصل الاجتماعي تويتر، فيديو يزعم أنه يظهر إطلاق حماس صواريخ من مناطق "آهلة بالسكان. وقال عوفير جندلمان في تلك التغريدة: "حوالي ثلث الصواريخ البالغ عددها 250 صاروخا سقطت داخل قطاع غزة وقتلت فلسطينيين". لكن عملية التحقق التي قمنا بها أثبتت أن هذا الفيديو قديم وتم تصويره في سوريا، وليس في غزة. مواضيع قد تهمك نهاية وصور هذا الفيديو لإحدى العمليات التي قامت بها قوات الجيش السوري مستهدفة جماعات سورية معارضة في مدينة درعا عام 2018. وصنف موقع تويتر هذه التغريدة بأنها "مادة إعلامية تحتوى على تلاعب"، مضيفا روابط للفيديو الأصلي من أجل تقصي الحقائق، ومؤكدا أن مقطع الفيديو صور أثناء الحرب في سوريا. وبعد التعرض لهذه الانتقادات، حذف عوفير الفيديو من على حسابه على تويتر. تغريدات مزيفة "للقوات الإسرائيلية" نشر بعض مستخدمي موقع التواصل الاجتماعي تويتر لقطات مأخذوة من فيديوهات زعموا أنها من حساب الجيش الإسرائيلي على تويتر تحمل عبارة: "نحن نحب القتل، وقصفنا بعض الأطفال للتو". وثبت أن اللقطات مزيفة ويمكن إعدادها باستخدام أدوات مجانية متوافرة على الإنترنت. كما لم ينشر الجيش الإسرائيلي هذه المنشورات على حسابه الرسمي على تويتر أو عبر أي منصة أخرى. وثبت أيضا أن اللقطات المضللة، التي تصور تغريدات منسوبة للجيش الإسرائيلي، مأخوذة من حساب يظهر دعما قويا للفلسطينيين وعداء لإسرائيل ويزعم أنه ينشر محتوى ساخر. فيديو لا يظهر "جنازة مزيفة" في غزة ونشر بعض المستخدمين الإسرائيليين البارزين على مواقع التواصل الاجتماعي فيديو زعموا أنه لفلسطينيين أثناء مراسم جنازة مزيفة يدعون أنها لفلسطيني قتل جراء غارة جوية إسرائيلية، وذلك بهدف كسب التعاطف العالمي. ويظهر الفيديو، الذي نشره مستشار لوزارة الخارجية الإسرائيلية، مجموعة من الشباب يحملون على أكتافهم ما يبدو وكأنه جثمان مغطى بكفن. وبمجرد سماع هذه المجموعة صافرات الإنذار، يتركون الجثمان على الأرض ويلوذون بالفرار. وبعد أن ترك الجثمان، الذي يفترض أنه لشخص ميت، ينهض ويهرب هو الآخر. وأثناء التحقق من هذا الفيديو، تبين أنه يرجع إلى مارس/ آذار 2020، ويرجح أنه لمجموعة من الشباب في الأردن كانوا يستهدفون التحايل على القيود الصارمة المفروضة من أجل الحد من تفشي فيروس كورونا في البلاد، وذلك من خلال ادعاء أنهم يشيعون جنازة. ونُشر هذا الفيديو مئات المرات باستخدام وسم #Palywood، الذي يعني "هوليود الفلسطينية"، من قبل مستخدمين داعمين لإسرائيل على المنصات الرئيسية للتواصل الاجتماعي. فيديو لا يظهر المسجد الأقصى يحترق فيديو مضلل استخدم لإيهام مستخدمي التواصل الاجتماعي بأن الأقصى يحترق. نشر مستخدمون موالون للجانب الفلسطيني فيديو زعموا أنه يظهر المسجد الأقصى في شرق القدس تشب فيه النيران، متهمين الجانب الإسرائيلي بأنه ترك "الأقصى يحترق". ومن خلال التحقيق من هذا المحتوى، ثبت أن الفيديو حقيقي. لكن بعد الحصول على المزيد من مقاطع الفيديو لنفس الحدث وصور من زوايا أخرى، ثبت أن شجرة بالقرب من المسجد الأقصى احترقت، لا المسجد نفسه. ويقع مجمع المسجد الأقصى في منطقة المدينة القديمة بالقدس. ويظهر هذا الفيديو حشدا كبيرا من الشباب اليهود وهم يغنون أغنية معادية للفلسطينيين خلف حائط البراق الذي يسميه اليهود حائط المبكى وسط ألسنة لهب تتصاعد عن بعد. وأصبح سبب الحريق الذي يظهر على مسافة من مجموعة الشباب محل جدل على وسائل التواصل الاجتماعي. وقالت الشرطة الإسرائيلية إن سبب الحريق كان ألعاب نارية استخدمها مصلون فلسطينيون، لكن للفلسطينيين يقولون إن أحد الضباط الإسرائيليين ألقى قنابل صوت. وقالت وكالة أنباء رويترز إن الشجرة كانت على مسافة عشرة أمتار فقط من المسجد الأقصى، وإن النيران اشتعلت فيها لكن المسجد لم يتضرر منها على الإطلاق. صور لا تظهر صواريخ في أحد شوارع غزة فيديو لنماذج صواريخ غير حقيقية استخدم بشكل مضلل في تغطية الصراع الفلسطيني الإسرائيلي ونشر على نطاق واسع أيضا فيديو يُزعم أنه لحركة حماس أثناء نقل منصة إطلاق صواريخ متحركة في أحد شوارع غزة، وفي خلفية الفيديو صوت طفل يتكلم. ونشر الفيديو على حساب أمريكي موال لإسرائيل زعم أنه "مرة أخرى نرى حماس تستخدم المدنيين كدروع بشرية لقتل اليهود وهم متأكدون أن إسرائيل لن تصعد حتى لا تعرض أبرياء للخطر". لكن تبين بعد التحقق من الفيديو أنه صور في مدينة أبو سنان في منطقة الجليل في إسرائيل. وقال إريك تولر، الباحث في التحقق في مواد المصدر، إن هذا الفيديو هو لنماذج صواريخ تستخدم في مناورات عسكرية إسرائيلية. وحذف الفيديو من على الحساب الذي نشره مع اعتذار الحساب عن نشر "معلومات غير صحيحة". * شارك في الإعداد أليستر كولمان، شايان ساردريزاده، كريستوفر غيلز ، نادر إبراهيم

ઇઝરાયલ અને પેલેસ્ટાઇન સમર્થકો પૈકી કોના દાવા સાચા? અમે બંને પક્ષો તરફથી કરાઈ રહેલા આવા જ કેટલાક ખોટા અને નકલી દાવાઓની તપાસ કરી. જેને લઈને સોશિયલ મીડિયા પર જોરદાર ચર્ચા ચાલી રહી છે. રૉકેટ ફાયરિંગનો વીડિયો સીરિયાનો છે, ગાઝાનો નહીં આ વીડિયો ખરેખર સીરિયાના યુદ્ધનો છે ઇઝરાયલના વડા પ્રધાન બેન્જામિન નેતન્યાહુના એક પ્રવક્તાએ ટ્વિટર પર એક વીડિયો શૅર કરવાની સાથે દાવો કર્યો હતો કે હમાસ 'સઘન વસ્તીવાળા વિસ્તારમાંથી' રૉકેટ છોડી રહ્યું છે. ઓફિર ગેંડેલ્મૅને ટ્વીટ કર્યું, "આ 250 પૈકી 30 ટકા ગાઝા પટ્ટીની અંદર જ પડ્યાં. જેના કારણે પેલેસ્ટાઇનિયન લોકો જ મર્યા." પરંતુ તેમણે જે વીડિયો શૅર કર્યો હતો, તે જૂનો છે અને સીરિયાનો છે. વર્ષ 2018માં આ વીડિયો સીરિયાના ડેરા શહેરમાં વિદ્રોહી જૂથો વિરુદ્ધ ત્યાંની સરકારની સૈન્ય કાર્યવાહી દરમિયાન લેવાયો હતો. ટ્વિટરે આ ટ્વીટને 'મેનિપુલેટેડ મીડિયા' એટલે કે નકલી વીડિયો જાહેર કર્યો છે. સાથે જ ટ્વિટરે આ વિડિયોના ફૅક્ટ ચેક સાથે જોડાયેલી લિંક પણ શૅર કરી, જેનાથી એ વાત સાબિત થાય છે કે વીડિયો સીરિયાના યુદ્ધનો છે. ટીકાઓ બાદ ઇઝરાયલના વડા પ્રધાન બેન્જામિન નેતન્યાહુના પ્રવક્તા ઓફિર ગેંડેલ્મૅને ટ્વીટ ડિલીટ કરી દીધું. 'ઇઝરાયલી સુરક્ષાદળો'ના નામે ચલાવાઈ રહેલા વાઇરલ ટ્વીટ નકલી છે ઇઝરાયલ ડિફેન્સ ફૉર્સના હૅંડલ દ્વારા કરાયેલાં ટ્વીટના સ્ક્રીનશૉટ બતાવીને ટ્વિટર પર કેટલાક યુઝર એવી પોસ્ટ શૅર કરી રહ્યા હતા, જેમાં એવું કહેવાઈ રહ્યું હતું કે 'અમને માત્ર જીવ લેવાનું પસંદ છે' અને 'હાલમાં જ કેટલાંક બાળકો પર બૉમ્બ ફેંક્યા' છે. આ સ્ક્રીનશૉટ સત્ય દર્શાવતા નથી. અને આવી તસવીરો ઇન્ટરનેટ પર ફ્રીમાં ઉપલબ્ધ ટૂલ્સથી કોઈ પણ બનાવી શકે છે. ઇઝરાયલ ડિફેન્સ ફૉર્સે ક્યારેય આવાં નિવેદનો ન તો પોતાના આધિકારિક ટ્વિટર હૅંડલ પર આપ્યાં છે અને ના કોઈ અન્ય પ્લૅટફૉર્મ પર. જે ટ્વિટર હૅંડલથી આ ટ્વીટ કરાયા હતા, તેનું પેલેસ્ટાઇન તરફી વલણ અને ઇઝરાયલવિરોધી ભાવનાઓ સ્પષ્ટપણે દેખાતી હતી. આ ટ્વિટર યુઝરે એવો પણ દાવો કર્યો હતો કે તેઓ વ્યંગ્ય લેખ લખે છે. 'નકલી જનાજા'નો વીડિયો ગાઝાનો નથી જૉર્ડનમાં 'નકલી જનાજા'નો એક વીડિયો ગાઝાનો ગણાવીને સોશિયલ મીડિયા પર ખૂબ શૅર કરાયો ઇઝરાયલી સોશિયલ મીડિયા પર સક્રિય કેટલાક લોકોએ એક વીડિયો શૅર કરવાની સાથોસાથ દાવો કર્યો પેલેસ્ટાઇનિયન લોકો એક જનાજાનું નાટક કરી રહ્યા હતા. આ જે વ્યક્તિનો કથિત જનાજો હતો, તેઓ ગાઝામાં ઇઝરાયલના હુમલામાં માર્યા ગયા હતા. ઇઝરાયલ સમર્થક આ યુઝરનો દાવો હતો કે પેલેસ્ટાઇનિયન લોકો આવું વિશ્વની સંવેદનાઓ પોતાના પ્રત્યે આકર્ષિત કરવા માટે કરી રહ્યા હતા. વીડિયોમાં કિશોરોનું એક જૂથ પોતાના ખભા પર કંઈક લઈને ચાલી રહ્યો હતો, જે કોઈનો મૃતદેહ હોય તેવું લાગી રહ્યું હતું અને તે કફનમાં લપેટાયેલો હતો. જેવો તેમને સાઇરનનો અવાજ સંભળાય છે, તેઓ મૃતદેહને જમીન પર જ મૂકીને ભાગી જાય છે. પોતાની જાતને એકલો ભાળીને કથિત મૃતદેહ પણ ખડો થઈ જાય છે અને ત્યાંથી ભાગવા માંડે છે. અમે પોતાની તપાસમાં જાણ્યું કે આ વીડિયો માર્ચ, 2020માં પણ પોસ્ટ કરાયો હતો. એ પોસ્ટમાં એ રિપોર્ટ પણ શૅર કરાયો હતો જેના પરથી એવી ખબર પડે છે કે જૉર્ડનમાં છોકરાઓનો એક સમૂહ કડક કોરોના લૉકડાઉનથી બચવા માટે આ જનાજાનું નાટક કરી રહ્યો હતો. આ વીડિયો ક્લિપને ઇઝરાયલ સમર્થક યુઝરોએ પ્રમુખ સોશિયલ મીડિયા પ્લૅટફૉર્મ 'પૅલીવુડ' હૅશટૅગ સાથે સેંકડો વખત શૅર કર્યો. 'પૅલીવુડ' શબ્દ પેલેસ્ટાઇનિયન સિનેમાઉદ્યોગ માટે વપરાય છે. 'અલ અક્સા મસ્જિદમાં આગ' લાગવાવાળો વીડિયો નકલી હતો એવા વીડિયો શૅર કરાયા જેમાં અલ અક્સા મસ્જિદમાં આગ લાગવાનો દાવો કરાયો હતો કેટલાક પેલેસ્ટાઇનિયન સમર્થક લોકોએ એક વીડિયો શૅર કર્યો હતો, જેમાં દાવો કરાયો હતો કે તેમાં પૂર્વ જેરૂસલેમની અલ-અક્સા મસ્જિદ બળી રહી છે. આ લોકોનો એવો દાવો છે કે અલ-અક્સા મસ્જિદમાં લાગેલી આગ માટે ઇઝરાયલ જવાબદાર છે. આ વીડિયો અસલી છે પરંતુ તેમાં જોડવામાં આવેલાં કેટલાંક વધારાનાં ફૂટેજને અલગ-અલગ ઍંગલથી જોવા પર એ સ્પષ્ટ થાય છે કે આગ મસ્જિદમાં નહોતી લાગી પરંતુ તેની પાસે આવેલા એક ઝાડમાં લાગી હતી. જૂના જેરૂસલેમ શહેરમાં રહેલી મસ્જિદ અલ અક્સા ઇસ્લામનાં સૌથી પવિત્ર સ્થળો પૈકી એક મનાય છે. પરંતુ આ જગ્યા યહૂદી ધર્મ પાળનારા લોકો માટે પણ આટલી જ પવિત્ર છે. યહૂદીઓ તેને ટૅમ્પલ માઉન્ટ કહે છે. વીડિયોમાં નવયુવાન યહૂદી ઇઝરાયલી લોકોના એક સમૂહને વેસ્ટર્ન વૉલ પાછળ પેલેસ્ટાઇનિયનવિરોધી ગીત ગાતા સાંભળી શકાય છે. વીડિયોમાં દૂર ધુમાડો ઊઠતો દેખાય છે. મસ્જિદ પરિસરમાં રહેલા એક ઝાડમાં આગ લાગી હતી, જે કારણે કેટલાક લોકોને લાગ્યું કે મસ્જિદમાં આગ લાગી છે આ આગ લાગવાને લઈને અલગ અલગ દાવા કરાઈ રહ્યા છે અને તેના પર વિવાદની સ્થિતિ છે. ઇઝરાયલી પોલીસે એક નિવેદનમાં કહ્યું હતું કે પેલેસ્ટાઇનિયન લોકોએ ત્યાં ફટાકડા ફેંક્યા હતા, જેના કારણે આ આગ લાગી હતી. પરંતુ પેલેસ્ટાઇનિયન પક્ષનું કહેવું છે કે ઇઝરાયલી અધિકારીઓએ ગ્રેનેડ ફેંક્યો હતો, જેના કારણે આ આગ લાગી હતી. સમાચાર એજન્સી રૉયટર્સ પ્રમાણે એ ઝાડા અલ અક્સા મસ્જિદથી માત્ર દસ મીટર દૂર આવેલું હતું. આગ પર કાબૂ મેળવી લેવાયો હતો અને મસ્જિદને કોઈ નુકસાન થયું નહોતું. ગાઝાની સડકો પર મિસાઇલ દર્શાવનાર વીડિયો નકલી હમાસના નિયંત્રણવાળા વિસ્તારોમાં 'ટ્રક પર મિસાઇલ'વાળો વીડિયો ખરેખર ઇઝરાયલના એક યુદ્ધાભ્યાસનો છે સોશિયલ મીડિયા પર વાઇરલ થયેલા એક વીડિયોમાં દાવો કરાયો હતો કે પેલેસ્ટાઇનિયન ઉગ્રવાદી સંગઠન હમાસ ટ્રકથી ફાયર કરાતી મિસાઇલ ગાઝાની સડકો પર લઈને જઈ રહ્યું છે. આ વીડિયોમાં એક બાળકનો અવાજ પણ સંભળાઈ રહ્યો છે. ઇઝરાયલ સમર્થક આ ટ્વિટર હૅંડલ અમેરિકાથી ઑપરેટ થઈ રહ્યો હતો. યુઝરે દાવો કર્યો હતો, "એક વાર ફરી આપણે જોઈ રહ્યા છીએ કે કેવી રીતે હમાસ યહૂદીઓની હત્યા કરવા માટે સામાન્ય શહેરીજનોનો ઉપયોગ કરી રહ્યું છે. તેઓ એ વાત જાણે છે કે ઇઝરાયલ માસૂમ લોકોને નુકસાન નહીં પહોંચાડે અને બદલાની કાર્યવાહી નહીં કરે." જોકે અમને તપાસમાં જાણવા મળ્યું કે આ વીડિયો 25 નવેમ્બર, 2018ના રોજ ફેસબુક પર અપલોડ કરાયો હતો. ફેસબુક પોસ્ટમાં એવી જાણકારી હતી કે ઇઝરાયલના ગૈલીમાં અબૂ સ્રેન શહેરનો આ વીડિયો છે. સોશિયલ મીડિયા પર આવા દાવાઓની તપાસ કરનારા વિશેષજ્ઞ એરિક ટોલર માને છે કે આ વીડિયો ફુટેજ મિસાઇલોનાં મૉડલ છે જેનો ઉપયોગ ઇઝરાયલના સૈનિક અભ્યાસ દરમિયાન કરાયો હતો. જે ટ્વિટર એકાઉન્ટથી આ વીડિયો પોસ્ટ કરાયો હતો, તેમણે બાદમાં તે ડિલીટ કરી દીધો અને 'ખોટી જાણકારી' માટે માફી માગી.


وقد تسبب هذا الصراع الدموي في تدمير أحياء كاملة، وتهجير ما يزيد على تسعة ملايين شخص. وهذه هي قصة الحرب الدائرة في ثمانية نقاط قصيرة. 1- احتجاجات بدأ الصراع السوري على شكل موجة من الاحتجاجات المطالبة بتنحي الأسد تعود جذور الصراع السوري إلى الاحتجاجات التي اندلعت في مارس/آذار 2011 في مدينة درعا جنوبي البلاد عقب اعتقال وتعذيب بعض الشباب المراهقين الذين رسموا شعارات ثورية على حائط مدرسة. وعندما أطلقت قوات الأمن النيران على المتظاهرين وقتلت العديد منهم، زاد عدد المحتجين في الشوارع. مواضيع قد تهمك نهاية وتسببت هذه الاضطرابات في احتجاجات عمت أرجاء البلاد للمطالبة بتنحي الأسد. وأدى استخدام الحكومة للقوة العسكرية وإخماد المعارضة إلى زيادة عزيمة المحتجين. وبحلول يونيو/حزيران 2011، خرج مئات الآلاف في مظاهرات في العديد من المدن في أنحاء البلاد. 2- أعمال عنف بدأ المعارضون في حمل السلاح في نهاية المطاف للدفاع عن أنفسهم، ثم تطور الأمر إلى استخدامه لطرد قوات الأمن من مناطق تمركزهم. وانجرفت البلاد إلى حرب أهلية عندما بدأت قوات المعارضة المسلحة في قتال القوات الحكومية الموالية للأسد، والسيطرة على المدن والقرى والمناطق الريفية. وامتد القتال ليصل إلى العاصمة دمشق، وحلب ثاني أكبر المدن السورية في عام 2012. وبحسب تقرير أصدرته الأمم المتحدة في يوليو/تموز 2013، قُتل أكثر من 100 ألف شخص. وتوقفت المنظمة الدولية بعد ذلك عن تحديث حصيلة القتلى، التي يقول النشطاء إنها تجاوزت 140 ألف قتيل. 3- المعارضة يفوق عدد الإسلاميين والموالين للقاعدة أعداد باقي القوى المدنية في صفوف المعارضة لا تزال المعارضة منقسمة على نفسها بشدة، إذ إنها فشلت في التوافق فيما بينها بشكل كبير ولم تتحد إلا فيما يخص حاجتها لإنهاء حكم الأسد. وعلى الجبهة السياسية، تشكل عدد من التحالفات لكسب تأييد دولي. لكن الصراع على السلطة وغياب دعم النشطاء والثوريين داخل سوريا، ومحدودية الدعم المادي والعسكري، كلها عوامل أضعفت من قوة هذه التحالفات. وتطورت المعارضة المسلحة بشكل ملحوظ، حيث وصل عدد الجماعات المقاتلة إلى ألف جماعة، تضم نحو مئة ألف مقاتل. ويفوق عدد الإسلاميين المتشددين والجهاديين الموالين للقاعدة عدد القوى المدنية والعلمانية. وأثارت سياسات المتشددين الوحشية مخاوف واسعة، وتسببت في تأجيج الصراع بين قوى المعارضة. 4- مجازر انجرفت البلاد إلى الحرب الأهلية عندما حملت قوى المعارضة السلاح لحماية نفسها، ثم تطورت إلى قتال قوات الأسد بدأت مفوضية تابعة للأمم المتحدة التحقيق في جمع الانتهاكات المزعومة لحقوق الإنسان منذ مارس/آذار2011. وتملك المفوضية أدلة على ارتكاب الطرفين جرائم حرب كالتعذيب واحتجاز رهائن والقتل والإعدام . ورغم منع المحققين من دخول سوريا، والحد من اتصالاتهم بشهود العيان، فإن جهات التحقيق تمكنت من تأكيد وقوع 27 حادثة قتل جماعي على الأقل. وبحسب التقرير، ارتكبت القوات الحكومية والقوات الموالية لها 17 مجزرة، أدت إلى مقتل مئات المدنيين في بلدة الحولة في مايو/أيار 2012، وفي بلدة بانياس في أغسطس/آب 2013. وارتكبت قوات المعارضة المسلحة عشر مجازر، من بينها ذبح 190 شخصا على الأقل في ريف اللاذقية في أغسطس/آب 2013 على يد مقاتلين جهاديين ومتشددين. 5- الأسلحة الكيميائية قبل بدء الصراع، كان الجيش السوري يمتلك واحدا من أكبر مخزونات الأسلحة الكيميائية في العالم من بينها أكثر من ألف طن من المواد الكيمياوية والمواد الخام الكيميائية، بما فيها خردل الكبريت والسارين. وأكدت الحكومة أن ترسانة السلاح الكيميائي آمنة ولن تُستخدم أبدا داخل سوريا. لكن في مطلع عام 2013 بدأت تظهر تقارير عن وقوع هجمات بالأسلحة الكيميائية. وفي 21 أغسطس/آب 2013، أُطلقت صواريخ محملة بمادة السارين على الحزام الزراعي في الغوطة بمحيط دمشق، وتراوح عدد القتلى ما بين 300 و1430 شخصا. وقالت قوى المعارضة والقوى الغربية إن الحكومة وحدها هي القادرة على تنفيذ مثل هذه الهجمات. في بادئ الأمر، حمل الأسد قوى المعارضة مسؤولية سقوط القتلى، لكن بعد مرور أسابيع، وافق الرئيس السوري على صفقة أمريكية-روسية من شأنها نزع الأسلحة الكيميائية السورية بنهاية يونيو/حزيران 2013. 6- اللاجئون تسبب الصراع السوري في تهجير أكثر من مليوني ونصف المليون شخص، معظمهم من النساء والأطفال، وهو أكبر نزوح للاجئين في التاريخ الحديث. وتحملت الدول المجاورة عبء هذه الأزمة، إذ يبذل لبنان والأردن وتركيا جهودا هائلة من أجل استيعاب هذا العدد الكبير من اللاجئين. ومع مطلع عام 2013، زاد عدد المهاجرين بشكل كبير نتيجة تردي الأوضاع في سوريا. ويعتقد أن ستة ملايين ونصف المليون شخص نزحوا داخل سوريا، معظمهم بحاجة إلى مساعدات. وبذلك يصل مجموع اللاجئين السوريين إلى تسعة ملايين شخص، أي ما يقرب من نصف تعداد السكان في البلاد. وطالبت الأمم المتحدة بتوفير مبلغ ستة ونصف مليار دولار لتوفير مساعدات طبية وغذائية ومياه ومأوى لنحو ثلاثة أرباع السوريين المتوقع أن يكونوا بحاجة لمساعدات في 2014، وهي أكبر حزمة مساعدات تطلبها الأمم المتحدة في تاريخها. 7- حرب بالوكالة أصبح الصراع السوري حرب نفوذ بين القوى المحلية والدولية، بشكل أجج الطابع الطائفي بدأ الصراع السوري كانتفاضة أخرى ضمن سلسلة انتفاضات الربيع العربي، ثم انتهى إلى حرب شرسة بالوكالة بين قوى إقليمية ودولية. أيدت إيران وروسيا الحكومة السورية التي يقودها العلويون بقيادة بشار الأسد، وزادتا من دعمهما بشكل تدريجي. وساعدا هذه القوات الحكومية على تحقيق مكاسب ضد قوات المعارضة العام الماضي. وعلى الجانب الآخر، تحظى المعارضة ذات الغالبية السنية بدعم تركيا والسعودية وقطر وبلدان عربية أخرى. بالإضافة إلى دعم الولايات المتحدة الأمريكية وبريطانيا وفرنسا. كما أن هناك وجود على الأرض للجماعات الجهادية المتصلة بالقاعدة وحزب الله اللبناني، وهو ما يساهم في تعزيز النزاع الطائفي بشكل مستمر. 8- محادثات السلام توقفت محادثات جنيف 2 لرفض الحكومة السورية مناقشة مطالب المعارضة وإصرارها على مناقشة "مكافحة الإرهاب" توصل المجتمع الدولي منذ فترة طويلة إلى أن الحل الوحيد للصراع لابد أن يكون سياسيا، بعد فشل الطرفين في تحقيق انتصار عسكري حاسم ينهي الأزمة. ومع ذلك، فشلت بعض محاولات الأمم المتحدة وجامعة الدول العربية في التوصل لاتفاق لوقف إطلاق النار وبدء محادثات. وفي مايو/آيار 2013، بدأت الولايات المتحدة وروسيا العمل على عقد مؤتمر في سويسرا لتنفيذ اتفاق جنيف 2012، وهي اتفاقية دولية تدعمها الأمم المتحدة وتنص على تشكيل حكومة انتقالية في سوريا بموافقة طرفي الصراع. وبدأت هذه المحادثات، والمعروفة باسم جنيف 2، فقط في يناير/كانون الثاني 2014، لكنها توقفت في الشهر التالي بعد جلستين فقط. وأرجع مبعوث الأمم المتحدة، الأخضر الإبراهيمي، فشل المحادثات إلى رفض الحكومة السورية مناقشة مطالب المعارضة وإصرارها على التركيز على "مكافحة الإرهاب"، وهو المصطلح الذي تستخدمه الحكومة في الإشارة إلى المعارضة.

આખરે અસદ કેવી રીતે આ ભયાનક યુદ્ધમાં જીતવાની નજીક પહોંચી ગયા? BBC પેનોરમા અને BBC અરબી સર્વિસે સાથે મળીને ઇન્વેસ્ટિગેશન કર્યું, તેમાં ખ્યાલ આવ્યો છે કે અસદની જીત પાછળનું એક મહત્ત્વનું કારણ રાસાયણિક શસ્ત્રોના ઉપયોગ છે. અસદની સરકારે સીરિયાનાં લોકો પર કેમિકલ શસ્ત્રોનો વ્યાપક રીતે ઉપયોગ કર્યો છે. આ વાતના નક્કર પુરાવા મળ્યા છે અને બીબીસી ખાતરીપૂર્વક કહી શકે છે કે સીરિયામાં સપ્ટેમ્બર 2013 પછી ઓછામાં ઓછા 106 કેમિકલ શસ્ત્રોના હુમલા કરવામાં આવ્યા હતા. આ જ સમયગાળામાં પ્રમુખ બશર અલ-અસદે ઇન્ટરનેશનલ કેમિકલ વેપન્સ કન્વેન્શન (સીડબ્લ્યૂસી) પર હસ્તાક્ષર પણ કર્યા હતા. તેમણે પોતાના દેશમાંથી રાસાયણિક શસ્ત્રોનો નાશ કરવાની ખાતરી પણ આપી હતી. સીરિયાની રાજધાની દમાસ્કસના પરાના વિસ્તારોમાં લોકો પર કેમિકલથી હુમલો કરવામાં આવ્યો હતો. તે પછી સીડબ્લ્યૂસી પર હસ્તાક્ષર કરવામાં આવ્યા હતા. તે હુમલામાં નર્વ ગેસનો ઉપયોગ કરાયો હતો, જેમાં સેંકડો લોકો માર્યા ગયાં હતાં. અત્યંત ખરાબ રીતે ભોગ બનેલાં લોકોની તસવીરો જોઈને દુનિયા આખી હચમચી ગઈ હતી. પશ્ચિમના દેશોએ આ હુમલા પછી કહ્યું હતું કે આવો કેમિકલ હુમલો માત્ર સરકાર જ કરી શકે. જોકે, પ્રમુખ અસદે કહ્યું કે હુમલા માટે જવાબદાર વિપક્ષના લોકો હતા. તે વખતે અમેરિકાએ સીરિયામાં સેના મોકલવાની ધમકી આપી હતી. જોકે, અસદના પ્રખર ટેકેદાર અને રશિયાના પ્રમુખ વ્લાદિમીર પુતિન વચ્ચે પડીને કેમિકલ શસ્ત્રોનો નાશ કરવા માટેની સમજૂતી કરાવવામાં સફળતા મેળવી હતી. આ સમજૂતી થઈ તે પછી અમેરિકાનું વલણ નરમ પડ્યું હતું. ઑર્ગેનાઇઝેશન ફોર ધ પ્રોહિબિશન ઑફ કેમિકલ વેપન્સ (ઓપીસીડબ્લ્યૂ) અને સંયુક્ત રાષ્ટ્રસંઘે કેમિકલ શસ્ત્રોનો નાશ કરવાની કામગીરી કરી હતી. સીરિયાની સરકારે જાહેર કરેલા 1300 ટન જેટલા ખતરનાક રસાયણોનો નાશ કરાયો હતો. આમ છતાં તે પછીય સીરિયામાં કેમિકલના હુમલા ચાલુ રહ્યા હતા. તમે આ વાંચ્યું કે નહીં? 2016માં સીરિયાના એલેપ્પો શહેર પર અસદની સેનાએ કબજો કરી લીધો હતો. તે પહેલાં શહેર વિપક્ષીઓના હાથમાં હતું. અબુ જાફર એલેપ્પો નગરના નિવાસી છે. તેઓ કહે છે, ''રાસાયણિક હુમલા બહુ ખતરનાક હતા. કશી ખબર પણ ના પડે અને માણસ મોતની નિંદરમાં સરી જાય. "જોકે, આ વખતે જે હુમલા થયા હતા તે વધારે ભયાનક હતા. તેમાં ધીમે-ધીમે મોત આવતું હતું. એવું લાગે કે જાણે આખા વિસ્તારમાં ઑક્સિજનની કમી થઈ ગઈ છે. "લોકો ધીમે-ધીમે ગુંગળાવા લાગતા હતા. ખરેખર બહુ ભયાનક સ્થિતિ થતી હોય છે.'' જોકે, પ્રમુખ અસદે હંમેશાં રાસાયણિક શસ્ત્રોના હુમલાની વાતોને નકારી કાઢી છે. કેવા હોય છે રાસાયણિક શસ્ત્રો? ઓપીસીડબ્લ્યૂ અને ગ્લોબલ વૉચડૉગ દુનિયાભરના કેમિકલ શસ્ત્રો પર નજર રાખે છે. કેમિકલ વેપન્સ કન્વેશનમાં સમજૂતી થાય તેને લાગુ કરવાનું કામ પણ આ સંસ્થાઓ કરે છે. આ સંસ્થાઓનું કહેવું છે કે રાસાયણિક હથિયારોમાં એવા કેમિકલનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે, જેથી માણસો મોત પામે છે. ઇરાદાપૂર્વક એવા ઝેરી તત્ત્વો હવામાં ફેલાવાતા હોય છે, જેના કારણે લોકોને નુકસાન થાય. ઇન્ટરનેશનલ હ્યુમેનિટેરિયન લૉ પ્રમાણે રાસાયણિક શસ્ત્રો વાપરવાની મનાઈ છે. બહુ વિષમ પરિસ્થિતિ હોય તો જ તેનો ઉપયોગ થઈ શકે છે. પરંતુ તેના માટે સૈન્ય કાર્યવાહીની રીતે મજબૂત તર્ક હોવો જોઈએ. આવા રસાયણોના ઉપયોગથી હવામાનને પણ ખરાબ અસર થાય છે. રાસાયણિક શસ્ત્રોને કારણે બહુ ખતરનાક અસર થાય છે. તેના કારણે લાંબો સમય સુધી પીડા ભોગવવી પડતી હોય છે. સીરિયામાં 2014 પછી ઓપીસીડબ્લ્યૂના ફૅક્ટ ફાઇન્ડિંગ મિશને તપાસ કરી હતી. આ ટીમમાં સંયુક્ત રાષ્ટ્રસંઘના નિષ્ણાતો પણ જોડાયા હતા. બંનેની સંયુક્ત ટીમે ઝેરી કેમિકલના ઉપયોગ વિશે તપાસ કરી હતી. આ તપાસ ટુકડીનું કહેવું છે કે સપ્ટેમ્બર 2013થી એપ્રિલ 2018 સુધીમાં કેમિકલ અને કેમિકલ શસ્ત્રોનો ઉપયોગ થયો હોવાના પુરાવા મળ્યા છે. સંયુક્ત રાષ્ટ્રસંઘના માનવાધિકારના સ્વતંત્ર આંતરરાષ્ટ્રીય આયોગ તથા યુએન સાથે જોડાયેલી અન્ય ટીમોએ પણ પોતાની રીતે તપાસ કરી હતી. તેમનું કહેવું હતું કે 18 અન્ય કિસ્સાઓમાં પણ રાસાયણિક શસ્ત્રોનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો હતો. BBC પેનોરમા અને BBC અરબીની ટીમે પણ સીરિયામાં થયેલા 164 રાસાયણિક હુમલાના અહેવાલોની ચકાસણી પોતાની રીતે કરી હતી. સીડબ્લ્યૂસી સાથે સમજૂતી કર્યા બાદ પણ સીરિયામાં આવા હુમલા થયા હતા. BBC ટીમને ખાતરી છે કે આ 164 હુમલામાંથી 106માં રાસાયણિક શસ્ત્રોનો ઉપયોગ થયો હતો. આવા હુમલા થયાના સાચા પુરાવા ઉપલબ્ધ છે. આ ઉપરાંત કેટલીક અન્ય ઘટનાઓ વિશે અખબારોમાં લખાયું હતું. તેમાં હુમલાનું જે વર્ણન હતું તેની પેટર્ન પરથી લાગે છે કે આ હુમલાઓ પણ રાસાયણિક હુમલા હતા. સીરિયામાં ઓપીસીડબ્લ્યૂ મિશનના પ્રમુખ રહી ચૂકેલા જૂલિયન તંગાએરે બીબીસી સાથેની વાતચીતમાં કહ્યું : ''સરકારી સેનામાંથી જે સંકેતો મળતા હતા, તેના આધારે રાસાયણિક હુમલા થયા હતા તે વાત સાબિત થાય છે. સેના પોતાની રીતે રાસાયણિક શસ્ત્રોનો ઉપયોગ કરતી જ રહી હતી.'' યુએન (સંયુક્ત રાષ્ટ્રસંઘ) ખાતેની બ્રિટનનાં કાયમી પ્રતિનિધિ કેરેન પિયર્સનું કહેવું છે કે સીરિયામાં રાસાયણિક શસ્ત્રોનો ઉપયોગ એ સીરિયાની 'ધૃષ્ટતા' છે. પિયર્સ કહે છે, ''આ એટલા માટે નહીં કે તેની બહુ ખરાબ અસર થાય છે. પણ એટલા ખાતર કે આ પ્રતિબંધિત શસ્ત્રો છે. છેલ્લા 100 વર્ષથી તેના પર પ્રતિબંધ છે.'' BBCએ સપ્ટેમ્બર 2013 પછી સીરિયામાં થયેલા 164 રાસાયણિક હુમલાના અહેવાલોની તપાસ કરી હતી. ઘણા બધા સ્રોતોમાંથી આ માહિતી મળી છે અને આ સ્રોતોની વિશ્વસનીયતા વિશે કોઈ શંકા નથી. સીરિયામાં ચાલી રહેલા ગૃહ યુદ્ધમાં કોઈ જૂથ સાથે આ સ્રોત સંકળાયેલા નથી. તેમાં આંતરરાષ્ટ્રીય આયોગ, માનવાધિકાર જૂથો, મેડિકલ ઑર્ગેનાઇઝેશન્સ અને થિન્ક ટેન્ક્સનો સમાવેશ થાય છે. આ ઇન્વેસ્ટિગેશન દરમિયાન બીબીસીના સંશોધકોએ યુએન તથા ઓપીસીડબ્લ્યૂએ અગાઉ કરી હતી તે તપાસને પણ ધ્યાને લીધી હતી. સ્વતંત્ર વિશ્લેષકોની મદદ સાથે તે અહેવાલોની ચકાસણી કરાઈ હતી. આ હુમલાની જાહેર થયેલી વિગતો સાથે પણ સમીક્ષાની સરખામણી કરવામાં આવી હતી. તેમાં ભોગ બનેલા લોકો તથા નજરે જોનારા સાક્ષીઓના નિવેદનો તથા હુમલાની તસવીરો અને વિડિયોનો પણ સમાવેશ થાય છે. સીરિયામાંથી સ્થળાંતર કરનાર લોકો પરત કેમ ફરી રહ્યા છે? બીબીસીએ જે રીતે ઇન્વેસ્ટિગેશન કર્યું તેની પ્રક્રિયાની ખરાઈ પણ નિષ્ણાત લોકો પાસે કરાવાઈ હતી. બીબીસીના સંશોધકોએ એક માત્ર સ્રોત તરફથી મળેલી હુમલાની માહિતીને ધ્યાનમાં લીધી નહોતી. મતલબ કે કોઈ હુમલા વિશે પુરતા પુરાવા મળ્યા હોય તો જ તેને ધ્યાનમાં લેવામાં આવ્યો હતો. આ તપાસ પછી સ્પષ્ટ થયું હતું કે 106 હુમલામાં રાસાયણિક શસ્ત્રોનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો હતો. બીબીસીની ટીમે સીરિયામાં સ્થળ પર જઈને ફિલ્મ બનાવવાની મંજૂરી માગી હતી, પણ તે મળી નહોતી. સીરિયાની મુલાકાત લેવાની પણ મંજૂરી મળી નહોતી. તેના કારણે અમે એકદમ સ્પષ્ટ રીતે આ પુરાવાની ખાતરી આપી શકતા નથી. જોકે, દરેક હુમલા વિશે પૂરતા પ્રમાણમાં પુરાવા ઉપલબ્ધ છે. પુરાવા તરીકે વિડિયો, તસવીરો અને સ્થળની વિસ્તૃત માહિતી તથા હુમલાનો સમય પણ ઉપલબ્ધ છે. બીબીસી ડેટાના જણાવ્યા અનુસાર સીરિયાના વાયવ્ય (ઉત્તર પશ્ચિમ) પ્રાંત ઇદલિબમાં કેમિકલ હુમલા સૌથી વધુ થયા છે. તે પછી સૌથી વધુ હુમલા પડોશી પ્રાંત હામા, એલેપ્પો અને રાજધાની દમાસ્કસની નજીકના પૂર્વી ગૂટા વિસ્તારોમાં થયા છે. આ બધા જ વિસ્તારો વિપક્ષી જૂથોના કબજામાં છે અને ત્યાં ગૃહયુદ્ધ ચાલી રહ્યું છે. રાસાયણિક હુમલા પછી હામા પ્રાંતના કફ્ર જિતામાં સૌથી વધુ લોકોનાં મોત થયાં હતાં. ત્યારબાદ પૂર્વી ગૂટાના ડૂમા વિસ્તારમાં સૌથી વધુ લોકો માર્યા ગયાં હતાં. આ બંને શહેરોમાં વિદ્રોહીઓ અને સરકારી સેના વચ્ચે યુદ્ધ ચાલી રહ્યું છે. અહેવાલો અનુસાર ચોથી એપ્રિલ 2017ના રોજ ઇદલિબ પ્રાંતના ખાન શેઇખોન શહેરમાં એક જ હુમલામાં 80 લોકો માર્યા ગયાં હતાં. આવા રાસાયણિક હુમલા જીવલેણ સાબિત થતા હતા. યુએનના હ્મુમન રાઇટ્સના જણાવ્યા અનુસાર હુમલામાં સૌથી વધુ નાગરિકો માર્યા જાય છે અથવા ઘાયલ થાય છે. આવા હુમલામાં પ્રતિબંધિત શસ્ત્રોનો ઉપયોગ થયો હતો. ગીચ વસતિ હોય તેવા વિસ્તારોમાં આવા હુમલા કરવામાં આવે છે. પુરાવા સીરિયા સરકારની વિરુદ્ધમાં ઓપીસીડબ્લ્યૂ અને યુએનની સંયુક્ત ટીમના અધિકારીઓએ જૂન 2014માં સીરિયામાં રહેલા બધા જ રાસાયણિક શસ્ત્રો નાબૂદ કર્યાની જાહેરાત કરી હતી. સીરિયાના રાસાયણિક શસ્ત્રોના નાશ માટેની સહમતી રશિયા અને અમેરિકા વચ્ચે 2013માં થઈ હતી. ઓપીસીડબ્લ્યૂના અધિકારીઓમાંના એક ઇન્સ્પેક્ટર ટેગાઇરનું કહેવું છે, ''જે શસ્ત્રોના જથ્થા વિશે અમને ખબર હતી, તેનો અમે નાશ કરી નાખ્યા હતો. અમારી પાસે એ માહિતી હતી, જે અમને આપવામાં આવી હતી. મામલો વિશ્વાસનો હતો." "અમને જે શસ્ત્રોના ભંડાર વિશે માહિતી આપવામાં આવી હતી તેના પર અમે વિશ્વાસ રાખ્યો હતો.'' જુલાઈ 2018માં ઓપીસીડબ્લ્યૂના એમડી અહમત ઉજુમકુએ સંયુક્ત રાષ્ટ્રસંઘની સલામતી સમિતિમાં કહ્યું હતું કે તેમની ટીમ બધા જ મુદ્દાઓ વિશે સ્પષ્ટતા કરવા માટે કોશિશ કરી રહી છે. જૂન 2014માં સીરિયામાં રાસાયણિક શસ્ત્રો ખતમ થયાની જાહેરાત કર્યા બાદ પણ તેનો ઉપયોગ બંધ થયો નહોતો. હુમલામાં રાસાયણિક શસ્ત્રોનો ઉપયોગ ચાલુ જ રહ્યો હતો. ચાર એપ્રિલ 2017ના રોજ ખાન શેઇખોનમાં અબ્દુલ યોશેફનાં પત્ની, તેમનાં 11 મહિનાના બે જોડકા સંતાનો, બે ભાઈ, એક ભત્રીજો અને કેટલાય પડોશીઓ માર્યા ગયાં હતાં. તે ઘટનાને યાદ કરતા અબ્દુલ કહે છે કે અચાનક પડોશી અને તેમના પરિવારનાં સભ્યો જમીન પર ઢળી પડ્યા હતા. તેઓ કહે છે, ''બધા લોકો ધ્રૂજી રહ્યા હતા અને તેમનાં મોઢામાંથી ધૂમાડા નીકળી રહ્યા હતા. બહુ ડરામણો સમય હતો એ. મને તો પછી ખબર પડી કે આ રાસાયણિક હુમલો હતો." "હું પણ બેહોશ થઈ ગયો હતો. મને હૉસ્પિટલ લઈ જવાયો હતો. મને હોશ આવ્યો ત્યારે મેં મારી પત્ની અને સંતાનો વિશે પૂછ્યું હતું. 15 મિનિટ પછી મારી નજર સામે તેમના મૃતદેહો હતા. મેં મારા જીવનના બધા જ સ્વજનો ગૂમાવી દીધા હતા.'' ઓપીસીડબ્લ્યૂ અને યુએનની સંયુક્ત તપાસમાં એવાં લોકોને મોટી સંખ્યામાં સામેલ કરવામાં આવ્યા હતા, જેમણે પોતાની નજર સામે સરીન ગૅસના હુમલાને થતો જોયો હતો. સરીન ગૅસ વિશે કહેવાય છે કે તે સાઇનાઇડ કરતાં પણ 20 ગણો ખતરનાક હોય છે. આ પ્રકારના નર્વ એજન્ટને કારણે એન્ઝાઇમનું રિઍક્શનનું કેમિકલ રિઍક્શન એકદમ વધી જાય છે. તે સ્થિતિ નર્વ સેલ માટે ખતરનાક સાબિત થાય છે. સંયુક્ત તપાસ ટીમનું કહેવું છે કે તેઓ ખાતરી સાથે એવું જણાવી શકે છે કે સરીન ગૅસ છોડવા માટે સીરિયાની સરકાર જ જવાબદાર હતી. સીરિયાના ઍરફોર્સ પર આરોપ છે કે તેણે શહેરો પર બૉમ્બ ફેંક્યા હતા. ખાન શેઇખોનમાંથી તબાહીની તસવીરો જોવા મળી તે પછી અમેરિકાના પ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે સીરિયાના ઍરફોર્સના મથક પર મિસાઇલથી હુમલા કરવાના આદેશો આપ્યા હતા. પ્રમુખ બશર અલ-અસદનું કહેવું છે કે ખાન શેઇખોનની ઘટનામાં અતિશયોક્તિ કરીને વધારે પડતી ચગાવવામાં આવી રહી છે. રશિયાનું કહેવું છે કે સીરિયાની સેનાએ આતંકવાદીઓના અડ્ડાઓ પર જ બૉમ્બમારી કરી હતી. રશિયાનું કહેવું છે કે તે જગ્યાએ આતંકવાદીઓના રાસાયણિક શસ્ત્રોના ખડકલા થયેલા હતા. જોકે, ઓપીસીડબ્લ્યૂના એક સભ્ય સ્ટીફન મોગ્લ કહે છે કે તેમની ટીમને એવા પુરાવા મળ્યા હતા, જે દર્શાવતા હતા કે ખાન શેઇખોનમાં સીરિયાની સરકારે જ સરીન ગૅસનો ઉપયોગ કર્યો હતો. તેમણે કહ્યું કે ત્યાંથી મળેલા સરીન ગૅસના નમૂના અને 2014માં સીરિયામાં જે જથ્થાને નાબૂદ કરવામાં આવ્યો હતો તેના નમૂના એકબીજાને મળતા આવે છે. સંયુક્ત તપાસ ટીમનું કહેવું છે કે સરીનના નમૂના સીરિયામાં એટલી હદે મળે છે કે તેનો ઉપયોગ થયો હશે તેમાં કોઈ શંકા રહેતી નથી. તેના કારણે સીરિયાની સંડોવણી તેમાં સાબિત થાય છે. મોગ્લ કહે છે, ''તેનાથી એ સાબિત થાય છે કે સીરિયામાં બધા જથ્થાનો નાશ થયો નહોતો.'' વિડિયો, તસવીરો અને નજરે જોનારા સાક્ષીઓનાં નિવેદનોના આધારે એવું સાબિત થયું છે કે 106 હુમલામાંથી 51માં હવાઈ હુમલા કરવામાં આવ્યા હતા. બીબીસીનું માનવું છે કે હવાઈ હુમલા સીરિયાની સરકારે કર્યા હતા. જોકે, 2015 પછી રશિયાએ પણ અસદને ટેકો આપવા માટે કેટલાય સ્થળે હવાઇ હુમલા કર્યા હતા. યુએન હ્મુમન રાઇટ્સનું કહેવું છે કે તપાસમાં એવું પણ સાબિત નથી થયું કે રશિયાએ હવાઈ હુમલા દરમિયાન રાસાયણિક શસ્ત્રોનો ઉપયોગ નહીં કર્યો હોય. રાસાયણિક શસ્ત્રોથી મળી જીત ચેટમ હાઉસના ડૉ. ખાતિબનું કહેવું છે કે જે જગ્યાએ આકરો સંદેશ આપવાની જરૂર હતી તેવા વિસ્તારોમાં અસદની સરકારે રાસાયણિક શસ્ત્રોનો ઉપયોગ કર્યો હતો. સ્થાનિક લોકોને પણ એવો પાઠ ભણાવવાનો હતો કે તમે વિદ્રોહીને તમારા વિસ્તારમાં સાચવીને રાખો નહીં. અસદની સેનાને આ વાત પસંદ નથી તેવો સંદેશ આપવાની કોશિશ થઈ હતી. રાસાયણિક શસ્ત્રોનો ઉપયોગ છેલ્લા ઉપાય તરીકે કરવામાં આવ્યો હતો, જેથી લોકોમાં ભયનો માહોલ પેદા થાય. યુદ્ધમાં જ્યારે પણ અસદની સરકારને ફટકો પડ્યો ત્યારે તેમણે રાસાયણિક શસ્ત્રોથી હુમલો કરવાનો વ્યૂહ અપનાવ્યો હતો. લોકો માટે રાસાયણિક શસ્ત્રોના હુમલાથી વધારે ડરામણી સ્થિતિ બીજી કોઈ હોઈ શકે નહીં. એલેપ્પોની લડાઈ અસદ માટે બહુ પડકારરૂપ હતી. એલેપ્પોમાં પણ રાસાયણિક શસ્ત્રોનો ઉપયોગ વ્યૂહાત્મક રીતે કરવામાં આવ્યો હતો. અબુ જાફરે સીરિયાના વિપક્ષો સાથે ફોરેન્સિક સાયન્ટિસ્ટ તરીકે કામ કર્યું છે. એલેપ્પો પર હુમલા થઈ રહ્યા હતા, ત્યારે તેઓ એલેપ્પોમાં જ હતા. રાસાયણિક શસ્ત્રોના હુમલામાં માર્યા ગયેલાં લોકોના મૃતદેહોની તપાસ જાફરે કરી હતી. તેઓ કહે છે, ''હું શબઘરમાં ગયો હતો. ત્યાંની ક્લોરિનની ગંધ નાકને ફાડી નાખે તેવી હતી. મેં શબોની તપાસ કરી ત્યારે ખબર પડી કે ક્લોરિનને કારણે તે લોકો ગુંગળાઈને મર્યા હતા. તે વિસ્તારમાં સતત લડાયક વિમાનો અને હેલિકૉપ્ટર ઉડતા રહેતા હતા.'' ક્લોરિનને ઉપરથી છોડવામાં આવે ત્યારે તે તરત જ ગેસમાં પરિવર્તિત થઈ જાય છે. આ ગેસ હવાથી વજનદાર હોય છે એટલે હવાનું ઓછું દબાણ હોય ત્યાં તે ફેલાઈ જાય છે. લોકો ભોંયરામાં છુપાઈને બચવા કોશિશ કરતા હતા. ચારે બાજુ દોડભાગ મચી ગઈ હતી. આંખ, ગળું અને ફેફસાં જેવા નાજુક અંગો સાથે ક્લોરિન વાયુ સંપર્કમાં આવે ત્યારે તેમાંથી નીકળતા ઍસિડને કારણે ભારે નુકસાન થાય છે. જોકે, સીરિયાની સરકારનું કહેવું છે કે તેણે ક્યારેય ક્લોરિનનો ઉપયોગ કર્યો નથી. પરંતુ બીબીસીની ઇન્વેસ્ટિગેશનમાં જાણવા મળ્યું હતું કે એલેપ્પોમાં 11 જગ્યાએ થયેલા હુમલામાં ક્લોરિનનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો હતો. તમે અમને ફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, યુટ્યૂબ અને ટ્વિટર પર ફોલો કરી શકો છો