حي دارافي (يمين) أكثر جذباً للسياح من تاج محل (يسار) هذا الزائر هو واحد من بين آلافٍ قرروا المغامرة في ولوج الأزقة الضيقة لأكبر الأحياء الفقيرة في آسيا والإسهام في الاقتصاد المتنامي لما يسمى بـ "سياحة الفقر". ويشمل هذا الاتجاه المثير للجدل سياحاً يبحثون عن أحياء تعاني من الفقر عندما يذهبون في عطلة، للتعرف على الحياة الحقيقية لأفقر المجتمعات هناك. ويصف موقع " TripAdvisor" إحدى هذه الجولات المنظمة في حي دارافي الفقير بأنها التجربة السياحية المفضلة في الهند، وتتفوق بذلك على "تاج محل". ويقول كريشنا بوجاري، الذي شارك في تأسيس شركة "رياليتي" للسياحة والسفر عام 2005، وهي الشركة التي تشرف على جائزة موقع السفريات، "إن معظم الزائرين من الولايات المتحدة والمملكة المتحدة وأستراليا". وعلى المستوى المحلي، من المعروف أنها واحدة من أوائل الشركات السياحية التي تركز فقط على الأحياء الفقيرة في دارافي. ويضيف، "عندما اقترح شريكي في التأسيس وصديقي البريطاني كريست واي، لأول مرة البدء بجولات للأحياء الفقيرة، كنت في حيرة من أمري، متسائلاً لماذا قد يرغب أي شخص زيارة أحد الأحياء الفقيرة؟ لكنني أدركت أن هناك كثيراً من الأشياء ينبغي رؤيته والتعلم منها". هل تحب شوكولاتة فيريرو روشيه ونوتيلا؟ إنهما ممزوجتان بعرق الأطفال الأكراد هل يملك 85 ثرياً ما يعادل نصف ثروة فقراء العالم؟ فقراء الهند وصيد العملات دارافي أكبر حي فقير في آسيا والأكثر جذباً للسيّاح ويقع حي دارافي وسط مدينة مومباي، ويعيش فيه ما يقرب من مليون شخص في امتداد لا ينتهي من الممرات الضيقة وورش العمل والمنازل الضيقة. ورغم وجود المراحيض العامة وصنابير المياه، إلا أن نظام الصرف الصحي وشروط النظافة معدومة تماماً. ويعمل العديد من السكان في الصناعات الصغيرة ذات الحجم المحلي التي تنتج الملابس المطرزة والسلع الجلدية ذات الجودة التصديرية والفخار والبلاستيك. و يقدر حجم الأعمال السنوي هنا بأكثر من 650 مليون دولار. ولكن هناك أيضاً من يعمل بجمع القمامة، فضلاً عن سائقي سيارات الأجرة والعمال اليدويين وآخرين لا تعرف مهنهم أو هويتهم، وجميعهم يمارسون اعمالهم بشكل يومي رتيب، دون أي اجازات أو أوقات للراحة. إذاً، ما الذي يجبر السائح المقتدر على المجيء إلى هذا الحي الإطلاع على نمط الحياة فيه؟ تقول ميليسا نيسبيت، التي قامت بجولة استمرت ست ساعات في حي دارافي عام 2016، "زرنا أحياء يعود تاريخها إلى العصر الفكتوري، بغرض الترفيه أولاً ثم من أجل الإصلاح الاجتماعي". واختارت ميليسا واحدة من الوكالات التي تعمل وتنظم الرحلات في دارافي. ثم هناك آخرون يشبهون أولئك الذين في مومباي، يقدمون أيضاً تجربة تناول وجبة داخل أحد الأحياء الفقيرة بغرض "التبادل الثقافي القيّم". وتعتقد ميليسا أن هذه السياحة جعلت رواد العالم الشمالي يرغبون في زيارة الأحياء الفقيرة للإطلاع على سبل العيش في مجتمعات فقيرة". هو المكان الذي يذهب فيه أناس من "الشمال العالمي إلى الجنوب العالمي للنظر في المجتمعات الفقيرة". في الواقع، تعد الهند من القادمين الجدد نسبياً مقارنة بالبرازيل وجنوب إفريقيا، إذ أن الزيارات المستمرة للأحياء الفقيرة بدأت منذ فترة ليست طويلة. "وفي جولة دارافاي التي قمت بها، شعرت أن السائحين الآخرين كانوا يأتون للسبب نفسه: الحصول على فهم أفضل لواقع الحياة في أحد الأحياء الفقيرة." يقول كريشنا بوجاري المؤسس المشارك لـ Reality Tour & Travel ، إن الرحلات توفر فهماً أفضل للكثير من الأحياء الفقيرة "الفقر كمنتجع سياحي" انزعجت ميليسا مما رأت وسمعت عن انطباعات الزوار. وتقول، "لم تُقَدَّم الأحياء الفقيرة على أنها مشكلة، وغُضَّ الطرف عن الفقر، معتبرين الأمر عادياً وطبيعياً بل وحتى رومانسياً في بعض الحالات !" "ولم نُشَجع على التفاعل مع سكان الحي، لذلك من الصعب معرفة مشاعرهم. كانوا ينهمكون في تفاصيل حياتهم اليومية ولا يهتمون بنا." عندما عادت من الرحلة، قرأت المئات من التعليقات والانطباعات التي تركها زوار الحي على موقع السفر " TripAdvisor" لفهم تجارب السياح الآخرين. شعرت بالفزع من أن حقيقة أن معظم الزوار بدأوا جولتهم وهم مهتمون بالفقر، لكنهم غادروها ولديهم فكرة أن كل شيء على ما يرام ولا مشكلة هناك إطلاقاً. وتقول: "أعتقد أن هناك خطأ ما، إذا كان هذا هو ما يفكر فيه الناس عندما يغادرون الأحياء الفقيرة." "جرت الجولة بحسن نية وصورت الأحياء الفقيرة كقوة اقتصادية، لكنهم أغفلوا حقيقة أن الأغلبية تواجه التمييز بسبب طبقتهم الاجتماعية المتدنية في النظام الطبقي الهندوسي، أو أنهم لا يحصلون على الكهرباء والمياه النظيفة بشكل صحيح، ضمن أشياء كثيرة أخرى." تتذكر ميليسا منظمي الرحلات السياحية الآخرين الذين يسمحون بالتصوير ولكنها قاللت إن ذلك قد يُشعِر سكان الحي بعدم الارتياح. تقدم الجولات للمسافرين لمحة عن الحياة في منطقة قد لا يزورونها بطريقة أخرى ويقول أديتي راتو، الذي درس هذا الموضوع في مؤسسة أوبزرفر ريسيرش، "يشعر السكان بعزلة وقلقٍ أقل لأن الكثير من السياح الأجانب يهتمون بحياتهم". "في الوقت نفسه ، لم يشِر إلا القليلون إلى جني المكاسب من وراء هذه السياحة، لذلك فإن النتائج الإيجابية التي يمكن أن تحصل، غير مهمة لأنها قصيرة الأجل"، لكن كريشنا بوجاري يختلف معه. روح مغامرة ويقول كريشنا بوجاري إن شركته تؤمن بتغيير مفهوم الحياة في الأحياء الفقيرة من خلال إظهار ما يتحلى به سكانها من روح إقدام وجرأة، ولكن أيضاً إعطائها رؤية واضحة وكاملة. "نتحدث عن الواقع بشكل تام في رحلاتنا، بدءاً من الأسلاك الكهربائية المعلقة إلى صناعة إعادة التدوير المزدهرة. لكننا نريد تغيير الرواية التي تدور بين الناس والذين يعتقدون أنه لا يوجد في الأحياء الفقيرة سوى الفقر والتسول أو الخطر ويمكن لضيوفنا أن يشاهدوا ذلك بأنفسهم ". كما أن شركته تحدّ من التقاط الصور. وقال "لدينا سياسة صارمة لمنع الكاميرات". يقول كريشنا بوجاري إن شركته هي شركة اجتماعية لها برامج تعليمية متنوعة يتم تنظيمها لسكان الأحياء الفقيرة من خلال جناحها الخيري (عطاءات رياليتي) ، ويقول إن الشركة تستخدم نسبة معينة من أرباحها لهذا الغرض. لكن هذه واحدة من المبادرات، في بلد يعيش فيه حوالي 65 مليون شخص في أحياء فقيرة، وفقاً لاحصاء عام 2011، والذي يعرّف الأحياء الفقيرة بأنها "مناطق سكنية لا تصلح المنازل فيها للسكن البشري". يقول أحد المرشدين السياحيين، كريشنا بوجاري، إن دارافي لديها مشروع وصناعة كل خمسة أمتار يعتقد محمد، الذي يقوم بجولة في الأحياء الفقيرة داخل مومباي، أنه يجب على السياح أن يكونوا قادرين على رؤية مثابرة ومرونة الناس هنا، ويضيف "أود أن أقول إن تجاهل هذا المجتمع، والتظاهر بأنه غير موجود سيكون جريمة حقيقية ضد الإنسانية. " لكن هل تتجاوز هذه الرحلات الإثراء الشخصي وتضغط من أجل التغيير الهيكلي؟ وقال فابيان فرينزيل، وهو محاضر في جامعة ليستر بالمملكة المتحدة "قد لا تعالج هذه الجهود القضايا المعقدة الواسعة النطاق والمتعلقة بالفقر النسبي بشكل كافٍ". "بدلاً من ذلك ، فإن التأثير الإيجابي لمثل هذه الرحلات هو أنها توفر إمكانية الوصول إلى المناطق العشوائية وتمكن السكان من تقديم مطالبات بتوزيع أكبر للموارد أو ضد تهديدات مثل عمليات الإخلاء." إمكانات سياسية قد تحمل روايات الرحلات والزيارات الجارية حاليا خطر التصور أحادي البعد ، لكن فابيان يعتبرها فرصة لتشكيل وعي سياسي واجتماعي. "الهند تطلق صواريخ إلى القمر، بينما لا تزال قطاعات كبيرة لا تتلقى الخدمات التي تستحقها، بما في ذلك السكن الملائم والصرف الصحي". ويضيف "قد تشكل السياحة في الأحياء الفقيرة حرجاً للنخب الهندية، ولكن من الواضح أن لها أيضاً إمكانات سياسية، من خلال تسليطها الضوء على الخيارات السياسية والظلم الاجتماعي". --------------------------------------- يمكنكم تسلم إشعارات بأهم الموضوعات بعد تحميل أحدث نسخة من تطبيق بي بي سي عربي على هاتفكم المحمول.

आशिया खंडातली सर्वात मोठी झोपडपट्टी असणाऱ्या धारावीच्या चिंचोळ्या गल्ल्यांना हल्ली जगभरातून हजारो पर्यटक भेट देतात. यातूनच 'slum Tourism' म्हणजेच 'झोपडपट्टी पर्यटना'ला चालना मिळाली आहे. दुसऱ्या शब्दात सांगायचं तर 'poverty Tourism' म्हणजेच 'गरिबी दर्शना'चा ट्रेंड सुरू झाला आहे. शेजारील गरीब ठिकाणांना भेटी देण्याचा हा ट्रेंड तसा वादग्रस्त असला तरी पर्यटक हल्ली पर्यटनाला गेल्यावर निसर्गरम्य आणि जगप्रसिद्ध ठिकाणांप्रमाणेच दारिद्र्याने पिचलेल्या लोकांचं खरं आयुष्य कसं असतं, हे बघण्यालाही प्राधान्य देऊ लागले आहेत. धारावी झोपडपट्टी सहल नुकताच भारतातला आवडता पर्यटन अनुभव ठरला आहे. धारावी पर्यटनाला ट्रिप अॅडव्हायजर्स या ट्रॅव्हल साईटचा ट्रॅव्हलर्स चॉईस पुरस्कारही मिळाला आहे. या ट्रॅव्हल साईटनुसार परदेशी पर्यटक ताजमहाल पाहण्यापेक्षा धारावी दर्शनाला पसंती देऊ लागले आहेत. 2005 साली स्थापन झालेल्या रिअॅलिटी टूर्स अँड ट्रॅव्हल या कंपनीचे सहसंस्थापक कृष्णा पुजारी सांगतात, "धारावी पर्यटनासाठी येणारे बहुतांश पर्यटक हे अमेरिका, युरोप आणि ऑस्ट्रेलियातून येतात." धारावी झोपडपट्टी सहलींवर लक्ष केंद्रीत करणारी ही सर्वात जुनी पर्यटन कंपनी आहे. पुजारी सांगतात, "कंपनीचे सहसंस्थापक आणि माझे ब्रिटिश मित्र क्रिस्ट वे यांनी मला पहिल्यांदा झोपडपट्टी पर्यटनाविषयी सुचवलं तेव्हा मी गोंधळलो होतो. एखाद्याला झोपडपट्टी बघायला का आवडेल? मात्र, नंतर माझ्या लक्षात आलं की तिथे बघण्यासारखं आणि शिकण्यासारखं बरंच काही असतं." धारावीचं भौगोलिक स्थान मोक्याचं आहे. देशाची आर्थिक राजधानी असलेल्या महानगरी मुंबईच्या अगदी मध्यभागी धारावी झोपडपट्टी आहे. धारावी धारावीच्या लांबच-लांब चिंचोळ्या गल्ल्या, तिथले छोटे-छोटे कारखाने आणि पडक्या घरांमध्ये जवळपास दहा लाख लोक राहतात. या गल्ल्यांमध्ये सार्वजनिक स्वच्छतागृह आणि पिण्याच्या पाण्याचे सार्वजनिक नळ आहे. मात्र, या गल्ल्यांमध्ये खुली गटारं आहेत. स्वच्छेतेची मोठी समस्या इथे भेडसावते. इथे शेकडो छोटे-छोटे कारखाने आहेत. या कारखान्यांमध्ये एम्ब्रॉयडरी केलेले कापड, निर्यातयोग्य चामडीच्या वस्तू, प्लॅस्टिक आणि मातीची भांडी तयार केली जातात आणि या सर्व कारखान्यांमध्ये मिळून तब्बल जवळपास 46 अब्ज रुपयांची उलाढाल होत असते. (650 मिलियन डॉलर्स) शिवाय कधीही न झोपणाऱ्या या शहराजा रोजचा भार वाहणारे हजारो कचरा वेचक, टॅक्सी चालक, रोजंदारीवर काम करणारे मजूरही या झोपडपट्टीत राहतात. अनुभवाच्या शोधात या अशा घाणेरड्या, कचरा आणि अस्वच्छेतेने बरबटलेल्या झोपडपट्टीला भेट देण्यासाठी पर्यटक का येतात? 2016 साली या झोपडपट्टीचा सहा तासांचा दौरा करणाऱ्या पर्यटक मेलिसा निसबेट सांगतात, "आम्ही व्हिक्टोरियाच्या काळापासूनच्या झोपडपट्ट्यांना भेटी दिल्या. आधी मनोरंजन म्हणून आणि नंतर सामाजिक सुधारणेच्या हेतूने." तुमची खर्च करण्याची किती तयारी आहे त्यानुसार ट्रिप प्लॅन केल्या जातात. जास्त पैसे असेल तर अगदी एसीमध्ये झोपडपट्टीचा दौरा करता येतो. कृष्णा पुजारी धारावीमध्ये शिवाय 'इनसाईड मुंबई'सारख्या काही टूर कंपन्या "सांस्कृतिक देवाण-घेवाणी"च्या उद्देशाने या झोपडपट्टीतल्या एखाद्या घरातच भोजनाची व्यवस्थाही करतात. मेलिसा यांना वाटतं की या सहलींमध्ये जगभरातल्या लोकांना गरीब आणि पिचलेल्या समाजाचं वास्तव बघता येतं, अनुभवता येतं. तसं पाहिलं तर झोपडपट्टी पर्यटनात भारत तसा नवखा आहे. ब्राझिल आणि दक्षिण आफ्रिकेत पूर्वीपासून अशा प्रकारचं पर्यटन अस्तित्वात आहे. मेलिसा सांगतात, "धारावीच्या दौऱ्यात माझ्या असं लक्षात आलं की इतर पर्यटकही मी ज्या कारणांमुळे गेले त्याच कारणांमुळे जात होते. झोपडपट्टीतल्या आयुष्याचं वास्तव जाणून घेण्यासाठी." मात्र, तिथे त्यांनी जे पाहिलं आणि ऐकलं त्यामुळे त्या व्यथित झाल्या होत्या. दारिद्र्याचं 'उदात्तीकरण'? त्या म्हणतात, "झोपडपट्टीविषयी असं भासवलं जातं जणू इथे काहीच समस्या नाहीत. गरिबीकडे दुर्लक्ष केलं जातं. किंवा त्याकडे ही अतिशय सामान्य आणि नैसर्गिक आहे असं बघितलं जातं. कधी कधी तर त्याचं उदात्तीकरणही करतात." "स्थानिकांशी म्हणावा तसा संवाद साधू दिला जात नाही. त्यामुळे त्यांचा भावना जाणून घेता येत नाही. ते त्यांची रोजची कामं करत असतात. आमच्याकडे लक्षही देत नाही." परत गेल्यानंतर त्यांनी इतर पर्यटकांचे अनुभव जाणून घेण्यासाठी ट्रीप अॅडवायझरच्या साईटवर इतर पर्यटकांनी लिहिलेल्या प्रतिक्रियांचा अभ्यास केला. तेव्हा त्यांच्या असं लक्षात आलं की बहुतांश पर्यटकांनी गरिबीविषयीच्या काळजीने आपल्या दौऱ्याची सुरुवात केली. मात्र, दौरा संपता संपता त्यांचं असं मत बनलं की इथे कुठलीही समस्या नाही. धारावी त्या म्हणतात, "झोपडपट्टीतून बाहेर पडताना जर पर्यटकांचं असं मत बनत असेल तर काहीतरी मोठी गडबड आहे." "या सहली हेतूपुरस्सर आखलेल्या असतात आणि या झोपडपट्ट्या म्हणजे आर्थिक पावरहाउस असल्याचं चित्र रंगवलं जातं. मात्र, एका गोष्टीकडे सोयीस्कर दुर्लक्ष केलं जातं की इथल्या अनेकांना जातीय उतरंडीमुळे भेदभावाचा सामना करावा लागतो. किंवा त्यांना वीज, स्वच्छ पाणी यासारख्या मूलभूत सोयीही मिळत नाहीत." काही टूर कंपन्या स्थानिकांसोबत फोटोही काढू देतात. मात्र, यामुळे त्यांना त्रास होत असेल किंवा त्यांना ओशाळल्यासारखं होत असावं, असं मेलिसा यांना वाटतं. याविषयी ऑबजर्वर रिसर्च फाउंडेशनमध्ये या विषयात शिष्यवृत्ती मिळवणाऱ्या अदिती राथो सांगतात, "यामुळे रहिवाशांना एकाकी पडल्यासारखं वाटत नाही. शिवाय, इतक्या परदेशी पर्यटकांना आपल्या आयुष्यात रस आहे, हे बघून अनेकांना आनंद होतो." "मात्र, त्याचवेळी काही रहिवाशी थेट आर्थिक फायदा किंवा रोजगाराचा उल्लेख या टूरचे फायदे म्हणून करतात आणि म्हणूनच जे काही सकारात्मक परिणाम मिळतात ते अनिश्चित आणि अल्पकालीन असतात." मात्र, कृष्णा पुजारी यांना हे मान्य नाही. उद्यमशीलता त्यांचं म्हणणं आहे की झोपडपट्टीचं उत्कृष्ट दर्शन घडवण्यासोबतच इथली उद्यमशीलता दाखवून झोपडपट्टीविषयी असलेलं मत बदलण्यावर आमच्या कंपनीचा विश्वास आहे. ते म्हणतात, "आम्ही आमच्या टूरमध्ये वास्तव परिस्थिती सांगतो. वास्तवात काय आहे ते दाखवतो. विजेच्या लोंबकळणाऱ्या तारांपासून ते जोमाने वाढणाऱ्या रिसायकलिंग उद्योगांपर्यंत. मात्र, झोपडपट्टी म्हणजे केवळ गरिबी, धोकादायक किंवा भीक मागणे, असा विचार करणारी मानसिकता आम्हाला बदलायची आहे आणि आमचे पाहुणे हे प्रत्यक्षात अनुभवू शकतात." फोटो काढण्याविषयीही त्यांच्या कंपनीचे नियम कडक आहेत. ते सांगतात, "आम्ही No-Camera धोरणाचं काटेकोरपणे पालन करतो." कृष्णा पुजारी सांगतात त्यांची कंपनी म्हणजे एक सामाजिक भान बाळगणारा उद्योग आहे. त्यांच्या कंपनीच्या 'Reality Gives' या चॅरिटी विभागातर्फे झोपडपट्टीतल्या लोकांसाठी अनेक शैक्षणिक कार्यक्रम राबवले जातात. टूरमधून जो नफा मिळतो त्यातलाच काही भाग या कामासाठी वापरला जातो. 2011च्या जनगणनेनुसार 6 कोटी 50 लाख लोक झोपडपट्टीमध्ये राहणाऱ्या या देशातला हा एक उपक्रम आहे. जी झोपडपट्टीला 'मानवी अधिवासासाठी अयोग्य अशी घरं असणारं निवासी ठिकाण' सांगते. इनसाईड मुंबई नावाने मुंबईतल्या झोपडपट्टीचे टूर आयोजित करणाऱ्या मोहम्मद यांना वाटतं की पर्यटकांना इथल्या लोकांच्या कष्टाचा आणि लवचिकतेचा अनुभव घेता आला पाहिजे. ते म्हणतात, "मी असं म्हणेन की या समाजाकडे दुर्लक्ष करणं, ते अस्तित्वातच नाही, असं भासवणं हाच मानवतेविरोधातला खरा गुन्हा आहे." मात्र, अशा सहली वैयक्तिक समृद्धीच्या पलिकडे जाऊन रचनात्मक बदलांवर जोर देतात का? लेस्टर विद्यापीठात प्राध्यापक असलेले फॅबियन फ्रेंझेल यांच्या मते, "हे प्रयत्न गरिबी संदर्भातल्या गुंतागुंतीच्या आणि व्यापक प्रश्नांकडे पुरेशा प्रमाणात लक्ष देत नसावेत." "मात्र, अशा सहलींचा सकारात्मक परिणाम म्हणजे एकतर त्या झोपडपट्टीचं दर्शन घडवतात आणि रहिवाशांना संसाधनांच्या जास्तीत जास्त वितरणासाठी किंवा घरातून बेदखल करण्यासारख्या धमक्यांविरुद्ध आवाज उठवण्याचं बळ देते." राजकीय क्षमता वर्तमान सहलींच्या रचनेत एकाच पद्धतीचं चित्र दाखवलं जाण्याचा धोका आहे. मात्र, फॅबियन याकडे राजकीय आणि सामाजिक जाणिव निर्माण करण्याची संधी म्हणून बघतात. ते म्हणतात, "एकीकडे भारत चंद्रावर पोचला आहे. मात्र, दुसरीकडे देशातल्या मोठ्या लोकसंख्येला अजून घरं आणि स्वच्छता यासारख्या मूलभूत सोयीही मिळत नाहीत." "झोपडपट्टी पर्यटन भारतातल्या उच्चभ्रू वर्गासाठी शरमेची बाब असेल. मात्र, यात राजकीय निवड आणि अन्याय अधोरेखित करणारी राजकीय क्षमता नक्कीच आहे" हे वाचलंत का? (बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम, यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


وفي مؤتمر صحفي عقدته في مقرها في داونينغ ستريت، قالت ماي "إن مشروع الاتفاق الذي توصلت إليه هو الطريق الصحيح لبلدنا ولجميع أفراد شعبنا". وتعهدت بالحصول على الموافقة على الصفقة في بروكسيل ومن ثم عرضها على أعضاء البرلمان للتصويت. يأتي كلام ماي بعد سلسلة من الاستقالات الوزارية وحديث عن تصويت بسحب نواب حزب المحافظين الثقة من رئيسة الوزراء. وكان 14 عضوا على الأقل في البرلمان البريطاني أبرزهم النائب، جاكوب رييزموغ، قدموا رسائل لسحب الثقة من رئيسة الوزراء تيريزا ماي بعد الإعلان عن مشروع اتفاق "بريكسيت" الذي استقال بسببه عدد من الوزراء. وقال رييزموغ إن المشروع "أغفل جميع النقاط الرئيسية، كما أنه يتهدد صفقة الخروج من الاتحاد الأوروبي لأنه اتفاق غير مناسب". ونفى رييزموغ أن تكون الرسالة لسحب الثقة انقلابا ضد رئيسة الوزراء، قائلا إنه "يتبع الإجراءات المتعارف عليها في حزب المحافظين بغية إقالة ماي"، وأن "أمر الرسالة دستوري تماما". وأضاف أنه ليس لديه أي طموحات قيادية، لكنه قال إنه يرى أن أشخاصا مثل بوريس جونسون وديفيد ديفيس ودومينيك راب وإستر ماكفي وبيني مورداونت، قد يكونوا قادرين على إبرام اتفاقية جيدة لخروج بريطانيا من الاتحاد الأوروبي. ومن الأسماء التي تقدمت رسميا بطلب لسحب الثقة أيضا النائبة، شيرل موراي، والنائب هنري سميث والنائبة آن ماري موريس. ولكي يجري تصويت على سحب الثقة من ماي، ينبغي أن يكتب 48 عضوا من حزب المحافظين رسائل إلى لجنة متخصصة بالنظر في طريقة إقالة زعيم الحزب. -------------------------------------- يمكنكم استلام إشعارات بأهم الموضوعات بعد تحميل أحدث نسخة من تطبيق بي بي سي عربي على هاتفكم المحمول.

त्याचवेळी मंत्री मायकेल गोव्ह यांनी ब्रेक्झिट खात्याचा पदभार स्वीकारण्यास नकार दिल्यानं त्यांच्या अडचणी वाढल्या आहेत. गुरुवारी त्यांनी संसदेमध्ये खासदारांच्या प्रश्नांना उत्तरं दिली. त्यानंतर बाहेर येऊन पत्रकारांशी बोलताना त्यांनी विश्वास व्यक्त केला की, "मी जो मार्ग निवडला आहे तो देश आणि इथल्या लोकांसाठी योग्य आहे." युरोपीय देशांमध्ये याबाबत सहमती होऊन हा करार संसदेत लवकर मांडला जाण्यासाठी प्रयत्नशील असल्याचं त्यांनी सांगितलं. गुरुवारी ब्रिटिश कॅबिनेटमध्ये ब्रेक्झिटवर चर्चा झाल्यानंतर अनेक मंत्र्यांनी राजीनामे दिले. तसंच थेरेसा मे यांच्याविरोधात अविश्वास प्रस्ताव आणला जाण्याची चर्चा सुद्धा सुरू झाली होती. ब्रेक्झिट सेक्रेटरी डॉमिनिक राब आणि पेन्शन सेक्रेटरी इस्थर मॅक्वे यांच्यासह दोन तरुण मंत्र्यांनी राजीनामे दिले आहेत. तसंच जेकब रीस-मॉग यांनी थेरेसा मे यांच्याविरोधात अविश्वास प्रस्ताव आणण्यासाठी पक्षाच्या टोरी बॅकबेंचर समितीचे अध्यक्ष सर ग्रॅहम ब्रॅडी यांना पत्र लिहिलं आहे. थेरेसा मे यांच्या मंत्रिमंडळातल्या 48 किंवा त्या पेक्षा मंत्र्यांनी या समितीला पत्रं लिहिली तर त्यांच्याविरोधात अविश्वास प्रस्ताव येऊ शकतो, पण या समितीकडे अजून तेवढी पत्रं आलेली नाहीत. देशाच्या हितासाठी ब्रेक्झिट - मे "या करारामुळे काही लोक खूश आहेत, तर काही जण नाराज. लोकांनी ज्या निर्णयाची निवड केली होती तो हाच आहे आणि हा निर्णय देशाच्या हिताचा आहे," असं थेरेसा मे यांनी पत्रकारांशी बोलताना सांगितलं. "गुरुवारी कॅबिनेटमध्ये अनेकांनी या कराराच्या मसुद्याला पाठिंबा दिला आहे, तुम्ही सुद्धा त्याला पाठिंबा दिला तर हा करार यशस्वी होईल," असं सामान्य लोांना लोकांना उद्देशून त्या बोलल्या. त्याविरोधात अविश्वास प्रस्ताव आणला जाण्याची शक्यता त्यांनी फेटाळून लावली आहे. "नेतृत्वाला कठोर निर्णय घ्यावेच लागतात, ब्रिटनच्या लोकांनी ज्या निर्णयाची निवड केली आहे, तो पुढे घेऊन जाणं माझं काम आहे," असं उत्तर त्यांनी त्यावर दिलं आहे. 'आता मागे फिरणे नाही' तिकडे युरोपीय देशांनी या कराराच्या मसुद्यावर ब्रिटनशी पुन्हा चर्चा करण्यास स्पष्ट नकार दिला आहे. तसंच यूकेमधली सध्याची रजकीय स्थिती पाहता हा करार न होण्याची भीती सुद्धा त्यांनी व्यक्त केली आहे. जर्मनीच्या चॅन्सलर एंगला मर्केल यांनी पुन्हा नवी चर्चा सुरू करण्याची कुठलीही शक्यता नसल्याचं स्पष्ट केलं आहे. तर फ्रान्सचे पंतप्रधान एडुआर्डो फिलिप यांनी हा करार न होण्याच्या शक्यतेसाठी सुद्धा आपण तयार राहायला पाहिजे असं म्हटलं आहे. ब्रेक्झिटच्या या मसुद्यावर चर्चा करण्यासाठी युरोपीय युनियननं बैठक बोलावली आहे, जेणेकरून 25 नोव्हेंबरपर्यंत त्यावर निर्णय घेता येईल. ब्रेक्झिटबाबत युरोपीय युनियनचे मुख्य मध्यस्थ मायकल बार्नियर यांच म्हणणं आहे की, "दोन्ही पक्षांना याविषयावर खूप मोठा पल्ला गाठायचा आहे." "हा मसुदा निष्पक्ष आणि संतुलित आहे, तसंच त्यात ब्रिटनच्या गरजांचा विचार करण्यात आला आहे, एका महत्त्वाकांक्षी नव्या भागीदारीसाठी आम्ही तयार आहोत," असंही ते पुढे म्हणाले आहेत. युरोपीय संसदेतले ब्रेक्झिट प्रमुख गी वर्होफ्स्टाट यांच्या मते "दोन वर्षांच्या गहन चर्चेनंतर या मसुदा तयार झाला आहे, आम्हाला विश्वास आहे की ब्रिटिश नेते यावर चर्चा करून सहमती दर्शवतील, नव्यानं सुरुवात करण्याची ही वेळ नाही." ऑस्ट्रियाचे चॅन्सलर सेबेस्टियन कुर्झ यांनी मात्र, मी याबाबत आशावादी असल्याचं म्हंटलंय. हेही वाचलंत का? (बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम, यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


جين تجلس في حديقتها "ساقاي تبدوان وكأنني جئت مباشرة من فيلم عن الموتى الأحياء، "الزومبي" تقول جين، البالغة من العمر 49 عاما من شروبشاير: بعد خضوعي لجراحة تعرضت للاصابة بالتهاب اللفافة الناخر، وهو مرض تتسب به بكتريا تنخر اللحم، وقد أكلت ساقيّ من منتصف فخذي إلى قدمي. في البداية، لم يكن هناك لحم على عظامي من ساقي إلى أسفل، لقد أخذوا الجلد من ظهري ومؤخرتي وبطني واستبدلوا كل الجلد من فخذي إلى أسفل والذي بات يشبه إلى حد ما جلد الزواحف. وللحصول على القدر الذي يحتاجون إليه من الجلد كان عليهم شده لجعله أكبر. كيف يؤثر انقطاع الدورة الشهرية على صحة المرأة؟ كانت لدي حالة تسمى "الوذمة الشحمية" (اضطراب يتمثل بتراكم الشحوم تحت الجلد ما يسبب تضخم الساقين) . وفي الغالب النساء هن من يصبن بتلك الحالة التي تتمثل في خلايا دهنية غير طبيعية من الخصر إلى أسفل. كنت في النصف الأعلى من جسدي بحجم يتراوح من 8 إلى 10 ثم في الأسفل بحجم 18 في آن واحد. لقد فقدت الكثير من الوزن، لكن لم يفلح نظام غذائي أو ممارسة الرياضة في علاج تلك الحالة وهو أمر مؤلم للغاية. ظللت أتردد على الطبيب لمدة 8 سنوات ، ثم قيل لي إن هذه الحالة لا يمكن علاجها في هيئة الخدمة الصحية الوطنية في بريطانيا. في عام 2017 واتتني الشجاعة للذهاب وإجراء بعض العمليات الجراحية لعلاجها. مواضيع قد تهمك نهاية لقد ذهبت لإجراء العمليات وأنا متحمسة للغاية إزاء إمكانية الحصول على حياة رائعة، والقدرة على ارتداء الملابس العادية التي لم أتمكن من ارتدائها من قبل، ثم بعد حوالي 5 أيام من إجراء الجراحة الثانية أصبحت مريضة جدا جدا . والشيء التالي الذي أتذكره أنني استيقظت لأجد أنني كنت في غيبوبة وكنت مصابة بالهذيان تماما. أعتقد أنني كنت في المستشفى لإجراء تجارب طبية، وكان الأمر مرعبا للغاية. كانت عائلتي هناك، ولم يعتقدوا أنني سأنجو، وكان عليهم التوقيع على موافقة على بتر ساقيّ. لقد كان وقتا مخيفا للغاية. مر نحو 6 أو 7 أسابيع قبل أن أرى بالفعل شكل ساقيّ وكانت صدمة كبيرة. لقد بدت ساقاي مثل فرشاتين لتنظيف الأنابيب. وبالنسبة لامرأة أرادت أن تكون لديها ساقان نحيفتان بدت ساقاي وكأنني أتيت مباشرة من فيلم "زومبي" الموتى الأحياء. ومن الناحية الذهنية كان الأمر صعبا حقا لأنني أصبت باضطراب ما بعد الصدمة خاصة فيما يتعلق بأي شيء طبي. ساقا جين ولكن في الواقع إن ما حدث جعلني أُقدّر حياتي أكثر. لقد مررت بنوبة من المحاولة الجادة للقيام بالكثير من الأشياء. أريد إنجاز أكبر عدد ممكن من الأشياء في قائمتي قبل أن أرحل. لم أقم بزيارة مولان روج في باريس أو أستقل قطار الشرق السريع، وأريد أن أزور البتراء كما أريد أن أذهب إلى أمستردام. لست متأكدة من أن كارل، شريكي في الحياة، مستعد لذلك، وليس الأمر سهلا دائما، ولست سعيدة دائما فما حدث غير شخصيتي. لكنني أزلت الغبار عن نفسي وأعيش اليوم التالي مرددة عبارة: "حسنا هذا كل شيء، وسنقوم بذلك". "إنها تمثل الكثير من الألم، ولكنها تمثل أيضا الكثير في مجال التغلب على العقبات" تقول إيميلي، البالغة من العمر 25 عاما وهي من لندن: إن ندبتي على يدي اليمنى، قريبة جدا من معصمي، إنها مرتفعة قليلا عن بشرتي. عند اللمس، يبدو الأمر صعبا بعض الشيء حيث تتكتل في بعض المناطق، وتكون ناعمة في مناطق أخرى، وأما لونها، فهو أغمق قليلا من ظلي. ولقد قمت في حياتي بإيذاء نفسي 3 مرات على ذراعي وكلها كانت في نفس المكان، وذلك لأنني لم أرغب في الحصول على أي ندوب أخرى في جزء مختلف من جسدي. إيميلي لديها ندوب ناتجة عن إيذاء النفس آخر مرة قمت فيها بإيذاء نفسي كانت قبل نحو عام. لقد أصبت بهذه الندبة منذ أن كان عمري حوالي 15 عاما، لذلك فقد مر عليها 10 سنوات. إنها تسبب الكثير من الألم، لكنها تعني لي أيضا الكثير في مجال التغلب على العقبات، لأنني أعتقد أن السبب في أنني أستطيع الابتسام الآن هو أنني لست في المكان الذي كنت فيه. أنا أتلقى العلاج في الوقت الحالي وإيذاء النفس أمر نتحدث عنه. لقد ألحقت بنفسي الأذى، لكنني لا أرى أنني آذيت نفسي وإنما كنت أشعر بألم شديد داخلي ولم أكن أعرف كيف أتعامل معه. يوم المرأة العالمي: عام من الثورات والمكاسب للنساء في العالم العربي وكان سبب إيذاء نفسي في المرة الأولى هو أنني فعلت شيئا سيئا حقا. لقد سرقت من عدة متاجر، وبالطبع فإن اليوم الذي أسرق فيه الكثير من الأشياء هو اليوم الذي يتم فيه القبض علي. لقد اعتقدت أنني بحاجة إلى أن أعاقب على ذلك. عندما أصبت بندبة لأول مرة بذلت الكثير من الجهد لإخفائها، فارتديت قمصانا ضيقة بأكمام طويلة في الصيف حيث درجة الحرارة المرتفعة وأنت تتعرق وغير مرتاح للغاية. وكان السبب في إخفائي الندبة هو أنني اعتقدت أن الجميع سينظرون إليها ويعتقد الناس أنه يحق لهم اللمس وطرح أسئلة متطفلة، وسأخبر كل غريب يسألني عن صحتي العقلية وإيذاء نفسي وهو أمر لا أريد أن أفعله. وأعتقد بشكل خاص أنه مع وصمة إيذاء النفس فإنك تميل إلى الحصول على هذا المظهر المروع حقا وهو أمر إما أنه سيثير الاشمئزاز أو يثير شفقة شخص ما عليك بشكل لا يصدق وهما ردتا فعل أكرههما تماما، لذلك من الأسهل بالنسبة لي أن أقول: "نعم، لقد أصبت بحرق". شكل الندبة على ذراع إيميلي حدث التحول بالنسبة لي منذ سنوات قليلة مضت وأعتقد أنه تزامن مع تعبي من أن أكون قاسية على نفسي. فاحتياجاتي أكثر أهمية مما قد يقوله الآخرون. أشعر وكأنني بدأت في أن أصبح أكثر أمانة، وأزيل تلك الوصمة من داخلي. ثم سمحت لنفسي بالوصول إلى تلك النقطة التي قلت فيها لنفسي: "في الواقع، سأظهر ندبتي، ستكون هناك، وإذا نظر الناس إليها أو قالوا شيئا، فلا بأس بذلك". "لطالما قلت أن ندوبي تبدو وكأنها ملابس ضيقة" تقول لورا، البالغة من العمر 27 عاما وهي من كيرفلي: لطالما قلت أن ندوبي تبدو وكأنها ملابس ضيقة، تمتد من سرة بطني إلى أصابع قدمي. إنها تجعلني أشعر بعدم الارتياح في بعض الأحيان، لأنك تعتقد أن الناس سيلاحظون ذلك لأن شكلك غريب. وإذا كنت ذاهبة إلى كارديف للتسوق فسوف يحدق بي الناس. لورا تلعب مع كلبها أحب أن أُوصف بأنني إحدى الناجيات من الحروق، لأنك لست ضحية بل ناجيا مما وقع في الحادث، وقد خرجت أقوى. عندما كان عمري سنة تقريبا، وضعتني شخصية من غير أفراد عائلتي في حوض الاستحمام، ودخلت أمي التي ولدتني وشاهدت ما حدث فاتصلت برقم 999. كان الماء حارقا. لقد تم إبعادي عن عائلتي التي ولدت فيها، وتبناني والدان رائعان. كطفلة، كان الأمر صعبا لأنك ستقابل أطفالا سيكونون سيئين. أتذكر ذلك الطفل الذي قال إن لدي ساقيّ زومبي وإنه كان يجب أن أموت في الحمام. أتذكر أول يوم لي في المدرسة الثانوية، كنت أرتدي تنورة مع جوارب طويلة. وفي سن بين 15-16 عاما بدأت أرتدي السروال لذلك أخفيت كل شيء. لم تكن لدي ثقة في التحدث إلى الناس. كان لدي أصدقاء مقربون جدا ، وهذه هي الطريقة التي تعاملت بها مع الأمر. أخفيت نفسي أيضا عن العالم ثم قررت عندما كان عمري بين 18-21 عاما أن أقول: "هذه هي أنا". الدورة الشهرية، هل ما زالت تمثل وصمة اجتماعية للمرأة؟ لقد أجريت الكثير من المحادثات مع الناس في نادٍ للحروق، ونادٍ لحروق الأطفال أيضا، وسمعت قصة من شخص آخر وفكرت "حياتي ليست بهذا السوء" لقد تقبلك الجميع على ما أنت عليه، وكان ذلك رائعا حقا لأنه بعد ذلك يمكنك كشف حروقك، ويمكنك سرد قصصك، وتشجيع بعضكم البعض. كان عمري حوالي 25 عاما، وكان هناك حوالي 8 منا على الشاطئ بملابس السباحة، وجميعهم يعانون من حروق مختلفة ومن فئات اجتماعية مختلفة، وفكرنا "سننشر هذا على انستغرام، لأننا سنظهر للناس أننا شجعان ، وأنه لا بأس من التحدث عن حروقنا". قدما لورا كنت في مسابقة ملكة الجمال. كانت أول مسابقة ملكة جمال لمن لديهن اختلافات وتميز. أريد من الشباب أن ينظروا إلي كنموذج يحتذى به وأن يفكروا "إذا استطاعت فعل ذلك، يمكنني فعل ذلك، يمكنني الخروج من قوقعتي". كان شرح الأمر لشريكي في الحياة صعبا، لقد كنت عصبية. عندما رأى ندوبي لأول مرة صدم قليلا وفكر "كيف يمكن لشخص أن يفعل هذا الأمر لشخص ما؟" لم يطرح أي أسئلة منذ أن التقينا وكان ذلك قبل 3 سنوات. لذلك كل شيء طبيعي، ولكن لأن الجلد على بطني مشدود للغاية أخشى أن يكون لدي أطفال بسبب ذلك. إنه يريد أطفالا في المستقبل، وكنت خائفة من عدم تمكني من تحقيق ذلك. قد يكون ذلك ممكنا، لكن علينا أن ننتظر ونرى. وآمل أن أنجب أطفالا ذات يوم، ولكن في الوقت الحالي لدي كلابي. "لا أستطع تحمل هذا الشعور في الصباح عندما أتذكر كيف أبدو" تقول إيمي، البالغة من العمر 34 عاما وهي من كنت: لقد مرت أسابيع قليلة منذ اهتياج الصدفية، وبشرتي تبدو رائعة حقا في الوقت الحالي. لا يزال لدي بقع على أجزاء أخرى من جسدي. الغريب أنني التقطت الكثير من الصور لبشرتي أثناء الانتشار الشديد للصدفية وطبعت هذه الصور، إنه فقط لتذكير نفسي بما يمكن أن تكون عليه بشرتي. إيمي تعرض صورتها وهي تعاني الصدفية وخلال النوبة الشديدة، بدأت الصدفية على جبهتي. في البداية كانت مجرد بقع جافة صغيرة، ونمت. وفي النهاية اندمجت مع بعضها البعض، مما أدى إلى ظهور بقع أكبر من الجلد الجاف تتقاطع مع جبهتي بالكامل. وتأثر الحاجبان تماما، ثم انتشرت على جانبي أنفي وحول فمي ثم انتشرت البقع في جميع أنحاء وجهي ورقبتي وجسدي. كنت أعاني باستمرار من هذا الإحساس بالوخز والحرق على جميع البقع التي غطت وجهي وجسدي والتي تؤثر على فروة رأسي أكثر من غيرها. وأثناء الاهتياج بدأت ألاحظ تساقط الشعر وقد انتهى بي الأمر لشراء شعر مستعار لأجعل نفسي أشعر بالتحسن. حكاية 3 نساء يتحدين الرئيس في بعض الأحيان يصبح الأمر سيئا بدرجة تجعلني أشعر وكأنها جرح مفتوح. حتى الشعور بملابسي التي تلامس الصدفية سيكون لا يطاق تماما. أحب كل ملابسي وأحب الموضة، وكان بإمكاني ارتداء السراويل الضيقة المبطنة بالصوف والكنزات الفضفاضة الكبيرة المبطنة بالصوف، ولم يعد بإمكاني ارتداء حمالات الصدر أو الملابس النسائية الداخلية، لذلك اضطررت إلى ارتداء شورت ركوب الدراجات حتى لا يحتك النسيج مع بشرتي. عندما أصبت بالصدفية النقطية لأول مرة (التي تسبب بقعا صغيرة) تم تشخيص الحالة بشكل خاطئ بأنها الجدري المائي. وخلال الأسابيع القليلة التالية انتهى بي الأمر إلى البقاء في منزل أمي. فقد رتبت لي سريرا صغيرا في غرفتها. وأكثر ما لم أستطع تحمله هو ذلك الشعور الأولي في الصباح بتذكر كيف أبدو الآن واضطراري إلى قبول ذلك ثانية. كانت أمي دائما بجانبي في انتظار أن أستيقظ. كنت أنفجر في البكاء وكانت تخفف عني وتقول لي إنني جميلة. وتذكرني بأنها ستحصل لي على كل المساعدة اللازمة. وأنت على دراية بردود فعل الآخرين. في العمل، كان العملاء يقولون لي:"هل يمكن ألا نحصل على الخدمة منك، لأنك على الأرجح مصابة بشيء معد". أعمل في تجارة التجزئة، لذلك أبيع الأزياء. لقد وجدت نفسي في البداية أقول: "نعم، هذا جيد سآتي بشخص آخر لخدمتك"، ولم يستغرق الأمر وقتا طويلا لأكون قادرة على أن أقول للناس:"أنا لست معدية، أنا بخير تماما، لذلك فإما أن أقوم بخدمتك أو لن تحصل على الخدمة". طرق "مبتكرة" لتشجيع النساء على عدم الصمت حيال التحرش كان جميع أصدقائي وعائلتي داعمين لي حقا. كنت عزباء في ذلك الوقت. لم أكن أتوقع مقابلة أي شخص أثناء هياج الصدفية حتى قابلت شريكي في الحياة. عندما قابلته لأول مرة، لم يكن لديه أي أسئلة حول بشرتي على الإطلاق. لم يستفسر عن الأمر ولم ينظر إلي بشكل مختلف، فقط اقترب مني وقال:"واو، أنت جميلة". ولقد بدأ الناس في الاتصال بي بمجرد نشر صورتي على وسائل التواصل الاجتماعي ويقولون:"أنت حقا ملهمة"، كان ذلك عندما اضطررت إلى تقبل الأمر، وفكرت "واو ، لم أعتقد أنني كنت سأعتبر نفسي أبدا مصدر إلهام لأي شخص". أجرت المقابلات إينا ميلر لبرنامج "وومن آور" وتم بثها في الأيام 4 و 6 و 11 و13 من شهر أغسطس/آب.وقامت لوسي واليس باختصار المقابلات النصية وتحريرها.

एमी सौदर्यांच्या सरधोपट आणि प्रसंगी महिलांना कमी लेखणाऱ्या व्याख्येत या महिला बसत नाहीत. पण तरीही यांनी आपला रस्ता शोधून काढला आहे, आणि आपल्या अस्तित्वावर प्रेम करायला शिकल्या आहेत. या त्यांच्याच प्रेरणादायी कहाण्या. 'माझे पाय असे दिसायचे जणू मी एखादी झोंबी आहे' मला लायपोएडिमा नावाचा त्रास होता, यामुळे माझं शरीर बेढब झालं होतं. म्हणजे नुसतं वजन वाढलं नव्हतं तर माझ्या शरीराच्या वरच्या भागाच्या तुलनेत कमरेखालच्या भागाची अनैसर्गिक वाढ झाली होती. मला सांगितलं गेलं की यावर काही औषध नाही. मग एक दिवस मी ऑपरेशन करून या त्रासावर उपचार करण्याचा निर्णय घेतला. मला त्यासाठी खूप हिंमत करावी लागली पण ऑपरेशन झालं. आता मला मनासारखे कपडे घालता येतील, मी चारचौघांसारखी नॉर्मल दिसेन याच आनंदात मी होते. पण ऑपरेशनच्या पाचव्या दिवशी मी खूप आजारी पडले. मला फ्लेश इटिंग बॅक्टेरियाचं (मांस खाणाऱ्या बॅक्टेरीया) इन्फेक्शन झालं होतं. माझ्या मांडीपासून खाली पायापर्यंत असणारं सगळं मांस या बॅक्टेरियांनी खायला सुरुवात केली. म्हणजे अक्षरक्षः माझ्या पायावर मांस शिल्लक राहिलं नाही. त्वचा नव्हती. भयंकर होतं ते सगळं. माझ्या घरच्यांना वाटलं मी वाचणार नाही. जेनी डॉक्टरांनी सांगितलं माझे पाय कापावे लागतील. माझ्या घरचे तयार झाले. पण सुदैवाने ती वेळ आली नाही. पण माझ्या पायाची त्वचा, मांस सगळंच गेलं होतं. मग डॉक्टरांनी माझी पाठ, नितंब, पोट अशा भागातून त्वचा काढली आणि माझ्या पायांवर लावली. ती अजूनही सरपटणाऱ्या प्राण्यांच्या त्वचेसारखी दिसते. सर्जरीनंतर जवळपास 7-8 आठवड्यांनी मी माझे पाय पाहिले. मला प्रचंड धक्का बसला होता. मी अक्षरशः झोंबी दिसत होते. याचा माझ्या मनावरही परिणाम झाला. तो काळ प्रचंड कठीण होता, मला पोस्ट ट्रॉमॅटिक मेंटल डिसऑर्डरशी झुंजावं लागलं. अजूनही दवाखाना म्हटला की माझ्या अंगावर काटा येतो. पण या सगळ्या प्रकाराने मला आयुष्याची किंमत कळाली. मला माझ्या स्वप्नातल्या सगळ्या गोष्टी आता करून पाहायच्या आहेत. मी अजून पॅरिसला गेलेले नाही, किंवा ओरिएंट एक्सप्रेसमधून प्रवास केलेला नाही. मला पेट्राला भेट द्यायची आहे, अॅमस्टरडॅमला जायचंय. मी नेहमीच आनंदी असते असं नाही, याचा माझ्या मनावर परिणाम झालाय, या व्रणांनी माझं व्यक्तिमत्व बदललं आहे. पण असं काही मनात आलं की मी तो विचार झटकून टाकते आणि म्हणते, 'जे आहे ते आहे, पण मला अजून खूप काही करायचं आहे.' - जेनिस, 49 वर्षं, श्रॉपशायर. एमिली 'हे व्रण वेदना दर्शवतात आणि त्यावर केलेली मातही' माझ्या उजव्या हाताच्या मनगटावर तो व्रण आहे. माझ्या आयुष्यात तीन वेळा मी स्वतःला इजा करून घेतली आहे. तिन्ही वेळा एकाच ठिकाणी जखम करून घेतली. का? कारण मला माझ्या शरीराच्या इतर कुठल्या भागावर दुसरा व्रण नको होता. मी स्वतःला शेवटची इजा केली त्याता दीड वर्ष लोटलंय. माझ्या हातावर हा व्रण गेल्या 10 वर्षांपासून आहे. हा व्रण माझ्या आयुष्यातल्या वेदनेचं प्रतीक आहे, पण तो हेही दर्शवतो की मी त्यावर मात कशी केलीये. मी खूप पुढे आलेय त्या दुःखापासून आणि आता माझ्या चेहऱ्यावर हसू फुलू शकतं. मी अजूनही मानसोपचार घेतेय. माझ्या स्वतःला इजा करून घेण्याच्या वृत्तीबद्दल आम्ही बोलतो. मी आत्महत्या करण्याचा प्रयत्न करतेय असं मला वाटतं नाही. मला वाटतं माझ्या आतमध्ये खूप तीव्र वेदना आहे, आणि तिचं काय करावं मला कळत नाही, म्हणून माझ्याकडून हे घडतं. एमिली मी स्वतःला पहिल्यांदा इजा केली तेव्हा तो व्रण लपवायला खूप कष्ट घेतले. मी भर उन्हाळ्यात पूर्ण बाहीचे कपडे घालायचे. मी का लपवायचे तो व्रण? कारण मला वाटायचं की तो पाहून लोक मला उगाच प्रश्न विचारत बसतील, माझ्या मानसिक स्थितीविषयी भलतेसलते तर्क लावतील, मला अगदी त्यांची 'ती पाहा बिचारी' असं म्हणत येणारी सहनुभूती पण नको होती. पण गेल्या काही वर्षांत मी बदललेय. स्वतःकडे सतत हीन नजरेने पाहणं मी सोडून दिलंय. लोक काय विचार करतात यापेक्षा मला काय हवंय हे माझ्यासाठी जास्त महत्त्वाचं आहे आता. मी स्वतःशी जास्तीत जास्त प्रामाणिक राहाण्याचा प्रयत्न करतेय. आणि म्हणूनच मी आता म्हणू शकते, "खरं सांगू का, मला माझ्या व्रणाची लाज वाटत नाही. तो आहे तसा, आहे तिथे राहाणार आहे. लोक तो पाहतील आणि त्याविषयी काही ना काही विचारतील. हरकत नाही. आहे हे असं आहे." - एमिली, 25 वर्षं, लंडन लॉरा 'माझे व्रण कसे दिसतात माहितेय? चुरगळलेल्या चुडीदार सारखे' मला जळीत पीडिता म्हटलेलं आवडत नाही, मी सर्व्हायवर आहे. त्यातून वाचलेय, लढलेय आणि पुढे आलेय. पूर्वी होते त्यापेक्षा जास्त कणखर झालेय. मी एक वर्षाची असेन, जेव्हा मला कोणीतरी बाथटबमध्ये ठेवलं. त्यातलं पाणी उकळतं होतं. माझ्या जन्मदात्या आईने ते पाहिलं, मला टबमधून बाहेर काढलं आणि 999 ( आपातकालीन सेवा) ला फोन केला. या घटनेनंतर बालकल्याण विभागाला मला माझ्या जन्मदात्या कुटुंबात राहू देणं योग्य वाटलं नाही. काही काळाने मला दोन खूप चांगल्या व्यक्तींनी दत्तक घेतलं. तेच माझे आईबाबा. लहानपणापासून माझ्या अंगावर हे व्रण होते, आणि लहान मुलं क्रूर असतात कधी कधी. मला लहानपणी सोबती नेहमी काहीबाही बोलायचे. मी अगदी पहिली-दुसरीत असेन तेव्हा एक मुलगा मला म्हणाला होता, "शी, किती घाण दिसतेस तू. तुझे पाय अगदी झोंबीसारखे आहेत. तू त्या बाथटबमध्येच मरायला हवं होतंस." या घटनेने माझ्या मनावर आघात केला. मी लांबलचक सॉक्स, टाईट्स घालायला लागले. मी आतल्या आत कुढत गेले, पंधरासोळा वर्षांची झाले तेव्हा कधीही स्कर्ट न घालता जीन्स घालायचे. माझे पाय कोणाच्या नजरेला पडू नये याची काळजी घ्यायचे. पण विशीत आले तेव्हा ठरवलं, खूप झालं जगापासून लपणं. मी ही आहे अशी आहे. भाजलेल्या आणि त्यातून वाचलेल्या अनेक व्यक्तींशी, लहान मुलांशी मी बोलले आणि माझ्या लक्षात आलं की माझं आयुष्य यांच्यापेक्षा खरंच चांगलं आहे. लॉरा अशा लोकांचे क्लब असतात, तिथे जायला लागले. त्यांच्यात मला खूप बरं वाटायचं कारण तिथे मला स्वतःला लपवावं लागत नव्हतं, त्यांच्याशी मोकळेपणाने बोलता येत होतं, माझे अनुभव शेअर करता येत होते. मी पंचवीस वर्षांची असताना आम्ही आठ जणींनी, ज्यांच्या अंगावर भाजल्याचे व्रण होते, स्वीमिंगसुटमध्ये फोटोसेशन केलं. ते फोटो आम्ही इन्स्टाग्रामवर टाकले. आम्हाला लोकांना दाखवायचं होतं की आम्ही किती धीराच्या आहोत, आणि तुमच्या अंगावरच्या व्रणांविषयी बोलायला हवं. मग मी सौदर्यस्पर्धेत भाग घेतला. इतरांपेक्षा वेगळ्या दिसणाऱ्या लोकांसाठी ती सौदर्यस्पर्धा होती. माझी इच्छा आहे की मी तरूणांसाठी रोल मॉडेल बनावं. माझ्याकडे बघून त्यांनी विचार करावा, "तिला जमू शकतं तर मला का नाही." - लॉरा, 27 वर्षं, केअरफिली एमी 'मी माझं आरशातलं प्रतिबिंब कधी विसरू शकत नाही' मला सोरायसिस नावाचा आजार आहे. त्यामुळे अधून मधून माझ्या संपूर्ण अंगावर लालेलाल चट्टे उठतात आणि त्यांची प्रचंड आग होते. जेव्हा असा सोरायसिसचा अॅटक येतो तेव्हा माझा चेहरा डागांनी भरून जातो. इतर वेळेस माझा चेहरा, माझी त्वचा छान दिसते. पण असे सोरायसियचे चट्टे उठल्यानंतर मी माझे अनेक फोटो काढलेत. काही प्रिंट करून घेतलेत, म्हणजे माझ्या कायम लक्षात राहावं की कशी दिसते. एखाद्या वेळेस परिस्थिती हाताबाहेर जाते. माझ्या कपाळावर चट्टे उठायला लागतात. आधी लहान लहान असणारे चट्टे मोठे होत जातात. दोन्ही भुवया पोटात घेतात, मग नाक, गाल, या कानापासून त्या कानापर्यंत सगळंच लालेलाल होऊन जातं. शरीरावर पसरलेले असतातच. या चट्टयांची प्रचंड आग होत असते. अगदी कपड्यांचा स्पर्श पण सहन होत नाही त्याला. मला खरंतर छान छान फॅशनेबल कपडे आवडतात. पण या दिवसात मला मऊ अस्तर असलेले सैल कपडे घालावे लागतात. मी ब्रा-पॅन्टी सारखी घट्ट अंतर्वस्त्र तर घालूच शकत नाही. कपड्याच्या आत मला सायकल पॅन्ट घालाव्या लागतात. आता अशा परिस्थितीत माझ्याकडे बघून लोक काय म्हणत असतील याचा विचार तुम्ही करू शकताच. कामाच्या ठिकाणी मला ग्राहक म्हणतात, "आम्हाला दुसरी सेल्सगर्ल हवी." त्यांना वाटतं मला कुठलातरी संसर्गजन्य रोग झालाय. मी कपड्यांच्या दुकानात काम करते. सुरुवातीला मला कोणी म्हणालं की त्यांना मी नको दुसरी सेल्सगर्ल हवीये, तर मी निमूटपणे हो म्हणायचे. पण आता मी ठामपणे म्हणायला शिकलेय की, "मला काहीही रोग झालेला नाही. माझ्यामुळे तुम्हाला त्रास होणार नाही, त्यामुळे तुम्हाला ज्या गोष्टी हव्या त्या मीच दाखवणार नाहीतर या दुकानात तुम्हाला काही मिळणार नाही." मी माझे काही फोटो सोशल मीडियावर पोस्ट केले होते, त्यानंतर काही लोकांनी मला येऊन सांगितलं की "माझ्यामुळे त्यांना प्रेरणा मिळते." मी कोणासाठी प्रेरणादायी बनू शकेन असा विचारच मी कधी केला नव्हता. - एमी, 34 वर्षं, केन्ट हे वाचलंत का? (बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम, यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


وأشار ترامب إلى أن مقتل البغدادي جاء أثناء عملية عسكرية أمريكية في شمالي سوريا شاركت فيها 8 مروحيات أمريكية تسببت أيضا في مقتل عدد من قيادات التنظيم المتشدد. وكان البغدادي مختفيا طوال السنوات الأخيرة التي بدأ فيها تنظيم الدولة الإسلامية الذي يقوده بفقدان المواقع التي سيطر عليها وأعلن خلافته فيها في العراق وسوريا، والتي بلغت مساحتها يوما 88 ألف كيلومتر مربع، وانتهت بفقدان الجيب الأخير له في سوريا بعد معركة باغوز، في مارس/ آذار 2019. وظل البغدادي لوقت طويل في قائمة أغلى المطلوبين للولايات المتحدة الأمريكية، التي خصصت مبلغ 25 مليون دولار لمن يدلي بمعلومات تقود إلى القبض عليه. فمن هو أبو بكر البغدادي؟ كتب عنه وليام ماكنت مؤلف كتاب "يوم قيامة تنظيم الدولة: التاريخ والاستراتيجية ورؤية تنظيم الدولة لنهاية العالم" يقول: "إذا مات البغدادي فإن التنظيم سيفقد وسيطا بارعا وسياسيا لا يرحم ورجل دين ذو نسب نبيل (حسب ادعائه)، وهي تركيبة غير معتادة في تنظيم دولي متشدد". مواضيع قد تهمك نهاية ولد البغدادي، واسمه الحقيقي إبراهيم عواد إبراهيم البدري، في مدينة سامراء شمالي بغداد عام 1971. وينحدر من عائلة سنية متدينة متوسطة الحال تنتمي إلى عشيرة البدري، وتقول إنها تنحدر من نسل النبي محمد. أين يختبئ زعيم تنظيم الدولة الإسلامية أبو بكر البغدادي؟ نساء تنظيم الدولة يهددن بتربية أجيال من "الجهاديين" عاش البغدادي طفولته وصباه في مدينة سامراء قبل أن ينتقل إلى العاصمة العراقية بغداد في سن 18 عاما. حصل البغدادي على شهادة البكالوريوس في الدراسات الإسلامية من جامعة بغداد عام 1996، ثم الماجستير والدكتوراه في الدراسات القرآنية من جامعة صدام حسين للدراسات الإسلامية بين 1999 - 2007. وقضى البغدادي سنوات دراساته العليا في حي الطوبجي في شمال غربي بغداد حتى عام 2004، ويقال إنه عُرف عنه في هذه الفترة أنه كان شخصا هادئا وانطوائيا باستثناء قيامه بتعليم الأطفال القرآن في مسجد محلي، كما كان لاعبا في فريق كرة القدم في الحي نفسه، ولم يعرف عنه في تلك المرحلة ممارسة نشاط سياسي بارز ضمن جماعات الإسلام السياسي. ويعتقد أن البغدادي بدأ يقترب من الجماعات السلفية المتشددة التي تميل إلى استخدام العنف، متبنيا نهج السلفية الجهادية في عام 2000. قوات سوريا الديمقراطية تعلن السيطرة على مدينة الرقة قوات سوريا الديمقراطية تعلن استعادة الباغوز وهزيمة تنظيم الدولة الإسلامية هل تنفجر حروب سوريا المؤجلة بعد الانسحاب الأمريكي؟ ظهر أبوبكر البغدادي لأول مرة في الموصل، في يونيو/حزيران عام 2014 ولادة "تنظيم الدولة الإسلامية" بعد الغزو الأمريكي للعراق عام 2003، ساهم البغدادي في تأسيس جماعة "جيش أهل السنة والجماعة" المسلحة. واعتقلته القوات الأمريكية في فبراير/شباط عام 2004، في مدينة الفلوجة، وبقي في معسكر الاعتقال في سجن "بوكا"(الذي صار أشبه بالجامعة التي تخرج منها القادة المستقبليون لتنظيم الدولة الإسلامية،حيث تجمع فيه عدد كبير من رموز الجماعات الإسلامية المتشددة)، نحو عشرة أشهر. استثمر البغدادي فترة السجن لممارسة الوعظ الديني بين أوساط المعتقلين، إذ كان يأمهم في الصلاة ويلقي خطبة الجمعة، وينظم دروسا دينية لهم. ويصفه أحد المعتقلين معه بأنه كان متحفظا وقليل الكلام، لكنه كان يمتلك موهبة التنقل بين الجماعات المتنافسة داخل المعتقل، حيث يختلط المعتقلون الموالون لنظام صدام مع السلفيين الجهاديين. وبنى البغدادي علاقات وثيقة مع العديد من المعتقلين معه في بوكا، وظل على تواصل معهم بعد إطلاق سراحه في ديسمبر/كانون أول 2004. وكان قد أطلق سراحه بعد أن اعتبرته الولايات المتحدة مصدر تهديد منخفض. وقال مسؤول بوزارة الدفاع الأمريكية لنيويورك تايمز عام 2014: "عندما اعتقلناه عام 2004 كان وغد شوارع، ولم تكن لدينا البلورة السحرية لتبلغنا أنه سيصبح زعيم تنظيم الدولة الإسلامية". وبعد إطلاق سراحه، اتصل البغدادي بالمتحدث باسم تنظيم القاعدة في العراق، وهو التنظيم المحلي التابع للقاعدة في العراق، والذي كان يتزعمه الأردني أبو مصعب الزرقاوي. وقد أعجب المتحدث باسم القاعدة بمستوى دراسة البغدادي للعلوم الدينية الشرعية، وأقنعه بالسفر إلى العاصمة السورية، دمشق، للعمل في الجهاز الدعائي للتنظيم والمساهمة في الإشراف على أن تكون المواد الدعائية التي تبثها الجماعة متطابقة مع المبادئ "السلفية الجهادية". وقد بنى البغدادي علاقات وثيقة مع زعيم القاعدة في العراق، أبو مصعب الزرقاوي. أبو بكر البغدادي ظهر بعد خمس سنوات من الاختفاء في مقطع مصور نشره التنظيم في 29 أبريل/نيسان 2019 وفي أوائل عام 2006 شكل تنظيم القاعدة في العراق مظلة جهادية أطلق عليها اسم مجلس شورى المجاهدين. وبعد مقتل أبو مصعب الزرقاوي في يونيو/حزيران 2006، في غارة جوية أمريكية، خلفه أبو أيوب المصري. وفي أكتوبر/تشرين الأول من ذلك العام، قرر أبو أيوب المصري حل تنظيم القاعدة في العراق، وتأسيس تنظيم "الدولة الإسلامية"، واستمرت هذه الجماعة الجديدة في الولاء لتنظيم القاعدة الأم. لماذا السيطرة على مدينة منبج السورية مهمة بالنسبة للجهات المتصارعة؟ الولايات المتحدة الأمريكية احتجزت البغدادي في مركز اعتقال في العراق لمدة عشرة أشهر الأمير الجديد لمع نجم البغدادي سريعاً في صفوف التنظيم بفضل مؤهلاته في دراسة العلوم الإسلامية الشرعية، وقدرته على تجسير الهوة بين المقاتلين الأجانب الذين أسسوا التنظيم والمقاتلين العراقيين الذين انضموا للتنظيم لاحقا. وتسلق بسرعة المناصب في قيادات التنظيم. وعين البغدادي رئيسا للهيئة الشريعة في التنظيم، واختير عضوا في مجلس الشورى للتنظيم. وضم المجلس 11 عضوا لتقديم المشورة لزعيم التنظيم وقتذاك أبو عمر البغدادي. ثم اختير عضوا في لجنة التنسيق في تنظيم القاعدة في العراق، والتي كانت تشرف على الاتصال بقادة التنظيم في العراق. وفي عام 2010، اختار مجلس الشورى أبو بكر البغدادي أميراً جديداً للتنظيم بعد مقتل أبو عمر البغدادي مؤسس التنظيم وأميره. وتمكن البغدادي من إعادة بناء التنظيم الذي أنهك كثيرا بفعل ضربات قوات العمليات الخاصة الأمريكية. الأكراد في "كوباني" يتحدون الصورة المخيفة لتنظيم الدولة البغدادي استغل الفوضى التي عصفت بسوريا من أجل وضع موطئ قدم هناك لتنظيم الدولة الإسلامية الصراع الداخلي في سوريا بعد أن انتقلت شرارة انتفاضات ما عرف بالربيع العربي من تونس ومصر إلى سوريا في عام 2011، استغل البغدادي تلك الاضطرابات الداخلية وأرسل أحد مساعديه السوريين ويدعى أبو محمد الجولاني لتأسيس فرع للتنظيم في سوريا، عُرف لاحقاً باسم "جبهة النصرة". وسرعان ما ظهرت خلافات بين البغدادي وزعيم جبهة النصرة أبو محمد الجولاني، الذي رغب في التعاون مع الجماعات السنية السورية المعارضة لحكومة الرئيس السوري بشار الأسد. وفي عام 2013، أعلن البغدادي أن جبهة النصرة هي جزء من تنظيم الدولة في العراق، وعدّل اسم التنظيم ليصبح "تنظيم الدولة الإسلامية في العراق والشام". ورفض البغدادي طلب أيمن الظواهري، زعيم تنظيم القاعدة الأم، منح جبهة النصرة استقلالها. لذلك أعلن الظواهري في فبراير/شباط 2014، عن قطع علاقات القاعدة بتنظيم الدولة الإسلامية في العراق والشام. ورد البغدادي وتنظيمه بقتال جبهة النصرة، وعزز من قبضته على العديد من المناطق الواقعة في شرقي سوريا، حيث فرض تطبيقا صارما لقواعد الشريعة الإسلامية. وبعد أن تمكن البغدادي من الحصول على معقل آمن لتنظيمه، أمر أتباعه بالزحف على المناطق الغربية في العراق مع نهاية عام 2013 مستغلا النزاع السياسي بين الأحزاب والجماعات الشيعية والسنية في العراق على تقاسم السلطة، وقد استطاع بمساعدة رجال القبائل وعناصر من الموالين سابقا لصدام حسين الاستيلاء على الفلوجة. مبعوث أممي يحض تركيا على السماح للمتطوعين بالدفاع عن كوباني (عين العرب) ما يُعرف بتنظيم الدولة الإسلامية تحدى تنظيم القاعدة الرئيسي بقيادة أيمن الظواهري عاصمة الخلافة في 29 يونيو/حزيران 2014، أعلن تنظيم "الدولة الإسلامية في العراق والشام" في تسجيل صوتي تغيير اسم التنظيم ليصبح "تنظيم الدولة الإسلامية" فقط، وحُذفت كلمتي الشام والعراق، بهدف إزالة الحدود داخل الدولة المزعومة. وفي منتصف حزيران/يونيو 2014، كان التنظيم سيطر على محافظة الرقة في سوريا ومناطق عديدة في محافظة دير الزور القريبة من الحدود العراقية ومناطق شاسعة من محافظة حلب. ومع توسع رقعة الأراضي التي سيطر عليها التنظيم، أعلن البغدادي مدينة الرقة عاصمة للخلافة ودعا المسلمين إلى الهجرة إليها ومبايعته. وعانى السكان في المناطق الخاضعة لسيطرة التنظيم من العقوبات القاسية والإعدامات في الساحات العامة وفرض قوانين صارمة على جميع السكان بغض النظر عن دياناتهم وانتماءاتهم المذهبية. وكان أكبر انتصار للتنظيم تمكنه من السيطرة على مدينة الموصل عاصمة محافظة نينوى وعلى مناطق واسعة في شمال العراق، بعد انسحاب القوات العراقية منها، وسيطرته على كميات كبيرة من أسلحة هذه القوات الثقيلة. وتمكن التنظيم عام 2014 من بسط نفوذه على ما يقرب من 8 ملايين شخص في منطقة تبلغ مساحتها 88 ألف كيلومتر مربع، واستطاع أن يجني مليارات الدولارات من عائدات النفط والسرقة والخطف. وقد أدى تقدم التنظيم في أراضي تسيطر عليها الأقلية الكردية في شمال العراق، وقتل واستعباد الآلاف من الطائفة الايزيدية لدفع التحالف الدولي الذي تقوده الولايات المتحدة لشن غارات جوية على مواقع التنظيم في العراق في أغسطس/ آب عام 2014. آثار الدمار الذي خلّفه التنظيم في كوباني (عين العرب) التي سيطر على ما يقارب ثلث مساحتها في عام 2014 تحالف دولي وكانت المعركة لطرد التنظيم من سوريا والعراق دموية فقد فيها الآلاف أرواحهم والملايين بيوتهم التي أجبروا على الفرار منها. وبدأ التحالف الدولي، الذي تقوده الولايات المتحدة ويضم قوات من بريطانيا وأستراليا والبحرين وفرنسا والأردن وهولندا والسعودية وتركيا والإمارات العربية، في شن غارات جوية في العراق في أغسطس/ آب عام 2014 كما بدأ الحملة الجوية في سوريا بعد ذلك بشهر. ونفذ التحالف أكثر من 33 ألف غارة جوية. وبدأت روسيا، وهي ليست جزءا من التحالف الدولي، غارات ضد "الإرهابيين" في سوريا في سبتمبر/ ايلول عام 2015 لدعم الحكومة السورية. وذكرت وزارة الدفاع الروسية أنه تم تنفيذ 39 ألف غارة في سوريا منذ عام 2015 دمرت 121 ألف "هدف إرهابي" وقتلت 5200 عضوا في التنظيم. وفي سوريا خاضت القوات الموالية للرئيس السوري بشار الأسد المعركة مع التنظيم بدعم جوي من روسيا ودعم من ميليشيا مدعومة من إيران. وفي نفس الوقت دعم التحالف الذي تقوده الولايات المتحدة قوات سوريا الديمقراطية. وفي العراق كانت قوات الأمنية التي خاضت معارك ضد التنظيم مدعومة من التحالف الدولي بقيادة الولايات المتحدة وقوات الحشد الشعبي وهي قوات شبه عسكرية يهيمن عليها مقاتلون مدعومون من إيران. وكانت الباغوز آخر بلدة خسرها التنظيم في مارس/آذار 2019، واستسلم العديد من عناصر التنظيم وعوائلهم لقوات سوريا الديمقراطية في سوريا. الظهور والاختفاء وكان أول ظهور للبغدادي في أعقاب سيطرة التنظيم على مدينة الموصل في شمال العراق عام 2014 للإعلان عن إقامة دولة الخلافة وتنصيب نفسه "خليفة المسلمين" عندما ألقى خطبة الجمعة في مسجد النوري في الموصل. وفي الذكرى الثالثة لأول ظهور علني للبغدادي، لم يعد تنظيم الدولة الإسلامية يسيطر على معظم الأراضي التي كانت بحوزته من قبل، والتزم زعيم التنظيم الصمت بشكل واضح منذ مخاطبة أتباعه في رسالة صوتية مسجلة في نوفمبر/تشرين الثاني عام 2016، بعد بداية معركة طرد التنظيم من الموصل. ظهر تنظيم الدولة في تحد لقيادة القاعدة ووسط هذا الصمت، ظهرت تقارير غير مؤكدة عن وفاة البغدادي. وقال نائب وزير الخارجية الروسي حينئذ إنه "من المرجح للغاية" أن البغدادي قد قُتل في غارة جوية روسية على الرقة في 28 مايو/آيار عام 2017. كما أكد مسؤول إيراني في ذلك الوقت أنه "مات بكل تأكيد". غير أن مسؤولين أمريكيين قد شككوا في تلك التصريحات. وفي مقطع فيديو نُشر من الرقة بعد أسبوع من ظهور التقرير الروسي، استخدم أعضاء بتنظيم الدولة كلمة "شيخنا"، بدون ذكر البغدادي بالاسم، ما أثار علامات استفهام بشأن مصيره. وكانت حركة طالبان وتنظيم القاعدة قد أخفيا وفاة زعيم حركة طالبان الملا عمر لمدة عامين. واعتبر غياب البغدادي في تلك اللحظة الحرجة أمرا محيرا للغاية، بالنسبة لمؤيديه وأعدائه على حد سواء. وتبانيت الإجابة حينئذ حول مكان اختفاء البغدادي فهناك من رجح اختفاءه في ما يمكن وصفه بأنه "العاصمة الثالثة" لتنظيم الدولة الإسلامية، أي المناطق التي كان يسيطر عليها التنظيم على جانبي الحدود السورية والعراقية. وأطلق تنظيم الدولة الإسلامية على هذه المنطقة اسم "ولاية الفرات"، التي تتكون أساسا من مدينة القائم العراقية وبلدة البوكمال السورية. وكانت هذه المنطقة حينئذ هي الوحيدة المتبقية التي يمكن أن يزعم تنظيم الدولة الإسلامية أنها "أرض التمكين". كما رجح البعض الآخر حينئذ أنه مختبئ في المنطقة الصحراوية شرقي سوريا على الحدود العراقية، حيث تعد منطقة آمنة ومألوفة نسبيا للبغدادي حيث يمكنه الاختباء فيها والهروب من أية محاولات للقبض عليه أو قتله. وخلال معركة الموصل عام 2017 وجه البغدادي نداء بالراديو لمقاتليه بالصمود، كانت مدة النداء 45 ثانية لكنها كانت كافية لالتقاط الإشارة، وكاد هذا الخطأ يكلفه حياته لولا انتقاله السريع من الموقع الذي أصدر منه النداء. و في مايو/أيار الماضي كتب فرانك غاردنر مراسل الشؤون الأمنية في بي بي سي يقول إنه من الصعوبة بمكان وجود وشاة في الدائرة الضيقة المحيطة بالبغدادي، وبالتالي فإنه إذا ظل بعيدا عن الانترنت، ولم يجر مكالمات هاتفية من هاتف محمول، وفي حالة تحرك دائم من مكان لآخر فإنه سيصعب على الغرب العثور عليه. "حرب استنزاف" في 29 من أبريل/نيسان الماضي وبعد خمس سنوات من ظهوره الأول ظهر زعيم تنظيم "الدولة الاسلامية" أبو بكر البغدادي للمرة الثانية، ليؤكد استمرار التنظيم في "الجهاد" متوعداً بشن حرب استنزاف ضد أعدائه. هل وصل حلم "دولة الخلافة" إلى نهايته؟ وأكد البغدادي في إطلالته الأخيرة إن الهجمات التي تعرضت لها كنائس في سريلانكا أثناء احتفالات عيد الفصح في أبريل/نيسان 2019، جاءت انتقاماً لخسارة التنظيم لبلدة الباغوز شرقي سوريا، في مارس/آذار 2019، والتي كانت آخر معاقل التنظيم. ودعا في الشريط المصور الذي نشره التنظيم، أنصاره حول العالم إلى "الجهاد" وشن حرب "استنزاف ضد الأعداء". وبموت البغدادي بعد خسارة التنظيم للأراضي التي كان يسيطر عليها تكون الخلافة التي تأسست عام 2014 قد انتهت على أرض الواقع، لكن التنظيم أبعد ما يكون عن النهاية. وفي هذا الإطار، قال مسؤولون عسكريون بوزارة الدفاع الأمريكية إنه إذا لم يتواصل الضغط على الجماعة فإن التنظيم سيبعث مجددا في سوريا خلال فترة تتراوح بين 6 و12 شهرا ويستعيد منطقة محدودة في وسط وادي شرق الفرات. أين يختبئ زعيم تنظيم الدولة الإسلامية أبو بكر البغدادي؟ قوات سوريا الديمقراطية تعلن السيطرة على مدينة الرقة قوات سوريا الديمقراطية تعلن استعادة الباغوز وهزيمة تنظيم الدولة الإسلامية هل تنفجر حروب سوريا المؤجلة بعد الانسحاب الأمريكي؟ بعد انهيار دولة "الخلافة": خطر تنظيم الدولة الإسلامية "يكمن" ولا "يموت" القوات العراقية استعادت الموصل عام 2017 وكان الهجوم العسكري التركي الأخير في شمال شرق سوريا وقرار ترامب بسحب القوات الأمريكية قد أثار مخاوف من استغلال مقاتلي التنظيم لهذا الوضع، فقد هرب نحو 100 من سجناء التنظيم لدى الأكراد خلال الهجوم التركي كما شرعت خلايا التنظيم النائمة في شن هجمات عديدة. ولكن ترامب رفض الانتقادات التي وجهت للانسحاب الأمريكي قائلا: "لابد وأن تعمل سوريا وتركيا وغيرها من دول المنطقة على ضمان عدم عودة التنظيم للسيطرة على أراض، إنه جوارهم وعليهم الحفاظ عليه". وفي 22 أكتوبر/تشرين أول نفذت القوات الأمريكية الخاصة غارة في إقليم إدلب في شمال غرب سوريا، وهو المعقل الأخير للقوات المعارضة للرئيس السوري بشار الأسد. وقال مسؤولون أمريكيون إن الهدف من الغارة هو البغدادي، رغم أن المنطقة تبعد مئات الكيلومترات عن المكان الذي كان يعتقد أنه موجود به.

YouTube पोस्ट समाप्त, 1 अमेरिकेनं ही मोहीम कोठे केली? राष्ट्राध्यक्ष ट्रंप यांनी पत्रकार परिषदेत सांगितलं की, वायव्य सीरियामध्ये अमेरिकन स्पेशल फोर्सेसनी केलेल्या एका मोहिमेत जगातल्या एक नंबरच्या दहशतवाद्याचा मृत्यू झाला आहे. शनिवारी संध्याकाळी पाच वाजता स्पेशल फोर्सला घेऊन काही हेलकॉप्टर्स एका अज्ञात स्थळी जाण्यासाठी वॉशिंग्टनवरून रवाना झाली. त्यावेळेस ट्रंप व्हाईट हाऊसच्या सिच्युएशन रुममध्ये इतर महत्त्वाच्या नेत्यांबरोबर होते. रविवारी सीरियाच्या इदलिब प्रांतातील बारिशा गावाला स्पेशल फोर्सेसनी आपलं लक्ष्य बनवल्याचं अधिकाऱ्यांनी अमेरिकन माध्यमांना सांगितलं. हे गाव तुर्कस्थानच्या दक्षिण सीमेपासून केवळ 5 किमी दूर आहे. बगदादीला संपवण्याची मोहीम अमेरिकेनं कशी पार पाडली? इदलिब प्रांत हा सीरियन राष्ट्राध्यक्ष बशर अल-असद यांच्या विरोधकांचा अखेरचा बालेकिल्ला होता. जिहादी संघटनांचा ते केंद्र होतं. इथं इस्लामिक स्टेटचे शेकडो तरूण राहात असूनही या संघटना आणि इस्लामिक स्टेट यांच्यात हिंसक भांडणं होत असे. या प्रदेशात सीरियन सेना रशियाच्या मदतीने पूर्व, पश्चिम आणि दक्षिणेस तैनात आहे. कसा टाकला छापा? अमेरिकन गुप्तचर संस्था बगदादीचा आधीपासूनच पाठलाग करत होते आणि बगदादी जिथं लपला आहे तिथं अनेक भुयारं असल्याचं त्यांना माहिती होतं. यातल्या बहुतेक भुयारांतून बाहेर पडण्याचं दुसरं कोणतंही तोंड नव्हतं. या मोहिमेसाठी ट्रंप यांनी स्पेशल फोर्सेसच्या मोठ्या चमूला यात सहभागी करून घेतलं होतं. यामध्ये आठ हेलकॉप्टर्स, अनेक जहाजं आणि विमानं यांचा समावेश होता. अमेरिकन हेलकॉप्टर तुर्कस्थानावरूनच गेली. तसेच ज्या प्रदेशातवर सीरिया आणि रशियन सैन्याचं नियंत्रण आहे अशा प्रदेशातून ती गेली. अमेरिकन स्पेशल फोर्सच्या मोहिमेबद्दल रशियाला माहिती नव्हतं तरीही त्यांनी हेलिकॉप्टरला परवानगी दिली असं ट्रंप यांन सांगितलं तसेच रशियानं मदत केल्याचंही ते म्हणाले. ट्रंप म्हणाले, ही उड्डाणं अत्यंत धोकादायक प्रदेशात घुसली आणि त्यातून बाहेरही पडली. आग लागण्याचाही धोका होताच त्यामुळे वेग कमी करायला लागायचा तर वेग भरपूर वाढवावा लागायचा. हेलिकॉप्टर्स बगदादच्या जवळ जाताच गोळीबार सुरू झाला. परंतु त्यातून बाहेर पडायला आम्हाला फारसा वेळ लागला नाही. बारिशा गावातल्या एका व्यक्तीनं बीबीसीशी बोलताना सांगितलं, जमिनीवर उतरण्याआधी हेलिकॉप्टरमधून 30 मिनिटे गोळीबार झाला. या हेलिकॉप्टरनी दोन घरांवर मिसाईलही टाकण्यात आली. त्यात एक घर पूर्णपणे बेचिराख झालं. ट्रंप म्हणाले, बारिशा गावात पहिल्यांदा एक हेलिकॉप्टर उतरलं. त्यानंतर अमेरिकेच्या स्पेशल फोर्सेसचे जवान उतरले. त्यांनी घराच्या भिंतींमध्ये भगदाडं पाडली. यानंतर त्या घरामध्ये ऑपरेशन सुरू झालं. त्यामुळे बगदादी भुयाराच्या दिशेने पळून गेला. त्या भुयाराला एक्झिट नव्हती. यावेळेस बगदादी रडत होता. दयेची याचना करत होता असंही ते ट्रंप यांनी सांगितलं. "सर्वांत आधी त्या घराचा परिसर रिकामा करण्यात आला. एकतर लोक शरण आले किंवा मारले गेले. 11 मुलांना बाहेर काढण्यात आलं. भुयारात एकटाच बगदादी होता. तो आपल्या तीन मुलांना घेऊन पळत होता. त्यांचाही मृत्यू झाला. "भुयाराच्या दुसऱ्या टोकापर्यंत तो पोहोचला. आमचे प्रशिक्षित कुत्रे त्याचा पाठलाग करत होते. शेवटी तो खाली पडला आणि त्यानं कंबरेला बांधलेल्या स्फोटकांनी स्वतःला आणि तिन्ही मुलांना उडवलं. त्याच्या शरीराचे तुकडे तुकडे झाले. त्या स्फोटानं भुयारही उद्ध्वस्त झालं," ट्रंप म्हणाले. या परिसराच्या फोटोंमध्ये आणि व्हीडिओमध्ये भिंतीना पडलेली भोकं आणि जळालेल्या वस्तू दिसून येतात. बगदादीच्या मृत्यूवर अमेरिकेला इतकी खात्री कशी? ट्रंप म्हणाले, ज्या व्यक्तीनं स्वतःला उडवलं त्याच्या शरीराच्या तुकड्यांची तात्काळ तपासणी करण्यात आली तेव्हाच ती व्यक्ती बगदादी असल्याचं समजलं. 15 मिनिटांमध्येच बगदादीचा मृत्यू झाला. स्पेशल फोर्सेसमध्ये डीएनए तपासणी करणारे तज्ज्ञही होते. त्यांनी बगदादीच्या डीएनएची तपासणी करून तो बगदादीच असल्याचं ते म्हणाले. काही शरीराचे तुकडे डीएनए तज्ज्ञांनी आणल्याचेही त्यांनी सांगितले. अमेरिकेच्या सैन्याचं काय नुकसान झालं? या मोहिमेत अमेरिकन सैन्याचं काहीही नुकसान झालेलं नाही. परंतु बगदादीचे अनेक लोक याच मृत्युमुखी पडले आहेत. मारल्या गेलेल्या लोकांत बगदादीच्या दोन्ही पत्नी मृत्युमुखी पडल्या. दोन्ही महिलांनी आपल्या अंगावर स्फोटकं बांधली होती. मात्र ती बगदादीचा पाठलाग करणारा कुत्रा जखमी झाला आहे. हेही वाचलंत का? (बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम, यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


حاولت اليابان شراء الجزر من ملاكها من الأفراد، مما أجج احتجاجات مناهضة لليابان في الصين وقال المسؤولون في بكين إنهم وضعوا آلية لإدارة الأزمات من أجل ممنع تأزم الوضع. وتكتسي هذه الجزر المعروفة في الصين باسم باسم داياويو، أهمية اسراتيجية، ولكنها تخضع لسيطرة اليابان باسم جزر سناكاكو. وكشف رئيس الوزراء الصيني، شنزو آبي، إن الاستعدادات تجري لترتيب اجتماع بينه وبين الرئيس الصيني شي جينبينغ. ونقلت وكالة رويترز للأنباء عن آبي قوله إن "اليابان والصين يتفقان على أن عقد قمة بينهما سوف لم يكون في صالح البلدين فحسب بل في صالح استقرار المنطقة بأكملها". مواضيع قد تهمك نهاية وتشير التقارير إلى أن آبي وجينبينغ قد يلتقيا على هامش قمة آسيا-المحيط الأطلنطي الاقتصادية (أبيك)، التي تقام الأسبوع المقبل في العاصمة الصينية بكين. وسيكون هذا الاجتماع، حال إجرائه، هو أول لقاء رسمي بين قائدي البلدين منذ توليهما منصبيهما. وقالت وزارة الخارجية الصينية في بيان إن كبار المسؤولين في الصين واليابان توصلوا إلى اتفاق من أربعة بنود، تتضمن اعتارف البلدين "بموقفيهما المختلفين" بخصوص الجزر. كما أورد البيان الصيني أن الطرفين اتفقا على "منع تصاعد الموقف عن طريق الحوار والتشاور، وإرساء آلية إدارة الأزمات لتجنب حدوث أي طارئ". واشتدت حدة الصراع على الجزر في العامين الأخيرين. ويقول مراسل بي بي سي في بكين، مارتن بيشنس، إن الصراع أذكي الروح القومية في البلدين وأضر بالعلاقات الاقتصادية بينهما. وتقع الجزر بالقرب من طرق بحرية هامة، وبها مناطق غنية للصيد. كما يحتمل وجود آبار نفط وغاز طبيعي بالقرب منها. وفي عام 2012، شرعت اليابان في شراء الجزر من ملاكها من الأفراد، مما أجج احتجاجات مناهضة لليابان في الصين. وفي نوفمبر/تشرين الثاني 2013، أعلنت الصين عن إنشاء درع دفاع جوي جديد فوق المنطقة التي تقع فيها الجزر، تفرض على أي طائرة الخضوع للقواعد التي حددتها الصين. ووصفت اليابان هذا التصرف بأنه "تصعيد أحادي الجانب" وقالت إنها ستتجاهله. كما أن هناك خلافات بين البلدين بخصوص ما فعلته اليابان في الصين أثناء الحرب العالمية الثانية.

सोमवारी (6 जुलै) चीनच्या परराष्ट्र मंत्रालयाचे प्रवक्ते झाओ लिजियान यांनी म्हटलं, "चिनी आणि भारतीय सैनिकांनी 30 जूनला कमांडर स्तराच्या अधिकाऱ्यांदरम्यान चर्चेच्या तिसऱ्या फेरीचं आयोजन केलं होतं. आधी झालेल्या चर्चेच्या दोन फेऱ्यांमध्ये ज्या मुद्द्यांवर एकमत झालं होतं, त्यावर अंमलबजावणी करण्याचं यावेळी मान्य केलं गेलं. सीमेवर तणाव कमी करण्याच्या दृष्टिनं आम्ही योग्य पावलं उचलली आहेत." अर्थात, या निवेदनानंतरही अनेक प्रश्न उपस्थित होत आहेत. यातला सगळ्यांत महत्त्वाचा मुद्दा म्हणजे जर भारतीय सैन्य आपल्याच भूमीवर होतं, तर ते मागे का हटलं? नेमकं काय झालं? भारतीय अधिकाऱ्यांनी सोमवारी (8 जुलै) बीबीसीशी बोलताना म्हटलं, की चिनी सैनिक गलवान, गोगरा आणि हॉट स्प्रिंग्स भागातून मागे हटत आहेत. दोन्ही देशांचे सैनिक अगदी आमने-सामने उभे ठाकले होते (ज्याला 'आयबॉल टू आयबॉल' परिस्थिती म्हणतात) तशी स्थिती सध्या तरी नसल्याचं सांगण्यात येतंय. मात्र वाढलेला तणाव कमी करण्याचं काम काही ठराविक भागातच होत आहे. अधिकाऱ्यांनी दिलेल्या माहितीनुसार सध्या अशी तीन ठिकाणं आहेत- गलवान, गोगरा आणि हॉट स्प्रिंग्स. बीबीसीला माहिती देणाऱ्या अधिकाऱ्याने हे स्पष्टपणे सांगितलं, की ते देपसांग किंवा पँगॉन्ग लेकबद्दल बोलत नाहीयेत. दुसऱ्या एका अधिकाऱ्याने सांगितलं होतं, की तंबू तसंच तात्पुरत्या स्वरुपाची बांधकामं दोन्ही देशांकडून हटवली जात आहेत आणि सैनिक माघार घेत आहेत. त्यांनी म्हटलं, "30 जूनला चुसुलमध्ये दोन्ही देशांच्या कमांडर स्तरावरच्या अधिकाऱ्यांदरम्यान झालेल्या चर्चेत ठरवलेल्या प्रक्रियेची ही सुरुवात आहे." AFP या वृत्तसंस्थेनुसार चिनी परराष्ट्र मंत्रालयाचे प्रवक्ते झाओ लिजियान यांनी सोमवारी (6 जुलै) पत्रकारांशी बोलताना म्हटलं, की दोन्ही देशांमध्ये तणाव कमी करण्याच्या मुद्द्यावर एकमत झालंय आणि सीमेवरून सैनिक मागे घेण्यात येत आहेत. पँगॉन्ग लेक रविवारी भारताचे राष्ट्रीय सुरक्षा सल्लागार अजित डोभाल आणि चीनचे परराष्ट्रमंत्री वांग यी यांच्यादरम्यान टेलिफोनवरून चर्चा झाली. त्यानंतर भारतातील चीनचे राजदूत सुन वायडोंग यांनी त्या संभाषणाचे तपशील प्रसिद्ध केले. या संभाषणादरम्यान चार महत्त्वाच्या मुद्द्यांवर एकमत झालं आहे- 1. सीमा भागात शांतता राखत विकासासाठी दीर्घकाळ एकत्र काम करण्यावर दोन्ही देशांमध्ये सहमती झाली आहे. 2. दोन्ही देश चर्चेमध्ये ठरल्याप्रमाणे सीमेवर तणाव कमी करण्यासाठी एकत्रित प्रयत्न करतील. 3. विशेष प्रतिनिधींदरम्यान होणाऱ्या संवादाच्या माध्यमातून दोन्ही पक्ष परस्परांमधले संबंध अधिक चांगले करतील. भारत-चीन दरम्यान सीमा प्रश्नावर सल्लामसलत करण्यासाठी सध्याच्या कार्यपद्धतीमध्ये अधिक नियमितता आणण्याचा प्रयत्न केला जाईल. त्यामुळे दोन्ही देशांमध्ये एकमेकांबद्दल विश्वास वाढीस लागेल. 4. नुकत्याच कमांडर स्तरावरील अधिकाऱ्यांदरम्यान झालेल्या बैठकीदरम्यान ज्या मुद्द्यांवर सहमती झाली होती, त्याचं दोन्ही देशांनी स्वागत केलं आहे. दुसरीकडे भारताच्या परराष्ट्र मंत्रालयानं प्रसिद्ध केलेल्या अधिकृत निवेदनात म्हटलं आहे की, दोन्ही देश प्रत्यक्ष नियंत्रणरेषेवर (LAC)वर सुरू असलेली डिसएंगेजमेंटची प्रक्रिया लवकरात लवकर पूर्ण करू इच्छितात. मात्र शांतता राखण्यासंबंधीची वक्तव्यं आणि सकारात्मक बातम्यांदरम्यान भारतीय परराष्ट्र मंत्रालयाकडून या प्रश्नाचं स्पष्ट उत्तर मिळालं नाही, की चर्चेत जे ठरलं त्याआधारे भारतीय सैनिकही माघार घेत आहेत का? चिनी सैनिक पँगॉन्ग त्सो तलावाच्या परिसरातून हटत नाहीयेत, पण भारतीय सैनिक का माघार घेत आहेत. चिनी सैनिक देपसांग भागातही आहेत. गलवानमधून चिनी सैनिक मागे का हटत आहेत? चिनी सैनिक गलवानमधून मागे का हटत आहेत, हा सर्वांत मोठा प्रश्न उपस्थित होत आहे. ज्येष्ठ पत्रकार आणि चीनवरील अनेक पुस्तकांचे लेखक प्रेमशंकर झा यांच्या मते या प्रश्नाचं उत्तर पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांच्या लेह दौऱ्यात दडलेलं आहे. ते सांगतात, "चीनबद्दल एक गोष्ट स्पष्ट आहे, की त्यांना प्रतीकांचं महत्त्व समजतं. पंतप्रधान नरेंद्र मोदी लेहला गेले. त्यांनी आपल्या सैनिकांचं मनोधैर्य वाढवलं, पण त्यांनी चीनचं नाव घेतलं नाही. चीननं याचा अर्थ असा काढला की, भारताला युद्ध नकोय. आंतरराष्ट्रीय राजकारणात या छोट् छोट्या गोष्टी खूप महत्त्वाच्या असतात आणि त्यांना समजून घ्यायला हवं. चीनला ते बरोबर लक्षात आलं. आपल्याला हे लक्षात घ्यायला हवं, की हा शेवट नाही तर ही सुरूवात आहे." भारत-चीन संबंधांचे अभ्यासक आणि जेएनयुमधील प्राध्यापक स्वर्ण सिंह यांच्या मते सध्या तरी दोन्ही देश चर्चेची तयारी दाखवत आहेत. यापेक्षा जास्त काहीच नाहीये. स्वर्ण सिंह सांगतात, "दोन्ही देशांदरम्यान वरिष्ठ अधिकाऱ्यांपासून लडाख सीमेवरील ब्रिगेड कमांडर-कोअर कमांडर स्तरावरील अधिकाऱ्यांदरम्यान चर्चा सुरू आहेत. आम्ही चर्चेतून तोडगा काढू इच्छितो, असं दोन्ही पक्षांचं म्हणणं आहे. मात्र चर्चा सुरू असतानाच सीमेवर सैन्याच्या हालचालीही वाढल्या आहेत. त्यामुळे जोपर्यंत सरकारकडून कोणतंही स्पष्टीकरण येत नाही, तोपर्यंत या मुद्द्यावरचा गोंधळ थांबणार नाही. डॉक्टरांच्या भाषेत सांगायचं तर सध्याची परिस्थिती ही 'स्टेबल बट क्रिटीकल' आहे. म्हणजे परिस्थिती स्थिर असली, तरी धोका टळलेला नाही." पँगॉन्ग त्सो आणि देपसांगमध्ये चिनी सैनिकांची उपस्थिती का? गलवान खोऱ्यात भारतीय आणि चिनी सैनिकांनी माघार घेतल्याचं वृत्त आल्यानंतर सोशल मीडियापासून अन्य माध्यमांमध्ये दोन्ही देशांमधील संबंधांबद्दल सकारात्मकता दिसून आली. मात्र प्रेमशंकर झा यांच्या मते या गोष्टीकडे समस्या संपली या दृष्टिनं पाहणं योग्य नाहीये. कारण चिनी सैनिक अजूनही देपसांग आणि पँगॉन्ग भागातून मागे हटलेले नाहीत. ते सांगतात, "देपसांग भागातील चिनी सैन्याचं अस्तित्तव हे काराकोरमबद्दल चीनला वाटणाऱ्या काळजीचं निदर्शक आहे. सामरिकदृष्ट् पाहता चीननं पँगॉन्ग तलावाच्या त्या भागात स्वतःची स्थिती मजबूत केली आहे, ज्या भागावर आतापर्यंत ते स्वतःचा दावा सांगत होते. दोन्ही देशातील संबंध जोपर्यंत नव्याने सुधारत नाहीत, तोपर्यंत चीन या भागातून मागे हटणार नाही." 'इंडिया अँड चायना' या पुस्तकाचे लेखक प्रेमशंकर झा सांगतात, "चिनी सैन्यानं पँगॉन्ग लेकच्या भागातील फिंगर 4 वर ताबा मिळवला आहे. या भागावर ते नेहमी दावा करतात, तर दुसरीकडे भारत फिंगर 8 पर्यंत आपला दावा सांगतो. आतापर्यंत विवादित असलेल्या चार पर्वतरांगांच्या भागात चीननं आपली स्थिती मजबूत केली आहे. चीननं भारतात घुसखोरी केली नाही, हे पंतप्रधान नरेंद्र मोदींचं वक्तव्यं योग्य आहे. कारण ज्या भागात चिनी सैनिक आले आहेत, तो विवादित आहे." तीन महिन्यांमध्ये परिस्थिती नेमकी कशी बदलली? भौगोलिकदृष्ट्या पाहिलं तर देपसांगचा मैदानी भाग आणि पँगॉन्ग तलावाच्या भागातील चिनी सैनिकांची स्थिती पहिल्यापेक्षा अधिक मजबूत झालीये. मात्र याकडे आपल्या भूभागावर ताबा मिळवण्याचा प्रयत्न यादृष्टिने पाहता कामा नये, असं प्रेमशंकर झा यांचं म्हणणं आहे. ते सांगतात, "दोन्ही देशांकडे भूभागाची कमतरता नाहीये. त्यामुळे कोणी किती इंचांनी भूभाग बळकावला याचा हिशोब ठेवणं योग्य नाही. माझ्या मते याकडे सामरिकदृष्ट्या पहायला हवं. 2014 पूर्वी भारत आणि चीनदरम्यान संबंध चांगले होते. मात्र गेल्या काही वर्षांमध्ये भारत सरकारच्या धोरणांनी चीनला गोंधळात टाकलं आहे. म्हणूनच त्यांनी ही भूमिका घेतली. आपला मुद्दा अधिक स्पष्ट करताना प्रेमशंकर झा यांनी सांगितलं, "भारत सरकारनं घटनेच्या कलम 370 वर घेतलेला निर्णय, लडाखला केंद्रशासित प्रदेश म्हणून घोषित करणं, नवीन नकाशा प्रसिद्ध करून त्यामध्ये अक्साई चीनचा समावेश करणं असे अनेक निर्णय चीनला पसंत नव्हते. त्यानंतर चीनला आपल्या चीन-पाकिस्तान इकॉनॉमिक प्रोजेक्टच्या (सीपेक) सुरक्षेची चिंता वाटू लागली. पाश्चिमात्य देशांनी समुद्र मार्गानं होणाऱ्या चीनच्या व्यापारात अडथळे निर्माण केल्यास चीनला आपल्या मालाच्या वाहतुकीसाठी पर्याय खुला राहील." "मात्र भारताच्या गेल्या काही काळातील हालचालींमुळे चीनला आपल्या महत्त्वाकांक्षी योजनेचं भवितव्य संकटात असल्याचं वाटू लागलं. त्यामुळे सुरूवातीला चीननं संवादाच्या माध्यमातून हे सगळं ठीक नसल्याचा संदेश देण्याचा प्रयत्न केला आणि आता सैन्याच्या हालचालींच्या माध्यमातून हा संदेश देत आहे." भारत मागे का हटत आहे? नेपाळच्या त्रिभुवन विद्यापीठातील राज्यशास्त्राचे प्राध्यापक आणि आंतरराष्ट्रीय संबंधांचे तज्ज्ञ पुष्प अधिकारी सांगतात, की भारतीय सैनिक मागे हटले असतील तर त्यामागचं एक कारण आंतरराष्ट्रीय दबाव हे असू शकतं. अधिकारी म्हणतात, "गलवानबद्दल माध्यमातून ज्या काही बातम्या येत आहेत, त्या पूर्णपणे खऱ्या आहेत हेच मला मान्य नाहीये. मात्र जर थोड्या वेळासाठी असं काही होतंय हे मान्य केलं तर यामागे आंतरराष्ट्रीय दबाव हे कारण असू शकतं. आपली सामरिक क्षमता किती आहे, याचीही भारताला चाचपणी करायची असेल. त्यामुळेच भारत सरकारनं मागे हटण्याचा निर्णय घेतला असावा." ते सांगतात की, आताच्या घडीला उपखंडात जो तणाव निर्माण झाला आहे, तो कोणाच्याही हिताचा नाही. जगातील दोन मोठ्या अर्थव्यवस्था आणि शक्तिशाली राष्ट्रांमधला संघर्ष योग्य नाही. हे दोन्ही देशांनाही माहितीये. "सध्याच्या परिस्थितीत भारत आणि चीनमधील संघर्षावर हा एक अर्धविराम आहे. येत्याकाळात दोन्ही देशांच्या संबंधात अजून बरेच चढउतार पाहायला मिळतील." हे वाचलंत का? (बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम, यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


وكانت المحكمة العليا قد ألغت حُكم إدانتها العام الماضي. وكانت آسيا قد أدينت عام 2010 بعد اتهامها بإهانة النبي محمد في مشادة مع جيرانها. ولطالما أصرّت آسيا على براءتها في قضية أثارت حالة من الاستقطاب في باكستان. ولم يكشف مسؤولو الحكومة الباكستانية عن وجهة آسيا، ولا عن الوقت الذي غادرت فيه البلاد. لكن محاميها، سيف الملوك، قال لبي بي سي إنها وصلت بالفعل إلى كندا، حيث يُعتقّد أن اثنتين من بناتها مُنحتا حقّ اللجوء. وكانت آسيا نورين، المعروفة باسم آسيا بيبي، تحت تحفظ السلطات في مكان سري بينما كانت ترتيبات تُتخَذ لها لكي تغادر البلاد. وكان قرار المحكمة العليا إلغاء الحكم في أكتوبر/تشرين الأول الماضي أثار احتجاجات عنيفة في أوساط متشددين دينيين ممن يؤيدون قوانين التجديف، بينما حثت طوائف اجتماعية أكثر تحررا على إطلاق سراح آسيا. فيمَ أدينت آسيا؟ بدأت القضية من مشادة وقعت بين آسيا وجماعة من النسوة في يونيو/حزيران 2009، وكنّ يجنين الثمار عندما اندلعت المشادة حول دلو من الماء، حين قالت النسوة إنه لم يعد في إمكانهن لمس الدلو بعد أن استخدمته آسيا، لأن عقيدتها نجّسته. وزعم المدعون أن النسوة قلن في المشادة التالية إن على آسيا أن تتحول إلى الإسلام، وأنها في ردها عليهن، قالت كلاما مسيئا في حق النبي محمد. بعد ذلك، تعرضت آسيا للضرب في منزلها، وفي أثناء ذلك أقرّت بالتجديف بحسب متهميها، وبعد التحقيق في الأمر اعتقلتها الشرطة. وفي قرار تبرئتها، قالت المحكمة العليا إن القضية بُنيت على أساس أدلة واهنة، وإن آسيا اعترفت أمام حشد "يهددها بالقتل". لماذا أثارت القضية انقساما؟ الإسلام هو الدين الرسمي لباكستان، ويقوم عليه نظامها القانوني، وتحظى القوانين المشددة التي تجرم التجديف بتأييد قوي في الشارع الباكستاني. وغالبا ما يدعم الساسة المتشددون العقوبات القاسية للتجديف، كوسيلة لتعزيز شعبيتهم في الشارع. لكن منتقدين يقولون إن تلك القوانين غالبا ما تستخدم للانتقام، بعد منازعات شخصية، وإن الإدانات تقوم على أدلة واهنة. وتُعّد غالبية المدانين بتهمة التجديف من المسلمين أو أعضاء في الطائفة الأحمدية، التي يتهمها المتشددون بالهرطقة. ومنذ التسعينيات من القرن الماضي، أدين عشرات المسيحيين بتلك التهمة. ويشكل المسيحيون 1.6 في المئة فقط من سكان باكستان. واستُهدف المسيحيون بهجمات متكررة في باكستان خلال السنوات الأخيرة، مما جعل كثيرين منهم يشعرون بالخطر، في مناخ يسود فيه التعصب. ومنذ تسعينيات القرن الماضي، قُتل 65 شخصا على الأقل في باكستان، على خلفية مزاعم بالتجديف وفقا لتقارير. وتعد آسيا بيبي، المولودة عام 1971 ولديها أربعة أطفال، أول سيدة يحكم عليها بعقوبة الإعدام بموجب قوانين حظر التجديف.

2010 साली त्यांना हायकोर्टाने दोषी ठरवलं होतं. त्यानंतर त्यांनी त्याविरोधात अपील केलं होतं. त्यांना आठ वर्षं तुरुंगात आणि एकांतवासात काढावी लागली. मी निर्दोष आहे, असं त्या सुरुवातीपासून म्हणत होत्या. या प्रकरणामुळे पाकिस्तानात ईशनिंदा कायद्याविषयी मोठी चर्चा झाली. या कायद्याला अनेकांनी विरोध केला असला, तरी समाजमत मोठ्या प्रमाणात कायद्याच्या बाजूने आहे. त्यामुळे या निकालानंतर हिंसा होण्याची प्रशासनाला भीती आहे. राजधानी इस्लामाबादमध्ये कडेकोट बंदोबस्त ठेवण्यात आला आहे. धार्मिक पुढाऱ्यांनी त्यांच्या पाठीराख्यांना रस्त्यांवर येऊन निदर्शनं करण्याचं आवाहन केलं आहे. सरन्यायाधीश साकिब निसार यांनी इस्लामाबादमध्ये सुप्रीम कोर्टात हा निकाल काही वेळापूर्वीच जाहीर केला. "अपील मान्य करण्यात येत आहे आणि त्यांना निर्दोष मुक्त करण्यात येत आहे. हायकोर्ट आणि सत्र न्यायालयाचे निकाल रद्द ठरवण्यात येत आहेत," असं ते म्हणाले. वेगवेगळ्या शहरांमध्ये निदर्शनं कोर्टाच्या निर्णयानंतर पाकिस्तानमधल्या वेगवेगळ्या शहरांमध्ये लोक रस्त्यावर उतरले आहेत. संपूर्ण पंजाब प्रांतामध्ये कलम 144 लागू करण्यात आलं आहे. बीबीसी प्रतिनिधी शहज़ाद मलिक यांनी दिलेल्या माहिती नुसार लोकांनी फ़ैज़ाबाद - इस्लामाबाद हाय वे रोखून धरला आहे. वेगवेगळ्या मशिदींच्या भोंग्यांमधून लोकांना रस्त्यावर उतरून सरकारच्या विरोधात आंदोलन करण्याचं आवाहन केलं जात आहे. कराचीतील बीबीसी प्रतिनिधी रियाज़ सोहैल यांनी दिलेल्या माहितीनुसार अनेक लोक लाठ्याकाठ्यांसह रस्त्यावर उतरले आहेत. अनेक ठिकाणी वाहतूक कोंडी झाली आहे. तर काही मानवाधिकार संस्थांनी आयिसा बीबी यांचे कुटुंबीय आणि त्यांच्या वकिलांना सुरक्षा पुरवण्याची मागणी केली आहे. राज्यपालाची हत्या ईशनिंदा कायद्याचे विरोधक म्हणतात की पाकिस्तानात या कायद्याचा अनेकदा दुरुपयोग होतो. वैयक्तिक भांडणांमध्ये बदला घेण्यासाठी हा कडक कायदा वापरला जातो आणि अतिशय कमी पुराव्यावरही लोकांना दोषी ठरवलं जातं. राज्यपाल सलमान तसीर यांनी विनंती केली होती की आसिया बिबींना शिक्षेतून सूट दिली जावी. त्यानंतर त्यांची इस्लामाबादच्या चौकात त्यांच्या सुरक्षारक्षकाने हत्या केली. त्यामुळे आसिया बिबींच्या प्रकरणाकडे देशाचं आणि जगाचं लक्ष वेधलं. तसीर यांच्या मारेकऱ्याला फाशीची शिक्षा झाली, पण अनेकांनी त्याला 'हिरो' म्हटलं. आसियांविरोधात पाकिस्तानात निदर्शनं. आसियांनी काय म्हटलं होतं? लाहोरजवळच्या शेखूरपुरामध्ये आसिया आणि इतर महिलांमध्ये एक बादली पाण्यावरून भांडण झालं. ही घटना 2009 सालची आहे. आसियांनी त्या पाण्याला स्पर्श केल्यामुळे इतरांचा धर्म भ्रष्ट झाला असा आरोप या महिलांनी केला. आसिया ख्रिश्चन तर इतर महिला मुस्लीम आहेत. या महिलांनी पुढे आग्रह धरला की आसियांनी इस्लाम धर्म स्वीकारावा. त्यानंतर आसियांनी प्रेषित मोहम्मदांबद्दल तीन अपमानास्पद शब्दं काढले, असा महिलांचा आरोप आहे. या महिलांना आसियांना चोप दिल्यानंतर आसियांनी ईशनिंदेची कबुली दिली, असा महिलांचा दावा आहे. पोलीस तपासानंतर आसियांना अटक करण्यात आली. मी रागावून शेजाऱ्यांशी बोलले, पण ईशनिंदा केली नाही आणि कबुलीही दिली नाही, असा आसियांचा दावा आहे. आसियांच्या जिवाला धोका इस्लाम हा पाकिस्तानचा राष्ट्रीय धर्म आहे आणि त्यांच्या न्यायव्यवस्थेचा गाभा आहे. त्यामुळे ईशनिंदेला कठोर शिक्षेची तरतूद आहे आणि या तरतुदीला लोकांचा पाठिंबा आहे. सिद्रा आणि ईशाम या आसियांचा मुली पण आंतरराष्ट्रीय पातळीवर या कायद्यावर आणि आसियांना दोषी ठरवल्याबद्दल जोरदार टीका झाली. हे मानवी हक्कांचं उल्लंघन आहे, असा आरोप झाला. आसियांविरोधात निदर्शनांची भीती असल्यामुळे अनेक देशांनी त्यांना आश्रय देऊ केलाय. सुटका झाल्यानंतर आसिया देश सोडण्याची शक्यता आहे. आसियांना चार अपत्ये आहेत. त्यांची मुलगी ईशाम आशिक यांनी AFP संस्थेशी बोलताना आधी म्हटलं होतं, "तिची सुटका झाल्यावर मी तिला मिठी मारेन आणि ईश्वराचे आभार मानेन." आसियाच्या कुटुंबीयांना जिवाची भीती आहे आणि त्यांनी पाकिस्तान सोडण्याची इच्छा व्यक्त केली आहे. हे वाचलंत का? (बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम, यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


في مطلع الصيف الماضي، وصلت بولا تينكلر إلى مرحلة باتت فيها مستعدة لتغيير مسار حياتها المهنية، وهو أمر لا يبدو غير مألوف في حد ذاته. لكن ما كان مباغتا بحق هو السرعة التي حدث بها ذلك. فخلال أسبوع ليس إلا، تدربت بولا في بلدة وركينغتون الساحلية بإنجلترا، على تقديم خدمات الرعاية لمن يحتاجون إليها. وفي غضون شهر واحد، بدأت العمل في هذا المجال بالفعل. وبالإضافة إلى السرعة التي أكملت بها بولا تدريبها على عملها الجديد، فقد تسنى لها أن تخضع له دون أن تبارح منزلها. فعملية توظيفها بدأت بإرسالها رسالة بالبريد الإلكتروني، وتم تقييمها عبر شبكة الإنترنت، وخضعت لمقابلة وعملية تدريب أيضا "أُجريتا بالكامل رقميا". وقد التحقت بولا بالعمل لحساب شركة تحمل اسم "سيرا كير"، تتخذ من بريطانيا مقرا لها، وتتولى تقديم خدمات الرعاية للمحتاجين إليها باستخدام أدوات تكنولوجية متطورة، دون أن تدير أو تمتلك أي دورٍ مخصصة لهذا الغرض على الإطلاق. بدلا من ذلك تتمثل مهمة الشركة في إتاحة الفرصة للعائلات، لترتيب شؤون الرعاية المنزلية لأقاربهم المحتاجين إليها، وإدارة هذا الأمر أيضا، من خلال منصة رقمية. ويجري عبر هذه المنصة، التوفيق بين مقدمي الرعاية المتاحين، والأشخاص الذين يحتاجون لخدماتهم. كما تستخدم "سيرا كير" خدمات شركة "أوبر"، لنقل المرضى إلى المستشفيات وإعادتهم منها، حينما تكون لديهم مواعيد هناك. وتستعين بخدمات شركة لتوصيل الطلبات، لجلب العقاقير الطبية للمرضى من الصيدليات. مواضيع قد تهمك نهاية ومنذ تأسيس الشركة في عام 2016، زادت الاستثمارات التي جمعتها على 20 مليون جنيه إسترليني (ما يوازي 26 مليون دولار أمريكي). كما يقوم مقدمو الرعاية العاملون لحسابها، بنحو نصف مليون زيارة منزلية شهريا. وقد أصبحت بولا تينكلر، واحدة ممن يقومون بمثل هذه الزيارات. وفي السنوات المقبلة، قد تتزايد أهمية هذه النماذج الجديدة والرشيقة، من شركات تقديم خدمات الرعاية. فأعمار 20 في المئة تقريبا من سكان دول الاتحاد الأوروبي تزيد على 65 عاما، وهي نسبة يُتوقع أن ترتفع بسرعة على مدار العقود القادمة. الوضع نفسه، يسود في بقاع أخرى من العالم. فقد تضاعف عدد سكان المعمورة، ممن تزيد أعمارهم على 60 عاما، بواقع الضعف منذ عام 1980، ليصل إلى مليار نسمة. وسيتضاعف هذا العدد مرة أخرى، بحلول عام 2050. وفي مواجهة هذا التحدي الذي يلوح في الأفق، ينبغي تطوير نماذج جديدة من شركات تقديم خدمات الرعاية، لتمكين كبار السن من أن يعيشوا حياة مستقلة وصحية في الوقت نفسه. ومن بين الأنباء السارة في هذا الشأن، أن "سيرا كير" لا تشكل سوى واحدة من بين شركات متعددة، تتولى تطوير أدوات تكنولوجية مُساعِدة، من شأن الاستعانة بها، إتاحة الفرصة للمسنين للحياة على هذه الشاكلة. قد تصبح شركات تقديم خدمات الرعاية لكبار السن في منازلهم أكثر انتشارا، مع تزايد عدد المسنين في مختلف أنحاء العالم، بما يترتب على ذلك من ضغوط تتعرض لها دور الرعاية فعلى سبيل المثال، باتت الأجهزة المُساعدة على السمع، تحتوي الآن على خاصية لتمييز صوت سقوط من يستخدمونها، وذلك من باب توفير قدر أكبر من الأمان لهم. كما أن القميص المزود بأجهزة استشعار، يشكل العنصر الأساسي الذي يُمَكِّن "ألفريد"، ذلك الخادم الافتراضي الذي طوّره الاتحاد الأوروبي، من القيام بمهامه والتفاعل مع كبار السن، ومساعدتهم على الحفاظ على اتزانهم خلال تحركهم على مدار ساعات اليوم، بل وممارستهم التدريبات الرياضية أيضا. وإلى جانب "ألفريد"، نجد "لي"، وهي مشاية آلية، تعمل كذلك مساعدا افتراضيا، بل وحتى كشريك في الرقص. "عالم يغزو شعره الشيب" ولا شك في أن تقدمنا في السن، هو ما يقف وراء احتياجنا لكل هذه الأجهزة والتقنيات المساعدة. ويقول بِن ماروتابيو، الرئيس التنفيذي لـ "سيرا كير" وأحد مؤسسيها كذلك، إن "ثلث من يولدون اليوم سيعيشون حتى سن المئة. وبالنسبة للشركات العاملة في مجال تقديم خدمات الرعاية، يتمثل التحدي المترتب على ذلك، في أن نمو سوقها (أي تزايد عدد المسنين بين السكان) يعني في الوقت نفسه تقلص حجم القوى العاملة المتوافرة فيه. ما يؤدي إلى أن يفوق الطلب العرض، وأن نفتقر لدور رعاية تكفي الجميع". ولا يقتصر الأمر على ذلك، بل إن غالبية الناس باتوا يفضلون تلقي خدمات الرعاية في منازلهم، بدلا من الاضطرار للانتقال إلى أماكن آخرى. وقد طوّرت الشركة التي يديرها هذا الرجل مساعدِة افتراضية تدعى "مارثا"، تمد يد العون لمقدمي خدمات الرعاية في أداء مهامهم الروتينية اليومية. ويقول ماروتابيو في هذا الشأن: "تطورت `مارثا` لتلبي احتياجات زبائننا ومن يقدمون خدمات الرعاية كذلك. لقد بدأت كبرنامج دردشة آلي، يمكن أن يلجأ إليه مقدمو هذه الخدمات للحصول على النصح والإرشاد. أما الآن فقد صارت واجهة آلية، توفر التنبيهات والتوصيات لهؤلاء الأشخاص، بناء على المعلومات السابقة التي جرى جمعها عن العملاء الذين يتم الاعتناء بهم". جرى تطوير مجموعة متنوعة من التقنيات، بما في ذلك الروبوتات، لمساعدة كبار السن وفي عام 2019، أقامت "سيرا كير" شراكة مع شركة "آي بي إم"، لإجراء تجربة جرى في إطارها، تثبيت أجهزة استشعار تعمل بتكنولوجيا الـ "ليدار"، التي غالبا ما تُوضع في المركبات ذاتية القيادة، في المنازل. وتجمع هذه الأجهزة بيانات تتعلق بمقدار الحركة، التي يقوم بها السكان بشكل مستمر وأحيانا بلا هدف، في مختلف أنحاء منازلهم. الأهم من ذلك، أن بوسع تلك الأجهزة تنبيه مقدمي خدمات الرعاية، إذا تعثر أحد السكان وسقط أرضا. ويعقب ماروتابيو على ذلك بالقول: "إنها خدمة مستمرة على مدار الساعة، ولا يقتصر توافرها خلال وجود مقدمي خدمات الرعاية في المنزل فحسب". رغم ذلك، ثمة تخوفات من استخدام تقنيات الذكاء الاصطناعي على هذا الصعيد. ففي عام 2018، نشرت مجموعة طبية استشارية مستقلة تحمل اسم "مجلس نافيلد لأخلاقيات علم الأحياء"، مذكرة بشأن استخدام تلك التقنيات في الدراسات الطبية والأبحاث، قالت فيها إن ذلك قد يفضي إلى "تقلص الشفافية التي تصطبغ بها القرارات السريرية، وقد يزيد المخاوف المتعلقة بانتهاك خصوصية المريض، وتفاقم احتمالات الإقصاء الاجتماعي". كيف تعيش "شيخوخة جيدة"؟ رغم أن فكرة أننا بتنا نعيش في العصر الحالي لسنوات أطول، باتت مقبولة بوجه عام، فإن ذلك لا يمثل سوى جانب واحد من القصة. فبينما زاد عدد من يصلون إلى سن الثمانين بشكل هائل خلال القرن الماضي، لم يزد نظيره لمن عاشوا حتى تسعين عاما أو مئة، بالنسبة نفسها. وبعيدا عن لعبة الأرقام هذه، فإن معطيات الواقع، تفيد بأن كوننا نعيش لمدة أطول، لا يعني بالضرورة أننا نقضي هذه السنوات الإضافية من العمر، ونحن ننعم بصحة جيدة. زاد عدد من يصلون إلى عمر الثمانين بشكل هائل خلال القرن الماضي، لكن ذلك لم يحدث بالنسبة لنفسها لمن بلغوا 90 عاما من العمر فبفعل ارتفاع متوسط العمر؛ سيصبح المزيد منّا عرضة لتأثيرات مزمنة متصلة بمشكلات صحية كهشاشة العظام، والسكري والبدانة، والسكتات الدماغية وأمراض القلب والجهاز التنفسي، بجانب الأمراض التنكسية العصبية مثل ألزايمر، والمياه الزرقاء على العين. من جهة أخرى، فإذا كان عمرك يمثل عدد السنوات التي تبقى فيها على قيد الحياة، فإن ما يمكن أن نسميه "عمرك الصحي"، يتمثل في عدد السنوات التي يعيشها المرء، دون أن يصاب بمرض مزمن، وهي فترة يحرص الجميع على أن تطول بأقصى قدر ممكن. ولا يقتصر الأمر على الأفراد، بل تشارك فيه الحكومات كذلك. فعلى سبيل المثال، أطلقت الحكومة البريطانية في إطار استراتيجيتها للقطاع الصناعي لعام 2019، ما وصفته وقتذاك بـ "تحدٍ كبير"، يتمثل في إضافة خمس سنوات من "العمر الصحي" لكل مواطن بحلول عام 2035. في الوقت نفسه، أنفقت شركة "كاليكو" المدعومة من شركة "غوغل" ملياريْ دولار على مدى سبع سنوات، لإجراء أبحاث بشأن علاجات "من شأنها تمكين الناس من العيش لفترة أطول، وبصحة أفضل". وعلى مدار العقود الماضية، تم إيلاء الجانب الأكبر من الاهتمام للخيارات الدوائية، التي تستهدف مساعدة الإنسان على التعامل مع المشكلات المرتبطة بالشيخوخة، من قبيل تناول عقاقير مثل راباميسين وميتفورمين، يمكن أن تقضي على الخلايا المصابة بالمرض، وتجدد شباب الجسد، في الفئران على الأقل. رغم ذلك، ثمة خيارات أخرى متوافرة، غير ذات صلة بتلك العقاقير، كما تقول جودي كامبيسي، الأستاذة في علم الشيخوخة البيولوجية في معهد بَكْ لدراسات الشيخوخة في ولاية كاليفورنيا الأمريكية، والتي شاركت في تأسيس شركة "يونيتي" للعقاقير الدوائية الرامية لتأخير أو منع أو تخفيف الأمراض المرتبطة بالتقدم في العمر. وتشير كامبيسي إلى أن "عوامل مثل تحسين النظام الغذائي وممارسة التمارين الرياضية والتفاعل الاجتماعي مع المحيطين بالمرء، تفيده كثيرا في هذا الشأن. كما أن من بين العوامل المساعدة أيضا، التعامل مع تحديات فكرية والتواصل (مع من حولنا).. وغير ذلك من الأنشطة الذهنية". رغم التركيز على الخيارات التي تقوم على العقاقير الدوائية للتعامل مع مشكلات الشيخوخة، فإن بعضا من أفضل الاستراتيجيات المتبعة في هذا الصدد، تتضمن تبني عادات حياتية مثل ممارسة التمارين الرياضية لكن السؤال يبقى حول هوية من سيتولى توفير ذلك التواصل والتفاعل الاجتماعي. فمع تقلص عدد القادرين على العمل مقارنة بعدد المتقاعدين، سيكون هناك القليلون ممن يمكنهم تحمل تكاليف تلقي الرعاية، وسيقل عدد الأطباء والممرضات والمعالجين والعاملين في مجال تقديم خدمات الرعاية، ممن يستطيعون توفير مثل هذه الخدمات بشكل مباشر. ولذا فإن توفير حياة كريمة لكبار السن، يتطلب إيجاد سبل للاستفادة من التكنولوجيا في هذا الشأن. ومن هنا فلا عجب، في أن يتطلع البشر إلى الشركات العاملة في مجال التكنولوجيا المتطورة، لكي تبذل جهدا أكبر على ذلك المضمار. في عام 2018، منح مركز "نيستا" للأبحاث المتعلقة بالابتكارات الحديثة في بريطانيا جائزته في فئة "الشيخوخة الذكية"، إلى "كومب" وهو جهاز لوحي لا يحتوي سوى على زر واحد، ويستهدف المستخدمين من كبار السن. وقد جرى تصميم هذا الجهاز اللوحي، الذي لا يشمل إلا الخصائص الأساسية اللازمة لعمله فقط، على طراز أجهزة التليفزيون القديمة، التي كانت تعمل بالنظام التناظري. ويمتاز "كومب" بأنه يوفر لمستخدميه من المسنين، طريقة مُبسطة لتبادل الصور وإجراء الاتصالات بالفيديو مع الأقارب والأصدقاء. أما بالنسبة لمن يحتاجون لإجراء اتصالات على نحو أكثر انتظاما، لا مجرد الاتصال بين الحين والآخر عبر تطبيق مثل "فيس تايم"، فبوسعهم الاستعانة بطابور طويل من الروبوتات، المُعدة لأن تصبح خير رفيق لهم، في سنوات عمرهم المتقدمة. ومن بين الخيارات المتاحة في هذا الصدد، روبوت صغير الحجم للغاية يحمل اسم "بيبر"، وطوّرته شركة يابانية تحمل اسم "سوفت بانك غروب". وقد شوهد هذا الروبوت، وهو يتولى مهمة الترفيه عن نزلاء نادٍ مخصص لكبار السن في العاصمة التشيكية براغ. وقد وصفه أحدهم بأنه "غبي للغاية، لكنه يُحْدِث قدرا كبيرا من المرح". جرى تصميم جهاز "كومب" اللوحي على الشاكلة التي صُمِمَت بها أجهزة التليفزيون العتيقة التي كانت تعمل بالنظام التناظري، ويوفر لمستخدميه طريقة مُبسطة لتبادل الصور وإجراء الاتصالات بالفيديو إلى جانب ذلك، يمكنك أن تجد في مراكز الرعاية القائمة في دول مختلفة من العالم، نسخا من روبوت ذي طابع مُحبب للغاية يحمل اسم "بارو"، ويأخذ شكل صغير حيوان الفقمة. وبوسعك رؤية القاطنين في هذه المراكز من المسنين، وهم يضمون الروبوتات من ذاك النوع إلى صدورهم، وهي تتلوى وتطلق أصواتا عذبة. وتُشحن بطاريات هذا الروبوت الياباني اللطيف بشدة، من خلال فمه عبر أداة مربوطة به تشبه "اللهاية" أو "المُسكِتة" التي تُستخدم مع الأطفال الرضع. وقد صُمِمَ ليُشكِّل تجربة علاجية للمصابين بمتلازمة الخرف، ممن يظن الكثيرون منهم، أنهم يحملون صغير فقمة حيا بين أيديهم، لا مجرد روبوت، ما يحدو بهم إلى إقامة علاقة وثيقة معه. وللاتحاد الأوروبي إسهام بدوره في هذا السياق، من خلال مشروع "إنريتشمي" الذي قام بتمويله، وجرى من خلاله تطوير روبوت يحمل اسم "تياغو"، على يد شركة "بال روبوتيك" الإسبانية. وفي إطار إحدى التجارب، تم إرسال نسخ من هذا الروبوت كبير الحجم، إلى منازل الكثيرين من كبار السن. وكان بوسع المرء رؤية الواحد منها، وهو يتدحرج في أنحاء هذا المنزل أو ذاك، بعد شحنه بالطاقة. وكان هذا الروبوت يتولى تذكير المسنين القاطنين في المنزل، بالمواعيد التي لا يتعين عليهم تفويتها والأدوية الموصوفة لهم، ويساعدهم أيضا في العثور على الأشياء الضائعة. لكن كبار السن الذين تعاملوا مع "تياغو"، وجدوا أن الرفقة التي وفرها لهم لا تقل أهمية عن نجاحه في العثور على مفاتيحهم الضائعة. ولذا فعندما انتهت فترة التجربة، شعر هؤلاء المسنون بالحزن الشديد لفراق "أصدقائهم الجدد"، بل وشوهد واحد منهم، وهو يعيد ترتيب أثاث مسكنه، لكي يملأ الفراغ الذي خلّفه غياب "تياغو" عنه. ولعله يجدر بنا هنا الإشارة إلى تجربة خاضها أنطونيو كونغ، الرئيس التنفيذي لشركة "تريالوغ" للتكنولوجيا والابتكارات التي تتخذ من فرنسا مقرا لها. ففي عام 2016، قاد هذا الرجل مشروعا استمر ثلاث سنوات، بهدف تطوير روبوتات، من خلال التواصل مع كبار السن للتعرف على احتياجاتهم في هذا الشأن. وجرى ابتكار نموذجين في هذا الإطار، أحدهما في حجم الكلب وأُطْلِقَ عليه اسم "بَدي"، أما الآخر فاختير له اسم "أسترو" وكان بحجم الخزانة التي تُوضع عادة في الردهات والأروقة. وبدا النموذج الأول، وكأنه "رفيق لطيف" للمسِن، أما الثاني، فكان ذا تصميم متين، وصُمِمَ لمساعدة كبار السن على المشي. وفي إطار المشروع، زار ممثلون عنه دور الرعاية، وتحدثوا مع نزلائها، للتعرف على الكيفية التي يمكن من خلالها تطوير روبوتات، تلائم احتياجاتهم على الوجه الأمثل. وقال كونغ في هذا الشأن: "أردنا أن نعرف، ما إذا كان بوسعنا أن نحصل على تقييمٍ لأداء هذه الروبوتات من جانب المستخدمين المحتملين لها، بما يجعل بمقدورنا تطوير نماذج منها تقترب مما يتوقعونه". لكن الرجل أضاف بالقول: "من المفاجئ أنه لم يتم إنجاز الكثير في الوقت الحاضر على هذا الصعيد" بناء على ما جرى جمعه من معلومات، خلال ذلك المشروع. جرى تصميم روبوت يحمل اسم "بيبر" للتفاعل مع كبار السن من جهة أخرى، كشف المشروع الذي قاده كونغ، عن حدود ما يمكن أن يتم إنجازه عبر استخدام التكنولوجيا المتطورة على صعيد مساعدة كبار السن. فبينما كانت ردود الفعل من جانب مستخدمي "أسترو" فاترة، إذ وصفه هؤلاء بأنه كبير الحجم أكثر من اللازم، بدا أن الأمر يختلف مع "بَدي"، وهو ما يُعقّب عليه كونغ بالقول: "أراد (هؤلاء المسنون) شيئا له صفات يمتلكها الإنسان، لكي يتسنى لهم فهمه بشكل أكبر. أرادوا كذلك أن يكون هذا الشيء ناعما مصقولا، وأن يكون بوسعهم إجراء محادثات صوتية معه. بالإجمال، لقد أراد كبار السن الذين شملهم المشروع، أن يكون الروبوت ذا طابع أكثر إنسانية". في الوقت نفسه، لا تجدي الروبوتات كثيرا في تخفيف إحساس المسنين بالعزلة الاجتماعية. فبالرغم من الدور الذي تلعبه، فستظل في جوهرها، كما يقول كونغ، مجرد "دُمى"، وإن كانت مفيدة. فالتواصل البشري هو ما يشكل صميم علاقاتنا مع من حولنا. ولعل بمقدورنا هنا العودة إلى بولا تينكلر، التي بدأنا هذه السطور، بالحديث عن تجربتها في العمل في مجال تقديم خدمات الرعاية. فبحسب كلماتها، تشعر هذه السيدة بحب شديد لعملها الجديد، وتقول إنها ترى أنه يعود عليها بـ "فوائد جمة". وتوضح رؤيتها هذه بالقول: "أنا وزملائي من العاملين لحساب شركة `سيرا كير`، دفعنا الجيران إلى الوقوف والتصفيق لنا خارج المنازل التي نعمل فيها. وخلال زياراتنا لعملائنا، نجد الناس يوقفوننا باستمرار، ليعرضوا علينا احتساء الشاي، أو ليعربوا لنا عن شكرهم. آمل في أن يشكل ذلك مصدر إلهام للآخرين، لكي يعملوا في مهنة تقديم خدمات الرعاية". على أي حال، لم تكن الحاجة لجهود أناس مثل بولا، أكثر مما هي عليه الآن. فالولايات المتحدة ستكون بحاجة لتوظيف ما يُقدّر بـ 2.3 مليوناً من مقدمي خدمات الرعاية بحلول عام 2025، وذلك لمواكبة الطلب المتزايد في هذا الصدد. أما استراليا فستحتاج 100 ألف من هؤلاء. وتعاني دول متقدمة أخرى من مشكلات مماثلة. في النهاية يمكن القول، إن القوى العاملة المزودة بأدوات تكنولوجية متطورة، والتي تلقت تدريباتها عبر شبكة الإنترنت، وتشترك في أداء مهامها - المتمثلة في مد يد العون لكبار السن - مع مساعدين افتراضيين مثل الروبوتات، تمثل مستقبلا يتحول بسرعة إلى حقيقة واقعة. لكن بالنسبة لعالم يزيد عدد سكانه بوتيرة متسارعة، لا يبدو أن هذه التغيرات تحدث بالسرعة الكافية. يمكنك قراءة الموضوع الأصلي على BBC Future

उन्हाळ्याच्या सुरुवातीला पॉला टिंक्लर स्वतःची कारकीर्द नव्या दिशेने नेण्यासाठी तयार होती. असे निर्णय असाधारण नसतीलही कदाचित- पण तिने ज्या वेगाने स्थित्यंतर केलं ते असाधारण होतं. तिने इंग्लंडमधील वर्किंग्टन इथे एका केअररकडून आठवडाभर प्रशिक्षण घेतलं. आणि महिन्याभरात तिने स्वतः केअरर म्हणून काम करायला सुरुवात केली. तिचं प्रशिक्षण वेगाने झालं, एवढंच नव्हे तर सगळं प्रशिक्षण तिने स्वतःच्या घरातच पूर्ण केलं. "प्रवेशप्रक्रिया ई-मेलद्वारे पार पडली आणि मी माझ्या मूल्यांकनही ऑनलाइनच केलं, त्यानंतर एक मुलाखत झाली आणि संपूर्ण प्रशिक्षण पूर्णतः डिजीटल होतं," ती सांगते. युनायटेड किंगडममधील 'सेरा केअर' या कंपनीच्या माध्यमातून तिने हे प्रशिक्षण पूर्ण केलं. 'तंत्रज्ञानाधारित काळजी सेवा पुरवणाऱ्या' या कंपनीची स्वतःची काळजी सेवागृहं नाहीत किंवा अशी काही सेवागृहं या कंपनीद्वारे चालवलीही जात नाहीत. कुटुंबांना त्यांच्या नातेवाईकांकरिता घरगुती काळजी-सेवेची तजवीज करता यावी, यासाठी डिजिटल मंच पुरवण्याचं काम ही कंपनी करते. कंपनीशी संलग्न उपलब्ध काळजी-सेवाकर्त्यांमधून आपल्याला अनुरूप व्यक्ती निवडणं ग्राहकांना शक्य असतं. ठरलेल्या वेळी रुग्णांना हॉस्पिटलमध्ये नेऊन आणण्यासाठी 'उबर'चा वापर करणं आणि मागणीनुसार औषधांच्या दुकानातून ग्राहकांना औषधं आणून देणं, अशाही सेवा ही कंपनी पुरवते. 2016 साली स्थापन झालेल्या या संस्थेने आत्तापर्यंत दोन कोटी पौंड (दोन कोटी 60 लाख डॉलर) इतकी गुंतवणूक उभी केली आहे आणि दर महिन्याला सुमारे पाच लाख घरांना केअरर उपलब्ध करून देते. टिंक्लर यांचं घरही यातच येतं. येत्या काळात अशा प्रकारच्या त्वरित सेवा अधिक आवश्यक ठरण्याची शक्यता आहे. युरोपीय संघामध्ये दर पाचांपैकी जवळपास एक नागरिक 65 वर्षांपेक्षा जास्त वयाचा आहे, येत्या दशकांमध्ये ही संख्या वेगाने वाढण्याची शक्यता आहे. जगभरात असाच कल दिसतो आहे. जगामधील साठीपलीकडच्या लोकांची संख्या 1980 पासून आतापर्यंत दुप्पट झाली आहे. सध्या जगभरात साठ वर्षांहून अधिक वयाचे एक अब्ज लोक आहेत. 2050 या वर्षापर्यंत ही संख्या आणखी दुप्पट होईल. या आव्हानाला सामोरं जाताना वृद्ध लोकांच्या सुदृढ व स्वतंत्र आयुष्यासाठी नवीन प्रारूपं घडवावी लागतील. वृद्धांना स्वतंत्रपणे व सुदृढपणे जगता येईल यासाठी सहकार्य पुरवणारं तंत्रज्ञान विकसित करणारी 'सेरा केअर' ही अजूनतरी एकमेव कंपनी आहे. उदाहरणार्थ, हिअरिंग-एड उपकरणामध्ये आता पडण्याच्या शक्यतेची पूर्वसूचना देणारी सुविधा वाढवण्यात आली आहे. शर्टावर विविध ठिकाणी सेन्सर लावून त्याद्वारे कार्यरत होणारा आल्फ्रेड नावाचा एक आभासी सेवक युरोपीय संघाने विकसित केला. वृद्धांशी संवाद साधून आल्फ्रेड त्यांना दैनंदिन कामकाजात समतोल राखण्यासाठी व व्यायामासाठी सूचना करतो. दरम्यान, 'लीन एम्पावरिंग असिस्टंट' किंवा 'ली' हा रोबोटिक वॉकर तयार करण्यात आला असून तो आभासी सहायक म्हणून आणि अगदी सोबत नाचण्यासाठीही कामाला येतो. जागतिक वार्धक्य आपण वृद्ध होत आहोत, ही वस्तुस्थिती या सगळ्या गोष्टींची गरज अधोरेखित करते. "आज जन्माला येणाऱ्या दर तीन व्यक्तींपैकी एक व्यक्ती 100 वर्षांपर्यंत जगेल," असं 'सेरा केअर'चे मुख्य कार्यकारी अधिकारी व सहसंस्थापक बेन मारुथप्पू म्हणतात. "बाजारपेठ वाढत असताना मनुष्यबळ मात्र मर्यादित आहे, हे उद्योगविश्वासमोरचे आव्हान आहे. मागणी पुरवठ्याला ओलांडून गेली आहे- प्रत्येकासाठी पुरेशी काळजी सेवागृहं आपल्याकडे नाहीत." एवढंच नव्हे, तर अनेक लोक निवासाची जागा बदलण्याऐवजी राहत्या घरातच काळजी घेतली जाणं पसंत करतात. सेरा कंपनीने 'मार्था' ही आभासी सहायकही विकसित केली आहे. काळजी घेण्याची सेवा पुरवणाऱ्यांना दैनंदिन कामकाजात 'मार्था' मदत करते. "आमचे ग्राहक व काळजी सेवा कर्मचारी यांच्या गरजा लक्षात घेऊन मार्था तयार करण्यात आली आहे," असं मारुथप्पू सांगतात. "काळजी सेवा कर्मचाऱ्यांना सल्ला घेण्यासाठी जाता येईल असा चॅट-मंच म्हणून मार्थाची सुरुवात झाली. केअरर ज्या ग्राहकांना सेवा देत असतील, त्या संदर्भात मिळवलेल्या पूर्वमाहितीच्या आधारे भविष्यात संबंधित केअररला शिफारसी पुरवणं व सूचना करणं, यांसाठीचा इन्टरफेसही आम्ही तयार केला आहे." लोकांच्या घरांमध्ये लिडार सेन्सर (असे सेन्सर अनेकदा स्वयंचलित वाहनांवर लावलेले असतात) बसवून चाचणी घेण्यासाठी आयबीएमसोबत सेरा कंपनीने 2019 साली भागीदारी केली होती. एखाद्या घरातील निवासी घरात कितपत फिरतात यासंबंधीचा डेटा हे सेन्सर संकलित करतात आणि महत्त्वाचं म्हणजे संबंधित निवासी खाली पडल्यास त्याबद्दल केअररला संकेत देतात. "ही आठवड्याचे 24 तास दिली जाणारी सुविधा आहे, केवळ केअरर घरी येतील तेवढ्यापुरती ती मर्यादित राहत नाही," असं मारुथप्पू सांगतात. रुग्णालयांमधील वास्तव्याचा अंदाज बांधून ते टाळणं, हे 'सेरा'चं एकंदरित उद्दिष्ट असल्याचं मारुपुथ्थू सांगतात. आरोग्यविषयक सेवेचा सर्वाधिक संसाधनं वापरणारा घटक रुग्णालयं हा आहे आणि रोगग्रस्ततेलाही त्याने गंभीर हातभार लागतो. परंतु, कृत्रिम प्रज्ञेचा वापर करण्यासंदर्भात सावधानतेचे इशारेही देण्यात आले आहेत. नफिल्ड कौन्सिल ऑन बायोएथिक्स या एका स्वतंत्र वैद्यकीय सल्लागार गटाने 2018 साली या विषयावर एक विवरणात्मक टिपण प्रकाशित केलं. संशोधन व वैद्यक क्षेत्रात कृत्रिम प्रज्ञेचा वापर होत असल्याबद्दलचं हे टिपण होतं. अशा वापरामुळे वैद्यकीय निर्णयांमधील पारदर्शकता कमी होऊ शकते, रुग्णाच्या खाजगीपणाबद्दलचे प्रश्न उपस्थिती होऊ शकतात आणि सामाजिक वगळणुकीची शक्यताही वाढू शकते, असं या टिपणात नमूद केलं होतं. चांगल्या तऱ्हेने वृद्धत्वाकडे जाणं आपण दीर्घ काळ जगतोय, हे सर्वसाधारणतः मान्य केलं जातं, पण ही केवळ अर्धीच कहाणी आहे. गेल्या शतकामध्ये वयाची 80 वर्षं गाठणाऱ्या लोकांची संख्या मोठ्या प्रमाणात वाढली, पण 90 ते 100 वर्षं वयापर्यंत जगणाऱ्यांची संख्या त्याच प्रमाणात वाढलेली नाही. आपण दीर्घकाळ जगत असलो, तरी ती जास्तीची वर्षं सुदृढ अवस्थेतच जातात असं नाही. लोकसंख्येचं सरासरी वय वाढतं त्यानुसार आपल्यापैकी अनेकांना संधिवात, मधुमेह, लठ्ठपणा, पक्षाघात, हृदयविकार, श्वसनविषयक आजार आणि अल्झायमर्स व ग्लउकोमा यांसारखे मज्जासंस्था कमकुवत करणारे आजार सातत्याने सतावतात. आपण एकूण किती वर्षं जगलो हे आपलं आयुर्मान असतं, तर आपण दीर्घकालीन आजाराविना किती वर्षं जगलो हे आपलं आरोग्यमान असतं. प्रत्येकाला आरोग्यमान पुढे न्यायचं असतं. उदाहरणार्थ, युनायटेड किंगडम सरकारने 2019 सालच्या औद्योगिक धोरणामध्ये एक "महाआव्हान" जाहीर केलं, त्यानुसार 2035 सालापर्यंत देशातील प्रत्येक नागरिकाच्या सुदृढ आयुष्यात पाच वर्षांची भर घालण्याचं ध्येय ठेवण्यात आलं. दरम्यान, गुगलच्या गोपनीय 'कॅलिको' ('कॅलिफोर्निया लाइफ कंपनी'चं संक्षिप्त रूप) या प्रकल्पामध्ये गेली सात वर्षं व 2 अब्ज डॉलर खर्च कपेशींरून "लोकांना दीर्घ व सुदृढ जीवन जगण्यासाठी सक्षम करणाऱ्या" उपचारांवर संशोधन करण्यात आलं. या प्रश्नावरील वैद्यकीय उपायांवर बरंच लक्ष देण्यात आलं आहे. उदाहरणार्थ, रपामायसिन व मेटफॉर्मिन यांसारखी सेनोलाइट्स म्हणून ओळखली जाणारी औषधं मृतपेशी काढून टाकून शरीराला नवसंजीवनी देऊ शकतात- किमान उंदरांमध्ये तरी हे घडलं. परंतु, अमेरिकेतील कॅलिफोर्निया इथल्या बक इन्स्टिट्यूट फॉर रिसर्च ऑन एजिंग'मधील जैववार्धक्यशास्त्राच्या प्राध्यापिका आणि सिनोलिटिक औषधं तयार करणाऱ्या युनिटी या कंपनीच्या सहसंस्थापक ज्युडी कॅम्पिसी यांनी अधिक आरोग्यसेवेचे काही साधे पर्यायही अस्तित्वात असल्याचं नमूद केलं. "आहारामध्ये सुधारणा, व्यायाम व सामाजिक संपर्क यातून बराच उपकारक परिणाम होतो," असं त्या म्हणतात. "बौद्धिक आव्हानं देणं, संपर्क किंवा इतर मानसिक कृतीही उपकारक ठरतात." सामाजिक संपर्क व संवाद कोण साधणार, हा प्रश्न तरीही उरतोच. निवृत्त झालेल्यांच्या तुलनेत एकूण सक्रिय लोकसंख्या रोडावली असताना आरोग्यसेवेसाठी स्वतःच्या कराचा हिस्सा उपलब्ध करून देणाऱ्या लोकांची संख्याही कमी होईल. या सेवा थेट पुरवण्यासाठी डॉक्टर, नर्स, थेरपिस्ट व केअरर यांची संख्याही कमी झालेली असेल. थोडक्यात, संसाधनं व आरोग्याचे अर्थसंकल्प मर्यादित झाले असतानाही गरजूंची संख्या वाढेल. प्रतिष्ठा जपणारं वार्धक्य असावं यासाठी कमी श्रमात अधिक परिणामकारक कामकाज साधण्याचे मार्ग शोधायला हवेत. ही उणीव भरून काढायला लोक स्वाभाविकपणे तंत्रज्ञानाची मदत घेत आहेत. यांत्रिक साथी उदाहरणार्थ, युनायटेड किंगडममधील 'नेस्टा' या अभिनवतेशी निगडीत विचारगटाने 2018 साली 'स्मार्ट एजिंग' पुरस्कार नॉर्वेतील 'कॉम्प' या टॅब्लेट उपकरणाला दिला- विशेषतः वृद्ध वापरकर्त्यांची सोय होईल अशा रितीने या टॅब्लेटला केवळ एकच बटण ठेवलेले आहे. गतकालीन दूरचित्रवाणी-संचासारखं रूप असणारा हा टॅब्लेट आहे आणि छायाचित्रांची देवाणघेवाण करण्यासाठी व कुटुंब व मित्रपरिवाराला व्हिडिओ-कॉल करण्यासाठी या टॅब्लेटवर सोपा मार्ग दिलेला आहे. क्वचित प्रसंगी 'फेस-टाइम'सारख्या सुविधा वापरण्याहून अधिक नियमित संपर्काची गरज असणाऱ्या लोकांना आयुष्याच्या संधिकाळात रोबोटच्या रूपातील घनिष्ठ मित्रांचे अनेक पर्याय उपलब्ध आहेत. जपानच्या सॉफ्टबँक ग्रुपने तयार केलेला पेपर हा अँड्रॉइड आहे. प्रागमधील 'लाइफ 90' सोशल क्लबमध्ये पाहुण्यांचे मनोरंजन या रोबोटद्वारे केले जात होते- तिथे उपस्थित राहिलेल्या एका व्यक्तीने या रोबोटचे वर्णन "अतिशय मूर्ख, तरी खूप मजेशीर" असं केलं हतं. जगभरातील सेवा केंद्रांमध्ये 'पारो' हे रोबोटिक सील मिळतं. ज्येष्ठ व्यक्ती त्याला कुरवाळतात तेव्हा ते म्याव आवाज करतं, स्वतःला गुंडाळून घेतं. अविश्वसनीय वाटावं इतक्या मोहक रूपातलं हे जपानी 'केअरबोट' (बॅटरी चार्ज करण्यासाठी हे सीलचं पिलू साखळीने बांधलेला पॅसिफायर चोखतं) डिमेन्शिआच्या रुग्णांना उपचारांसाठीही उपयुक्त ठरावं अशा रितीने तयार केलेलं आहे. अशा रुग्णांपैकी अनेकांना आपण हातात रोबोट धरलेला आहे, ते जिवंत सील पिल्लू नाही याचीही जाणीव नसते, त्यामुळे ते खरा प्राणी असल्याप्रमाणे त्या रोबोटशी नातं जोडतात. युरोपीय संघाच्या निधीवर सुरू झालेल्या 'एनरिच्मी' प्रकल्पाद्वारे, स्पेनमधील पाल रोबोटिक्स या कंपनीने तयार केलेले तिआगो रोबोट वृद्धांच्या घरी पाठवण्यात आले. मोठ्या आकाराचे हे रोबोट चार्ज केल्यानंतर अवजडपणे फिरायला लागत आणि संबंधितांना त्यांच्या ठरलेल्या कामांची व औषधविषयक वेळापत्रकाची आठवण करून देत, व्यायामाचं वेळापत्रक पाळायला मदत करत आणि हरवलेल्या वस्तूही शोधून देतं. पण कुठेतरी हरवलेल्या चाव्या शोधून देण्याची क्षमता त्यांच्यात होतीच, तितकीच त्यांची सोबतही महत्त्वाची ठरली होती. हा प्रयोग संपला तेव्हा संबंधित घरांमधील लोकांनी नवीन मित्र गमावल्यासारखा शोक केला. रोबोट गेल्याने निर्माण झालेली मोकळी जागा भरून काढण्यासाठी एका घरातील फर्निचरची पुनर्रचना करण्यात आली. अन्तोनिओ कुंग हे फ्रान्सस्थित टायलॉग या अभिनव तंत्रज्ञान कंपनीचे मुख्य कार्यकारी अधिकारी आहेत. वृद्ध लोकांशी संबंधित रोबोट विकसित करायच्या एका तीन वर्षांच्या प्रकल्पाचं नेतृत्व त्यांनी 2016 साली केलं. यातून दोन प्रारूपांमधील रोबोट तयार करण्यात आले: एक, बडी- कुत्र्याइतका आकार असलेला "भावनिक सोबत" पुरवणारा भावूक प्राणी, आणि दोन, अॅस्ट्रो- चालायला मदत करणारा जवळपास एटीएम यंत्राइतका मोठा कणखर सहायक. या प्रकल्पाअंतर्गत अनेक सेवागृहांना भेट देण्यात आली आणि तिथल्या रहिवाशांच्या गरजांना रोबोट अनुरूप कसे ठरतील याबद्दल संवाद साधण्यात आला. "वापरकर्त्यांकडून प्रतिसाद घेऊन त्यांच्या अपेक्षेच्या जवळ जाईल अशी व्यवस्था पुरवता येईल का, हे आम्हाला जाणून घ्यायचं होतं?" असं कुंग सांगतात. "आश्चर्याची गोष्ट म्हणजे यावर अजून फारसं काही केलं गेलेलं नाही." तंत्रज्ञानाद्वारे काय साध्य करता येईल याच्या मर्यादांचं सूचनही कुंग यांच्या संशोधनातून झालं. अॅस्ट्रोबद्दलचा प्रतिसाद उदासीन होता- हा रोबोट खूप मोठा आहे, असं लोक म्हणाले- 'बडी'चं प्रकरण वेगळं होतं. "माणसाप्रमाणे त्यांना चांगलं समजून घेणारा, अधिक सहज वावर असलेला, चांगला तोंडी संवाद साधणारा रोबोट त्यांना हवा होता," कुंग म्हणाले. "त्यांना अधिक मानवी रोबोट हवा होता." शेवटी, रोबोट इतपतच सामाजिक अलगीकरण रोबोट दूर करू शकतो. सहायक म्हणून रोबोटचं काहीएक स्थान आहे, पण अजून त्यांचा गाभा खेळण्यांचाच आहे, पण तेही उपयुक्त ठरण्याइतपत आहे, असं कुंग सांगतात. त्यांच्या मते, एखाद्या अधिक मुख्यप्रवाही उत्पादनालाच पुरवणी म्हणून वृद्धांची काळजी घेणारा लक्षणीय रोबोट तयार होईल- प्रत्येकाच्या इच्छेइतका तो चांगला असू शकेल. आपल्या संबंधांच्या गाभ्याशी मानवी संपर्क असतो. "मला माझं नवीन काम अगदी पुरेपूर आवडतंय, हे मी शपथेवर सांगू शकते, आणि यातून खूप संतुष्ट वाटतं," टिंक्लर सांगते. "माझ्या आणि या भागातील 'सेरा'शी संलग्न इतर केअररच्या घराबाहेर उभं राहून आमचे शेजारी टाळ्या वाजवतात आणि आम्ही कुणाच्या सहकार्यासाठी जात असलो की लोक सातत्याने वाटेत थांबवून चहा देऊ करतात किंवा आभार मानतात. इतर लोकांनाही काळजी पुरवणाऱ्या सेवेचं हे करिअर स्वीकारण्यासाठी असे अनुभव प्रेरणादायी ठरतील, अशी मला आशा आहे." टिंक्लरसारख्या लोकांची गरज कधीही इतकी तीव्र झाली नव्हती. अमेरिकेत मागणी पूर्ण करण्यासाठी 2025 सालापर्यंत 23 लाख काळजी सेवाकर्ते भरती करून घ्यावे लागतील, तर ऑस्ट्रेलियामध्ये अशा 1 लाख सेवाकर्त्यांची गरज भासेल. इतरही विकसित देशांमध्ये अशाच प्रकारचा तुटवडा भासणार आहे. ऑनलाइन प्रशिक्षण घेतलेलं व आभासी सहायकांसोबत काम करणारं, तंत्रज्ञानात सक्षम असलेलं मनुष्यबळ, दूरस्थ उपस्थिती असणारे डॉक्टर, सेन्सर लावलेली घरं आणि विश्वासू सोबती ठरणारे रोबोट हे भवितव्य लवकरच वास्तवात येतं आहे. वेगाने जुन्या होत चाललेल्या जगामध्ये असा बदल लवकरात लवकर व्हायला हवा. हेही वाचलंत का? (बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम, यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)