جيون فمن خلال نافذة بالطابق الثالث في برج سكني بمدينة يانجي نجحتا في الهبوط باستخدام أغطية الفراش بعد ربطها كحبل. وكانت ميرا قد عبرت الحدود منذ 5 سنوات وجيون منذ 8 سنوات وقد سلمهما لعصابة المواقع الإباحية من ساعدهما على الهروب من كوريا الشمالية للصين. وفي تلك المواقع كانتا تقومان بممارسات إباحية أمام الكاميرا. الموقع الإباحي ويعتبر عبور الحدود في كوريا الشمالية دون موافقة السلطات أمر غير قانوني والبعض يعرض نفسه للموت ليهرب. ورغم أن كوريا الجنوبية تمنح الملاذ للهاربين إلا أنه من المستحيل تقريبا عبور الحدود بين الكوريتين فهي منطقة مدججة بالسلاح ومليئة بالألغام. لذلك يفضل الكثيرون الهروب عبر الحدود الصينية شمالا. ولكن يعتبر المنشقون الكوريون الشماليون في الصين مهاجرين غير شرعيين وفي حالة ضبطهم يتم إرسالهم لبلادهم، ومن يتم إعادته يتعرض للتعذيب والسجن بتهمة "خيانة أرض الآباء". حقائق عن كوريا الجنوبية معلومات أساسية عن كوريا الشمالية "تراجع" عدد المنشقين عن كوريا الشمالية في عهد كيم جونغ أون كيم جونغ اون: زعيم كوريا الشمالية الذي يثير ذعر العالم الانتهاكات الجنسية ضد النساء "شائعة" في كوريا الشمالية وخلال تسعينات القرن الماضي هرب الكثيرون إثر مجاعة ضربت كوريا الشمالية وأودت بحياة نحو مليون شخص. ولكن منذ وصول كيم جونغ أون للسلطة عام 2011 تراجع عدد المنشقين سنويا لأكثر من النصف بسبب تكثيف الحراسة على الحدود ورفع المهربين لأجورهم. حكاية ميرا كانت ميرا تبلغ من العمر 22 عاما عندما انشقت. كانت قد ولدت مع اقتراب المجاعة من نهايتها فترعرعت وسط جيل جديد من الكوريين الشماليين بفضل تنامي أسواق سرية عرفت باسم جانغمادانغ والتي من خلالها يمكن الحصول على أدوات التجميل والملابس ذات الماركات المزيفة ومشغلات الدي في دي وشرائح الذاكرة المحملة بالأفلام الأجنبية. فمثل هذه المواد شجعت على إقناع البعض بالهروب، كما قدمت الأفلام المهربة من الصين لمحة عن العالم الخارجي ودافعا للمغادرة. وكانت ميرا من الذين تأثروا وتقول:" تأثرت بالأفلام الصينية، وأردت الزواج بصيني وتطلعت لسنوات عديدة لمغادرة كوريا الشمالية." وكان والدها، وهو جندي سابق وعضو في الحزب، متشددا وكان يضربها أحيانا. وتقول: "كان والدي عضوا في الحزب وكان يعارض مشاهدتي الأفلام الأجنبية، وكان علي النوم والاستيقاظ في أوقات معينة، ولم تكن لي حياة خاصة." عملية انقاذ فتاتين اجبرتا على العمل في المواقع الإباحية وتضيف أنها حاولت لسنوات العثور على مهرب يساعدها في عبور نهر تومين والتسلل للصين ولكن علاقة أسرتها بالحكومة لم تشجع المهربين الذين كانوا يخشون إبلاغها عنهم. وبعد 4 سنوات عثرت على مهرب يساعدها ولكن لم يكن معها ما يكفي من المال لذلك وافقت على أن "تباع" لتسديد دينها واعتقدت حينئذ أنها ستعمل في مطعم لتسديد الدين. ولكنها تعرضت للخداع من قبل عصابة تهريب تساعد الكوريات الشماليات على الهروب لدفعهن لاحقا للعمل بالجنس. وبعد تسللها للصين نقلت لمدينة تانجي حيث سلمت لرجل هو "المدير". ولأن الكوريات الشماليات الهاربات وضعهن غير قانوني في الصين فإن بعضهن يباع كزوجات في المناطق الريفية بينما يدفع بالبعض الآخر للعمل في البغاء مثل ميرا التي دفعوا بها للمواقع الإباحية. ولدى وصول ميرا للشقة كشف لها المدير عن طبيعة عملها. وكان لها شريكة في غرفتها كان على ميرا مراقبتها والتعلم منها. نهر تومين وتقول ميرا:" لم أصدق نفسي، فمن المهين لأي امرأة خلع ملابسها أمام الناس. وعندما انفجرت في البكاء قالوا هل تبكين لأنك تفتقدين الوطن؟". ومعظم مستخدمي الموقع الاباحي من الرجال الكوريين الجنوبيين وهم يدفعون بالدقيقة لذلك كان على النساء شد انتباه الرجال أطول فترة ممكنة. وفي كل مرة كان يبدو على ميرا الخوف كان المدير يهددها بإعادتها لكوريا الشمالية. وتقول ميرا: " إن كل أفراد أسرتي يعملون في الحكومة وعودتي تجلب لهم العار، لذلك كنت أفضل الموت على العودة." ويوجد نحو 9 نساء في الشقة، وعندما هربت رفيقة ميرا في الغرفة أتوا لها بأخرى وكانت جيون. قصة جيون كانت جيون تبلغ من العمر 16 عاما عندما هربت في عام 2010. كان والداها قد طلقا وهي في الثانية من العمر ووقعت أسرتها فريسة الفقر، فتوقفت عن الذهاب للمدرسة وهي في سن الـ 11 عاما وأخيرا قررت الذهاب للصين لكسب بعض المال والعودة. ولكن مثل ميرا وقعت فريسة عصابة المهربين التي تتعامل مع المواقع الإباحية. وعندما وصلت يانجي حاول المدير إعادتها لكوريا الشمالية فقد كانت "ضئيلة جدا وقبيحة". ورغم الوضع المذري رفضت جيون العودة. جيون وتقول جيون: " إنه عمل أحتقره بشدة ولكنني خاطرت بحياتي لآتي للصين ولا أستطيع العودة خاوية الوفاض." وتضيف قائلة: " أحلم بأن أطعم جدي وجدتي بعض الأرز قبل أن يموتا، أريد إرسال بعض المال لهما." وبذلت جيون جهدا كبيرا في العمل معتقدة أن المدير سيكافئها وسيسمح لها بالاتصال بأسرتها وإرسال بعض المال لهم. وكانت جيون تنام أحيانا لـ 4 ساعات فقط لتحقق الهدف اليومي وهو جني 177 دولارا. وكانت تعتقد أن اجتهادها سيكون السبيل لإطلاق سراحها. وفي هذا الوقت التقت ميرا فحاولت إقناعها بعدم التمرد والانصياع للمدير. ولكن بمرور الوقت لم تتغير ميرا بل اقتنعت جيون بعدم جدوى الخضوع. رحلة الهروب غير أن الشقة كانت تخضع لحراسة مشددة من قبل أسرة المدير إذ ينام والديه في غرفة المعيشة ويبقيان مدخل الشقة مغلقا. والمدير هو الذي يقدم للفتيات الطعام في حين يقوم شقيقه الذي يسكن قريبا بإزالة المخلفات يوميا. وتقول جيون: " لقد كان الوضع أسوأ من سجن." وكان يسمح للفتيات الكوريات الشماليات بالخروج مرة كل 6 أشهر وإذا كانت الأرباح عالية يصبح الخروج مرة شهريا للتسوق وتصفيف الشعر، ولكن لا يسمح لهن مطلقا بالحديث مع أي مخلوق. وتقول ميرا: "إن المدير كان يسير قريبا جدا منا كعشيق خوفا من هروبنا ولم يكن مسموحا لنا بالتحدث مع أحد." وقام المدير بتعيين إحدى الفتيات الكوريات الشماليات كمدير فكانت تقوم بدور الحراسة في غيابه. وكان المدير قد وعد ميرا بأن يزوجها رجلا صينيا إذا عملت بجد واجتهاد، كما وعد جيون بالسماح لها بالاتصال بأسرتها. وعندما طالبته جيون بإطلاق سراحها قال لها إنها بحاجة لأن تكسب أكثر من 53 ألف دولار لتغطية تكاليف رحلتها ثم أبلغها أنه لا يستطيع إطلاق سراحها لعدم عثوره على مهربين لمساعدتها. ولم تحصل ميرا وجيون على أي شيء من المال الذي ربحتاه من العمل في الموقع الإباحي، رغم أن المدير كان قد وافق في وقت سابق على منحهما 30 بالمئة من الأرباح لدى إطلاق سراحهما. وبمرور الوقت أدركت ميرا وجيون أنه لن يطلق سراحهما. القس شون كيوون وتقول جيون: " حينئذ حاولت قتل نفسي بتناول جرعة زائدة من العقاقير أو إلقاء نفسي من النافذة." وكان قد مر على ميرا خمس سنوات في الشقة وعلى جيون 8 سنوات. القس شو كييون وفي ذلك الوقت تعاطف مع ميرا أحد عملائها في الموقع الإباحي فأوصلها بالقس شون كيوون الذي يساعد المنشقين الكوريين الشماليين لأكثر من 20 عاما. بدأ القس كيوون في التخطيط لإخراجهما من الصين ولكن التحرك في هذا البلد دون بطاقة هوية أمر محفوف بالمخاطر. لقد كان الهدف هو الوصول لبلد ثالث ثم اللجوء لسفارة سول هناك والتي ستضعهما على طائرة إلى كوريا الجنوبية حيث تحصلان على اللجوء. سفارة كوريا الجنوبية بعد هروبهما من الشقة قامت ميرا وجيون برحلة طويلة عبر الصين بمساعدة متطوعين في منظمة القس كيوون الخيرية والتي تحمل اسم دوريهانا. وخلال رحلة الهروب كانتا تنامان في القطارات أو تقضيان الليل دون نوم في المطاعم. وقد عبرتا الحدود إلى دولة مجاورة للصين بتسلق أحد الجبال، ولكن لن يتم الكشف عن الطريق أو البلد للحفاظ على هذا الطريق لعمليات هروب مستقبلية محتملة. وللمرة الأولى بعد 12 يوما من هروبهما التقتا القس شون. وبعد ذلك تم نقلهما بالسيارة نحو 27 ساعة لسفارة كوريا الجنوبية. ودخل القس شون مع الفتاتين من بوابة السفارة ثم غادر وحده. لقد انتهت مهمته. ميرا وديون بعد هروبهما من الصين سيتم نقل ميرا وجيون إلى كوريا الجنوبية حيث ستخضعان لتحريات استخبارات سول للتيقن من كونهما ليستا جاسوستين. وبعد ذلك سيتم إرسالهما لمركز إعادة توطين لمدة 3 أشهر وهو مركز مخصص لتعليم المنشقين من كوريا الشمالية مهارات تساعدهم في حياتهم الجديدة.

સેક્સકેમ સાઈટ પર જિયુનનો સ્ક્રીનશૉટ ચીનના યેન્જી શહેરમાં એક રહેણાંક ટાવરના ત્રીજા માળે બે યુવતીઓ બારીમાંથી તેમની પથારીની ચાદર ફંગોળીને કંઈક સંકેત આપે છે. ચાદર સાથે મજબૂત રીતે બાંધેલા દોરડા દ્વારા તે બારીમાંથી નીચે ઊતરે છે. "જલ્દી કરો, તમારી પાસે વધારે સમય નથી." સામે છેડેથી તેમને બચાવનાર વ્યક્તિ ઉતાવળો થઈને કહે છે. યુવતીઓ નીચે ઊતરે છે અને તેમના માટે રાહ જોઈ રહેલી ગાડીમાં બેસી જાય છે. જોકે, તેમના પરનું જોખમ હજી ટળ્યું નથી. મીરા અને જિયુન, બંને ઉત્તર કોરિયા છોડીને ભાગી આવેલી યુવતીઓ છે. થોડાં વર્ષો પહેલાં માનવ તસ્કરી કરતા શખ્સોએ તેમને ફસાવી હતી. સેક્સકેમ સાઈટ પર મીરાનો સ્ક્રીનશૉટ કેટલાક શખ્શોએ તેમને ઉત્તર કોરિયાની બૉર્ડર ક્રોસ કરાવીને ચીન પહોંચાડવામાં મદદ કરી. આ લોકો સ્મગલિંગની દુનિયા સાથે જોડાયેલા બ્રોકર હતા. ચીન પહોંચતા જ તેમણે આ યુવતીઓને સેક્સકૅમ ના ધંધા સાથે જોડાયેલા લોકોને વેચી દીધી. સરકારની મંજૂરી વિના ઉત્તર કોરિયા છોડવું ગેરકાયદેસર છે. છતાં ઘણા લોકો આમ કરીને તેમનો જીવ મુશ્કેલીમાં મૂકવા પણ તૈયાર થઈ જાય છે. ત્યાંથી દક્ષિણ કોરિયા પહોંચવામાં વધુ સલામતી છે. ઉત્તર અને દક્ષિણ કોરિયા વચ્ચે બૉર્ડર પર મિલિટરીનો સખ્ત પહેરો છે. જેના લીધે અહીંથી ભાગી છૂટવું લગભગ અશક્ય છે. આથી, ઘણા લોકો આના બદલે ચીન પહોંચવાનું પસંદ કરે છે. ઉત્તર કોરિયાથી ભાગી આવેલા આવા લોકોને ચીનમાં ગેરકાયદે ઘૂસેલા ઇમિગ્રન્ટ ગણવામાં આવે છે. તેઓ જો પકડાઈ જાય તો તેમને પાછા મોકલવામાં આવે છે. આવા લોકો ઉત્તર કોરિયા પાછા ફરે તો તેમણે માતૃભૂમિ વિરુધ્ધ રાજદ્રોહ કર્યો છે એમ ગણીને ટોર્ચર કરવામાં આવે છે. 'મને ચાઇનીઝ ફિલ્મો પસંદ હતી' સેક્સકેમ સાઈટનો સ્ક્રીનશૉટ 1990ના દાયકામાં ઉત્તર કોરિયામાં સખત દુકાળ પડ્યો અને દસ લાખ લોકોનાં મૃત્યુ થયાં ત્યારે અનેક લોકોએ આ રીતે દેશ છોડીને ભાગવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો. પણ 2011 માં જ્યારથી કિમ જોંગ ઉને શાસન સંભાળ્યુ ત્યારથી આ રીતે દેશ છોડનારા લોકોની સંખ્યા દર વર્ષે પહેલાથી અડધી થઈ રહી છે. સરહદ પર લાદવામાં આવેલાં સખ્ત નિયંત્રણો અને બ્રોકરોએ કરેલા મોટા ભાવ વધારાના લીધે આ ઘટાડો થયો હોવાનું માનવામાં આવે છે. મીરા ભાગી નીકળ્યાં ત્યારે તેઓ 22 વર્ષનાં હતાં. તેમનો જન્મ થયો ત્યારે દુકાળ તેના અંતકાળમાં હતો. મીરા નવી પેઢીનાં હતાં. ઉત્તર કોરિયામાં 'જન્ગમદેન્ગ' તરીકે ઓળખાતા ભૂગર્ભ બજારો ખૂબ ફૂલીફાલી રહ્યાં હતાં. આ બજારોમાં ડીવીડી પ્લેયર્સ, કૉસ્મેટિક્સ, બનાવટી ડિઝાઇનર કપડાં, ગેરકાયદે વિદેશી ફિલ્મોથી ભરેલી યૂએસબી સ્ટીક્સ સહેલાઈથી ઉપલબ્ધ હતી. વિદેશી સામગ્રીનો આ ભારે પ્રવાહ અને ચીનથી ચોરીછૂપી આવતી ફિલ્મો ઉત્તર કોરિયાના યુવાનોને બહારની દુનિયા કેવી છે તેની ઝલક આપતી. પરિણામે ઘણા લોકો ઉત્તર કોરિયા છોડવા માટે લલચાતા હતા. મીરા પણ આમાંનાં એક હતાં. "મને ચીનની ફિલ્મો બહુ ગમતી. મને લાગતું કે ચીનના બધા પુરુષો આવા જ હશે." "હું કોઈ ચાઇનીઝ માણસને પરણવા માંગતી હતી અને એટલે થોડાં વર્ષોથી ઉત્તર કોરિયા છોડવા અંગે વિચારી રહી હતી." તેમના પિતા એક પૂર્વ સૈનિક હતા અને સરકારી હોદ્દા પર હતા. તે બહુ કડક હતા અને ઘર અત્યંત શિસ્તબદ્ધ રીતે ચાલે તેમ ઇચ્છતા હતા. તેઓ ઘણીવાર મીરાને મારતા પણ હતા. "મારા પિતા પાર્ટી મેમ્બર હતા. તેમની વર્તણૂંક બહુ ગૂંગળાવી દે તેવી હતી." "તે મને વિદેશી ફિલ્મો જોવા દેતા નહોતા. મારે નિશ્ચિત સમયે જ ઊંઘવું અને જાગવું પડતું. મારી પોતાની તો કોઈ લાઇફ જ નહોતી." મીરા એક એવા બ્રોકરના તલાશમાં હતાં જે તેને તુમેન નદી પાર કરાવીને સીમા પરના કડક જાપ્તાને ઓળંગી બીજા દેશમાં પહોંચાડી શકે. તેમનો પરિવાર સરકાર સાથે જોડાયેલો હોવાથી મોટાભાગના સ્મગલર્સ ખચકાતા હતા કે કદાચ તે સરકારને પોતાનું નામ આપી ન દે. મીરા (વચ્ચે) અને જિયુન (જમણે) આખરે ચાર વર્ષના પ્રયાસ બાદ મીરાને કોઈ માણસ મળી ગયો જે તેને મદદ કરવા તૈયાર હતો. આ રીતે ભાગનારા મોટાભાગના લોકોની જેમ મીરા પાસે પણ બ્રોકરને ચૂકવવા માટે પૂરતાં નાણાં નહોતાં. આથી, આ પૈસાના બદલામાં તે વેચાઈ જવા માટે સહમત થયાં. મીરાને લાગ્યું કે કદાચ તેમણે કોઈ રેસ્ટોરામાં કામ કરવાનું હશે. જોકે, તેમને ફસાવામાં આવ્યાં હતાં. મીરા એક એવી ટોળકીનો ભોગ બની ચૂકી હતી જે ઉત્તર કોરિયાથી ભાગી આવેલા લોકોને સેક્સ ઇન્ડસ્ટ્રીમાં ઘુસાડતી હતી. તુમેન નદી પાર કરીને ચીન આવ્યા બાદ મીરાને સીધા યેન્જી શહેરમાં લઈ જવામાં આવ્યાં અને એક કોરિયન-ચાઇનીઝ માણસને સોંપવામાં આવ્યાં. મીરાને પછી ખ્યાલ આવ્યો કે આ માણસ કોઈ ડાયરેક્ટર હતો. યેન્જી શહેર ચીનના યેન્બિઅન રિજિયનનું મુખ્ય કેન્દ્ર છે. મૂળ કોરિયાના લોકોની અહીં મોટી વસ્તી છે. આ શહેર ઉત્તર કોરિયા સાથેના વેપારનું હબ છે. ઉત્તર કોરિયાથી ભાગીને આવેલા અને છુપાઈને રહેનારા લોકોની વસતી ધરાવતાં ચીનનાં શહેરો પૈકીનું તે એક છે. ભાગીને આવેલા લોકોમાં મહિલાઓનું મોટું પ્રમાણ છે. ચીને તેમને કોઈ કાયદેસરનો દરજ્જો આપ્યો નથી, આથી તેમનું શોષણ થવાની ઘણી સંભાવના રહે છે. ઘણી મહિલાઓને, ખાસ કરીને ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં, 'પત્ની' તરીકે વેચી દેવામાં આવે છે. કેટલીક મહિલાઓને વેશ્યાવૃત્તિમાં તો કેટલીકને મીરાની જેમ સેક્સકૅમ ના કામમાં ધકેલવામાં આવે છે. તમે આ વાંચ્યું કે નહીં? સેક્સકૅમના ધંધામાં ફસાયાં ઍપાર્ટમૅન્ટમાં આવ્યા બાદ આખરે ડિયરેક્ટરે મીરાને જણાવ્યું કે તેમણે શું કામ કરવાનું છે. તેમણે મીરાની મુલાકાત અન્ય એક યુવતી સાથે કરાવી, જે તેની 'મેન્ટર' હતી અને તેની સાથે રૂમ શૅર કરવાની હતી. મીરાએ તેનું કામ જોઈને પ્રેક્ટિસ કરવાની હતી અને કામ શીખવાનું હતું. "મને માનવામાં આવતું નથી. અન્ય લોકોની સામે પોતાનાં કપડાં ઉતારવાં... એક મહિલા તરીકે આ કામ ખૂબ અપમાનજનક હતું." "હું ચોધાર આંસુએ રડી પડી, ત્યારે તેમણે મને પૂછ્યું કે શું મને ઘરની યાદ આવે છે?" સેક્સકૅમ વેબસાઇટ અને તેના મોટાભાગના યૂઝર્સ દક્ષિણ કોરિયાના હતા. તેઓ મિનિટના આધાર પર પેમેન્ટ કરતા હતા. આથી યુવતીઓ માટે એ જરૂરી હતું કે તે શક્ય એટલા વધારે સમય સુધી પુરુષોનું ધ્યાન ખેંચેલું રાખે. જ્યારે પણ મીરાને બીજા વિચારો આવે કે તે ભયની લાગણી વ્યક્ત કરે ત્યારે ડિરેક્ટર તેને પાછા ઉત્તર કોરિયા મોકલી દેવાની ધમકી આપતો. "મારા પરિવારના બધા સભ્યો સરકારમાં કામ કરતા હતા. જો હું પાછી ફરું તો પરિવાર માટે શરમની વાત હતી." "એના કરતાં તો સારું હતું કે હું ધુમાડાની જેમ અલોપ થઈ જઉં અને મરી જઉં." જિયુન 2010 માં જ્યારે ઉત્તર કોરિયાથી ભાગ્યાં ત્યારે તેઓ માત્ર 16 વર્ષનાં હતાં. તે બે વર્ષનાં હતી ત્યારે તેમનાં માતાપિતાએ છૂટાછેડા લીધા હતા. તેનો પરિવાર ગરીબીમાં સપડાયો. તે કામ કરીને પૈસા કમાઈ શકે તે માટે 11 વર્ષની ઉંમરે તેમણે સ્કૂલ છોડી દીધી. છેવટે તેમણે એકાદ વર્ષ માટે ચીન જઈને ઘર માટે થોડા પૈસા કમાવાનું નક્કી કર્યું. જોકે, મીરાની જેમ, તેમની સાથે પણ બ્રોકરે કપટ કર્યું અને સેક્સકૅમ ના ધંધામાં ફસાવી દીધાં. તેઓ જ્યારે યેન્જી શહેરમાં આવ્યાં ત્યારે ડાયરેક્ટરે તેમને ઉત્તર કોરિયા પરત મોકલી દેવાનો પ્રયાસ કર્યો. તેમણે કહ્યું કે જિયુન બહુ કાળી અને બદસૂરત હતી. આવી સ્થિતિ છતાં પણ જિયુન હવે પાછી જવા માંગતી નહોતી. "આ એક એવું કામ હતું જેને હું સૌથી વધુ ધિક્કારતી હતી." "પણ હું જીવના જોખમે ચાઈના આવી હતી અને હવે ખાલી હાથે પાછી ફરી શકું એમ નહોતી." "મારી ઇચ્છા હતી કે મારા દાદીદાદી આ દુનિયા છોડે તે પહેલાં હું તેમને થોડું સારું ખાવાનું ખવડાવું." "બસ આ કારણે જ હું બધું સહન કરતી ગઈ. હું મારા પરિવારને પૈસા મોકલવા માંગતી હતી." 'ડાયરેક્ટર યુવતીઓ માટે ખાવાનું લાવતો' મીરા ડાબે જિયુને ખૂબ મહેનત કરી. તેમને એમ હતું કે ડિરેક્ટર સારા કામ માટે તેને સારું એવું મહેનતાણું આપશે. ડિરેક્ટરે વાયદો કર્યો હતો કે તેઓ બહુ જલ્દીથી તેમના પરિવારનો સંપર્ક કરી શકશે. તેઓ પોતાના પરિવારને પૈસા મોકલી શકશે અને અન્ય યુવતીઓ કરતાં વધારે પૈસા કમાઈ શકશે. "હું ઇચ્છતી હતી કે ડિરેક્ટર મારી મહેનતને બિરદાવે. હું મારા પરિવારનો સંપર્ક કરવા માંગતી હતી." "હું માનતી હતી કે જો હું શ્રેષ્ઠ રીતે કામ કરું તો અન્ય યુવતીઓ કરતાં સૌથી પહેલાં મને આ કામથી અને આ જગ્યાથી મુક્તિ મળશે." ક્યારેક તો તેઓ માત્ર ચાર કલાકની ઊંઘ લેતાં કે જેથી પોતાનો રોજનો 177 ડૉલરનો ટાર્ગેટ પૂરો કરી શકે. પોતાના પરિવારને પૈસા મોકલવા માટે તેઓ ખૂબ બેબાકળી બન્યાં હતાં. ક્યારેક તો જિયુન મીરાને પણ સમજાવતી કે ડિરેક્ટરની વિરુદ્ધ જવાથી નહી પણ તેમની સાથે વાતચીત કરીને સમજાવવાથી ઉકેલ આવશે. તેઓ મીરાને કહેતાં, "પહેલાં ખૂબ મહેનત કર અને પછી જો ડિરેક્ટર તને ઘરે ન મોકલે તો તું એની સાથે દલીલ કરી શકીશ. જિયુન કહે છે કે જે વર્ષો દરમ્યાન તે અન્ય યુવતીઓથી વધારે કમાતી હતી ત્યારે ડિરેક્ટર તેની ઘણી તરફદારી કરતો હતો. "મને લાગતું કે તે ખરેખર મારી દરકાર કરે છે. જ્યારે મારી કમાણી ઘટવા લાગી ત્યારે તેના ચહેરાના હાવભાવ બદલાઈ ગયા." "તે મને આડુતેડું સંભાળવતો અને કહેતો કે ડ્રામા જોવા જેવી ફાલતુ ચીજો કરવાના બદલે વધારે મહેનત કર." ડિરેક્ટરનો પરિવાર ઍપાર્ટમૅન્ટનો સખ્ત પહેરો રાખતો. તેનાં માતાપિતા આગલા રૂમમાં સૂઈ જતા અને ઘરના પ્રવેશનો દરવાજો લોક રાખતા. ડિરેક્ટર યુવતીઓ માટે ખાવાનું લાવતો અને નજીકમાં રહેતો તેનો ભાઈ સવારે તેના ઘરનો કચરો ઠાલવવા માટે આવતો." 'અમે પાણીની બૉટલ પણ ખરીદી શકતા નહીં' જિયુન જિયુન કહે છે, "આ એક ભયંકર નજરકેદ હતી. તે જેલ કરતાં પણ ખરાબ હતી." યુવતીઓને જો તેમની કમાણી વધારે હોય તો મહિને એકવાર અને નહી તો છ મહિને એકવાર બહાર નીકળવાની પરવાનગી અપાતી. આ દુલર્ભ અવસર હતો, જે દરમિયાન તેઓ શોપિંગ કરતી અથવા તો સલૂનમાં જતી. જોકે, ત્યારે પણ તેમને એકબીજા સાથે વાત કરવાની મંજૂરી અપાતી નહીં. મીરા કહે છે, "ડિરેક્ટર અમારી ખૂબ નજીક ચાલતો, જાણે કે અમારો પ્રેમી હોય. કેમ કે તેને ડર હતો કે અમે ક્યાંક ભાગી ન જઈએ." "મને મારી રીતે ફરવા જવાની ઇચ્છા થતી પણ હું તેમ કરી શકતી નહીં." "અમને કોઈની સાથે વાત કરવાની મંજૂરી નહોતી. અમે પાણીની બૉટલ પણ ખરીદી શકતા નહી. મને લાગતું કે હું મૂરખ છું." ડિરેક્ટરે ઍપાર્ટમૅન્ટમાં ઉત્તર કોરિયાની એક મહિલાને મેનેજર તરીકે રાખી હતી. જ્યારે ડિરેક્ટર બહાર હોય ત્યારે તે અમારા બધા પર નજર રાખતી. ડિરેક્ટરે મીરાને પ્રૉમિસ કર્યું હતું કે જો તે વધારે મહેનત કરશે તો એ તેનાં લગ્ન કોઈ સારા માણસ સાથે કરાવશે. તેણે જિયુનને તેના પરિવારનો સંપર્ક કરાવવાનો વાયદો કર્યો હતો. જ્યારે જિયુને પોતાને મુક્ત કરવાની વાત કરી ત્યારે તેણે કહ્યું કે પહેલાં તારે તને અહીંયા લાવવા માટે થયેલો ખર્ચ ભરપાઈ કરવો પડશે અને આ માટે 53,200 ડૉલર કમાવા પડશે. પછી એકવાર તેણે કહ્યું કે તેને કોઈ બ્રોકર મળતો નથી, એટલે તે તેમને મુક્ત કરી શકે એમ નથી. મીરા અને જિયુનને સેક્સકૅમ પ્રવૃત્તિમાં તેમણે કરેલા કામના પૈસા ક્યારેય મળ્યા નહીં. ડિરેક્ટરે શરૂઆતમાં નફાના 30% આપવાની તૈયારી બતાવી હતી. જ્યારે તેમને મુક્ત કરવામાં આવે ત્યારે તેમને આ પૈસા મળવાના હતા. જોકે, મીરા અને જિયુનની બેચેની હવે વધી ગઈ હતી. તેમને લાગતું હતું કે તેઓ ક્યારેય મુક્ત થઈ શકશે નહીં. જિયુન કહે છે, "આમ તો હું એવી છોકરી નહોતી કે પોતાની જાતને મારી નાંખવાનો વિચાર કરું પણ અહીં મે ડ્રગનો ઑવરડોઝ લઈને અને બારીમાંથી કૂદકો મારીને મરવાનો પ્રયાસ કર્યો." વર્ષો પસાર થઈ ગયાં. મીરાને પાંચ વર્ષ અને જિયુનને આઠ વર્ષ. પછી મીરાનાં ત્રણ વર્ષ જૂના એક સેક્સકૅમ ગ્રાહકને તેની ઉપર દયા આવી. તેમણે મીરાને ચુન કી-વોન નામના એક ધર્મગુરુનો સંપર્ક કરાવી આપ્યો, જે છેલ્લાં 20 વર્ષથી ઉત્તર કોરિયાથી ભાગી આવેલા લોકોને મદદ કરતા હતા. પીડાદાયક કિસ્સો ગ્રાહકે મીરાના કમ્યુટરમાં રિમોટલી એક મૅસેજિંગ ઍપ્લિકેશન પણ ઇન્સ્ટૉલ કરી આપી કે જેથી તે ધર્મગુરુ સાથે વાતચીત કરી શકે. ઉત્તર કોરિયાથી ભાગી આવેલા લોકોમાં ધર્મગુરુ ચુન કી-વોન ઘણા જાણીતા છે. ઉત્તર કોરિયા સરકારનું ટેલિવિઝન જોકે ઘણીવાર તેમની ટીકા કરે છે અને તેમને એક કીડનેપર અને કપટબાજ માણસ ગણાવે છે. તેમણે 1999 માં એક ખ્રિસ્તી સેવાભાવી સંસ્થા 'દુરીહાના' ની સ્થાપના કરી છે. તેમના અંદાજ મુજબ તેમણે અત્યાર સુધીમાં ભાગીને આવેલા 1200 જેટલા લોકોને સલામત જીવનમાં પાછા ફરવામાં મદદ કરી છે. આમ તો તેમને દર મહિને મદદ માટે બે-ત્રણ રિક્વેસ્ટ મળતી હોય છે, પણ આ બધામાં તેમને ખાસ કરીને મીરા અને જિયુનનો કિસ્સો ઘણો આઘાતજનક લાગ્યો. "યુવતીઓને ત્રણેક વર્ષ સુધી બંધક બનાવી રાખવામાં આવી હોય તે મેં જોયું છે." "જોકે, આટલા લાંબા સમય સુધી બંધક બનાવાઈ હોય તેવું મેં અત્યાર સુધી ક્યારેય જોયું નથી. તેમનો કિસ્સો જાણીને મને ઘણી પીડા થાય છે." નોર્થ કોરિયાની ચેનલનો સ્ક્રિનશૉટ ચીનનો દાવો છે કે ઉત્તર કોરિયાથી ભાગેલી મહિલાઓની તસ્કરીનું કામ હવે ઘણું સુનિયોજિત રીતે કરવામાં આવે છે, અને બૉર્ડર પરના સૈનિકો પણ તેમાં સામેલ છે. ચીનના સરહદી વિસ્તારમાં રહેતા સ્થાનિક લોકો મહિલાઓની આ તસ્કરીના ધંધાને 'કોરિયન પીગ ટ્રેડ' તરીકે ઓળખે છે. સેંકડોથી હજારો ડૉલરમાં મહિલાઓનો ભાવ બોલાય છે. જોકે, આ અંગેના કોઈ સત્તાવાર આંકડા મેળવવા મુશ્કેલ છે પણ સંયુક્ત રાષ્ટ્રસંઘે ઉત્તર કોરિયાની મહિલાઓની તસ્કરીના મોટા પ્રમાણ અંગે ચિંતા જતાવી છે. અમેરિકન સરકારના માનવ તસ્કરી અંગેના વાર્ષિક રિપોર્ટમાં ઉત્તર કોરિયાને માનવ તસ્કરી બાબતે અત્યંત ખરાબ દેશો પૈકીનો એક ગણાવાઈ રહ્યો છે. ચુન એક મહિનાથી પણ વધુ સમય સુધી સેક્સકૅમ વેબસાઈટ પર ગ્રાહકના સ્વાંગમાં મીરા અને જિયુન સાથે સંપર્કમાં રહ્યા. યુવતીઓ એવો ડોળ કરતી કે તે પોતાના ગ્રાહક સાથે વાત કરી છે, જ્યારે હકીકતે તે પોતાની મુક્તિનું પ્લાનિંગ કરી રહી હતી. તેમણે કહ્યું, "સામાન્ય રીતે બંધક યુવતીઓને પોતાના લોકેશન અંગેની માહિતી હોતી નથી, કારણ કે તેમને ઍપાર્ટમૅન્ટ સુધી આંખે પટ્ટી બાંધીને કે રાતના સમયે લઈ જવામાં આવે છે." "સદભાગ્યે મીરા અને જિયુનને ખ્યાલ હતો કે તેઓ યેન્જી શહેરમાં હતી. તેઓ બહાર એક હોટલનું બોર્ડ જોઈ શકતી હતી." ચુને ગૂગલ મેપ્સ દ્વારા યુવતીઓનું ચોક્કસ લોકેશન શોધી કાઢ્યું. યુવતીઓને મુક્ત કરતાં પહેલાં તેમણે પોતાની સંસ્થા દુરીહાનાની એક વ્યક્તિને ઍપાર્ટમૅન્ટ પર નજર નાંખી આવવા માટે પણ મોકલી હતી. ભાગીને આવેલી કોઈ પણ વ્યક્તિ માટે ચીનની બહાર નીકળવું ઘણું જોખમી છે. મોટાભાગના લોકો ઉત્તર કોરિયા નહીં પણ કોઈ ત્રીજા જ દેશમાં જવા માંગતા હોય છે. ખાસ કરીને પહેલા તેઓ દક્ષિણ કોરિયાના રાજદૂતાવાસમાં જવા માંગતા હોય છે. કારણ કે ત્યાંથી તેમને દક્ષિણ કોરિયામાં આશ્રય લેવાની મંજૂરી મળી જતી હોય છે. પણ ઓળખકાર્ડ વિના ચીનમાં ટ્રાવેલ કરવામાં ઘણું જોખમ રહેલું છે. ચુન કહે છે, "પહેલાના સમયમાં ભાગીને આવેલા લોકો નકલી ઓળખકાર્ડથી છટકી શકતા હતા." "હવે અધિકારીઓ એક ઇલેક્ટ્રોનિક ડિવાઈસ સાથે રાખે છે, જેના દ્વારા તેમને ઓળખકાર્ડ સાચું છે કે નકલી તેનો ખ્યાલ આવી જાય છે." આશાનું કિરણ સેક્સ સાઇટ પર જિયુન ઍપાર્ટમૅન્ટમાંથી છુટકારો મેળવ્યા બાદ જિયુન અને મીરાએ દુરીહાનાના વૉલન્ટિયર્સની મદદથી ચીન પાર કરવાની લાંબી મુસાફરી શરૂ કરી. તેમની પાસે ઓળખકાર્ડ હતું નહીં એટલે કોઈ હોટલ કે હૉસ્ટેલમાં ઉતારો કરવાનું જોખમ લઈ શકાય એમ નહોતું. આથી તેમને ટ્રેનમાં સૂઈ જવું પડતું કે ઘણી રાતો ઊંઘ લીધા વિના જ કોઈ રેસ્ટોરામાં પસાર કરવી પડતી. ચીનમાં તેમના છેલ્લા દિવસે તેમણે એક પર્વત પર પાંચ કલાક સુધી ચઢાણ કર્યું અને આખરે સરહદ પાર કરીને પાડોશી દેશમાં પ્રવેશ કર્યો. તેઓ કયા રસ્તે કયા દેશમાં ગયા તે કહી શકાય એમ નથી. ઍપાર્ટમૅન્ટમાંથી છુટ્યા બાદ 12 દિવસ પછી મીરા અને જિયુન પહેલીવાર ચુન ને મળ્યા. જિયુન કહે છે, "મને એકદમ સલામત ત્યારે જ લાગશે જ્યારે મને દક્ષિણ કોરિયાનું નાગરિકત્વ મળે." "ધર્મગુરુ ચુન ને મળવા માત્રથી પણ મને સુરક્ષાની લાગણી થાય છે. હું મુક્ત થઈ ગઈ છું એ વિચારથી જ મને રડવું આવી જાય છે." કારમાં બીજા 27 કલાક સુધીની મુસાફરી કરીને તેઓ દક્ષિણ કોરિયાના નજીકના રાજદૂતાવાસ સુધી પહોંચ્યા. ચુન કહે છે કે ઉત્તર કોરિયાના કેટલાક લોકોને તેમની મુસાફરીનો છેલ્લો તબક્કો ઘણો મુશ્કેલ લાગતો હોય છે, કારણ કે તેઓ કારમાં આટલું બધું ટ્રાવેલ કરવા ટેવાયા હોતા નથી. "લોકો ઘણીવાર કારમાં માંદગીનો અનુભવ કરે છે અને ક્યારેક ઉલ્ટી કરીને બેહોશ થઈ જતાં હોય છે. સ્વર્ગમાં જવા માંગતા લોકો જાણે કે નરકના રસ્તેથી પસાર થઈ રહ્યા હોય એવું લાગે છે." મીરા અને જિયુન ઍમ્બેસીમાં પ્રવેશતા પહેલા મીરાએ નર્વસ થઈને એક સ્મિત કર્યું અને કહ્યું કે તેને રડવાનું મન થાય છે. જિયુન કહે છે, "મને લાગે છે કે હું નરકમાંથી બહાર આવી છું. અનેક લાગણીઓ ઊભરાઈ રહી છે." "હું જો દક્ષિણ કોરિયા જઈશ તો કદાચ મારા પરિવારને ક્યારેય નહી મળી શકું. મને અપરાધનો ભાવ થાય છે. મેં આ કારણથી ઘર અને દેશ છોડ્યા નહોતા." ધર્મગુરુ ચુન અને બંને યુવતીઓ રાજદૂતાવાસમાં પ્રવેશ કરે છે. થોડી ક્ષણો પછી ચુન બહાર આવે છે. તેમનું કામ પૂરું થયું છે. મીરા અને જિયુન પ્લેનથી સીધાં દક્ષિણ કોરિયા જશે, જ્યાં નેશનલ ઇન્ટેલીજન્સ સર્વિસ તેમનું આકરું સ્ક્રીનિંગ કરશે અને સુનિશ્ચિત કરશે કે આ યુવતીઓ જાસૂસ તો નથી ને! યુવતીઓએ ઉત્તર કોરિયાથી ભાગી આવેલા લોકો માટેના 'હેનાવોન રિસેટલમેન્ટ સેન્ટર'માં ત્રણ મહિના પસાર કરવાના રહેશે, જ્યાં તેમને દક્ષિણ કોરિયામાં નવું જીવન કેવી રીતે શરૂ કરવું તે અંગે પ્રેક્ટિકલ બાબતો શીખવવામાં આવશે. અહીં તેમને કરિયાણાની ખરીદી અને સ્માર્ટફોનના ઉપયોગ વિશે તાલીમ અપાશે. તેમને મુક્ત બજારના અર્થતંત્રની કામગીરી વિશે શીખવાડાશે અને જોબ ટ્રેનિંગ પણ અપાશે. તેઓ અહીં કાઉન્સેલિંગ પણ મેળવી શકશે. અને ત્યારબાદ તેઓ દક્ષિણ કોરિયાના સત્તાવાર નાગરિક બની શકશે. દક્ષિણ કોરિયામાં તમારું સપનું શું છે એમ પૂછવામાં આવતા મીરા કહે છે, "હું ઇંગ્લીશ અથવા ચાઇનીઝ શીખવા માગું છું, કે જેથી હું એક ટુર ગાઇડ બની શકું." જિયુન કહે છે,"હું કોઈ કાફેમાં જઈને કૉફી પીતાં-પીતાં મિત્રો સાથે વાતચીત કરી શકું એવું સામાન્ય જીવન જીવવા માગું છું." કોઈએ એકવાર મને કહ્યું હતું કે એક દિવસ આવશે જ્યારે વરસાદ થમી જશે પણ મારા માટે તો વર્ષાઋતુ એટલી લાંબી ચાલી કે હું ભૂલી જ ગઈ કે- સૂરજનું પણ કોઈ અસ્તિત્વ હોય છે." તમે અમને ફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, યુટ્યૂબ અને ટ્વિટર પર ફોલો કરી શકો છો


المسلمون يقولون إن إحراق جثث موتاهم يعدّ انتهاكا لتعاليم دينهم وكانت فاطمة رينوزا، وهي في الرابعة والأربعين وأمٌّ لثلاثة أبناء وتنتمي للأقلية المسلمة في سريلانكا، قد دخلت مستشفى في الرابع من مايو/أيار بعد الاشتباه في إصابتها بـكوفيد-19. السلطات حاصرتنا كانت فاطمة تعيش في العاصمة السريلانكية، كولومبو، وكانت تعاني صعوبات في التنفس عندما اشتبهت السلطات في إصابتها بفيروس كورونا المستجدّ. يقول محمد شفيق، زوج فاطمة، إن السلطات "حاصرت العائلة" يوم دخول فاطمة المستشفى ... "عناصر من الشرطة والجيش، فضلا عن مسؤولين، كانوا على باب منزلنا". ويضيف: "تم إجلاؤنا قبل رشّ المطهرات في كل مكان. كنا خائفين لكنهم لم يقولوا لنا أي شيء. حتى الطفل الرضيع ذي الثلاثة أشهر خضع للفحص الطبي وساقونا كالكلاب إلى مركز الحجر الصحي". مواضيع قد تهمك نهاية وهناكاحتُجزت العائلة ليلة واحدة "لكنهم أطلقوا سراحنا في اليوم التالي، وأخبرونا بضرورة الانعزال لمدة أسبوعين". ثم ماتت فاطمة في المستشفى وحدها. إجبار على توقيع أوراق كان على ابن فاطمة الكبير أن يذهب إلى المستشفى ليتعرف على جثة أمه. وهناك أخبروه أنها لن تعود إلى منزل العائلة لأن الوفاة كانت جراء الإصابة بـكوفيد-19. يقول الابن إنه أُجبر على توقيع أوراقٍ ترخّص إحراق جثة أمه، على الرغم من أن ذلك محظور في الديانة الإسلامية التي تعتبر إحراق الموتى انتهاكًا لحُرمة الجسد الإنساني. يقول الأب شفيق: "أخبروا ولدي أن أجزاء من جثة أُمّه بحاجة إلى التقطيع لإجراء مزيد من الفحوصات. ولكن لماذا الحاجة إلى ذلك إذا كانت قد ماتت بسبب كورونا؟". عائلة فاطمة بين عائلات أخرى في المجتمع المسلم في سريلانكا تتهم الحكومة باستخدام الوباء للتمييز ضدهم. إرشادات منظمة الصحة العالمية تقول عائلات المجتمع المسلم في سريلانكا إن السلطات تجبرهم على إحراق جثث موتاهم بسبب الفيروس، على الرغم من أن منظمة الصحة العالمية تقول إن الضحايا يمكن دفن جثثهم. وتقول هذه العائلات إن ذلك يأتي في إطار سلسلة من حلقات التخويف التي تتعرض لها الأقلية المسلمة على أيدي عرقية السنهالا التي تمثل أغلبية سكان سريلانكا. وفي أبريل/نيسان 2019، استهدف إسلاميون ينتمون إلى جماعات محلية مغمورة عددا من الفنادق والكنائس في العاصمة كولومبو وفي شرقي البلاد أسفرت عن سقوط أكثر من 250 قتيلا بينهم أجانب. الهجمات المروعة، التي تبنّاها تنظيم الدولة الإسلامية، تركت البلاد في حالة من الصدمة. ويشعر الكثير من المسلمين أن هذه التفجيرات الانتحارية تركتهم في دائرة الاتهام والشيطنة من جانب السريلانكيين. "مخاطر" الدفن السلطات في سريلانكا لم تعلن سوى عن إحدى عشرة وفاة فقط جراء الإصابة بفيروس كورونا، وقد أحرقت جثثها بما فيها جثث أشخاص مسلمين ومنذ الحادي والثلاثين من مارس/آذار ووفاة أول مسلم متأثرا بالفيروس في سريلانكا، تعمِد بعض النوافذ الإعلامية إلى تحميل المجتمع المسلم لائمة تفشّي الفيروس في البلاد، على الرغم من أن السلطات لم تعلن سوى عن إحدى عشرة وفاة فقط جراء الإصابة بفيروس كورونا المستجدّ. وقد أُحرقت كل جثث هذه الوفيات، بما فيها جثث المسلمين. ويقول كبير أخصائيي علم الأوبئة في الحكومة السريلانكية، سوغاث سماراويرا، إن كل ضحايا كوفيد-19 وأولئك المشتبه في أن تكون وفاتهم جراء الإصابة به - أُحرقت جثثهم، لأن دفنها قد يتسبب في تلويث التربة. ويشير سماراويرا إلى أن الخبراء في وزارة الصحة ينتهجون سياسة إحراق جثث قتلى كوفيد-19 من أجل خير المجتمع. لكن نشطاء مسلمين وقيادات مجتمعية وسياسيين يطالبون الحكومة بإعادة النظر في قرار إحراق جثث قتلى كوفيد-19، ولا سيما المسلمين. "البلد الوحيد" تُعدّ سريلانكا الدولة الوحيدة بين 182 دولة عضوة في منظمة الصحة العالمية، التي تحرق جثث قتلى كوفيد-19، بحسب علي زاهر مولانا، الوزير السابق والمرشح لخوض الانتخابات العامة المقبلة. وقال زاهر مولانا لبي بي سي إن المجتمع المسلم في سريلانكا يمكن أن يتقبل قرار الحكومة "إذا كان هناك دليل أو سَند علمي بأن دفن الجثث يشكل خطرا على الصحة العامة". ويرى قادة في هذا المجتمع أن الحكومة اتخذت قرارها في إطار "أجندة سياسية مظلمة" ترسّخ للتقسيم العرقي في البلاد. الكيل بمكيالين في اليوم نفسه الذي ماتت فيه فاطمة، مات أيضا عبد الحميد محمد، البالغ من العمر 64 عاما، في العاصمة كولومبو. وكان يعاني صعوبات في التنفس. وقال نوشاد، الابن الأصغر لعبد الحميد، إن جارًا لهم من أغلبية السنهالا مات أيضا في اليوم نفسه. وبسبب إجراءات الإغلاق فقد تعيّن نقْل الجثتين معا إلى المستشفى. وفي مستودع الجثث بالمستشفى، أخبر الطبيب الابن نوشاد بأنه غير مسموح له بأن يودّع جسد أبيه نظرا لخطورة كوفيد-19، رغم أنه لم يتأكد وفاته بسبب الفيروس. ويقول نوشاد إن "عائلة جارهم المتوفي الذي نُقل إلى المستشفى مع أبيهم، سُمح لأفرادها بتوديع فقيدهم وإقامة مراسم الجنازة المعتادة". أما والد نوشاد فلم يُسمَح بحضور مراسم إحراق جثته سوى لحفنة من أقاربه. وبعد نحو ستة أسابيع من رحيل فاطمة، لا يزال زوجها شفيق يحاول استيعاب ما حدث. ومما زاد ارتباك العائلة أن فنيين طبيين يشرفون على مسحات الفيروس يقولون إن نتيجة مسحة فاطمة لم تكن إيجابية كما ادعى القائمون على الأمر في المستشفى. يقول الزوج المكلوم: "نحن المسلمون لا نحرق جثث موتانا. وإذا كانوا على علم بأنها لم تصب بكورونا، فلماذا أحرقوا جثتها؟!"

તેમનું કહેવું છે કે વહીવટીતંત્ર કોવિડ-19થી મૃત્યુ પામતા દરદીના મૃતદેહને જબરજસ્તી અગ્નિદાહ આપી રહ્યું છે. જ્યારે ઇસ્લામમાં આ વર્જિત છે. ઇસ્લામમાં મૃતકની દફનવિધિ કરવામાં આવે છે. 4 મેએ 44 વર્ષીય ફાતિમા રિનોઝાને કોરોના વાઇરસના સંક્રમણની શંકા હેઠળ હૉસ્પિટલમાં ભરતી કરવામાં આવ્યાં હતાં. ફાતિમા ત્રણ બાળકોનાં માતા છે અને શ્રીલંકાની રાજધાની કોલંબોમાં રહે છે. તેમને શ્વાસ લેવામાં તકલીફ થઈ રહી હતી અને વહીવટીતંત્રને શંકા પણ હતી કે તેમને કોરોના વાઇરસનો ચેપ લાગ્યો હોઈ શકે છે. ફાતિમાના પતિ મોહમ્મદ શફીક કહે છે કે જે દિવસે ફાતિમાને હૉસ્પિટલમાં ભરતી કરાવવામાં આવ્યાં ત્યારે વહીવટીતંત્રે તેમના પરિવારને એક પ્રકારે કબજામાં લઈ લીધા હતા. તેઓ કહે છે, "પોલીસ અધિકારી અને સૈન્ય અધિકારીઓ અમારા ઘરે પહોંચી ગયા. તેમણે અમને અમારા ઘરની બહાર કાઢ્યા અને આખા ઘરમાં તમામ જગ્યાએ કીટાણુનાશકનો છંટકાવ કર્યો." "અમે પહેલાં ઘણા ડરેલા હતા પરંતુ તેમણે પણ અમને કાંઈ જણાવ્યું નહીં. અમારા પરિવારની ત્રણ મહિનાની બાળકીનો પણ ટેસ્ટ કરવામાં આવ્યો. તેઓ અમને કૂતરાની જેમ બહાર કાઢીને ક્વોરૅન્ટીન સેન્ટર લઈ ગયા." ફાતિમાના પરિવારને આખી રાત ક્વોરૅન્ટીન સેન્ટરમાં રાખવામાં આવ્યો અને તેમને બીજા દિવસે છોડી મૂકવામાં આવ્યા. તેમને કહેવામાં આવ્યું કે તેઓ બે અઠવાડિયાં સુધી આઇસોલેશનમાં રહે. પરંતુ પરિવારને ત્યાં સુધીમાં હૉસ્પિટલમાંથી સમાચાર મળી ગયા હતા કે ફાતિમાનું મૃત્યુ થઈ ગયું છે. દસ્તાવેજ પર જબરજસ્તી સહી કરાવવામાં આવી પ્રતીકાત્મક તસવીર ફાતિમાના જુવાન દીકરાને હૉસ્પિટલ આવવા માટે કહેવામાં આવ્યું જેથી તેઓ પોતાની માતાની ઓળખ કરી શકે. તેમને કહેવામાં આવ્યું કે ફાતિમાનું મૃત્યુ કોરોના વાઇરસના કારણે થયું છે, આથી તેમનો મૃતદેહ પરિવારને પરત આપી નહીં શકાય. ફાતિમાના દીકરા કહે છે કે વહીવટીતંત્રે તેમની સાથે બળજબરીથી દસ્તાવેજો પર સહી કરાવી, જેમાં લખવામાં આવ્યું છે કે ફાતિમાના મૃતદેહને દફનાવવામાં આવશે નહીં, પરંતુ તેમને અગ્નિદાહ આપવામાં આવશે. તેઓ કહે છે કે ઇસ્લામના કાયદા પ્રમાણે મૃતકને દફનાવી દેવામાં આવે છે, જ્યારે તેનો અગ્નિદાહ કરવો તેના શરીર માટે યોગ્ય માનવામાં આવતું નથી. મોહમ્મદ શફીકનો આરોપ છે કે હૉસ્પિટલમાં જે કાંઈ થયું છે તેમના અંગેની સંપૂર્ણ જાણકારી તેમના પરિવારને આપવામાં આવી નથી. તેઓ કહે છે, "મારા દીકરાને કહેવામાં આવ્યું હતું કે ફાતિમાના શરીરના કેટલાક ભાગને વધારે ટેસ્ટિંગ માટે અલગ કરવામાં આવશે. જો ફાતિમા કોરોના પૉઝિટિવ હતી તો તેમને તેના શરીરના બીજા ભાગ કેમ જોઈએ છે?" હવે ફાતિમાનો પરિવાર શ્રીલંકાના એ તમામ પરિવારોમાંથી એક છે જે સરકાર પર કોરોના મહામારીની આડમાં તેમની સાથે ભેદભાવ કરવાનો આરોપ મૂકે છે. વિશ્વ સ્વાસ્થ્ય સંગઠનની ગાઇડલાઇન આ પરિવારોનું કહેવું છે કે વહીવટીતંત્ર તેમની પર કોરોના વાઇરસથી મૃત્યુ પામેલાનો અગ્નિદાહ કરવા દબાણ કરી રહ્યું છે. જ્યારે વિશ્વ સ્વાસ્થ્ય સંગઠને આપેલી ગાઇડલાઇન પ્રમાણે કોરોના પૉઝિટિવ દરદીના મડદાને દફનાવી પણ શકાય છે. તેમનો આરોપ છે કે બહુસંખ્યક સિંહલા વસતી દ્વારા તેમની તપાસ કરાવવાની અને પછી તેમને ડરાવવાની નવી પૅટર્ન બની ગઈ છે. એપ્રિલ 2019માં ઇસ્લામી ઉગ્રવાદીઓ સાથે જોડાયેલાં કેટલાંક સ્થાનિક સમૂહોએ કોલંબોની જાણીતી હૉટલો અને ચર્ચોમાં આત્મઘાતી હુમલાઓ કર્યા હતા. આ હુમલાઓમાં 250થી વધારે લોકોનાં મૃત્યુ થયાં હતાં, જેમાં અનેક વિદેશી સામેલ હતા. આ હુમલાની જવાબદારી કથિત રીતે ઇસ્લામી ઉગ્રવાદી જૂથ ઇસ્લામિક સ્ટેટે લીધી હતી જે શ્રીલંકા માટે ચોંકાવનારી વાત હતી. અનેક મુસ્લિમોને લાગે છે કે આ આત્મઘાતી હુમલાઓ પછી તેમને દુશ્મનની જેમ જોવામાં આવી રહ્યા છે. શું શબને દફનાવવામાં જોખમ આવી શકે છે? માર્ચ 31એ શ્રીલંકામાં કોરોના વાઇરસના કારણે પહેલી મુસ્લિમ વ્યક્તિનું મૃત્યુ થયું. આ પછી અનેક મીડિયા અહેવાલો બીમારીના ફેલાવવા માટે જાહેરમાં મુસ્લિમને જવાબદાર માનવામાં આવ્યા હતા. જોકે અધિકૃત રીતે હાલ સુધી દેશમાં કોરોના વાઇરસના કારણે કુલ 11 લોકોનાં મૃત્યુ થયાં છે અને તમામ મૃતકોના અગ્નિસંસ્કાર કરવામાં આવ્યા છે. શ્રીલંકાની સરકારમાં ચીફ એપિડેમિયોલૉજિસ્ટ ડૉક્ટર સુગતા સમરવીરા કહે છે કે કોરોના મહામારીને લઈને સરકારની એ નીતિ છે કે જો કોઈ વ્યક્તિ કોરોના વાઇરસના કારણે મૃત્યુ પામે કે પછી મૃત્યુ પામનાર વ્યક્તિ કોરોના વાઇરસ સંક્રમિત હોવાની શંકા હોય તો તે આવા કેસમાં મૃતકના મૃતદેહને સળગાવી દેવામાં આવે છે. આવું એટલે થાય છે કે દફનાવાથી ગ્રાઉન્ડવોટર દૂષિત થવાનો ભય રહે છે. ડૉક્ટર સમરવીરા કહે છે કે "સમાજની ભલાઈ માટે જ" સ્વાસ્થ્ય મંત્રાલયમાં ક્લિનિકલ ઍક્સ્પર્ટ્સે આ નીતિ અપનાવી છે. પરંતુ મુસ્લિમ ઍક્ટિવિસ્ટ્સ, સમુદાય સાથે જોડાયેલા નેતાઓ અને રાજનેતાઓએ સરકારને પોતાના આ નિર્ણય પર ફેરવિચારણા માટે કહ્યું છે. "શબને સળગાવતો એકમાત્ર દેશ" પૂર્વ મંત્રી અને આગામી સામાન્ય ચૂંટણીના ઉમેદવાર અલી જાહિર મૌલાનાએ અદાલતમાં એક અરજી ફાઇલ કરી છે, જેમાં તેમણે કહ્યું છે કે વિશ્વ સ્વાસ્થ્ય સંગઠનના 182 સભ્ય દેશોમાં શ્રીલંકા એકમાત્ર એવો દેશ છે જ્યાં કોવિડ-19થી મરનાર લોકોને અગ્નિદાહ આપવામાં આવે છે. મૌલાનાએ બીબીસીને કહ્યું કે "જો આ વાતના કોઈ પુરાવા હોય અથવા પછી કોઈ વૈજ્ઞાનિક પ્રમાણ હોય છે કે કોવિડ-19ના મૃતકને દફનાવવાથી સાર્વજનિક સ્વાસ્થ્યને નુકશાન પહોંચે છે" તો દેશનો મુસ્લિમ સમુદાય સરકારના નિર્ણયનો જરૂર સ્વીકાર કરશે. શ્રીલંકા મુસ્લિમ કૉંગ્રેસના વરિષ્ઠ નેતા આ નિવેદન સાથે સહમત થાય છે અને કહે છે કે આ સ્પષ્ટ છે કે અગ્નિદાહના પક્ષમાં સરકાર પાસે ન તો પુરાવા છે અને નથી સ્વાસ્થ્ય સાથે જોડાયેલાં કારણ. સરકારે "રાજકીય એજન્ડા" હેઠળ વંશના આધારે દેશને વહેંચવાનો નિર્ણય કર્યો છે. વિવિધ દેશમાં વિવિધ નિયમ જે દિવસે ફાતિમાનું મૃત્યુ થયું એ દિવસે કોલંબોમાં 64 વર્ષના અબ્દુલ હમીદ મોહમ્મદ રફાએદીનનું મૃત્યુ તેમની બહેનના ઘરે થયું. ચાર બાળકોના પિતા રફાએદ્દીન મજૂરીકામ કરે છે અને તેમને શ્વાસ લેવામાં તકલીફ પડી રહી હતી. તેમના નાના દીકરા નૌશાદ રફાએદીન કહે છે કે તે જ દિવસે તેમના પડોશમાં એક બીજી વ્યક્તિનું મૃત્યુ થયું હતું જે બહુસંખ્યક સિંહલા ધર્મના હતા. નૌશાદ કહે છે કે આ સમયે દેશમાં કોરોના વાઇરસના કારણે લૉકડાઉન લાગેલું હતું અને અવરજવર પર પ્રતિબંધ હતો. સ્થાનિક પોલીસે તેમના પરિવારને કહ્યું કે તે પોતાના પિતા અને પડોશીનો મૃતદેહ લેવા હૉસ્પિટલ પહોંચે. હૉસ્પિટલના મડદાઘરમાં કોવિડ-19નો ભય દર્શાવતા ડૉક્ટરોએ તેમના પિતાના મૃતદેહને સ્પર્શવાની પરવાનગી ન આપી. જોકે હાલ સુધી એ સ્પષ્ટ ન હતું કે તેમના પિતાનું મૃત્યુ કોરોના વાઇરસના કારણે થયું છે. સમાજમાં ભેદભાવનો ભય નૌશાદને વાંચતા આવડતું નથી. તેમને કહેવામાં આવ્યું છે કે તેમને કેટલાક દસ્તાવેજો પર સહી કરવાની છે, જેથી વહીવટીતંત્ર તેમની પરવાનગીથી તેમના પિતાને અગ્નિદાહ આપી શકે. નૌશાદ કહે છે કે તેમને એ ખ્યાલ ન હતો કે જો તેઓ આવું કરવાની ના પાડશે તો તેમની સાથે શું થશે, પરંતુ તેમને ભય હતો કે તેમણે સહી કરવાની ના પાડી તો તેમના પરિવારને ભેદભાવની સમસ્યા સહન કરવી પડી શકે છે. જોકે તેઓ કહે છે કે તેમના પડોશી સાથે અલગ વ્યવહાર કરવામાં આવ્યો હતો. તેઓ કહે છે, "પડોશીને તેમના પરિવારના સભ્યના મૃતદેહની સાથે જવા દેવામાં આવ્યા અને તેમને દફનાવવાની પરવાનગી આપવામાં આવી." તેઓ કહે છે કે તેના પડોશીના પરિવારના સભ્યોને મૃતકોના છેલ્લાં દર્શન કરવાની પણ પરવાનગી મળી. જ્યારે તેમના પિતાના અગ્નિદાહ સમયે અને તેમના કેટલાક પરિવારના સભ્યો હાજર રહી શક્યા હતા. આ બધાની વચ્ચે ફાતિમાના મૃત્યુ હવે છ અઠવાડિયાં થઈ ગયાં છે અને શફીક તેમની યાદોની સાથે જીવવાનું શીખી રહ્યા છે. કોરોના વાઇરસના ટેસ્ટિંગની બાબતો પર ધ્યાન રાખતા ડૉક્ટરે કહ્યું કે ફાતિમાનો કોરોના વાઇરસનો ટેસ્ટ પૉઝિટિવ આવ્યો નહોતો, જ્યારે હૉસ્પિટલને શંકા હતી કે તેઓ પૉઝિટિવ છે. આ જાણકારી મળ્યા બાદ ફાતિમાનો પરિવાર હવે વધારે કન્ફ્યૂઝ છે. શફીક કહે છે, "અમે મુસલમાન મૃત્યુ પામતા લોકોનો અગ્નિસંસ્કાર નથી કરતા. જો તેમને ખબર નથી કે ફાતિમાને કોરોના વાઇરસ નથી તો પછી તેમણે અગ્નિદાહ કેમ કર્યો?" તમે અમને ફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, યૂટ્યૂબ અને ટ્વિટર પર ફોલો કરી શકો છો


تعمل لجنة من الخبراء الاستشاريين في منظمة الصحة العالمية WHO على تقييم هذا الأمر. وستعمل اللجنة على تمحيص نتائج بحث يتناول: هل أن مدى انتشار الفيروس في الهواء أبعد مما كان متوقعا في السابق، حيث تشير دراسة أمريكية إلى أن مدى انتشار الفيروس عبر السعال يصل إلى 6 أمتار، و عبر العطس إلى 8 أمتار. وقال رئيس اللجنة، البروفيسور ديفيد هيمان، لبي بي سي إن البحث الجديد قد يؤدي إلى تحول بشأن استخدام الكمامات للوقاية من الفيروس. وأضاف المدير السابق لمنظمة الصحة العالمية قائلا: "إن المنظمة فتحت النقاش مجددا بشأن الدليل الجديد لبحث هل يجب علينا تغيير التوصيات المتعلقة باستخدام الكمامات أم لا". مواضيع قد تهمك نهاية ما هي النصيحة الحالية؟ توصي منظمة الصحة العالمية بالإبقاء على مسافة متر على الأقل بعيدا عن أي شخص يسعل أو يعطس لتجنب خطر العدوى. كما توصي أيضا بأن يرتدي المريض أو من تظهر عليه الأعراض الكمامة. ولكنها توصي الأصحاء بارتداء الكمامة فقط إذا كانوا يعتنون بمشتبه في إصابتهم، أو إذا كانوا هم أنفسهم يسعلون ويعطسون. يشير البحث إلى أن رذاذ السعال والعطس يمكن أن يذهب أبعد مما يعتقد حاليا وتؤكد منظمة الصحة العالمية على أن الكمامة تكون فعالة فقط إذا صاحبها غسيل اليدين باستمرار. ونصحت بريطانيا، إلى جانب دول أخرى كالولايات المتحدة، بوضع مسافة أمان؛ أي الإبقاء على مسافة مترين على الأقل بعيدا عن الآخرين. وجاءت هذه النصيحة بناء على دليل يُظهر أن الفيروس ينتقل فقط عبر الرذاذ. ماذا يقول البحث الجديد؟ استخدم باحثون في معهد ماساتشوستس للتكنولوجيا (MIT) في كامبريدج في الولايات المتحدة كاميرات ذات سرعة عالية وغيرها من أجهزة الاستشعار ليقيّموا بدقة ما يحدث في أعقاب السعال أو العطس. وتوصل هؤلاء إلى أن الزفير يُنتج سحابة صغيرة من الغاز سريعة الحركة تحوي قطرات رذاذ صغيرة مختلفة الأحجام، وتذهب قطرات الرذاذ الأصغر حجما منها إلى مسافات بعيدة. ووجدت الدراسة، التي أُجريت في ظل ضوابط مختبرية، أن السعال يمكن أن يُرسل الرذاذ لأكثر من 6 أمتار، في حين أن العطس يُمكن أن يرسله لأكثر من 8 أمتار. ما الذي يعنيه ذلك؟ قالت لي البروفيسورة ليديا بوريويبا، من معهد ماساتشوستس للتكنولوجيا والتي قادت فريق البحث، إنها تشعر بالقلق بشان المفهوم الحالي عن "مسافة الأمان" المطلوبة لتجنب عدوى فيروس كورونا. وأوضحت قائلة:" إن زفيرنا، سواء في حالة السعال أو العطس، هو سحابة غازية لديها زخم كبير، ويمكنها الذهاب بعيدا وهي تحوي قطرات رذاذ من كل الأحجام تنتشر في أنحاء الغرفة، وبالتالي تسقط الفكرة الزائفة التي تربط مسافة الأمان بمتر أو مترين، والناتجة عن الملاحظة والقياس المباشر لمدى انتشار السعال والعطس". هل يغير ذلك النصيحة المعتمدة بشأن الكمامات؟ بحسب البروفيسورة بوريويبا : يقلص ارتداء الكمامات المخاطر في ظروف معنية، خاصة في الأماكن المغلقة والغرف سيئة التهوية. فعلى سيبل المثال، فإن الكمامة في حالة وجودك في مواجهة شخص مصاب يُمكن أن تساعد في تحويل مسار تنفسه وما يحمله من فيروسات بعيدا عن أنفك وفمك. وتقول البروفيسورة بوريويبا:" إن الكمامات الرقيقة لن تحمي من استنشاق الجزيئات الصغيرة في الهواء حيث إنها لا توفر مرشحات، ولكنها قد تحول السحابة المدفوعة بزخم كبير إلى الجانب بدلا من الأمام". ماذا يعتقد مستشارو منظمة الصحة العالمية؟ ووفقا للبروفيسور هيمان فإنه سيتم تقييم البحث الجديد من معهد ماساتشوستس للتكنولوجيا وغيره من المؤسسات لأنه يشير إلى أن رذاذ السعال والعطس يمكن أن يذهب أبعد مما يعتقد حاليا. يشدد البروفيسور هيمان على ضرورة ارتداء الكمامة باستمرار وقال إنه لو تم التثبت من هذا الدليل فإنه ربما يعني ذلك أن ارتداء كمامة يكون مساويا في فعاليته أو أكثر فعالية من التباعد". ولكنه شدد على ضرورة ارتداء الكمامة بشكل صحيح وإحكام ربطها حول الأنف. وحذر البروفيسور هيمان من أن الكمامة إذا كانت رطبة فإن الجزيئات قد تمر خلالها وأنه يجب على الناس خلعها بحرص حتى لا ينتقل الفيروس لأيديهم. وأضاف قائلا إن على الناس أن يرتدوا الكمامات بشكل مستمر. وأوضح: "يجب ألا تقرر عقب ارتداء الكمامة خلعها لتدخين سيجارة أو تناول وجبة، فلابد من ارتدائها طوال الوقت". ومن المقرر أن تعقد اللجنة، التي تعرف باسم المجموعة الاستشارية الاستراتيجية الفنية لمواجهة أخطار الأمراض المعدية، اجتماعها المقبل خلال الأيام القليلة القادمة. وقال متحدث باسم دائرة الصحة العامة في إنجلترا إن ثمة أدلة ضعيفة على الفوائد الكبيرة لارتداء الكمامات خارج المؤسسات الطبية. وأضاف قائلا: "إنه يجب ارتداء الكمامات بطريقة صحيحة، وتغييرها باستمرار، وخلعها بطريقة صحيحة، وأن يترافق ذلك مع سلوك صحي يراعي مستلزمات النظافة الشخصية والتعقيم، حتى يكون ارتداؤها فعالا". وأشار أيضا إلى أن "الدراسات أظهرت أن الالتزام بهذه التوصيات المتعلقة بارتداء الكمامات يقل بمرور الزمن عندما يستمر ارتداء الكمامات أوقاتا زمنية طويلة". هل غيرت الدول نصائحها بشأن ارتداء الكمامة؟ ظل ارتداء الكمامات تقليدا سائدا في الدول الآسيوية في الوقت الذي يحظى فيه ارتداء الكمامات بشعبية منذ فترة طويلة في آسيا، يُعيد المركز الأمريكي للسيطرة على الأمراض CDC تقييم هذه النصيحة للناس في الوقت الحالي. وفي أستراليا، ترتدي الشرطة الآن الكمامات وتشترط على أي شخص يتعامل مع الشرطة أن يرتديها أيضا. وتُصر المتاجر على أن يرتدي المتسوقون فيها الكمامات أيضا. وقد بات هذا المشهد، الذي كان نادرا في أوروبا، شائعا الآن، وقد تُسرّع نصيحة جديدة من منظمة الصحة العالمية من وتيرة هذا التغيير.

વિશ્વ આરોગ્ય સંસ્થાના સલાહકારોની એક પેનલ આ સવાલ પર વિચારણા કરી રહી હતી. પેનલના સભ્યો સંશોધનોને આધારે એ નક્કી કરવા કોશિશ કરી કે અગાઉની ધારણા કરતાં શું દૂર સુધી ચેપ લાગવાની શક્યતા છે ખરી. બીબીસી ન્યૂઝ ઑનલાઇનના હૅલ્થ ઍડિટર મિશેલ રૉબોર્ટસ વિશ્વ આરોગ્ય સંસ્થાની ભલામણનો ટાંકીને કહે છે કે મેડિકલ માસ્ક આરોગ્યકર્મીઓ પૂરતા સીમિત રહેવા જોઈએ અને સામાન્ય લોકોએ તેનો ઉપયોગ ન કરવો જોઈએ. વિશ્વ આરોગ્ય સંસ્થાના કહેવા મુજબ જેનામાં લક્ષણો હોય કે જે સંદિગ્ધ લોકની સારવારમાં રત હોય તેમણે માસ્ક પહેરવો જોઈએ. વિશ્વ આરોગ્ય સંસ્થા દરેક લોકો માટે માસ્કની ભલામણ નથી કરતી કેમ કે કાઢવામાં અને પહેરવામાં ચેપનો ખતરો ઊભો થઈ શકે છે અને તે ઉપરાંત જો અન્ય કોઈએ તેનો વપરાશ કરેલો હોય તો તેમનો ચેપ પણ લાગી શકે છે. આ ઉપરાંત વિશ્વ આરોગ્ય સંસ્થાનું કહેવું છે કે માસ્કને લીધે સુરક્ષિત હોવાનો ખોટો અહેસાસ પણ વ્યક્તિમાં આવી શકે. વિશ્વ આરોગ્ય સંસ્થા સલામત સામાજિક અંતર અને હાથ ધોવા પર વધારે ભાર આપવાનું કહે છે. અમેરિકામાં થયેલા એક અભ્યાસમાં જણાવાયું છે કે ઉઘરસ આવે તેના કારણે 6 મીટર સુધી અને છીંકને કારણે 8 મીટર સુધી છાંટા ઊડી શકે છે. અગાઉ પેનલના વડા પ્રોફેસર ડેવિડ હેયમૅને બીબીસી ન્યૂઝને જણાવ્યું કે નવા સંશોધન પછી માસ્ક પહેરવા વિશેની સલાહમાં ફેરફાર થઈ શકે છે તેવી વાત કરી હતી. વિશ્વ આરોગ્ય સંસ્થાના ડિરેક્ટર રહી ચૂકેલા હેયમૅને જણાવ્યું કે "WHO નવા પુરાવાના આધારે તે બાબતની ફરી ચર્ચા કરી રહી છે કે શું માસ્ક પહેરવા માટે અપાયેલી સલાહમાં ફેરફાર કરવો જોઈએ કે નહીં." ભારતમાં કોરોના વાઇરસના કેસ કુલ કેસ સાજા થયા મૃત્યુ સ્રોત : આરોગ્ય અને પરિવાર કલ્યાણ મંત્રાલય, કેન્દ્ર સરકાર કલાકની સ્થિતિ 11: 30 IST હાલમાં શું સલાહ આપવામાં આવેલી છે? WHO દ્વારા હાલમાં અપાયેલી સલાહ પ્રમાણે કોઈ પણ વ્યક્તિ ખાંસી ખાતી હોય કે છીંક ખાતી હોય તેનાથી કમસે કમ એક મીટરનું અંતર રાખવું જોઈએ, જેથી ચેપ લાગવાનું જોખમ ટાળી શકાય. જે લોકો બીમાર હોય અને અથવા જેમનામાં ચેપનાં લક્ષણો દેખાયાં હોય તેમણે માસ્ક પહેરવો જોઈએ તેવી સલાહ પણ અપાયેલી છે. જોકે વિશ્વ આરોગ્ય સંસ્થાએ સલાહ આપેલી છે કે તંદુરસ્ત લોકોએ ત્યારે જ માસ્ક પહેરવાની જરૂર છે જ્યારે કોઈ દર્દીની સંભાળ લઈ રહ્યા હોય. અન્ય કોઈ વ્યક્તિને ચેપ લાગ્યાની શક્યતા હોય તો તેની સંભાળ લેનારી વ્યક્તિએ માસ્ક પહેરવો જોઈએ. આ ઉપરાંત ખાંસી થઈ હોય કે છીંકો આવી રહી હોય ત્યારે પણ તંદુરસ્ત વ્યક્તિએ માસ્ક પહેરવો જોઈએ. ભારતમાં કોરોના વાઇરસના કેસ આ માહિતીને નિયમિત રીતે અપડેટ કરવામાં આવે છે, છતાં તેમાં કોઈ રાજ્ય કે કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશના આંકડા તાત્કાલિક ન દેખાય તેવી શક્યતા રહેલી છે. સ્રોત : આરોગ્ય અને પરિવાર કલ્યાણ મંત્રાલય, કેન્દ્ર સરકાર કલાકની સ્થિતિ 11: 30 IST જોકે એ વાત પર ભાર મૂકવામાં આવ્યો છે કે માસ્ક પહેરવાનો ફાયદો ત્યારે જ છે, જ્યારે સાથોસાથ વારંવાર હાથ ધોવાની કાળજી લેવાતી હોય. સાથે જ માસ્કનો યોગ્ય રીતે ઉપયોગ થવો જોઈએ અને યોગ્ય રીતે તેનો નિકાલ થવો જોઈએ. યુકેમાં તથા અમેરિકા સહિતના અન્ય દેશોમાં બે જણ વચ્ચે અંતર જાળવવાની સલાહ આપવામાં આવી છે, તેમાં ઓછામાં ઓછું 2 મીટરનું અંતર જાળવવાનું કહેવાયું છે. આ સલાહ એવા પુરાવાના આધારે આપવામાં આવી છે કે વાઇરસ લિક્વિડના ડ્રૉપમાં એટલે કે ખાંસી કે છીંકના છાંટામાં હોય ત્યારે જ બીજાને લાગે છે. અત્યારે એવું સમજવામાં આવે છે કે મોટા ભાગના કેસમાં છાંટા હવામાં વિખેરાઈ જાય છે અથવા વ્યક્તિમાંથી નીકળ્યા પછી નજીકમાં જમીન પર પડી જાય છે. નવું સંશોધન શું કહે છે? કૅમ્બ્રિજની મેસેચૂસેટ્સ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઑફ ટેક્નોલૉજી (એમઆઈટી)ના સંશોધકોએ હાઇસ્પીડ કૅમેરા તથા બીજા સેન્સર્સનો ઉપયોગ કરીને એ જાણવાની કોશિશ કરી હતી કે કોઈ ખાંસી કે છીંક ખાય ત્યારે શું થાય છે. સંશોધકોએ જોયું કે જોરથી બહાર છાંટા ઊડે તે પછી તેનાથી તેજ ગતિ ધરાવતા નાનકડા વાદળ જેવું બને છે, જેની અંદર નાનીમોટી અનેક સાઇઝના ભીના છાંટા હોય છે. તેમાંથી જે છાંટા સૌથી નાના હોય તે વધુ દૂર સુધી ફેંકાતા હોય છે. લૅબોરેટરી કન્ડિશનમાં કરવામાં આવેલા આ અભ્યાસમાં જોવા મળ્યું હતું કે ખાંસી ખાવાને કારણે 6 મીટર સુધી અને છીંક ખાવાથી 8 મીટર સુધી બહુ ઝડપથી છાંટા ઊડે છે. તેનાથી શું થઈ શકે? આ અભ્યાસની આગેવાની લેનારા એમઆઈટીના પ્રોફેસર લિડિયા બોરોઇબાએ જણાવ્યું કે હાલમાં 'સલામત અંતર' કેટલું કહેવાય તેના વિશેની જે ધારણા છે તેનાથી પોતે ચિંતિત છે. "આપણે જ્યારે બહાર કશુંક છોડીએ, ખાંસી ખાઈએ કે છીંક ખાઈએ ત્યારે તેનાથી ગેસનું ક્લાઉડ બને છે તે બહુ ઝડપથી ગતિ કરતું હોય છે. તે દૂર જઈ શકે છે અને દરેક સાઇઝના છાંટાને પોતાની અંદર રાખીને કમરામાં દૂર સુધી જઈ શકે છે," એમ તેઓ કહે છે. "તેથી એક કે બે મીટરના અંતરે રહેવાથી સલામત રહેવાશે, કોઈક રીતે છાંટા નીચે જમીન પર પડી જશે એવું માની લેવાયું છે તે કોઈ અભ્યાસના આધારે નથી. માપ લઈને, વિઝ્યુઅલાઇઝ કરીને કે વારંવારના પ્રયોગો કરીને આવું નક્કી કરાયું નથી." તો શું માસ્ક વિશેની સલાહમાં ફેરફાર કરવો જોઈએ? પ્રોફેસર બોરોઇબાનું માનવું છે કે કેટલીક સ્થિતિમાં, ખાસ કરીને બંધ કમરામાં અને ઓછા હવાઉજાસવાળા કમરામાં માસ્ક પહેરવાથી જોખમ ઘટાડી શકાશે. દાખલા તરીકે, કોઈને ચેપ લાગેલો હોય ત્યારે તેમને સામેથી મળવાથી માસ્ક હોય તો તેનાથી તેમના શ્વાસને અને તેમના મોંમાંથી નીકળતા છાંટાને તમારા મોંમાં જતા અટકાવી શકાય છે. પ્રોફેસર બોરોઇબા કહે છે, "જોકે નબળા પ્રકારના માસ્કને કારણે બહુ નાના એવા પાર્ટીક્યુલેટ્સ રોકી શકાતા નથી. તેમાં યોગ્ય ફિલ્ટ્રેશન ના હોવાથી હવામાં રહેલા કણ અટકી શકશે નહીં." "જોકે માસ્કના કારણે એવું થઈ શકે કે ક્લાઉડ ઊડતું હોય છે તે સીધું આવવાને બદલે બાજુની તરફ વાળી શકાય." WHOના સલાહકારો શું વિચારી રહ્યા છે? પ્રોફેસર હેયમૅનના જણાવ્યા અનુસાર એમઆઈટી તથા અન્ય ઇન્સ્ટિટ્યૂટ્સ દ્વારા થયેલા અભ્યાસોનું મૂલ્યાંકન કરવામાં આવશે, કેમ કે તેમાં એવું જણાવાઇ રહ્યું છે કે ધારણા કરતાં ખાંસી અને છીંકથી વધુ દૂર સુધી છાંટા જઈ શકે છે. તેમણે કહ્યું કે જો પુરાવા આ બાબતને સાબિત કરશે તો પછી "અંતર રાખવા જેટલું જ અથવા તો તેનાથી વધારે સલામત એ રહેશે કે માસ્ક પહેરવામાં આવે." જોકે તેઓ ચેતવણી આપે છે કે માસ્કને યોગ્ય રીતે પહેરવો પડે. નાક ફરતે સીલ હોવું જોઈએ. જો માસ્ક ભીનો થઈ જાય તો પાર્ટિકલ્સ તેમાંથી પસાર થઈ શકે છે એમ પ્રોફેસર હેયમેન જણાવે છે. માસ્કને યોગ્ય રીતે દૂર કરવો જોઈએ જેથી તેના કારણે હાથને ચેપ ના લાગે. તેમણે ઉમેર્યું કે સતત માસ્ક પહેરી રાખવો પણ જરૂરી બને. "માસ્ક પહેર્યો હોય અને પછી તેને કોઈક કારણસર દૂર કરવામાં આવે તે યોગ્ય નથી. સિગારેટ પીવા કે જમવા માટે હઠાવી દેવામાં આવે તેનો અર્થ નથી. સતત માસ્ક પહેરી રાખવો પડે," એમ તેઓ કહે છે. ચેપના જોખમની બાબતમાં તૈયાર કરવામાં આવેલી, સ્ટ્રેટેજિક એન્ડ ટેકનિકલ ઍડવાઇઝરી ગ્રૂપના નામે તૈયાર કરવામાં આવેલી આ પેનલની આગામી વર્ચ્યુઅલ મિટિંગ થોડા દિવસોમાં યોજાવાની છે. પબ્લિક હેલ્થ ઇંગ્લૅન્ડના પ્રવક્તાએ જણાવ્યું કે ક્લિનિકલ સેટિંગ સિવાય અન્ય જગ્યાએ માસ્ક પહેરવાનો બહુ ફાયદો નથી. "ફેસમાસ્ક યોગ્ય રીતે પહેરવો પડે, વારંવાર બદલવો પડે, યોગ્ય રીતે તેને દૂર કરવો પડે અને સલામત રીતે તેનો નિકાલ કરવો પડે. આ ઉપરાંત તેને સ્વચ્છતાના અન્ય નિયમો સાથે વાપરવો પડે તો જ અસરકારક થાય. "સંશોધન જણાવે છે કે લાંબો સમય માસ્ક પહેર્યા પછી આ બીજી બધી બાબતોમાં થોડી ઢીલ આવી જતી હોય છે." શું માસ્ક પહેરવા વિશે દેશોમાં સલાહમાં ફેરફાર નથી થઈ રહ્યો? લાંબા સમયથી એશિયામાં લોકપ્રિય રહેલા માસ્ક હવે અમેરિકાની સેન્ટર ફૉર ડિસીઝ કન્ટ્રોલ પર જાહેર જનતાના ઉપયોગ માટે વિચારવા લાગી છે. ઑસ્ટ્રિયામાં પણ લોકો તેને પહેરવા લાગ્યા છે અને પોલીસ સાથે જેમણે પણ કામ પાર પાડવાનું હોય તેમણે પહેરવો જ પડે છે. સુપરમાર્કેટ્સમાં પણ આગ્રહ રાખવામાં આવે છે કે ગ્રાહકો માસ્ક પહેરે. યુરોપમાં સામાન્ય રીતે માસ્ક પહેરેલા લોકો જોવા મળતા નહોતા, પણ હવે વિશ્વ આરોગ્ય સંસ્થાની સલાહને કારણે કદાચ વધુ લોકો માસ્ક સાથે ફરતા જોવા મળશે. તમે અમને ફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, યૂટ્યૂબ અને ટ્વિટર પર ફોલો કરી શકો છો


تقول منظمة "أنقذوا الأطفال" إن نحو مليون شخص يواجهون الجوع بسبب الصراع وقالت إحدى الأمهات للمنظمة إنها اضطرت لمشاهدة واقعة مقتل ابنها، البالغ من العمر 12 عاما، بهذه الطريقة على مقربة من مكان كانت تختبئ فيه مع أطفالها الآخرين. وقُتل ما يربو على 2500 شخص وفر 700 ألف من منازلهم منذ بدء التمرد في عام 2017. وينتمي المسلحون إلى تنظيم ما يعرف بالدولة الإسلامية. وقالت منظمة "أنقذوا الأطفال" في تقريرها إنها تحدثت مع أسر فرت من منازلها، وأبلغت عن مشاهد مروعة في المقاطعة الغنية بالغاز. مواضيع قد تهمك نهاية وأضافت إحدى الأمهات، التي لم ُيكشف عن اسمها حماية لها، إن طفلها البكر ذُبح على مقربة من المكان الذي كانت تختبئ فيه مع أطفالها الآخرين. وقالت: "تعرضت قريتنا في تلك الليلة لهجوم وأُحرقت المنازل". وأضافت: "عندما بدأ الهجوم، كنت في المنزل مع أطفالي الأربعة، حاولنا الفرار إلى الغابة لكنهم أخذوا ابني البكر وذبحوه. لم نستطع أن نفعل شيئا خشية أن نُقتل أيضا". وقالت سيدة أخرى إن مسلحين قتلوا ابنها، واضطرت إلى الفرار مع أطفالها الثلاثة الآخرين. وأضافت: "بعد مقتل ابني البالغ من العمر 11 عاما، أدركنا أن البقاء في قريتي لم يعد آمنا". وقالت السيدة: "هربنا إلى منزل والدي في قرية أخرى، لكن الهجمات بدأت هناك أيضا بعد أيام قليلة". اضطر الآلاف في كابو ديلغادو إلى الفرار من منازلهم وقال تشانس بريغز، مدير مكتب منظمة "أنقذوا الأطفال" في موزمبيق، إن تقارير وقوع هجمات تستهدف الأطفال "تؤلمنا بشدة". وأضاف: "بكى موظفونا عندما سمعوا قصص المعاناة التي ترويها الأمهات في مخيمات النازحين". ووصف مقرر الأمم المتحدة الخاص المعني بحالات الإعدام خارج نطاق القضاء تصرفات المسلحين بأنها "قاسية لا تصفها كلمات". من هم المسلحون؟ يُعرف المتمردون محليا باسم "الشباب"، على الرغم من عدم وجود صلات تربطهم بحركة جهادية في الصومال تحمل نفس الاسم. وكان المتمردون قد أعلنوا قسم الولاء لتنظيم الدولة الإسلامية، الذي يقول إنه نفذ عددا من الهجمات في موزمبيق، ويبدو أنه يروج لمشاركته في عمليات هناك كجزء من عملية "امتياز". وتصنف وزارة الخارجية الأمريكية المتمردين منظمة إرهابية. وقلما أعلنت الحركة عن دوافعها أو قيادتها أو مطالبها. وكان قيادي مسلح قد قال في مقطع فيديو العام الماضي: "نحن نحتل (المدن) لنكشف أن الحكومة الحالية غير عادلة، إنها تهين الفقراء وتجني الأرباح للرؤساء". كما تحدث الرجل عن الإسلام ورغبته في "حكومة إسلامية، لا حكومة كُفّار"، وأشار أيضا إلى انتهاكات مزعومة من جانب جيش موزمبيق، ودأب على الشكوى من أن الحكومة "غير عادلة". يشكل المسلمون 18 في المئة من عدد سكان موزمبيق وقال تشانس بريغز لبي بي سي إنه يصعب تحديد سبب دقيق لأعمال العنف. وأضاف:"تحتل موزمبيق مرتبة ثامن أفقر دول العالم، وتعد مقاطعة كابو ديلغادو أفقر مقاطعة في موزمبيق، وعلى الرغم من ذلك توجد موارد معدنية هائلة بها، ويشعر البعض بأن الموارد لا يجري اقتسامها بطريقة عادلة ويبدو أن هذا هو المحرك للصراع". وقال بريغز: "لكن بصراحة وفي ظل غياب بيان، يصعب فهم الدوافع على نحو دقيق، لكن ما نشهده هو أن المتمردين يحاولون طرد الناس، ويستغلون الشباب لتجنيدهم في صفوفهم، ويقتلونهم إذا رفضوا، ويذبحونهم أحيانا. إنهم يطردون الناس بعيدا، بالفعل يصعب معرفة ما هي نهاية اللعبة". ما الوضع في كابو ديلغادو؟ ليست هذه المرة الأولى التي ترد فيها أنباء عن وقوع عمليات ذبح في المنطقة. وأفادت وسائل إعلام حكومية، في نوفمبر/تشرين الثاني الماضي، ذبح ما يزيد عن 50 شخصا في ملعب لكرة القدم في كابو ديلغادو. وفي أبريل/نيسان من العام الماضي، ذُبح عشرات أو قتلوا بالرصاص في هجوم على إحدى القرى. الآلاف فروا من منازلهم في موزمبيق في السنوات الأخيرة وتقول منظمات حقوق الإنسان إن قوات الأمن ارتكبت أيضا انتهاكات، من بينها اعتقالات تعسفية وتعذيب وقتل، خلال عمليات ضد الجهاديين. وناشدت حكومة موزمبيق من أجل مساعدة دولية تهدف إلى قمع التمرد. وقال مسؤولون بالسفارة الأمريكية في العاصمة، مابوتو، يوم الاثنين إن عسكريين أمريكيين سيقضون شهرين في تدريب جنود في موزمبيق، فضلا عن توفير "معدات طبية واتصالات". وأفاد بيان أصدرته السفارة أن "الحماية المدنية وحقوق الإنسان والمشاركة المجتمعية تعد أمورا أساسية للتعاون الأمريكي، وهي ضرورية لمحاربة تنظيم الدولة الإسلامية في موزمبيق بطريقة فعالة".

મોઝામ્બિકના કાબો ડેલગાડો વિસ્તારમાં બાળકોના શિરચ્છેદ કરવામાં આવી રહ્યાં છે એક માતાએ 'સેવ ધ ચિલ્ડ્રન' એનજીઓને જણાવ્યું કે તેમણે તેમના 12 વર્ષના બાળકનું માથું કપાતું જોયું છે. જ્યારે આ ઘટના બની રહી હતી ત્યારે તેઓ પાસે જ તેમનાં બીજાં બાળકો સાથે સંતાઈ ગયાં હતાં. 2017માં મોઝામ્બિકમાં બળવા શરૂ થયા છે, જેમાં અત્યાર સુધી 2500થી વધુ લોકો મૃત્યુ પામ્યાં છે અને સાત લાખ લોકોને દેશ છોડી ભાગવું પડ્યું છે. આ હિંસા પાછળ ઇસ્લામિક સ્ટેટ સાથે સંકળાયેલા ઉગ્રવાદી કાબો ડેલગાડોનો હાથ છે. 'સેવ ધ ચિલ્ડ્રન'એ પોતાના અહેવાલમાં જણાવ્યું નથી કે આ હુમલા પાછળ કોણ છે, પરંતુ એનજીઓ મુજબ ત્યાંથી ભાગી આવેલા લોકોએ આવી ક્રૂર ઘટનાઓ વિશે જણાવ્યું છે. તાન્ઝાનિયાની સરહદ સાથે અડીને આવેલા કાબો ડેલગાડો વિસ્તારમાં ગૅસનો વિપુલ ભંડાર છે. સીરિયા યુદ્ધ : બશર અલ અસદ, રશિયા, અમેરિકા અને ઇસ્લામિક સંગઠનો વચ્ચેની લડાઈની કહાણી લોકો શું કહી રહ્યા છે? સંયુક્ત રાષ્ટ્રના અધિકારી મુજબ ઉગ્રવાદીઓ દ્વારા કરાતી હત્યાઓ એટલી ક્રૂર છે કે એને શબ્દોમાં વર્ણવી શકાય નહીં. 'સેવ ધ ચિલ્ડ્રન'ને એક માતાએ જણાવ્યું કે 'મારી આંખ સામે મારા પુત્રનું માથું કાપી દેવાયું હતું.' સુરક્ષાના કારણોસર આ મહિલાની ઓળખ જાહેર કરવામાં આવી નથી. તેઓ કહે છે, "એ રાત્રે અમારા ગામ પર હુમલો થયો અને અમારાં ઘર સળગાવી દેવામાં આવ્યાં. જ્યારે આ બધું શરૂ થયું ત્યારે હું ચાર બાળકો સાથે ઘરે હતી." "અમે જંગલ તરફ ભાગવાનો પ્રયાસ કર્યો, પરંતુ તેમને મારા મોટા છોકરાનું અપહરણ કરી લીધું અને માથું વાઢી નાખ્યું. અમે કશું કરી ન શક્યાં, નહીં તો અમે પણ માર્યાં ગયાં હોત." અન્ય એક મહિલા કહે છે કે ઉગ્રવાદીઓએ તેમના પુત્રની હત્યા કરી નાખી અને ત્રણ બાળકો સાથે તેમને ભાગવું પડ્યું. તેઓ કહે છે, "જ્યારે મારા 11 વર્ષના પુત્રની હત્યા કરવામાં આવી, ત્યારે અમને લાગ્યું કે હવે ગામમાં રહેવું સલામત નથી. હું ભાગીને મારા પિતાના ઘરે આવી ગઈ, પણ થોડા દિવસો બાદ ત્યાં પણ હુમલા શરૂ થઈ ગયા." ચાન્સ બ્રિગ્સ મોઝામ્બિકમાં 'સેવ ધ ચિલ્ડ્રન'ના નિદેશક છે. "તેઓ કહે છે કે બાળકો પર થતાં હુમલાના અહેવાલોએ અમને અંદરથી હચમચાવી નાખ્યા છે. ભાગીને કૅમ્પમાં આવતી મહિલાઓએ જ્યારે આપવીતી જણાવી ત્યારે અમારા કર્મચારીઓની આંખોમાં આંસુ આવી ગયાં." સંયુક્ત રાષ્ટ્રના વિશેષ અધિકારી મુજબ ઉગ્રવાદીઓ દ્વારા કરવામાં આવતી હત્યાઓ એવી ક્રૂર છે, જેને શબ્દોમાં વર્ણવી ન શકાય. કોણ છે આ ઉગ્રવાદીઓ? અલ શબાબનું એક સંગઠન સોમાલિયામાં એક દાયકાથી સક્રિય છે. સ્થાનિક લોકોમાં આ ઉગ્રવાદીઓ 'અલ શબાબ' તરીકે ઓળખાય છે. અરબી ભાષામાં તેનો અર્થ યુવાની થાય છે. તેનાથી એ વાતનો અંદાજ આવે છે કે ઉગ્રવાદીઓને કાબો ડેલગાડોના મુસ્લિમ વિસ્તારોમાં રહેતા મોટા ભાગના બેરોજગાર યુવાનોનું સમર્થન મળી રહ્યું છે. અલ શબાબનું એક સંગઠન સોમાલિયામાં એક દાયકાથી સક્રિય છે. મોઝામ્બિક બહાર આ સંગઠન અલ-કાયદા સાથે સંકળાયેલું છે. અલ શબાબ મુજબ મોઝામ્બિકમાં તે ઇસ્લામિક સ્ટેટ આંદોલન સાથે સંકળાયેલું છે. ઇસ્લામિક સ્ટેટ મુજબ તેને જે વિસ્તારને સેન્ટ્રલ આફ્રિકા પ્રૉવિંસ કહે છે, ત્યાંથી આ ઉગ્રવાદીઓ આવે છે. ગયા વર્ષે ઇસ્લામિક સ્ટેટે કાબો ડેલ્ગાડોમાં લડાકુઓને એકે-47 રાઇફલ અને રૉકેટથી ચાલતા ગ્રૅનેડ્સ સાથેની અમુક તસવીરો બહાર પાડી હતી. ઉગ્રવાદવિરોધી નિષ્ણાતો આ તસવીરોથી ચેતી ગયા હતા, કારણ કે તેનાથી માહિતી મળી રહી હતી કે ઘણા દેશોમાં સક્રિય જેહાદીઓ પોતાના લાભ માટે સ્થાનિક બળવાખોરોનો લાભ લઈ રહ્યા છે. બળવાખોરો શું ઇચ્છે છે? નિષ્ણાતોના મતે બળવા પાછળ ત્યાંની ખરાબ સામાજિક-આર્થિક પરિસ્થિતિ જવાબદાર છે. કેટલાક નિષ્ણાતોના મતે બળવા પાછળ ત્યાંની ખરાબ સામાજિક-આર્થિક પરિસ્થિતિ જવાબદાર છે. સ્થાનિક લોકોની ફરિયાદ છે કે વિસ્તારમાં આવેલા રૂબી અને ગૅસ-ઉદ્યોગનો તેમને ઓછો લાભ મળે છે. ગયા વર્ષે એક વીડિયો સામે આવ્યો હતો. જેમાં એક ઉગ્રવાદી નેતાએ કહેતા સંભળાય છે, "વિસ્તારો પર પોતાના કબજા દ્વારા અમે જણાવવા માગીએ છીએ કે વર્તમાન સરકાર અન્યાયી છે. આ સરકાર ગરીબોનું અપમાન કરે છે અને માલિકોને ફાયદો કરાવે છે." આ વ્યક્તિએ ઇસ્લામ વિશે વાતો કરી અને ઇસ્લામિક સરકાર સ્થપાય તેવી ઇચ્છા જાહેર કરી. આ વ્યક્તિએ એવો પણ આરોપ લગાવ્યો કે મોઝામ્બિકનું સૈન્ય લોકોને હેરાન કરે છે અને આ સરકાર અન્યાય કરે છે. ચાન્સ બ્રિગ્સે બીબીસી વર્લ્ડ સર્વિસને જણાવ્યું કે "આ ઉગ્રવાદીઓના હેતુઓ શું છે તે જાણવું મુશ્કેલ છે, કારણ કે તેમની પાસે આ સાથે સંબંધે કોઈ દસ્તાવેજો નથી." તેઓ કહે છે, "પોતાના સાથે જોડાવવા માટે તેઓ યુવાનોની પસંદગી કરે છે અને જો તેઓ ઇનકાર કરે તો તેમને મારી નાખવામાં આવે છે. ઘણી વખત તેમનું માથું વાઢી નાખવામાં આવે છે. તેનો અંત શું આવશે તે કહેવું મુશ્કેલ છે." ગયા વર્ષે કાબો ડેલગાડોની રાજધાની પેમ્બાની મુલાકાત લીધા બાદ દક્ષિણ આફ્રિકાના બિશપ્સ કૉન્ફરન્સના પ્રતિનિધિમંડળે જણાવ્યું હતું કે "જેટલા પણ લોકો સાથે અમે વાત કરી બધાએ જણાવ્યું કે આ વિસ્તારમાં આવેલા ખનીજ અને ગૅસ-સંસાધનો પર બહુરાષ્ટ્રીય કંપનીઓના નિયંત્રણને લઈને યુદ્ધ થઈ રહ્યું છે." કાબો ડેલગાડો કાબો ડેલગાડો મોઝામ્બિકનો સૌથી ગરીબ પ્રાંત છે, અહીં બેરોજગારી અને નિરક્ષરતાનું પ્રમાણ વધારે છે. વર્ષ 2009-10માં અહીં રૂબીઝનો ભંડાર અને ગૅસ ફિલ્ડ મળી આવ્યાં હતાં. તેનાથી આશા બંધાઈ હતી કે અહીં રોજગારીની તકો ઉત્પન્ન થશે અને સ્થાનિક લોકોનું જીવનધોરણ સુધરશે. જોકે ટૂંક સમયમાં લોકોની અપેક્ષાઓ તૂટી ગઈ. એવો આક્ષેપ કરવામાં આવ્યો હતો કે સત્તાધારી ફ્રીલિમો પાર્ટીના એક નાના પણ પસંદગીના વર્ગને તમામ ફાયદાઓ મળે છે. મોઝામ્બિકને 1975માં સ્વતંત્રતા મળી ત્યારથી આ પક્ષ સત્તામાં છે. નવા ઇસ્લામિક ઉપદેશકો, પછી ભલે તેઓ પૂર્વ આફ્રિકન હોય અથવા મોઝામ્બિકના હોય, આ લોકોએ વિદેશમાં તાલીમ મેળવ્યા બાદ મસ્જિદોની સ્થાપના કરી અને દલીલ કરી કે સ્થાનિક ઇમામ ફ્રીલિમો પક્ષની કમાણીના પ્રયત્નોમાં સામેલ છે. કેટલીક નવી મસ્જિદોએ સ્થાનિક લોકોની આર્થિક મદદ કરી કે જેથી તેઓ પોતાનું કાર્ય શરૂ કરી શકે. સાથે-સાથે નોકરીની તકો પણ આપી. આ ઇસ્લામી ઉપદેશકોએ દલીલ હતી કે શરિયા હેઠળ સમાજ વધુ ન્યાયસંગત હશે. તેનાથી યુવાનો આકર્ષાયા અને આ યુવાનો હવે બળવાની કરોડરજ્જુ છે. સરકારનું શું કહેવું છે? હિંસાના કારણે સમગ્ર કાબો ડેલગાડો વિસ્તાર ખાલી થઈ ગયો છે. સરકારનું ધ્યાન લશ્કરી ઉકેલ પર હોવાનું જણાય છે પરંતુ તેમની સેના આવા બળવાનો સામનો કરવા માટે તૈયાર નથી. સોમવારે રાજધાની માપુટોમાં સ્થિત એમરિકાના દૂતાવાસના અધિકારીએ જણાવ્યું કે અમેરિકન સેનાના જવાનો સૈનિકોને તાલીમ આપવા માટે બે મહિના મોઝામ્બિકમાં રહેશે. આ ઉપરાંત તેમને તબીબી અને સંદેશાવ્યવહારનાં ઉપકરણો પણ પ્રદાન કરવામાં આવશે. ગયા વર્ષે યુરોપિયન યુનિયને પણ જાહેરાત કરી હતી કે તે મોઝામ્બિકના સૈનિકોને તાલીમ આપવામાં આવશે. યુરોપિયન યુનિયન અને અમેરિકાની મદદ એ અહેવાલો બાદ આવી હતી, જેમાં કહેવામાં આવ્યું હતું કે ઉગ્રવાદીઓ સામે લડવા માટે મોઝામ્બિકે રશિયન અને દક્ષિણ આફ્રિકના ભાડે સૈનિકો લીધા છે. જોકે, એવા અહેવાલો છે કે રશિયાના આ ખાનગી લડવૈયાઓએ કાબો ડેલગાડોથી પીછેહઠ કરી છે, કારણ કે તેમને ત્યાંના બળવાખોરોના હાથે મોટું નુકસાન વેઠવું પડ્યું છે. આ બધાની વચ્ચે આ બળવાખોરોનો હજી કોઈ પ્રદેશ નથી. ગયા વર્ષે મોસિમબોઆ ડા પરિયાના વ્યૂહરચનાત્મક દૃષ્ટિએ મહત્ત્વપૂર્ણ મનાતા બંદર અને બીજા મહત્ત્વપૂર્ણ શહેર ક્વિસાંગા પર ટૂંક સમય માટે તેમનો કબજો હતો. ગયા વર્ષે તાન્ઝાનિયાના ગૅસથી સમૃદ્ધ વિસ્તાર મટવારાનાં ઘણાં ગામો પર સરહદની આ તરફથી હુમલો પણ કરવામાં આવ્યો હતો. તમે અમને ફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, યૂટ્યૂબ અને ટ્વિટર પર ફોલો કરી શકો છો


بن سلمان أكد استعداد بلاده للحصول على أسلحة نووية إذا فعلت إيران ذلك وقال بن سلمان في حوار مع برنامج 60 دقيقة على شبكة سي بي إس الأمريكية، إن السعودية "لا تريد الحصول على الأسلحة النووية"، لكنه استطرد موضحا "لكن دون شك إذا طورت إيران قنبلة نووية، فسوف نتبعها في أسرع وقت ممكن". وخفضت إيران من قدرات برنامجها النووي، عقب توقيع اتفاق مع قوى دولية كبرى في 2015، لكن الرئيس الأمريكي دونالد ترامب، هدد بانسحاب الولايات المتحدة من هذا الاتفاق. اهتمام غير مسبوق في بريطانيا بزيارة ولي العهد السعودي محمد بن سلمان التغييرات في السعودية منذ أصبح محمد بن سلمان وليا للعهد وتتنافس السعودية وإيران على النفوذ في الشرق الأوسط منذ فترة طويلة، وكلتاهما تقدم نفسها ممثلة لطائفة في العالم الإسلامي (السعودية عن السنة وإيران عن الشيعة)، كما انهما تلعبان دورا في الصراعات الدائرة بالمنطقة من خلال دعم وتمويل جماعات متحاربة في عدة دول. وتصاعدت المواجهة وحدة التوتر بين الرياض وطهران، في السنوات الأخيرة، مع اشتداد الحرب في كل من سوريا واليمن. صواريخ إيرانية في عرض عسكري بالعاصمة طهران محمد بن سلمان: تزويد إيران الحوثيين بالصواريخ "عدوان قد يرقى إلى أعمال الحرب" وتحدث بن سلمان عن وصفه السابق للمرشد الأعلى لإيران أية الله على خامنئي بأنه "هتلر الجديد في الشرق الأوسط، وقال إنه "يريد التوسع عبر إنشاء مشروع خاص به في الشرق الأوسط يشبه إلى حد كبير مشروع هتلر التوسعي في عصره". محمد بن سلمان: علي خامنئي هتلر جديد في الشرق الأوسط وأضاف :" لم تدرك العديد من الدول حول العالم وفي أوروبا مدى خطورة هتلر حتى حدث ما حدث. لا أريد أن أرى نفس الأحداث تتكرر في الشرق الأوسط". ووقعت المملكة العربية السعودية، الحليف الرئيسي للولايات المتحدة ، على معاهدة عدم انتشار الأسلحة النووية منذ عام 1988. الاتفاق النووي وضع قيود على البرنامج النووي الإيراني من غير المعروف حتى الأن ما إذا كانت السعودية قد حاولت تطوير أسلحة نووية من تلقاء نفسها، ولكن تقارير تحدثت عن استثمارها في مشاريع الأسلحة النووية الباكستانية. وحذر عاموس يادلين، الرئيس السابق للمخابرات العسكرية الإسرائيلية، أمام مؤتمر في السويد عام 2013، من أن حال حصول إيران على القنبلة النووية، "فإن السعوديين لن ينتظروا شهرًا واحدًا. لقد دفعوا ثمن القنبلة بالفعل ، سيتوجهون إلى باكستان للحصول على ما يريدونه". ووقعت إيران أيضا على معاهدة عدم الانتشار النووي، ودائما ما تقول إن برامجها النووية لأغراض سلمية فقط.. هل بات الاتفاق النووي الايراني على مفترق طرق؟ لكن في عام 2015، وقعت طهران على الاتفاق النووي من أجل رفع العقوبات الاقتصادية المفروضة عليها في مقابل فرض قيود على البرامج النووية، والتي تخشى القوى العالمية أن تستخدمها لصنع سلاح نووي. وقيد الاتفاق عملية تخصيب اليورانيوم وإنتاج البلوتونيوم في المفاعلات الإيرانية، وسمح أيضا بتكثيف عمليات التفتيش والرقابة على المنشآت النووية الإيرانية. ترامب يعارض الاتفاق النووي مع إيران ووصفه بانه "صفقة سيئة" ورغم احتفاء الرئيس الأمريكي السابق باراك أوباما، بهذا الاتفاق واعتباره نصرا له ولإدراته، إلا أن ترامب لا يرى هذا ووصف الاتفاق بأنه "الأسوأ على الإطلاق". ترامب: إيران تنتهك روح الاتفاق النووي وأقال ترامب مؤخرا وزير خارجيته ريكس تيلرسون، لأنه يؤيد الاتفاق النووي مع إيران، وجاء برئيس المخابرات الأمريكية السابق مايك بومبيو، والذي يعارض الاتفاق أيضا ويرى بضرورة إلغائه. في يناير/ كانون ثاني، مدد ترامب قرار تخفيف العقوبات على إيران بسبب ما قال إنه سيكون آخر مرة. وينتهي تعليق العقوبات في مايو/ أيار. وناشد قادة أوروبيون، من بريطانيا وفرنسا وألمانيا، الرئيس الأمريكي للحفاظ على الاتفاق النووي، ويقولون إنه يؤدي الغرض المطلوب منه. ويعتقد على نطاق واسع أن إسرائيل هي البلد الوحيد في الشرق الأوسط الذي لديه أسلحة نووية، ولكنها ترفض تأكيد أو نفي أن لديها ترسانة نووية.

ક્રાઉન પ્રિન્સે અમેરિકાની ચેનલ સીબીએસ ન્યૂઝને આપેલા ઇન્ટર્વ્યૂમાં કહ્યું, "અમારો દેશ પરમાણુ હથિયારોનું નિર્માણ કરવા નથી માંગતો. "પરંતુ જો ઈરાન અણુબૉમ્બ બનાવશે તો અમે પણ ટૂંક સમયમાં અણુ હથિયારોનું નિર્માણ કરીશું." વર્ષ 2015માં થયેલા કરાર બાદ ઈરાને તેનો પરમાણુ કાર્યક્રમ અટકાવી દીધો હતો. જોકે, અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે ધમકી આપી હતી કે તેઓ આ કરારમાંથી ખસી શકે છે. મધ્ય-પૂર્વમાં સાઉદી અરેબિયા તથા ઈરાનની દુશ્મની દાયકાઓ જૂની છે, બંને દેશોમાં ઇસ્લામના ભિન્ન પંથોનું પ્રભુત્વ છે. ઈરાનમાં શિયા પંથને અનુસરવામાં આવે છે, જ્યારે સાઉદી અરેબિયામાં સુન્ની પંથનું પ્રભુત્વ છે. ગત કેટલાક વર્ષો દરમિયાન સીરિયા તથા યમનનાં ગૃહયુદ્ધના પગલે બંને રાષ્ટ્રો વચ્ચે તણાવ વકર્યો છે. 'મધ્યપૂર્વના હિટલર' પ્રિન્સ મોહમ્મદ બિન સલમાન સાઉદી અરેબિયાના ભાવિ સુલતાન છે અને હાલમાં સાઉદીના સંરક્ષણપ્રધાન છે. ઇન્ટર્વ્યૂ દરમિયાન તેમણે ઈરાનના નેતા આયાતોલ્લાહ અલી ખમેનઈની 'હિટલર' સાથેની સરખામણી પાછળના તર્ક ગણાવ્યા હતા. પ્રિન્સ સલમાને કહ્યું, "તેઓ (ખમેનઈ) મધ્યપૂર્વમાં પોતાની આગવી યોજનાઓ પર કામ કરવા ચાહે છે, પોતાના કાળમાં હિટલરના વિચાર પણ એવા જ હતા." "જ્યાર સુધી હિટલરે તારાજી ન ફેલાવી, ત્યાર સુધી યુરોપ કે અન્ય કોઈ દેશને અંદાજ ન હતો કે તેઓ કેટલા ખતરનાક સાબિત થશે. હું નથી ઇચ્છતો કે મધ્યપૂર્વમાં પણ એવું જ થાય." પાકિસ્તાનનો પરમાણુ કાર્યક્રમ મધ્યપૂર્વમાં સાઉદી અરેબિયા એ પાકિસ્તાનનું સૌથી મોટું ભાગીદાર છે. 1988માં પરમાણુ હથિયાર અપ્રસાર સંધિ પર હસ્તાક્ષર કર્યા હતા. સાઉદી અરેબિયાએ ખુદ પોતાનો પરમાણુ કાર્યક્રમ વિકસિત કરવા પ્રયાસ કર્યા છે કે નહીં, તે અંગે કોઈને અંદાજ નથી, પરંતુ અનેક વખત એવા અહેવાલ આવ્યા છે કે તેણે પાકિસ્તાનને અણુ હથિયારોનું નિર્માણ કરવામાં રોકાણ કર્યું છે. વર્ષ 2013માં ઈઝરાયલની ગુપ્ત સેનાના પૂર્વ વડા અમૉસ યાદલિને સ્વીડનમાં એક કાર્યક્રમમાં કહ્યું હતું, "જો ઈરાન અણુબૉમ્બ બનાવશે તો સાઉદી અરેબિયાને પરમાણુ બોમ્બ મેળવવામાં એક મહિનો પણ નહીં થાય. "તેઓ આ માટે અગાઉથી જ રોકાણ કરી રહ્યા છે. તેઓ પાકિસ્તાન જશે અને જે કોઈ હથિયાર જોઈતા હશે, લઈ આવશે." ઈરાને પણ અણુ અપ્રસાર સંધિ પર હસ્તાક્ષર કર્યા છે, ઈરાનનું કહેવું છે કે, તેનો પરમાણુ કાર્યક્રમ શાંતિપૂર્ણ ઉપયોગ માટે જ છે. પરમાણુસંધિ વર્ષ 2015માં આંતરરાષ્ટ્રીય દબાણને પગલે ઈરાને તેનો પરમાણુ કાર્યક્રમ બંધ કરવો પડ્યો હતો. એ સમયે તમામ રાષ્ટ્રોને શંકા હતી કે ઈરાન દ્વારા અણુ હથિયારોનું નિર્માણ થઈ રહ્યું હતું. તે સમયે ઈરાન કરાર કરવા તૈયાર થયું, જેને અમેરિકાના તત્કાલીન રાષ્ટ્રપ્રમુખ બરાક ઓબામાની 'સૌથી મોટી જીત' ગણાવવામાં આવી હતી. અમેરિકાના પૂર્વ ગૃહપ્રધાન રેક્સ ટિલરસન આ કરારના હિમાયતી હતા અને તેમના સ્થાને આવેલા માઇક પૉમ્પોનું માનવું છેકે આ કરાર રદ કરી દેવા જોઈએ. જાન્યુઆરીમાં અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ટ્રમ્પે ઈરાન પર લદાયેલા પ્રતિબંધોમાં કેટલીક ક્ષતિઓ હતી. ટ્રમ્પનું કહેવું છે કે છેલ્લી વખત તેઓ કરારમાં સુધારા કરી રહ્યા છે. બીજી બાજુ, બ્રિટન, ફ્રાન્સ તથા જર્મનીએ ટ્રમ્પને અપીલ કરી છેકે ઈરાન સાથે થયેલા કરારને યથાવત રાખવામાં આવે. તમે અમને ફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, યુટ્યૂબ અને ટ્વિટર પર ફોલો કરી શકો છો


ويقول باحثون، أجروا تجربة في وحدات العناية المركزة لدى هيئة الخدمات الصحية الوطنية البريطانية، إن العلاجين ساعدا في إنقاذ حياة شخص من كل 12 شخصا. ويقول الخبراء إن الإمدادات متوفرة بالفعل في جميع أنحاء المملكة المتحدة ويمكن استخدامها على الفور لإنقاذ مئات الأرواح. ويوجد أكثر من 30 ألف مريض بكوفيد في مستشفيات المملكة المتحدة - بزيادة بنسبة 39٪ مقارنة مع شهر أبريل/نيسان. وتعمل الحكومة البريطانية مع الشركة المصنعة، لضمان استمرار توفر العقارين - توسيليزوماب "tocilizumab" وساريلوماب "sarilumab" - للمرضى في المملكة المتحدة. مواضيع قد تهمك نهاية وبالإضافة إلى إنقاذ المزيد من الأرواح، يساعد العلاجان في تسريع تعافي المرضى وتقليل مدة البقاء في العناية المركزة بنحو أسبوع. ويبدو أن كلاهما يعمل بشكل جيد، ولذا سيمثل ذلك إضافة إلى عقار ديكساميثازون "dexamethasone". وعلى الرغم من ارتفاع تكلفة العلاجين، فإنّ ميزة استخدامهما واضحة - وأقل من التكلفة اليومية لسرير العناية المركزة، بحسب الخبراء. وقال كبير الباحثين البروفيسور أنتوني غوردون من إمبريال كوليدج لندن: "يتوقع إنقاذ حياة مريض من كل 12 مريضاً يعالجون بكلا العقارين. إنه تأثير كبير". وفي تجربة أجريت في ستة بلدان مختلفة، بما في ذلك المملكة المتحدة، مع حوالي 800 مريض في العناية المركزة: وقال البروفيسور ستيفن بويس، المدير الطبي الوطني لهيئة الخدمات الصحية الوطنية: "حقيقة أن هناك دواء آخر يمكن أن يساعد في تقليل الوفيات بين مرضى كوفيد-19... يمثل تطورا إيجابيا في المعركة المستمرة ضد الفيروس". وقال وزير الصحة البريطاني مات هانكوك: "لقد أثبتت المملكة المتحدة مراراً وتكراراً أنها في طليعة تحديد وتقديم العلاجات الواعدة والمبتكرة لمرضاها". وأضاف: "تعد نتائج اليوم تطوراً بارزاً آخر في إيجاد طريقة للخروج من هذا الوباء، وعند إضافتها إلى مجموعة اللقاحات والعلاجات التي يتم طرحها، ستلعب دوراً مهماً في هزيمة هذا الفيروس". وتعمل الأدوية على تخفيف الالتهابات التي يمكن أن تزداد بسرعة كبيرة لدى مرضى كوفيد وتلحق الضرر بالرئتين والأعضاء الأخرى. وينصح الأطباء بإعطاء هذه الأدوية لأي مريض كوفيد تتدهور حالته، على الرغم من تلقيه عقار ديكساميثازون، ويحتاج إلى رعاية مركزة. وأضيف توسيليزوماب "Tocilizumab" وساريلوماب "sarilumab" بالفعل إلى قائمة قيود الصادرات الحكومية في بريطانيا، التي تحظر على الشركات شراء الأدوية المخصصة لمرضى المملكة المتحدة وبيعها بسعر أعلى في بلدان أخرى. ولم تتم مراجعة نتائج البحث أو نشرها في مجلة طبية بعد.

પ્રતીકાત્મક તસવીર એનએચએસના ઇન્ટેસિવ કૅર યુનિટ (આઈસીયુ)માં આ વૅક્સિનની ટ્રાયલ કરનારા શોધકર્તાઓએ જણાવ્યું કે આ દવા ડ્રીપના માધ્યમથી આપવામાં આવે છે અને ઇલાજ કરાઈ રહેલા 12 લોકોમાંથી વધુ એકનો જીવ બચાવી શકાય છે. વિશેષજ્ઞોનું કહેવું છે કે આ દવાઓનો પુરવઠો આખા બ્રિટનમાં પહેલેથી ઉપલબ્ધ છે, આથી તેનો ઉપયોગ તરત કરી શકાય છે, જેથી સેંકડોનો જીવ બચાવી શકાય. બ્રિટનની હૉસ્પિટલોમાં 30 હજારથી વધુ કોરોના દર્દીઓ છે. આ આંકડો ગત વર્ષે એપ્રિલ કરતાં 39 ટકા વધુ છે. બ્રિટન સરકાર દવાનિર્માતા કંપની સાથે સંપર્કમાં છે, જેથી એ નક્કી કરી શકાય કે બ્રિટનમાં દર્દીઓ માટે ટોસિલિઝુમૅબ અને સરીલુમૅબ દવાઓ ઉપલબ્ધ રહે. જીવ બચાવવાની સાથે જ આ દવાના ઉપયોગથી દર્દીઓ જલદી સાજા થઈ રહ્યા છે અને ગંભીર રીતે બીમાર દર્દીઓને એક અઠવાડિયા સુધી આઈસીયુમાં રાખવા પડે છે. અસરદાર દવા પ્રતીકાત્મક તસવીર બંને દવાઓ સરખી અસરદાર છે. જોકે દવાઓ બહુ સસ્તી નથી. તેની કિંમત પ્રતિ દર્દીએ 750 પાઉન્ડ (અંદાજે 69,784 રૂપિયા)થી 1000 પાઉન્ડ (અંદાજે 99,649 રૂપિયા) વચ્ચે થાય છે, જે ડેક્સામેથાસોનથી પાંચ પાઉન્ડ (અંદાજે પાંચસો રૂપિયા)ના કોર્સથી વધુ છે. જોકે વિશેષજ્ઞોનું કહેવું છે કે આ દવાનો ફાયદો એ છે કે આ આઈસીયુમાં પ્રતિદિનના બેડના ખર્ચથી ઓછામાં મળે છે. આઈસીયુનો પ્રતિદિનનો ખર્ચ 2000 પાઉન્ડ (અંદાજે બે લાખ રૂપિયા) છે. મુખ્ય શોધકર્તા અને ઇમ્પિરિયલ કૉલેજ લંડનના પ્રોફેસર ઍન્થની ગૉર્ડોને કહ્યું કે "દર 12 દર્દીઓ જે દવાથી સાજા થશે, તે એક જિંદગી બચાવી શકશે. આ મોટી અસર છે." બ્રિટન સમેત છ અલગઅલગ દેશોમાં આઈસીયુની અંદાજે 800 દર્દીઓ પર રીમૅપ-કૅપ ટ્રાયલ થઈ છે. સ્ટાન્ડર્ડ કૅરમાં રાખેલા અંદાજે 36 ટકા કોવિડ દર્દીઓનાં મૃત્યુ થઈ ગયાં છે. આઈસીયુમાં ભરતી થવાના 24 કલાકમાં આ નવી દવા આપવાથી દર્દીઓના મોતનો આંકડો એક ચર્તુથાંશ ઘટીને 27 ટકા થઈ ગયો. એનએચએસના નેશનલ મેડિકલ ડાયરેક્ટર પ્રો. સ્ટીફન પૉવિસે કહ્યું, ''કોરોના દર્દીઓના મોતના આંકડામાં ઘટાડો કરવા માટે હવે બીજી દવાઓ આવી ગઈ છે એ ખુશીની વાત છે અને આ કોરોના વાઇરસ સામેની લડાઈમાં એક સકારાત્મક પગલું છે.'' સરકારે નિકાસ પર રોક લગાવી પ્રતીકાત્મક તસવીર બ્રિટનના સ્વાસ્થ્યમંત્રી મૅટ હૈનકૉકે કહ્યું, ''બ્રિટનમાં સમયેસમયે સાબિત કર્યું છે અને ફરી કરી રહ્યું છે કે તે પોતાના દર્દીઓ માટે સૌથી આશાવાન અને ઉત્તમ સારવારમાં સૌથી આગળ છે. જોકે આ દવાઓના ખતરા પણ હોઈ શકે છે. કોવિડ દર્દીઓને વધુ માત્રામાં દવા આપવાથી ફેફસાં અને અન્ય અંગો પર નુકસાન થઈ શકે છે. ડૉક્ટરોને આ દવા એ બધા કોવિડ દર્દીઓને આપવાની સલાહ અપાઈ રહી છે, જે ડેક્સામેથાસોન આપ્યા પછી પણ ગંભીર હોય અને જેને ખાસ સારસંભાળની જરૂર હોય. ટોસિલિઝુમૅબ અને સરીલુમૅબ, આ બંને દવાઓની નિકાસ પર સરકારે રોકી લગાવી દીધી છે. દવાઓને લઈને સામે આવેલા રિસર્ચનો હજુ સુધી રિવ્યૂ કરાયો નથી અને ન તો કોઈ મેડિકલ જર્નલમાં પ્રકાશિત થઈ છે. તમે અમનેફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, યૂટ્યૂબ અને ટ્વિટર પર ફોલો કરી શકો છો