والآن ينصب إهتمام عدد من الدول وشركات القطاع الخاص على إستغلال الموارد الطبيعية للقمر. وقد بدأ السباق بالفعل للفوز بجائزة لا تقدر بثمن لمن يتمكن قبل غيره من التنقيب عن المعادن الموجودة في باطن القمر. مراسلنا أليستير ليثهيد زار مركز "إيمس" التابع لوكالة الفضاء الأمريكية في ولاية كاليفورنيا.

20 जुलै 1969 रोजी अमेरिकेचं अपोलो-11 हे अंतराळयान चंद्रावर उतरलं आणि हा ऐतिहासिक क्षण साऱ्या जगाने आपल्या टिव्हीवर बघितला. मात्र, अनेक जणांच्या मते मानवाने कधीही चंद्रावर पाऊल ठेवलेलं नाही. अमेरिकेची अंतराळ संशोधन संस्था असलेल्या नासाच्या माहितीनुसार जवळपास 5% अमेरिकन नागरिकांना पहिल्या चांद्रमोहिमेविषयी अमेरिकेने खोटा दावा केल्याचं वाटतं. ही आकडेवारी कमी वाटत असली तरी ही मोहीम म्हणजे एक षडयंत्र असल्याच्या सिद्धांताला बळ देण्यासाठी पुरेशी आहे. या षड्यंत्र सिद्धांताच्या समर्थकांचा महत्त्वाचा युक्तीवाद म्हणजे 60 च्या दशकात अमेरिकेच्या अंतराळ संशोधन केंद्राकडे चांद्रमोहीम यशस्वी करून दाखवण्यासाठी आवश्यक असलेलं तंत्रज्ञानच नव्हतं. यावरून एक तर्क बांधता येतो की चंद्रावर पाऊल ठेवण्यासाठी आवश्यक क्षमता आपल्याकडे नाही, याची कल्पना असूनही नासाने रशियाशी (त्यावेळचा सोव्हियत युनियन) असलेल्या अंतराळ स्पर्धेमुळे चंद्रावर यान उतरवण्याची मोहीम आखली असावी. त्यावेळी अमेरिका आणि रशिया यांच्यात जोरदार अंतराळ स्पर्धा सुरू होती आणि या स्पर्धेत रशिया आघाडीवर होता. चंद्रावर पाऊल ठेवल्यानंतर आर्मस्ट्राँगचे पहिले शब्द होते, "इटस् अ स्मॉल स्टेप फॉर मॅन, अ जायन्ट लीप फॉर मॅनकाइन्ड". मात्र, हे अपोलो-11 यान पृथ्वीवर पोहोचताच, त्याच्या कामगिरीविषयी प्रश्न उपस्थित करण्यात आले. पत्रकार बिल केसिंग मात्र, 1976 साली We Never Went to the Moon: America's Thirty Billion Dollar Swindle हे पुस्तक प्रकाशित झालं आणि पहिल्या चांद्रमोहिमेवर उपस्थित होणाऱ्या प्रश्नांना बळ मिळालं. बिल केसिंग या पत्रकाराने हे पुस्तक लिहिलं होतं. नासा कॉन्ट्रॅक्टरच्या पीआर विभागात तो नोकरीवर होता. चंद्रावर पाऊल ठेवल्याची बातमी खोटी होती, या दाव्याच्या समर्थनार्थ पुस्तकात अनेक युक्तीवाद करण्यात आले आहेत. हवा नसलेल्या वातावरणात अमेरिकेचा झेंडा 'फडकणे' युक्तीवादांच्या या यादीत छायाचित्रामध्ये दिसणाऱ्या 'पुराव्यांचा' उल्लेख आहे. यात विशेषतः चंद्रामागच्या आकाशात चांदण्या का दिसत नाही आणि चंद्रावर हवा नसताना अमेरिकेचा झेंडा कसा फडकला, असे प्रश्न विचारण्यात आले आहेत. कॅलिफोर्निया विद्यापीठात खगोलशास्त्राचे संशोधक असलेले मायकल रिच सांगतात की हा दावा खोटा आहे, हे सिद्ध करण्यासाठी शास्त्रीय स्पष्टीकरण आहे. झेंड्याचा दांडा जमिनीत खूपसताना आर्मस्ट्राँग आणि सहकारी अंतराळवीर बझ आल्ड्रीन यांनी जोर लावला. त्यामुळे झेंडा चुरगळला गेला आणि चंद्रावरचं गुरूत्वाकर्षण पृथ्वीपेक्षा सहा पटीने कमी आहे. त्यामुळे झेंड्याचा आकार तसाच राहिला. म्हणून तो फडकल्यासारखा दिसतो, असं रिच यांचं म्हणणं आहे. 'चांदणीविरहीत' आकाश चांद्रमोहिमेवर शंका उपस्थित करणारे आणखी एक तर्क देतात. ते म्हणजे चंद्रामागच्या आकाशात चांदण्या दिसत नाहीत. छायाचित्रात या भागात संपूर्ण काळोख दिसतो. मात्र, एक गोष्ट लक्षात घ्यायला हवी की हे छायाचित्र कृष्णधवल म्हणेच ब्लॅक अँड व्हाईट आहे. रॉचेस्टर तंत्रज्ञान संस्थेत खगोलभौतिकीचे प्राध्यापक असलेले ब्रायन कोबरलेन सांगतात की चंद्राचा पृष्ठभाग सूर्यकिरण परावर्तीत करतो आणि त्यामुळेच तो छायाचित्रात खूप चकचकीत (ब्राईट) दिसतोय. या तेजामुळे तुलनेने कमी असलेला चांदण्यांचा प्रकाश अधिक मंदावला. शार्प कॉन्ट्रास्टमुळे अपोलो-11 च्या छायाचित्रात चांदण्या दिसत नाहीत. 'पावलांचे खोटे ठसे' चंद्रावर पाऊल ठेवण्याला 'षडयंत्र सिद्धांत' म्हणणारे चंद्रावर मानवी पावलांच्या ठशावरही प्रश्न उपस्थित करतात. त्यांचा दावा आहे की चंद्रावर दमट वातावरण नाही. अशा परिस्थितीत चंद्राच्या पृष्ठभागावर अंतराळवीर आल्ड्रीन यांच्या पावलाचे ठसे उमटणं अशक्य आहे. यावर अॅरिझोना स्टेट विद्यापीठात प्राध्यापक असलेले मार्क रॉबिनसन स्पष्टीकरण देतात. ते सांगतात, "चंद्रावरच्या मातीवर 'regolith' नावाच्या दगड आणि धुळीचा थर आहे. हा थर खूप हलका आहे आणि त्यावर दाब दिल्यास सहज दाबला जातो. तसंच मातीच्या कणांचा गुणधर्म एकत्र जोडून राहण्याचा (cohesive) आहे. त्यामुळे पाऊल उचलल्यावर पावलाचे ठसे तसेच राहिले." पुढे रॉबिनसन असंही सांगतात, "चंद्रावर वातावरण नाही आणि वारंही नाही. त्यामुळे तिथल्या जमिनीवर पडलेले ठसे लाखो वर्षं तसेच राहतील." 'रेडिएशनमुळे अंतराळवीरांचा मृत्यू झाला असता' आणखी एक लोकप्रिय सिद्धांत मांडला जातो. तो म्हणजे पृथ्वीभोवती असलेल्या रेडिएशन (उत्सर्जन) पट्ट्यांमुळे अंतराळविरांचा मृत्यू झाला असता. या पट्ट्यांना व्हॅन अॅलन बेल्ट्स म्हणतात. सौरवादळं आणि पृथ्वीचं चुंबकीय क्षेत्र (मॅग्नेटिक फिल्ड) एकत्र आल्याने हे बेल्ट्स तयार झालेत. अंतराळ स्पर्धेच्या सुरुवातीच्या काळात शास्त्रज्ञांसाठी रेडिएशन एक मोठी समस्या होती. या रेडिएशन्समुळे अंतराळविरांवर घातक किरणांचा परिणाम होण्याची भीती त्यावेळी वाटत होती. मात्र, नासाने दिलेल्या माहितीनुसार चंद्राच्या दिशेने प्रवास करत असताना अपोलो-11 यान व्हॅन अॅलेन बेल्ट्समध्ये केवळ 2 तासांसाठी होतं आणि ज्या ठिकाणी रेडिएशन्स सर्वाधिक घातक असतं त्या परिसरात तर केवळ पाच मिनिटं होतं. म्हणजेच अत्यंत कमी वेळ त्या बेल्ट्समध्ये असल्याने अंतराळवीरांच्या शरिरावर कुठलाही विपरित परिणाम झाला नाही. षड्यंत्र सिद्धांत खोटा ठरवणारी चंद्राची आधुनिक छायाचित्रं हे लक्षात घेणंही महत्त्वाचं आहे की चंद्राची छायाचित्रं टिपणाऱ्या Lunar Reconnaissance Orbiter (LRO) या यानाने जी छायाचित्रं काढली आणि नासाने प्रसिद्ध केली त्यात अपोलो यान जिथे उतरलं होतं ती जागा स्पष्ट दिसते. 2009 सालापासून चंद्राभोवती फिरणाऱ्या यानाने काढलेल्या छायाचित्रांमध्ये चंद्रावर यान उतरवण्यात आलं होतं, याचे ठोस पुरावे आढळतात. या अनेक छायाचित्रांपैकी एकामध्ये अपोलो-11 यान जिथे उतरलं त्या भागाचा फोटो आहे. त्यात मातीवर यानाच्या खुणा आणि यानाचे काही भागही दिसतात. या छायाचित्रांमध्ये चंद्रावर आतापर्यंत उतरलेल्या सहा पथकांनी फडकवलेल्या झेंड्यांच्या प्रतिमाही दिसतात. चंद्राच्या पृष्ठभागावर पडलेल्या झेंड्याच्या सावल्या छायाचित्रात स्पष्ट दिसतात. याला केवळ एक अपवाद आहे. अपोलो-11 यान चंद्रावरून उडालं तेव्हा त्याच्या इंजिन एक्झॉट्सची जमिनीला धडक झाल्याचं आल्ड्रीन यांनी सांगितलं होतं. शेवटी : षडयंत्र सिद्धांताला रशियाने समर्थन का दिलं नाही? वर उल्लेख केलेले षडयंत्र सिद्धांत खोटे ठरवण्यात आले असले तरी ते खूप लोकप्रिय आहेत. असं असलं तरी वास्तवात 20 जुलै 1969 या दिवशी नील आर्मस्ट्राँगने चंद्रावर पाऊल ठेवलं, याचे अनेक वैज्ञानिक पुरावे उपलब्ध आहेत. षडयंत्र सिद्धांत मांडणाऱ्यांना एक प्रश्न वारंवार विचारला जातो. तो म्हणजे जर पहिली चांद्रमोहिम खोटी होती तर अमेरिकेसोबत शीतयुद्ध करणाऱ्या आणि स्वतः गुप्तपणे चंद्रावर मानव पाठवण्याची मोहीम आखणाऱ्या रशियाने कधीच हे आरोप का केले नाही? नासाचे माजी मुख्य इतिहासकार रॉबर्ट लॅव्युनिस म्हणतात, "आम्ही चंद्रावर पाऊल ठेवलंच नव्हतं आणि आम्ही खोटं बोलत असू तर ते सिद्ध करण्याची रशियाची क्षमताही होती आणि त्यांची तशी इच्छाही होती." ते पुढे म्हणतात, "त्यांनी (रशियाने) कधीच चकार शब्दही काढला नाही आणि हे माझ्यासाठी खूप महत्त्वाचं आहे." हेही वाचलंत का? (बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम, यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


مازال أمام اللقاح فترة لتثبت فعاليته وأظهرت التجارب، التي أجريت على 1077 شخصا أن اللقاح أدى إلى توليد أجسام مضادة، وخلايا من نوع (تي)تستطيع مكافحة الفيروس. وتبدو النتائج واعدة بدرجة كبيرة، ولكن لا يزال الوقت مبكرا لمعرفة إن كان هذا كافيا لحماية الجسم، كما أنه لا تزال تجرَى تجارب على نطاق أوسع. وطلبت بريطانيا 100 مليون جرعة بالفعل. لا يتوقع إتاحة اللقاح قبل نهاية العام كيف يعمل اللقاح؟ مواضيع قد تهمك نهاية يطور اللقاح، الذي يعرف بـ"ChAdOx1 nCoV-19" بسرعة غير مسبوقة. وهو يتكون من فيروس مولد جينيا، يتسبب في إصابة الشمبانزي بنوبات البرد المعتادة. وعدّل هذا الفيروس كثيرا حتى لا يؤدي إلى إصابة الأشخاص بالعدوى، وحتى "يبدو" أشبه بفيروس كورونا. وتمكن العلماء من التوصل إلى ذلك بواسطة نقل التعليمات الجينية الخاصة ببروتين فيروس كورونا، وهو الأداة المهمة التي يستخدمها الفيروس لاقتحام خلايانا، إلى اللقاح الذي يطورونه. ويعني هذا أن اللقاح يماثل فيروس كورونا، وأن جهاز المناعة في الجسم يستطيع تعلم مهاجمته. ما الأجسام المضادة وخلايا-تي؟ مازال هناك تركيز كبير بالنسبة إلى فيروس كورونا على الأجسام المضادة، ولكنها ليست إلا جزءا واحدا من دفاع جهاز المناعة لدينا. والأجسام المضادة هي بروتينات صغيرة يخلّقها جهاز المناعة فتلتصق بالفيروسات التي تهاجم الجسم. وتستطيع الأجسام المضادة إيقاف عمل الفيروس. أما خلايا - تي، فهي خلايا دم بيضاء، تساعد في تنسيق عمل جهاز المناعة، وتستطيع تحديد الخلايا المصابة بالفيروس أولا ثم تدميرها بعد ذلك. ويؤدي أي لقاح فعال إلى إفراز الجسم لأجسام مضادة وخلايا - تي لمواجهته. وتبلغ مستويات خلايا - تي ذروتها في الجسم بعد مرور 14 يوما من التلقيح، أما مستويات الأجسام المضادة فتصل إلى ذروتها بعد 28 يوما. ولم تُجر الدراسة بعدُ لفترة كافية لمعرفة طول فترة بقاء خلايا - تي والأجسام المضادة في الجسم، بحسب ما أوردته مجلة لانسيت الطبية. وقال برفيسور أندرو بولارد، عضو فريق جامعة أكسفورد لبي بي سي: "نحن سعداء جدا بالنتائج التي نشرت اليوم لأننا رأينا الأجسام المضادة وخلايا - تي معا". وأضاف: "هذه نتائج واعدة جدا، ونعتقد أن استجابة الجسم هي من النوع المرتبط بالحماية. لكن السؤال الأساسي الذي يسأله كل واحد هو هل يعمل اللقاح، وهل يقدم حماية للجسم؟.. علينا أن ننتظر". وأظهرت الدراسة أن 90 في المئة ممن أجريت عليهم التجارب استجابت أجهزة مناعتهم بتوليد أجسام مضادة بعد جرعة واحدة من اللقاح. وتلقى 10 أشخاص فقط جرعتين حتى تستجيب أجسامهم للقاح. وقال بروفيسور بولارد: "لا نعرف حتى الآن ما هو المستوى المطلوب لبلوغ درجة الحماية، لكن يمكننا زيادة استجابة الجسم بجرعة ثانية". هل هو آمن؟ نعم، هو آمن، لكنْ هناك أعراض جانبية. لم يؤد اللقاح إلى حدوث أعراض جانبية خطيرة، لكن حوالي 70 في المئة ممن شاركوا في التجارب عانوا من ارتفاع في درجة الحرارة، ومن الصداع. ويقول الباحثون إن هذه الأعراض يمكن علاجها بتناول أقراص الباراسيتامول. وتقول بروفيسورة سارة غيلبيرت، من جامعة أكسفورد: "لا يزال هناك عمل كثير أمامنا قبل أن نؤكد إن كان اللقاح الذي نطوره سيساعد في مواجهة مرض كوفيد-19، لكن تلك النتائج مبشرة". ما الخطوة التالية في التجارب؟ لا يتوقع إتاحة اللقاح قبل نهاية العام النتائج التي توصل إليها العلماء حتى الآن واعدة، لكن هدفهم الأساسي هو ضمان أمان اللقاح بقدر يسمح بإعطائه للناس. ولا تستطيع الدراسة إظهار إن كان اللقاح سيمنع الناس من الإصابة بمرض كوفيد-19، أو أنه سيخفف أعراضه فقط. وسيشارك في المرحلة المقبلة من التجارب أكثر من 10آلاف شخص في بريطانيا. ووسع نطاق التجارب أيضا ليشمل بلدانا أخرى، لأن مستويات فيروس كورونا في بريطانيا منخفضة، ومن الصعب معها معرفة مدى فعالية اللقاح. وستجرى تجارب أكبر يشارك فيها 30 ألف شخص في الولايات المتحدة، و2000 شخص في جنوب إفريقيا، و5000 شخص في البرازيل. وهناك دعوات أيضا إلى إجراء "تجارب تحدٍ" يُعرّض فيها المشاركون الذين أعطوا اللقاح، إلى العدوى عمدا بفيروس كورونا. ولكن هناك مخاوف أخلاقية من تنفيذ تلك الخطوة بسبب عدم وجود علاج. متى أستطيع تناول اللقاح؟ يحتمل التوصل إلى لقاح فعال لفيروس كورونا قبل نهاية هذا العام، ولكنه لن يكون متاحا على نطاق واسع. وستعطى أولوية تناوله للعاملين في مجال الصحة والرعاية الصحية، وكذلك الأشخاص المعرضين لخطر الإصابة بكوفيد-19 بدرجة كبيرة، إما بسبب السن أو الحالة الصحية. ويعتقد أن التلقيح على نطاق واسع قد لا يتم قبل بدء العام الجديد، إذا سار كل شيء بحسب الخطة. وقال رئيس الوزراء البريطاني، بوريس جونسون: "إنني متفائل، وأقول إني واثق 100 في المئة من أننا سنحصل على اللقاح هذا العام، أو العام القادم، وهذه مجرد مبالغة". وليست جامعة أكسفورد هي الوحيدة التي بلغت تلك المرحلة في تطوير لقاح لفيروس كورونا. فهناك جهات أخرى في الولايات المتحدة وفي الصين، نشرت نتائج مشابهة. وعقدت الحكومة البريطانية صفقات للحصول على 190 مليون جرعة من لقاحات مختلفة.

कोरोना लस सर्व जगात लस तयार होत असताना एक चिंता भारताला भेडसावत आहे की जर सर्वच जग लस मिळवण्याच्या स्पर्धेत असेल तर भारताला ही लस मिळेल का? आणि मिळाली तर भारताच्या लोकसंख्येच्या तुलनेत ती योग्य प्रमाणात असेल का असा ही प्रश्न विचारला जात आहे. अमेरिका, ब्रिटनसारखे देश लशीसाठी आधीच एवढे मोठे करार करत असतील तर सर्वच देशांना विशेषतः गरीब राष्ट्रांना लस हव्या त्या प्रमाणात उपलब्ध होईल का? भारतासारख्या देशाला ही लस मिळेल का असा प्रश्न काउन्सिल फॉर साइंटिफिक अॅंड इंडस्ट्रियल रिसर्चचे महासंचालक डॉ. शेखर मांडे यांना बीबीसीने विचारला. CSIR ही संस्था संशोधनांना प्रोत्साहन देणारी संस्था आहे. CSIR चे महासंचालक डॉ. शेखर सी. मांडे यांच्या मते ही काळजी योग्य असली तरी ती भारताबाबत लागू होत नाही. बीबीसीशी बोलताना ते म्हणाले, "ऑक्सफोर्डबरोबर सीरम इन्स्टिट्युटने आधीच करार केला आहे. त्यामुळे भारताला अडचण येणार नाही. सीरम इन्स्टिट्युटची क्षमता बरीच आहे. राहता राहिला प्रश्न अमेरिकेच्या मॉडर्ना लसीचा. तर त्या कंपनीसोबतही भारतातल्या अनेक कंपन्या करार करू शकतात." खरंतर कोरोना संसर्गावर कुठलीही लस आली तर तिचे अब्जावधी डोस लागणार आहेत. इतकंच नाही तर एका व्यक्तीला दोन डोस देण्याची गरज भासली तर लोकसंख्येच्या दुप्पट डोस लागणार आहेत. अशा परिस्थितीत जगभरातून मागणी वाढेल आणि लस तयार करणाऱ्या कंपन्यांवरचा बोझा खूप वाढेल. डॉ. शेखर यांच्या मते जगात कुठलीही लस भारतात उत्पादित झाल्याशिवाय मिळू शकणार नाही. म्हणजे लसीचं उत्पादन भारतातही होणार हे निश्चित. त्यामुळे भारतीयांना काळजी करायची गरज नाही. त्यांच्या मते भारताला फेज-4 ची चिंता असू शकते. कुठल्याही नवीन लशीचे दीर्घकालीन परिणाम काय होतात, याची तपासणी करण्याला लस निर्मितीचा चौथा टप्पा मानलं जातं. त्यासाठी 8-10 वर्षं लागतात. मात्र, डॉ. शेखर सांगतात की ही चिंता तर सर्वच राष्ट्रांना असेल. लशीचा परवाना/पेटंट कुठल्याही लशीच्या यशस्वी चाचणीनंतर जी कंपनी ती लस तयार करते ती कंपनी जगातल्या इतर देशांमधल्या कंपन्यांसोबत लस उत्पादनाचे करार करते. कोरोना लस यासाठी कंपन्यांना काहीएक किंमत मोजावी लागते. ही किंमत खूप जास्त असेल तर वेगवेगळ्या राष्ट्रांची सरकारं राष्ट्रीय पातळीवर या लशीचे पेटेंट खरेदी करू शकतात. पेटेंट कायद्यात याचीही तरतूद आहे. डॉ. मांडे सांगतात आपातकालीन परिस्थितीत सहसा कंपन्या वाजवी किंमतीच ठेवतात. कारण ही जागतिक साथ आहे. सीरम इंस्टिट्युटची तिसऱ्या टप्प्यातील ट्रायल सुरू होणार ऑक्सफोर्ड युनिव्हर्सिटीला कोरोना लशीच्या संशोधनात मिळालेल्या प्राथमिक यशानंतर सीरम इन्स्टिट्युटच्या सीईओ अदर पुनावाला यांनी ट्वीट केलं होतं की ते भारतात लवकरच तिसऱ्या टप्प्यातले ट्रायल सुरू करणार आहेत. ऑक्सफोर्डमध्येही तिसऱ्या टप्प्याचे ट्रायल सुरू आहेत. मग भारतात ट्रायलची गरज काय? या प्रश्नाचं उत्तर देताना डॉ. मांडे म्हणतात, "वेगवेगळ्या राष्ट्रांचे वेगवेगळे नियम असतात. भारतात ड्रग कंट्रोलर जनरल ऑफ इंडिया यावर अंतिम निर्णय घेतात. अनेकदा इतर राष्ट्रांमध्ये घेतलेल्या चाचण्यांचे निष्कर्ष दाखवून भारतातही लस वापराची परवानगी दिली जाते. तर बरेचदा समाधानकारक उत्तरं मिळाली नाही तर भारतात चाचण्या करण्यास सांगितलं जातं. तर अनेकदा मर्यादित चाचण्याही पुरेशा असतात. त्यामुळे काळजीचं कुठलंच कारण नाही. जे काही होईल लवकरच होईल आणि नियमांनुसारच होईल. ऑक्सफोर्ड युनिव्हर्सिटीच्या तिसऱ्या टप्प्यातील चाचण्या आणि आपल्या देशातल्या तिसऱ्या टप्प्यातल्या चाचण्या एकत्रही होऊ शकतात." जगभरात कुठे-कुठे संशोधन सुरू आहे? चीनमध्येही लशीवर संशोधन सुरू आहे. तिथल्या ह्युमन ट्रायलचा दुसरा टप्पा पूर्ण झाला आहे आणि या दुसऱ्या टप्प्याचे निष्कर्ष सोमवारी आले. कोरोना द लॅन्सेटच्या वृत्तानुसार चीनलाही दुसऱ्या टप्प्यात सकारात्मक परिणाम आढळले आहेत. आठवडाभरापूर्वी अमेरिकेतूनही अशीच बातमी आली होती. अमेरिकेत नॅशनल इन्स्टिट्युट ऑफ हेल्थ आणि मोडरना इंक मिळून लसीवर संशोधन करत आहेत. या लसीच्या प्राथमिक चाचण्यांमध्ये लोकांच्या रोगप्रतिकारक क्षमतेला अपेक्षाकृत फायदा मिळाला. सध्या जगभरात कोरोना विषाणू संसर्गावरच्या 23 लसींच्या क्लिनिकल ट्रायल सुरू आहेत. कुठलीही लस बनवताना त्याचे निष्कर्ष सकारात्मक आल्यानंतर त्या परिणामांच्या आधारावर संबंधित संस्था लसीच्या सामूहिक वापराची परवानगी देतात. त्यानंतर लशीचं मोठ्या प्रमाणावर उत्पादन आणि वितरण करणं, ही मोठी जबाबदारी असते. WHO ची प्रतिक्रिया कोरोना विषाणूच्या लशीच्या संशोधनाचे सकारात्मक परिणाम येऊ लागल्यानंतर जागतिक आरोग्य संघटनेनेही त्याचं स्वागत केलं आहे. मात्र, कोव्हिड-19 च्या वाढत्या संसर्गाला आळा घालण्यासाठी अजूनही बरंच काम करण्याची गरज असल्याचंही त्यांनी म्हटलं आहे. जिनेव्हामध्ये घेतलेल्या एका पत्रकार परिषदेत जागतिक आरोग्य संघटनेच्या आपातकालीन कार्यक्रमाचे संचालक डॉ. माइक रेयान यांनी कोरोनाच्या लशीवर संशोधन करणाऱ्या ऑक्सफोर्डच्या संशोधकांचं अभिनंदन केलं आणि म्हणाले, "हे सकारात्मक परिणाम आहेत. मात्र, अजून बराच लांबचा पल्ला गाठायचा आहे." ते पुढे म्हणाले, "आता प्रत्यक्ष जगाची ट्रायलही मोठ्या प्रमाणावर व्हायला हवी. बराच मोठा डेटा आणि उपचारांच्या दिशेने बऱ्याच लशींवर काम सुरू आहे, ही समाधानाची बाब आहे." लस सर्व देशांना कशी मिळणार? कुठलीही लस सर्वांना मिळायला हवी, यावर जागतिक आरोग्य संघटनेचे महासंचालक डॉ. टेड्रोस अॅडहनोम घेब्रेयासीस यांनी भर दिला आहे. ते म्हणाले की अनेक देश लस तयार करण्याकडे "जागतिक सार्वजनिक सेवेच्या" दृष्टीने बघत आहेत. तर काहीजण "उलट दिशेने जात आहेत." कोरोना ते म्हणाले, "यावर एकमत नसेल तर लस त्यांनाच मिळेल ज्यांच्याकडे पैसा असेल आणि लस विकत घेण्याची ज्यांची क्षमता नसेल त्यांना लस मिळू शकणार नाही." ते पुढे म्हणाले, "लशींवर संशोधन सुरू असेपर्यंत आपल्याला लोकांचे प्राण वाचवायचे आहेत. आपल्या साधनसामुग्रीवर काम करत, त्यांना कायम ठेवत लस संशोधनाचा वेग कायम ठेवणं गरजेचं आहे." ब्रिटनने केला करार बीबीसीच्या वृत्तानुसार ब्रिटनने ऑक्सफोर्ड लसीचे 10 कोटी डोस घेण्याचा निर्णय घेतला आहे. याशिवाय इतर लशींवर संशोधन सुरू आहे त्यांचेही 9 कोटी डोस खरेदी करण्याचा करार केलेला आहे. यातल्या 3 कोटी डोझचा करार बायोएनटेक आणि फायझर यांच्याशी झाला आहे आणि 6 कोटीच्या डोसचा वेलनेवाशी करार केलेला आहे. यापूर्वी रेमडेसिविअर औषधांविषयीही असं वृत्त होतं की अमेरिकेने या औषधांचे जास्तीत जास्त डोस स्वतःसाठी खरेदी केले आहेत. जागतिक आरोग्य संघटनेची शंका जागतिक आरोग्य संघटनेने कोव्हॅक्स (COVAX) फॅसिलिटी या नावाने एक फॉर्म्युला तयार केला आहे. यात जगातल्या 75 देशांनी सामिल व्हावं, अशी अपेक्षा त्यांनी व्यक्त केली आहे. जगातल्या सर्वच राष्ट्रांना तात्काळ, पारदर्शकपणे सारख्या प्रमाणात लस मिळावी आणि लस पुरवठ्यात गरीब-श्रीमंत असा भेद होता कामा नये, यासाठी हा फॉर्म्युला तयार करण्यात आला आहे. जागतिक आरोग्य संघटनेची इच्छा आहे की या 75 राष्ट्रांनी एकत्र येत कोरोनावरच्या लसीसाठी फंड तयार करावा. इतकंच नाही तर उर्वरित गरीब राष्ट्रांनाही लशीचा योग्य वेळेत पुरवठा व्हावा, याची काळजी घेऊन त्यासाठी फंडिंग करावं. प्रत्येक देशातली 20 टक्के जनता ज्यांना कोरोना विषाणूचा संसर्ग होण्याचा सर्वाधिक धोका आहे, अशांचं सर्वप्रथम लसीकरण करण्याचा कोव्हॅक्स फॅसिलिटीचा मुख्य उद्देश आहे. 2021 च्या शेवटापर्यंत जगातल्या प्रत्येक देशात लस पोहोचावी, या उद्देशाने कोव्हॅक्स फॅसिलिटीची आखणी करण्यात आली आहे. 15 जुलै रोजी जागतिक आरोग्य संघटनेने यासंबंधी एक प्रेस रीलिज प्रसिद्ध केलं आहे. प्रेस नोटमध्ये म्हटलं आहे की या प्रोटोकॉल अंतर्गत एस्ट्राजेनकोसोबत 30 कोटी डोसचा एक करार करण्यात आलं आहे. मात्र, अमेरिका आणि चीनसारखी राष्ट्रं या कोव्हॅक्स फॅसिलिटीचा भाग आहेत की नाही, हे प्रेस नोटमध्ये स्पष्ट करण्यात आलेलं नाही. मात्र, दी लॅन्सेट या मेडिकल जर्नलचे मुख्य संपादक रिचर्ड आर्टन यांनी सर्वाधिक गरजूंना कदाचित लस सर्वप्रथम मिळू शकणार नाही, अशी भीती व्यक्त केली आहे. दी लॅन्सेटने त्यांच्या ट्विटर हँडलवर रिचर्ड आर्टन यांचा ऑडियो पॉडकास्ट ट्वीट केलं आहे. यात रिचर्ड म्हणत आहेत की प्रत्येक राष्ट्राची आपल्या जनतेप्रती जबाबदारी असते, हे काही अंशी समजू शकतो. प्रत्येकालाच आपल्या जनतेला सर्वांत आधी लस मिळावी, हे वाटणारच. मात्र, असं करण्याचे धोकेही आहेत. त्या परिस्थितीत जेव्हा लस तयार होईल तेव्हा अनेक देशांना ती मिळणार नाही. या स्पर्धेत श्रीमंत राष्ट्र जिंकतील. ते पुढे सांगतात की कोरोना विषाणूच्या संसर्गाविषयी आज जी माहिती आपल्याला आहे त्यावरून हे स्पष्ट होतं की वृद्ध, इतर आजार असलेल्या व्यक्ती आणि फ्रंट लाईन कर्मचारी यांना लसीची सर्वाधिक गरज आहे. यावर जगभरातल्या देशांनी एखादा करार किंवा ठराव करून तो वर्ल्ड हेल्थ असेंबलीकडून मंजूर करून घेतला तर उत्तम ठरेल. सर्वच राष्ट्रातल्या गरजूंना सर्वप्रथम लस उपलब्ध करून देण्याचा हाच एकमेव मार्ग आहे. लस तयार झाल्यानंतर गरजूंना त्याचा योग्य शेअर मिळणार नाही, हा धोका वाटत असल्याचं म्हणत तसं झालंच तर ती जागतिक पातळीवर केवळ काळजीचं कारण न राहता जागतिक शरमेची बाब (Globle Shame) ठरली पाहिजे, असंही रिचर्ड आर्टन यांनी म्हटलं आहे. हे वाचलंत का? (बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम, यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


هدد كيم جونج أون بأنه قد يغير موقفه من نزع السلاح النووي حال استمرار العقوبات الأمريكية جاءت هذه التصريحات أثناء إلقاء الزعيم الكوري الشمالي خطاب العام الجديد. وكان خطاب جونج أون العام الماضي في نفس المناسبة تحولا غير مسبوق في المسار الدبلوماسي لدولته، خاصة على مستوى العلاقات مع كوريا الجنوبية والولايات المتحدة. وناقش الزعيمان الأمريكي دونالد ترامب ونظيره الكوري الشمالي قضية نزع السلاح النووي من شبه الجزيرة الكورية في يونيو/ حزيران الماضي أثناء القمة التاريخية التي جمعت بينهما في سنغافورة منتصف العام الماضي، وهي القمة الأولى من نوعها بين رئيس أمريكي في منصبه وزعيم كوريا الشمالية. ورغم المفاوضات التي دارت بين الجانبين في هذا الشأن لم تسفر عن نتائج ملموسة بعد. وجاء التقارب بين الجانبين بعد التجارب الصاروخية التي أثارت حالة من استياء المجتمع الدولي، خاصة وأنها كانت تجارب صواريخ باليسيتية عابرة للقارات زعمت كوريا الشمالية إنها يمكن أن تصل إلى الولايات المتحدة، ما أثار حربا كلامية بين بيونغيانغ وواشنطن تبادل خلال ترامب جونغ أون الإهانات والتهديدات بالدمار النووي. وقال كيم جونغ أون، في خطاب متلفز بثته وسائل الإعلام المحلية الرسمية في كوريا الشمالية الثلاثاء إنه "إذا لم تلتزم الولايات المتحدة بتعهداتها التي قطعتها على نفسها أمام العالم أجمع، وإذا أصرت على استمرار عقوباتها وممارسة الضغوط ، قد لا نجد أمامنا خيارا إلا البحث عن طريقة لحماية سيادتنا ومصالحنا." وأكد أنه على استعداد للقاء الرئيس الأمريكي دونالد ترامب مرة ثانية. وتخضع كوريا الشمالية لمجموعة من العقوبات من قبل مجلس الأمن بسبب التجارب النووية، المحظورة تقوم بها بيونغيانغ في إطار برامج تطوير صواريخ باليستية وأسلحة نووية. وشهد خطاب العام الماضي إعلان كيم جونغ أون مشاركة بلاده في الأولمبياد الشتوية التي استضافتها كوريا الجنوبية لتحسين العلاقات بين الجانبين. ساد الغموض الاتفاق الأمريكي الكوري الشمالي غموضا، ومن ثَمَ غاب التقدم عقب القمة التاريخية وبعد جهود دبلوماسية من الجانبين في إبريل/ نيسان الماضي، التقى زعيم كوريا الشمالية بنظيره الكوري الجنوبي مون جاي في قمة جمعتهما في المنطقة الحدودية المشتركة. وتكرر الاجتماع مرتين بعد ذلك التاريخ، لكن التاريخية منهما هي التي شهدت مشاركة الرئيس الأمريكي في سنغافورة في يونيو/ حزيران الماضي. ووقع الجانبان الأمريكي والكوري الشمالي اتفاقا يسود الغموض لغته استهدف تحسين العلاقات والعمل في اتجاه تحقيق نزع السلاح النووي. ومنذ انعقاد هذه القمة التاريخية، لم يتحقق الكثير من التقدم على مستوى نزع السلاح النووي، إذ لم يتجاوز ما حدث مجرد ظهور قدر من التفاؤل حيال مستقبل العلاقات بين البلدين. وبينما أوقفت كوريا الشمالية تجاربها الصاروخية والنووية، لم تظهر أية إشارة من قبل بيونغيانغ إلى أنها تعمل في اتجاه نزع السلاح النووي الكامل والمحقق الذي طالبت به الولايات المتحدة. وفككت كوريا الشمالية بعض المنشآت النووية، لكن مزاعم ظهرت مرجحة أنها مستمرة في برامج تطوير أسلحة نووية. وتوقع الرئيس ترامب انعقاد قمة ثانية مع كيم جونغ أون بحلول فبراير/ شباط المقبل، لكن هذه التوقعات لم تتأكد بعد. كما أن هناك خططا لسفر جونغ أون إلى سيول، عاصمة كوريا الجنوبية، لحضور قمة مع نظيره الكوري الجنوبي، لكن هذه الخطط لم تتأكد بعد أيضا.

नववर्षांच्या दिवशी देशाला उद्देशून भाषण करण्याची परंपरा उत्तर कोरियाच्या कम्युनिस्ट पक्षाचे संस्थापक किम इल-सुंग यांनी सुरू केली होती, जी किम जाँग-उन पुढे नेत आहेत. नववर्षाच्या निमित्ताने देशाला उद्देशून केलेल्या भाषणात त्यांनी असं वक्तव्य केलं. गेल्या वर्षी याच निमित्ताने केलेल्या भाषणात त्यांनी उत्तर कोरियाच्या परराष्ट्र धोरणात महत्त्वपूर्ण बदल होत असल्याचं सूचक वक्तव्य केलं होतं. त्या भाषणापूर्वी उत्तर कोरियाने अनेक महत्त्वाकांक्षी आण्विक चाचण्या घेतल्या होत्या. त्यापैकी काही अण्वस्त्र थेट अमेरिकेपर्यंत पोहोचतील, असाही दावा उत्तर कोरियाने केला होता. त्यामुळे त्यावेळी प्याँगयांग आणि वॉशिंग्टन यांच्यात अनेक शाब्दिक चकमकी झाल्या होत्या. पण गेल्या वर्षभरात किम यांनी दक्षिण कोरियाचे राष्ट्राध्यक्ष मून जे-इन यांची कोरियांच्या सीमेवर भेट घेतली तर जून 2018मध्ये किम यांनी अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रंप यांची सिंगापूर येथे भेट घेतली. नववर्षाला देशाला उद्देशून भाषण करण्याची परंपरा उत्तर कोरियाच्या कम्युनिस्ट पक्षाचे संस्थापक किम इल-सुंग यांनी सुरू केली होती, जी किम जाँग-उन पुढे नेत आहेत. नवीन वर्षाच्या दिवशी देशाला उद्देशून भाषण करताना उत्तर कोरियाचे राष्ट्राध्यक्ष किम जाँग-उन सहसा हे भाषण उत्तर कोरियाच्या जनतेला ध्यानात ठेऊन केलं जातं. यामध्ये देशाची प्रगती, अर्थव्यवस्था याबाबत भाष्यं केलं जातं. पण प्याँगयांगचा जगाबाबतचा दृष्टिकोन जाणून घेण्यासाठी आंतरराष्ट्रीय विश्लेषक हे भाषण कानात तेल ओतून ऐकत असतात. "सगळ्या जगासमोर दिलेल्या आश्वसनांचं अमेरिकेनं पालन केलं नाही आणि उलट त्यांनी आर्थिक निर्बंध घालून उत्तर कोरियावर दबाव टाकण्याचा प्रयत्न केला तर नाईलाजानं आम्हाला देशाच्या सुरक्षेसाठी नवे पर्याय शोधावे लागतील," असं यंदाच्या भाषणात किम म्हणाले. बीबीसी कोरियन सर्व्हिसच्या सोलस्थित प्रतिनिधी लॉरा बीकर यांच्या मते, अमेरिकेनं 2019मध्ये आश्वासनं पूर्ण करावीत, अशी उत्तर कोरियाची अपेक्षा आहे. नाहीतर अण्वस्त्र निर्मिती पुन्हा सुरू होईल, असा या भाषणाचा अर्थ होतो. बंदी घातलेले बॅलिस्टिक आणि आण्विक मिसाईलची निर्मिती केल्याच्या कारणांवरून संयुक्त राष्ट्रांच्या सुरक्षा परिषदेनंही उत्तर कोरियावर आर्थिक प्रतिबंध घातले आहेत. दरम्यान, उत्तर कोरिया अण्वस्त्र निर्मिती आणि प्रसार थांबवण्यासाठी प्रयत्नशील आहे आणि ट्रंप यांच्या भेटीसाठी आपण कधीही तयार आहोत, असंही ते म्हणाले. NK Newsचे ऑलिव्हर हॉथम यांनी बीबीसीशी बोलताना सांगितलं, "किम यांच्या भाषणाचा कल अपेक्षित होता. कोरियन जनतेसमोर स्वत:ची उंची वाढवणं, अमेरिकेला सकारात्मक पण खंबीर इशारा देणं तसंच दक्षिण कोरियासोबत सहकार्याची चाचपणी करणं, असं या भाषणातून दिसून येतं." गेल्या वर्षभरात बदलाचे वारे गेल्या वर्षीच्या भाषणात त्यांनी दक्षिण कोरियात होणाऱ्या हिवाळी ऑलिम्पिक्समध्ये उत्तर कोरिया भाग घेणार असल्याचं जाहीर केलं होते. त्यानंतर कोरियन देशातील संबंधात एक नवं पर्व सुरू झालं. 2017मध्ये अनेक आंतरराष्ट्रीय घडामोडीनंतर एप्रिल 2018मध्ये किम जाँग-उन आणि दक्षिण कोरियाचे राष्ट्राध्यक्ष मून-जे-इन यांच्यात कोरियन दोन्ही देशाच्या सिमेवर भेट झाली होती. त्यांनतर त्यांच्यात दोनदा भेटी-गाठी झाल्या. पण जून 2018मध्ये सिंगापूर येथे किम आणि ट्रंप यांची भेट ही 2018मधली ऐतिहासिक घटना ठरली. या भेटीत उत्तर कोरिया आणि अमेरिका यांच्यातले संबंध सुधारण्यासाठी आणि आण्विक नि:शस्त्रीकरणाच्या दिशेने काम करण्याची दोन्ही देशांनी तयारीही दर्शविली. ट्रंप-किम यांच्या भेटीनंतर मात्र दोन्ही देशांच्या संबंधात फारशी सुधारणा झाली नाही. पण भविष्यात चांगल्या सुधारणांची अपेक्षा आहे, असं जाणकरांचं मत आहे. उत्तर कोरियाने मिसाईल आणि अण्वस्त्रांची निर्मिती थांबवली असली तरी कोरियन द्वीपकल्पाच्या संपूर्ण आण्विक नि:शस्त्रीकरणाबाबत अमेरिका साशंक आहे. उत्तर कोरियाने काही अण्वस्त्र चाचणी प्रणाली नष्ट केल्या आहेत. पण छुप्या पद्धतीने कोरिया अण्वस्त्र निर्मिती करत असल्याचा अमेरिकेचा दावा आहे. फेब्रुवारीपर्यंत किम यांच्यासोबत दुसरी भेट होईल, असं ट्रंप यांनी याआधी म्हटलं आहे. पण त्याबाबत कोणतीही तारिख निश्चित केलेली नाही. दुसऱ्या कोरियन परिषदेसाठी किम परत एकदा दक्षिण कोरियाला भेट देतील, अशी अपेक्षा आहे. पण त्याबाबतही अजून काही जाहीर केलेलं नाही. हेही वाचलंत का? (बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम, यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


لحظة إطلاق نار في مهرجان للطعام في أمريكا وقتلت الشرطة مسلحا، ولكن لم يتضح إذا ما كان مسلح آخر ما زال هاربا. وكان مهرجان "غيلروي غارليك" على وشك الانتهاء مساء الأحد. عندما وقع إطلاق النار في الموقع الذي يقام فيه المهرجان. وقالت جوليسا كونتريراس، شاهدة عيان، لشبكة إن بي سي إن "رجلا أبيض في أوائل أو منتصف الثلاثينيات من العمر أطلق الرصاص من بندقية". وأظهر فيديو نشر على وسائل التواصل الاجتماعي أناسا يفرون من المهرجان، المقام على بعد 48 كيلومترا جنوب مدينة سان خوسيه. وقال غافين نيوسام، حاكم كاليفورنيا في تغريدة "إنه أمر مروع". وكتب الرئيس الأمريكي دونالد ترامب تغريدة على موقع تويتر بشأن إطلاق النار، وحث الناس على "توخي الحذر والسلامة". وقال متحدث باسم الجهاز الطبي في منطقة وادي سانتا كلارا إن 11 شخصا، بعضهم في حالة حرجة، يعالجون من إصابات. وقالت شبكة سي إن إن مركز مقاطعة سانتا كلارا الطبي استقبل حتى الآن خمسة ضحايا وإن مصابين يعالجان في المركز الطبي في جامعة ستانفورد. وقد استقبل المركز الطبي لمقاطعة سانتا كلارا مصابين اثنين حتى الآن، وفقا لقناة سي بي إس. طوقت سيارات الشرطة موقع إقامة المهرجان وقالت كونتريراس: "كان إطلاق نار سريعا للغاية. رأيته يطلق النار في كل اتجاه. لم يكن يستهدف أي شخص على وجه التحديد". "لقد كان يطلق الرصاص من اليسار إلى اليمين، ومن اليمين إلى اليسار. كان بالتأكيد مستعدا لما يفعل". وقال مايكل باز، 72 عاما، وهو بائع قبعات في المهرجان، لصحيفة سان فرانسيسكو كرونيكال، إنه رأي مسلحا يحمل بندقية آلية. وقال باز "جاء مستعدا لإطلاق النار لأنه كان يرتدي سترة واقية من الرصاص. كان يطلق النار يمينا ويسارا دون هدف محدد". وأضاف باز إن الحضور في المهرجان انطرحوا أرضا عند مطاردة الشرطة للمسلح وإطلاق النار. وقالت إيفني رييس، البالغة من العمر 13 عاما، لوسائل إعلام محلية: "كنا نغادر وشاهدنا شابا يربط ساقه بمنديل كبير، لأنه أصيب بالرصاص". ويقام مهرجان "غيلروي غارليك" سنويا منذ عام 1979. ويحظر متنزه "كريسماس هيل بارك"، الذي يقام فيه المهرجان، دخول الأسلحة من أي نوع، وفقا للموقع الإلكتروني للمهرجان.

लसूण महोत्सवातील दृश्य हा गोळीबार करणाऱ्या एकाला पोलिसांनी ठार केलं असून आणखी एखादी बंदुकधारी व्यक्ती इथे आहे का, याबद्दल खात्रीशीर माहिती मिळू शकलेली नाही. कॅलिफोर्नियमधला गिलरॉय गार्लिक फेस्टिव्हल (लसूण महोत्सव) रविवार संध्याकाळी संपत असतानाच इथे गोळीबार करण्यात आला. "पस्तीशीच्या आसपासच्या एका गोऱ्या माणसाने रायफलच्या फैरी झाडल्या," असं तिथे हजर असणाऱ्या जुलिस्सा काँट्रेरस यांनी NBCला सांगितलं. सोशल मीडियावर पोस्ट करण्यात आलेल्या व्हिडिओमध्ये सॅन होजेच्या 48 किलोमीटर दक्षिणेला सुरू असलेल्या या फूड फेस्टिव्हलच्या जागेपासून लोक दूर पळताना दिसत आहेत. या व्हिडिओत एक महिला "काय चाललंय कळेना! अशा लसूण महोत्सवात कुणी का गोळीबार करेल?" असं विचारताना ऐकू येतेय. या ठिकाणी अजूनही घडामोडी घडत असल्याचं पोलिसांनी म्हटलंय. "हे फार भयंकर आहे " कॅलिफोर्नियाचे गर्व्हनर गेव्हिन न्यूसम यांनी ट्वीट केलंय. अमेरिकेचे अध्यक्ष डोनाल्ड ट्रंप यांनीही याविषयी ट्वीट करत लोकांना 'काळजी घेण्याचं आणि सुरक्षित राहण्याचं' आवाहन केलं आहे. यामध्ये तीन जण ठार झाल्याची माहिती गिलरॉयचे सिटी काऊन्सिलर डायन ब्राको यांनी अमेरिकन मीडियाला दिली. तर 11 जखमींवर उपचार करण्यात येत असून त्यातल्या काहींची तब्येत गंभीर असल्याचं सँटा क्लारा व्हॅली पब्लिक हेल्थ सिस्टीमच्या प्रवक्यांनी सांगितलं. CBSन्यूजने दिलेल्या माहितीनुसार सँटा क्लारा काऊंटी मेडिकल सेंटरमध्ये आतापर्यंत 5 जणांना दाखल करण्यात आलं आहे. तर दोन जणांवर स्टँनफर्ड विद्यापीठाच्या मेडिकल सेंटरमध्ये उपचार सुरू असल्याचं CNNने म्हटलंय. ...आणि लोक सैरावैरा पळू लागले या खाद्यमहोत्सवामध्ये हॅट् विकणाऱ्या 72 वर्षांच्या मायकल पाझ यांनी सॅन फ्रान्सिस्को क्रॉनिकलला सांगितलं की त्यांनी रॅपिड फायर असॉल्ट रायफलने गोळीबार करणाऱ्या या हल्लेखोराला पाहिलं. "तो गोळीबार करण्याच्या तयारीनेच आला होता कारण त्याने संरक्षक जॅकेट घातलं होतं. कुठलाही नेम न धरता तो इतस्ततः गोळीबार करत होता." पोलिसांनी या हल्लेखोरावर चाल करत गोळ्या झाडल्यावर या फेस्टिव्हलसाठी आलेल्या लोकांनी स्वतःचा बचाव करण्यासाठी जमिनीवर लोळण घेतल्याचं मायकल पाझ सांगतात. लसूण महोत्सवात गोळीबाराची घटना घडली. "जोरदार गोळीबार होत होता. त्याला चहुबाजूंना फैरी झाडताना मी पाहिलं. तो कुणावरही नेम धरून गोळ्या झाडत नव्हता," जुलिस्सा काँट्रेरस यांनी NBC बे एरियाशी बोलताना सांगितलं. "तो आधी डावीकडून उजवीकडे गोळ्या झाडायचा, मग उजवीकडून डावीकडे. तो जे काही करत होता, ते करायच्या तयारीने आलेला होता." संध्याकाळी साडेपाचच्या सुमारास हा गोळीबार झाल्यावर गोंधळ उडाला आणि लोक सैरावैरा पळू लागले. 13 वर्षांची इव्हिनी रियस त्या लोकांमध्येच होती. "आम्ही निघतच होतो तेवढ्यात पायाला बंडाना बांधलेला एका माणूस आम्ही पाहिला. त्याला पायाला तिथे गोळी लागली होती," सॅन होजे मर्क्युरी न्यूजशी बोलताना तिने सांगितलं. द गिलरॉय गार्लिक फेस्टिव्हल हा वार्षिक खाद्योत्सव 1979पासून आयोजित केला जातोय. जिथे हा खाद्योत्सव होतो, त्या ख्रिसमस हिल पार्कमध्ये कोणत्याही प्रकारची शस्त्रास्त्र आणण्यास बंदी असल्याचं या फेस्टिव्हलच्या वेबसाईटवर म्हटलं आहे. हे वाचलंत का? (बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम, यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


جامعة نانيانغ التكنولوجية في سنغافورة تختبر بالفعل حافلات ذاتية القيادة في حرمها وتقول الحكومة إن الحافلات سيُجرى اختبارها في ثلاثة أحياء جديدة تتمتع بطرق أقل ازدحاما صُمّمت لاستيعاب الحافلات. وستساعد الحافلات في انتقال السكان داخل الأحياء وإلى محطات القطار ومحطات الحافلات القريبة. وتأمل سنغافورة، ذات الكثافة السكانية العالية، في أن تساعد تكنولوجيا الحافلات الذاتية القيادة البلاد في إدارة القيود المفروضة على وسائل المواصلات البرية ونقص القوى العاملة. وقال وزير النقل السنغافوري، خاو بون وان: "الحافلات الذاتية القيادة ستعزز بدرجة كبيرة سهولة الانتقال والاتصال في أنظمة النقل العامة في البلاد، لا سيما بالنسبة لكبار السن والأسرة التي لديها أطفال صغار ومن هم أقل حركة." ويُتوقع أن تتكامل الحافلات الذاتية القيادة مع خدمات الحافلات العادية، وسيجرى تشغيلها مبدئيا خلال ساعات النشاط المنخفض. وإضافة إلى ذلك، تخطط الحكومة للسماح للركاب بطلب الحافلات من خلال استخدام هواتفهم المحمولة. سيارات الأجرة ذاتية القيادة جرى اختبارها بالفعل في سنغافورة وتعاني سنغافورة بدرجة تكدس أقل في حركة المرور مقارنة بكثير من مدن جنوب شرق آسيا، وذلك يعود إلى الرسوم المفروضة على الطرق وسياسات تشجيع استخدام وسائل النقل العامة. كما تأمل البلاد في أن تصبح رائدة في تكنولوجيا المركبات الذاتية القيادة. وقال خاو، أثناء افتتاحه مركز اختبار للحافلات الذاتية القيادة، الأربعاء: "القيود المفروضة على وسائل النقل البري ربما تساعد سنغافورة في أن تصبح لاعبا عالميا في تقديم حلول لأزمات الحركة في المناطق الحضرية." وأضاف أن نحو 10 شركات تجري حاليا اختبارات على تكنولوجيا السيارات الذاتية القيادة في سنغافورة.

चालकविरहित बसचा वापर सध्या नानयांग विद्यापीठात केला जात आहे. आपल्याकडेही दिल्ली मेट्रोच्या जनकपुरी पश्चिम ते बॉटनिकल गार्डन या मजेंटा लाइनवर चालकविरहित मेट्रो चालवण्याचा निर्णय घेतला आहे. सिंगापूर सरकारनं सिंगापूर शहर आणि लगतच्या तीन उपनगरात प्रायोगिक तत्त्वावर ही बस सुरू करण्याचं ठरवलं आहे. तुलनेनं कमी गर्दीच्या रस्त्यांची त्यासाठी निवड केली आहे. या बसेसचा वापर फिडर सेवेसारखा करता येईल. प्रवासी त्यातून जवळच्या बस किंवा मेट्रो स्टेशनपर्यंत जाऊ शकतील. "जागेची टंचाई असलेल्या सिंगापूरमध्ये या चालकविरहित बसेसचा फायदा होईल. तसंच, मनुष्यबळाच्या समस्येवरही उपाय मिळेल," असं सिंगापूरचे वाहतूक मंत्री खाव बून वान यांनी सांगितलं. या स्वयंचलित बसेसमुळे सध्याच्या बसताफ्यात भर पडेल. सुरुवातीच्या काळात कमी गर्दीच्या वेळेत ही सेवा दिली जाणार आहे. टोल आणि सार्वजनिक वाहतुकीस प्रोत्साहन देण्याच्या धोरणामुळे सिंगापूरमध्ये इतर दक्षिण आशियाई शहरांच्या तुलनेत वाहनांची संख्या कमी असते. चालकविरहित तंत्रज्ञानात आघाडी घेण्याचा सिंगापूरचा मानस आहे. सिंगापूरमध्ये चालकविरहित टॅक्सीची चाचणी सुरू आहे. सिंगापूरमध्ये चालकविरहित वाहनांची चाचणी घेण्यासाठी नवीन केंद्र सुरू करण्यात आलं आहे. त्या केंद्रात गाड्या, बस यांना पादचाऱ्यांची काळजी घेण्याचं, मुसळधार पावसात, बेदरकार चालक, दुचाकी आणि रस्त्यावरील इतर गोष्टींचा अंदाज घेत वाहन चालवण्याच्या क्षमतेची चाचणी करता येईल. सिंगापूरमध्ये सध्या 10 कंपन्या चालकविरहित वाहनाची चाचणी घेत असल्याची माहिती खाव यांनी दिली. हेही वाचा - (बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम, यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


ولقي أكثر من 1800 شخص حتفهم وهو يحاولون عبور البحر المتوسط إلى أوروبا حتى الآن عام 2015، وهو ضعف عدد من قضوا في محاولة الوصول إلى أوروبا عبورا للمتوسط في العام السابق. هنا، أربع أسر وأشخاص قاموا بالرحلة الطويلة برا وبحرا يصفون لماذا قرروا مغادرة ديارهم وما الذي يأملون في تحقيقه في أوروبا. ستاف مصطفى (34 عاما): غانا إلى مقدونيا طول الرحلة: نحو سبعة آلاف كيلومتر (4300 ميل) المسار: غانا - بوركينا فاسو- النيجر - ليبيا - تركيا - اليونان - مقدونيا مواضيع قد تهمك نهاية أمضى ستاف ومجموعة من الغانيين الذين التقاهم في طريق سفره شهورا طويلة في محاولة الوصول إلى أوروبا. بدأوا رحلتهم عام 2013 وقضى بعضهم جراء الظروف القاسية في صحراء النيجر وتشاد. إذا نفد الطعام والإمدادات لدى أحد المسافرين أو قارب النفاد، ابدى الآخرون ترددا في مشاركته في طعامهم خشية على زادهم الذي يبقيهم على قيد الحياة. ويقول ستاف إن هذا يعني مشاهدة الأصدقاء وهم يحتضرون ويفقدون حياتهم. واضاف "لا يسعك فعل أي شيء لأنك إذا حاولت انقاذهم، فإنك تعرض نفسك للخطر وستموت ايضا. معظم أصدقائنا ماتوا في الصحراء". ويصف ستاف وصديقه علي كيف أنهما بعد وصولهما سواحل ليبيا، قاما بالرحلة على متن "قارب مطاطي" صغير مع 50 آخرين. سافر ستاف عبر الكثير من الدول في طريقه إلى أوروبا دفع علي 700 يورو للمهربين للعبور إلى تركيا، ولكنه يقول إن آخرين دفعوا أكثر من ذلك. وبدون وجود من يقود القارب ويوجهه، ترك المهاجرون لأنواء البحر وتحت رحمته. ويقول ستاف "كان أمرا مجهدا نفسيا. سبقنا في الإبحار بعض الليبيين ولقوا جميعا مصرعهم". ويقول علي إن البعض أيضا أنهوا حياتهم بأن ألقوا أنفسهم في البحر. "قالوا إنهم لا يمكنهم الاستمرار وإنهم لقوا من المعاناة أكثر ما يمكنهم تحمله". ستاف (أقصى اليمين) وأصدقائه ومن بينهم على (في الوسط) وبعد الراحة التي شعروا بها بعد وصول السواحل اليونانية، أكمل ستاف رحلته إلى مقدونيا، ولكنه الآن في يد عصابة مهربين تريد أموالا قبل إطلاق سراحه. ويقول إن الظروف متردية، حيث يضطر المهاجرون للنون في غرف لا ضوء فيها ولا كهرباء. أحمد ولطيفة وإبناؤهما الثلاثة: من سوريا إلى ألمانيا طول الرحلة: نحو 2800 كيلو متر (1700 ميل) المدة التي استغرقتها: شهران المسار: سوريا - تركيا - اليونان - مقدونيا- صربيا - المجر - ألمانيا فرت لطيفة وزوجها أحمد وأبناؤهما الثلاثة كريم (12 عاما) وحمزة (7 أعوام) وآدم (عامان) من سوريا التي مزقتها الحروب في إبريل/نيسان من العام الحالي بحثا عن حياة جديدة في أوروبا. وأمضت الأسرة التي وصلت حديثا إلى ألمانيا شهورا طويلة على الطريق من درعا جنوبي سوريا. وقامت الأسرة برحلتها عبر أنفاق تهريب وقاربين عبر البحر المتوسط - وانتهت رحلتهم الأولى بالقارب بكارثة. كانت الأسرة توثق رحلتها بالصور تتذكر لطيفة صدمة الأسرة عند اكتشافها أن القارب الأول الذي كان من المفترض أن يقلهم إلى جزيرة ليروس اليونانية كان قاربا مطاطيا يبلغ طوله ستة أمتار. وقالت "كنا 40 شخصا مع متاعنا. فور صعودنا على متنه علمت أنه سيغرق". وأضافت "ألقينا حقائبنا من على القارب وقفزنا في البحر حيث بقينا نحو ساعتين". وفي نهاية المطاف وصل خفر السواحل التركي واليوناني لإنقاذ من كانوا على متن القارب، ولكن خفر السواحل التركي وصل أولا وأعادهم إلى السواحل التركية. وقالت لطيفة وهي تغالب البكاء "كان اصعب وقت. كنا نشعر بالبرد الشديد وتتصبب ثيابنا ماء ولم يكن لدينا غطاء". وعلى الرغم من قسوة التجربة، حاولت الأسرة العبور مجددا محاولة الوصول إلى أوروبا. وكانت المحاولة الثانية ناجحة حيث سجلوا مع السلطات اليونانية. وبعد السفر إلى العاصمة اليونانية أثينا، واصلوا رحلتهم عبر مقدونيا وصربيا إلى ألمانيا. أم معتصم وبناتها: سوريا إلى ألمانيا طول الرحلة: نحو 5700 كيلومتر (3500 ميل) المدة التي استغرقتها: عامان المسار: سوريا - مصر - إيطاليا - فرنسا - ألمانيا فرت أم معتصم من بلادها سوريا بعد أن نشبت فيها الحرب الأهلية. كانت تعيش مع زوجها أبو نمر (42 عاما) وزوجته الثانية و15 طفلا ووالدة أبو نمر المسنة في ريف دمشق. ولكن عندما فقدت الأسرة تجارتها ومنزلها بسبب الحرب، بدأ الأبناء الكبار في الفرار إلى بلجيكا وتركيا. ومع تفاقم الأوضاع في سوريا، قرر أبو نمر وأم معتصم في يوليو/تموز 2013 المغادرة إلى مدينة الإسكندرية المصرية على ساحل البحر المتوسط. قاما بالرحلة مع والدة أبي نمر المسنة وست بنات والابنين الأصغر سنا. أنفصل الأبناء وأمضوا وقتا بعيدا عن بعضهم البعض ولكن عند وصولهم إلى مصر، عانت الأسرة للحصول على قوت يومها، وبعد مغادرة أحد الأبناء الكبار إلى أوروبا للاستقرار في برن في ألمانيا، قررت أم معتصم أن تسافر أيضا مع بنتيها الصغيرتين (11، 16 عاما). وتكبد الثلاثة عناء رحلة دامت ثلاثة أيام في عرض البحر المتوسط إلى جزيرة لامبيدوزا الإيطالية. وقالت أم معتصم "أبحرنا ليلا. كان بينا نساء واطفال. أتفقنا مع المهربين أن العدد لا يجب أن يزيد عن 200 شخص. ولكن عند وصولنا للقارب، كان العدد صادما - لا يقل عن 500 شخص". واضافت "كنا فزعين. كان المد مرتفعا للغاية. كانت رحلة مروعة لا أتمنى أن يمر بها أحد". ويصف أبو نمر، الذي ما زال في الإسكندرية، كيف أنه "كاد يجن قلقا" على سلامة أسرته وهي تعبر البحر. بقي على شاطئ البحر ثلاثة أيام حتى علم أن أسرته في أمان. وهو الآن يأمل في أن يلحق بزوجته وبناته الذين وصلوا إلى ألمانيا ويحاولون بناء حياتهم هناك. عمر غسامة (18 عاما): غامبيا إلى إيطاليا طول الرحلة: نحو 4200 كيلو متر (2600 ميل) الوقت الذي استغرقته: 17 شهرا المسار: غامبيا - السنغال - مالي - بوركينا فاسو - النيجر - ليبيا - إيطاليا قام الصبي عمر، وهو سنغالي الأصل ولكنه كان يتلقى تعليمه في غامبيا، برحلته إلى تورينو في إيطاليا. سافر عمر إلي ليبيا وهو في السادسة عشرة بحثا عن عمل، ولكن لعدم وجود وثائق سفر معه، لم يكن العثور على عمل أمرا يسيرا. يتعلم عمر الإيطالية أثناء إقامته في تورينو وفي ليبيا علم عمر خطورة الأوضاع هناك كما أنه تعرض للتمييز بسبب لون بشرته. وقرر أن يدفع نقدا لمهرب مقابل عبور البحر المتوسط إلى صقلية في إبريل/نيسان من العام الحالي. وقال عمر "كان البحر مخيفا والقارب مكتظا". وبعد يومين من الإبحار، أنقذت البحرية الإيطالية عمر والمسافرين معه ونقلوهم إلى فندق تحول إلى ملجأ إيواء مع العشرات من الصغار من نيجيريا والصومال وإريتريا. وهناك حصل على ملابس وطعام ومبلغ صغير لمصرفه. ونقل عمر الآن إلى تورينو ويعيش في بناية مشتركة مع غيره من المهاجرين، كثيرون منهم من السنغال. وبينما ينتظر ريثما تبت السلطات في أمره، يحضر عمر دروسا للغة الإيطالية. ويأمل في الحصول على عمل يعيل اسرته في السنغال. وقال عمر "أود العمل والحصول على بعض المال لأرسله لأسرتي لأن والدي توفي. لا يوجد غيري ولي أخت وأخ أصغر مني". ويقول إنه قد ينتقل إلى ألمانيا أو بريطانيا في المستقبل. وأضاف "أحتاج إلى مكان يمكن لعقلي أن يكون مستقلا فيه".

भूमध्य समुद्र ओलांडणाऱ्या स्थलांतरितांच्या संख्येत घट झाली असली तरी त्यांच्या मृत्यूचं प्रमाण मात्र वाढलं आहे. 2018मध्ये 2,000 स्थलांतरितांचा सुमद्रात बुडून मृत्यू झाला आहे. बहुतेक मृत्यू लिबिया आणि इटली दरम्यानच्या समुद्रात झालेत. हे पाहिलंत का? (बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम, यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


ماذا حدث في البرلمان الباكستاني؟ كان زعيم المعارضة الباكستانية، خواجة آصف، إلى جانب نواب آخرين، يضغط يوم الاثنين الماضي من أجل التصويت على قرار يدين نشر رسوم كاريكاتورية مثيرة للجدل للنبي محمد في فرنسا، الأمر الذي كان قد أدى إلى مقتل مدرس بالقرب من باريس في وقت سابق من أكتوبر/تشرين الأول الماضي. وأثارت تصريحات الرئيس الفرنسي إيمانويل ماكرون بعد جريمة القتل غضب البعض في العالم الإسلامي وانتقدها رئيس الوزراء الباكستاني. وكانت كل من الحكومة والمعارضة في باكستان تضغطان من أجل تمرير قراراتهما الخاصة بشأن الخلاف. مواضيع قد تهمك نهاية وفي إحدى مراحل النقاش عندما بدأ وزير الخارجية، شاه محمود قريشي، في إلقاء كلمة أمام مجلس النواب، بدأ أعضاء المعارضة يهتفون "التصويت ، التصويت"، داعين إلى التصويت على القرار المقدم من جانبهم، وليس قرار الحكومة. وبُث لاحقا ذلك المقطع القصير الذي مدته دقيقتان دون أي سياق في وسائل الإعلام الهندية والمنصات الرقمية ووسائل التواصل الاجتماعي الشهيرة على نطاق واسع. وقد ردد كل من تايمز ناو وإنديا تي في وإيكونوميك تايمز ومستخدمو وسائل التواصل الاجتماعي مزاعم مضللة بأن المعارضة كانت تصيح "مودي" (وليس "التصويت") من أجل إحراج رئيس الوزراء عمران خان. ولاحقا، أزالت ذي إيكونوميك تايمز تقريرها، وحذفت تايمز ناو تغريدتها، لكن مقالها مازال على الإنترنت مع مقطع النقاش الباكستاني. فهل ذكر اسم مودي في البرلمان؟ نعم، حدث ذلك، ولكن في وقت لاحق من النقاش، وفي سياق مختلف، إذ ظهر اسمه عندما اتهم قريشي المعارضة بترويج "الرواية الهندية" خلال المناظرة. اتهم قريشي المعارضة بأنها ضد باكستان فخلال نقاش ساخن، زعم قريشي أن المعارضة تحاول خلق شقاق داخل القوات المسلحة وتأجيج ما أسماه "رواية مناهضة لباكستان". وكان من الواضح بعد ذلك سماع مؤيدي الحكومة وهم يهتفون باللغة الأردية: "مودي كا جو يار هاي، غدار هاي، غدار هاي (كل من هو صديق لمودي فهو خائن، خائن)". ولا توجد إشارة إلى ذلك على الإطلاق في التقارير الهندية. ونسخة النقاش المقدمة للزعم بأن نواب المعارضة في باكستان كانوا يهتفون باسم ناريندرا مودي خارجة تماما عن السياق. ويمكنك مشاهدة مناقشة البرلمان هنا. وكانت هناك أمثلة أخرى لأحداث في باكستان تم تحريفها في الهند. ففي الآونة الأخيرة، ضجت وسائل الإعلام الهندية بأخبار اندلاع حرب أهلية في مدينة كراتشي الباكستانية، لكن ذلك لم يكن صحيحا.

फ्रान्समध्ये एका शिक्षकाच्या हत्येच्या विषयावर चर्चा सुरू असताना काही खासदारांनी मुद्दाम पंततप्रधान नरेंद्र मोदी यांच्या नावाच्या घोषणा दिल्याचं या वृत्तांमध्ये दाखवण्यात आलं. मात्र, पाकिस्तानच्या संसदेत खरंच मोदींच्या नावाने घोषणा देण्यात आल्या का? काय आहे सत्य? संसदेत काय घडलं? सोमवारी पाकिस्तानात विरोधी पक्षनेते ख्वाजा आसिफ यांनी फ्रान्समध्ये मोहम्मद पैगंबर यांच्या वादग्रस्त व्यंगचित्राचा निषेध करण्याच्या प्रस्तावावर मतदानाची मागणी केली. इतरही काही सदस्य अशीच मागणी करत होते. फ्रान्समध्ये हे व्यंगचित्र दाखवल्यामुळे व्यंगचित्र दाखवणाऱ्या शिक्षकाची हत्या करण्यात आली होती. हे व्यंगचित्र दाखवताना संबंधित शिक्षक अभिव्यक्ती स्वातंत्र्याविषयी शिकवत होते. फ्रान्सचे अध्यक्ष इमॅन्युएल मॅक्रॉन यांनी या घटनेचा निषेध करताना केलेल्या वक्तव्यावर काही मुस्लीम राष्ट्रांनी नाराजी व्यक्त केली होती. पाकिस्तानचे पंतप्रधान इम्रान खान यांनीही त्यांच्या वक्तव्यावर टीका केली होती. पाकिस्तानात सरकार आणि विरोधक दोघांनीही या विषयावर आपापले प्रस्ताव मांडले. चर्चेवेळी जेव्हा पाकिस्तानचे परराष्ट्र मंत्री शाह मेहमूद कुरैशी यांनी संसदेला संबोधित करायला सुरुवात केली त्यावेळी विरोधकांनी मतदानाची मागणी करत 'वोटिंग, वोटिंग' अशी घोषणाबाजी सुरू केली. विरोधक सरकारच्या नाही तर त्यांच्या प्रस्तावावर मतदान घेण्याची मागणी करत होते. भारतीय मीडिया चॅनल, डिजिटल प्लॅटफॉर्म आणि सोशल मीडियावर हाच दोन मिनिटांचा छोटासा व्हीडिओ दाखवण्यात आला. मात्र, व्हीडिओचा कुठलाही संदर्भ दिला नाही. टाईम्स नाऊ, इंडिया टीव्ही, इकॉनॉमिक टाईम्स आणि सोशल मीडिया यूजर्सने पाकिस्तानच्या संसदेत पंतप्रधान इम्रान खान यांना कमी लेखण्यासाठी विरोधी पक्षातल्या नेत्यांनी मोदी मोदीच्या घोषणा दिल्या, असा चुकीचा दावा केला. काही वेळाने इकॉनॉमिक टाईम्सने बातमी काढली. टाईम्स नाऊनेही ट्वीट डिलीट केलं. मात्र, त्यांची बातमी त्यांच्या वेबसाईटवर अजूनही आहे. त्यात पाकिस्तानच्या संसदेच्या चर्चेची छोटी व्हीडिओ क्लीपही आहे. संसदेत मोदींचं नाव उच्चारण्यात आलं का? पाकिस्तानच्या संसदेत भारताचे पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांचं नाव उच्चारण्यात आलं होतं. मात्र, वेगळ्या संदर्भात. शाह मेहमूद कुरैशी यांनी विरोधक भारतीय अजेंड्यानुसार बोलत असल्याचा आरोप केला. त्यावेळी मोदींचं नाव घेण्यात आलं होतं. चर्चा तापलेली असताना पाकिस्तानचे परराष्ट्र मंत्री शाह मेहमूद कुरैशी यांनी विरोधक सैन्यात फूट पाडण्याचा प्रयत्न करत असल्याचा आरोप केला. याचवेळी सरकार समर्थकांनी ऊर्दूमध्ये घोषणाबाजी करायला सुरुवात केली. त्यांचे शब्द होते - 'मोदी का जो यार है, गद्दार है, गद्दार है.' ही घोषणाबाजी स्पष्ट ऐकू येते. मात्र, भारतात ज्या बातम्या प्रसारित झाल्या त्यात हा संदर्भ कुठेही दिला गेला नाही. पाकिस्तानच्या संसदेत विरोधकांनी मोदींच्या समर्थनार्थ घोषणाबाजी केली, हा भारतीय मीडियामध्ये करण्यात आलेला दावा असंबद्ध आहे. यापूर्वीही भारतातल्या प्रसार माध्यमांनी पाकिस्तानमधल्या घटना चुकीच्या संदर्भासह दाखवल्या आहेत. अगदी ताजं उदाहरण आहे कराचीतील. पाकिस्तानातल्या कराची शहरात गृहयुद्ध सुरू झाल्याचं वृत्त अनेक भारतीय प्रसार माध्यमांनी दाखवलं होतं. मात्र, ती बातमीदेखील खरी नव्हती. हे वाचलंत का? (बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम, यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


وفي رسالة مفتوحة، اتهمت غريسي، التي عملت في بي بي سي لأكثر من 30 عاما، المؤسسة بوجود "ثقافة دفع أجور غير قانونية ومتكتمة". وشددت على أن بي بي سي تواجه "أزمة ثقة"، بعد الكشف عن أن ثلثي نجومها الذين يكسبون أكثر من 150 ألف جنيهة استرليني سنويا هم من الرجال. وتقول بي بي سي "ليس ثمة أي تمييز مُمنهج ضد النساء" فيها. وقالت غريسي إنها تترك وظيفتها كمحررة للشؤون الصينية ومديرة مكتب بكين الأسبوع الماضي، ولكنها ستواصل العمل في بي بي سي. وأوضحت أنها سترجع إلى وظيفتها السابقة في غرفة أخبار التلفزيون "حيث أتوقع أن يُدفع لي بشكل متساوٍ". وقالت غريسي، المتخصصة بالشؤون الصينية وتتكلم لغة المندارين بطلاقة، في رسالتها المفتوحة مخاطبة الجمهور "البي بي سي تعود إليك يا دافع ضريبة إجازة التلفزيون". وأضافت "أعتقد أن لديك الحق في معرفة أن ثمة انتهاكا لقانون المساواة ومقاومة للتوجه الضاغط من أجل هيكلية دفع أجور شفافة وعادلة". وفي يوليو/تموز العام الماضي، أجبرت بي بي سي على كشف رواتب كل العاملين فيها الذين يحصلون على أكثر من 150 ألف جنيه استرليني في العام. وقالت غريسي إنها شعرت بالفزع لاكتشاف أن اثنين من محرري الشؤون الدولية في بي بي سي من الرجال يحصلون على "مبلغ أكثر بـ 50 في المئة مما يدفع لزميلتين لهما". وكُشف عن أن جون سوبَل، محرر الشؤون الأمريكية، يحصل على 200 إلى 249 ألف جنيه استرليني، بينما يحصل جيريمي بوين، محرر شؤون الشرق الأوسط على 150- 199 ألف جنيه استرليني. ولم يكن اسم غريسي في القائمة، أي أن راتبها أقل من 150 ألف جنيه استرليني. ودعت الرسالة التي نشرت في صحيفة التلغراف ووقعت لاحقا من محررة الشؤون الأوروبية، كاتيا أدلر أيضا، الى جانب غريسي، إلى أجور متساوية للجميع. أجور متساوية وقالت غريسي في رسالتها إن "قانون المساواة لعام 2019 يشير إلى أن الرجال والنساء الذين يؤدون عملا مشابها يجب أن يحصلوا على أجور متساوية". وأضافت "لكن في يوليو/ تموز علمت أن اثنين من الرجال حصلا على 50 في المئة على الأقل أكثر من اثنين من النساء في السنة المالية الماضية". وأكملت "وعلى الرغم من إصرار بي بي سي العلني على أن تعيني يُظهر التزامها بمبدأ المساواة في الجندر، وعلى الرغم من إصراري على أن المساواة كانت شرطي لتولي الوظيفة، إلا أن مدرائي ما زالوا يحتكمون إلى أن عمل النساء يستحق أقل بكثير من الرجال". وطالبت غريسي أن تدفع أجور متساوية لمحرري الشؤون الدولية الأربعة في بي بي سي. وأضافت "بدلا من ذلك عرضت بي بي سي عليّ زيادة كبيرة لكنها تظل أقل بكثير من المساواة". وأكملت "أعتقد أنني اقبض أجرا جيدا جدا حاليا، كشخص يعمل في مؤسسة ممولة من المال العام على وجه الخصوص". وشددت "ببساطة، أريد أن تلتزم بي بي سي بالقانون وتقييم الرجال والنساء بشكل متساو". وأوضحت أن " الصبر والنية الطيبة ينفدان" بين العاملات في المؤسسة من النساء. وقال محرر شؤون وسائل الإعلام في بي بي سي، آمول راجان، إن استقالة غريسي تشكل "صداعا كبيرا كبيرا" للمؤسسة. واضاف أن بي بي سي وعدت بمعالجة المساواة في الأجور، بيد أن غريسي تقول أن هذه الكلمات كانت "فارغة". "لا تمييزا ممنهجا" وقالت متحدثة باسم بي بي سي في بيان إن "العدالة في الأجور" قضية "حيوية" في المؤسسة. وأضافت "لقد نشر عدد مهم من المؤسسات الآن أرقام أجورهم المدفوعة للجنسين، وهو ما يظهر أننا نؤدي أفضل بشكل كبير من العديد منها وإن كنا أقل من المعدل العام على الصعيد الوطني". وأكملت "إلى جانب ذلك، قد أجرينا تقييما مستقلا لتدقيق الأجور لعموم العاملين، بمن فيهم الوظائف العليا، وقد أظهر 'عدم وجود تمييز ممنهج ضد النساء'". وأشارت إلى أن "تقريرا منفصلا عن العاملين على الهواء (الإذاعة والتلفزيون) سينشر ليس في وقت بعيد مستقبلا". وكشف تقرير نشرته بي بي سي العام الماضي أن ثمة فجوة بنسبة 10.7 في المئة لمصلحة الرجال في الأجور بين الجنسين، عند المقارنة بين معدل الأجور بالساعات بينهما. وتعهد المدير العام لبي بي سي، اللورد هول، بإنهاء هذه الفجوة بحلول عام 2020، قائلا إن المؤسسة يجب أن تكون "قدوة لما يمكن إنجازه فيما يتعلق بالعدالة والجندر والتمثيل".

बीबीसी चीनच्या संपादक कैरी ग्रेसी यांनी संपादक पदाचा राजीनामा दिला आहे. बीबीसीमध्ये पुरुष कर्मचाऱ्यांच्या तुलनेत महिला कर्मचाऱ्यांना कमी वेतन दिलं जातं, असं त्यांचं मत आहे. गेली 30 वर्षं बीबीसीसोबत काम करणाऱ्या ग्रेसी यांनी बीबीसीवर 'गुप्त आणि बेकायदेशीर वेतन संस्कृती'चा आरोप केला आहे. त्यांनी म्हटलं आहे की, "दीड लाख पौंडापेक्षा अधिक पगार घेणाऱ्या कर्मचाऱ्यांत दोन तृतीयांश कर्मचारी पुरुष असल्याचं समोर आल्यानंतर बीबीसीसमोर विश्वासाचं संकट उभं आहे." तर बीबीसीचं मत आहे की संस्थेत महिलांबाबत कोणताही भेदभाव केला जात नाही. ग्रेसी संस्थेसोबत राहतील ग्रेसी यांनी म्हटलं आहे की त्यांनी बीबीसीच्या चीनच्या सेवेचा राजीनामा गेल्याच आठवड्यात दिला आहे. पण त्या संस्थेसोबतच राहणार आहेत. त्यांनी म्हटलं आहे की, "त्या टीव्ही न्यूजरूममध्ये त्यांच्या जुन्या भूमिकेत परत येतील. याठिकाणी त्यांना पुरुष कर्मचाऱ्यांच्या बरोबरीचं वेतन मिळेल, अशी अपेक्षा त्यांनी व्यक्त केली आहे." बझ फीडवर प्रसिद्ध करण्यात आलेल्या खुल्या पत्रात त्यांनी म्हटलं आहे की, "बीबीसी ही लोकांची सेवा असून लोक त्यासाठी लायसन्स फी देत असतात." त्यांनी म्हटलं आहे की, "माझं असं मत आहे की लोकांना हे माहीत करून घेण्याचा अधिकार आहे की बीबीसी समानतेचा कायदा मोडत आहे. तसंच पारदर्शक आणि निःपक्ष वेतन प्रणालीसाठी जो दबाव टाकला जात आहे, त्याला बीबीसी विरोध करत आहे." 7 जुलै 2017ला बीबीसीला दरवर्षी दीड लाख पौंडापेक्षा अधिक पगार घेणाऱ्या सर्व कर्मचाऱ्यांचं वेतन सार्वजनिक करावं लागलं होतं. ग्रेसी म्हणतात की, बीबीसीमधल्या 2 आंतरराष्ट्रीय संपादकांना महिलांच्या तुलनेत 50 टक्के अधिक वेतन आहे. बीबीसी अमेरिकेचे संपादक जोन सोपेल यांना 2 ते 2.5 लाख पाऊंड इतकं वेतन मिळत होत. तर बीबीसी मध्यपूर्वच्या संपादक जेरेमी बावेन यांना दीड ते 2 लाख पाऊंड इतकं वेतन मिळत मिळतं होतं. या यादीमध्ये कैरी ग्रेसी यांचं नाव नव्हतं. याचाच अर्थ त्यांचा वार्षिक पगार दीड लाख पाऊंडपेक्षा कमी होतं. खुल्या पत्रात ग्रेसी म्हणतात की, समान काम करणाऱ्या महिला आणि पुरुषांना समान वेतन मिळालं पाहिजे. त्यांनी असंही म्हटलं आहे की त्यांना वेतनवाढ नको असून त्यांना समान वेतन हवं आहे. बीबीसी मीडियाचे संपादक अमोल रंजन यांनी ग्रेसी यांचा राजीनामा म्हणजे बीबीसीसाठी डोकेदुखी ठरणार आहे. रंजन म्हणतात, "बीबीसीनं समान वेतनाचं आश्वासन दिलं आहे, पण हे आश्वासन पोकळ असल्याचं ग्रेसीचं पत्र दाखवत." ट्विटरवर बीबीसीच्या पत्रकारांसह अनेकांनी ग्रेसी यांचं समर्थन केलं आहे. हे वाचलं का? (बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम, यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


وقد اتصل بها في أعقاب ذلك عشرات الأشخاص ليقولوا لها إنهم ما زالوا يواجهون المشكلة نفسها في أيامنا الراهنة. تحذير: تسرد هذه القصة أحداث اعتداء جنسي عنيف توقفت الممرضة عند المدخل المؤدي إلى غرفة روز في المستشفى والتفتت إليها لتقول بصوت مرتجف: "آسفة لما حدث لك.. ابنتي أيضاً تعرضت للاغتصاب". نظرت روز إلى الممرضة، قدرت أن عمرها لا يتجاوز 40 عاماً. مواضيع قد تهمك نهاية عادت بذاكرتها إلى الصباح الذي أعقب الاعتداء عليها، وإلى محادثاتها مع الشرطي والطبيب اللذين بديا مجردين من الإحساس. لقد استخدم الجميع عبارة (المزعوم) عند الإشارة إلى الاعتداء العنيف الذي تعرضت له، ووصفت لهم كيف تواصل لساعات في الليلة السابقة. لم يصدق معظم أقربائها ما تعرضت له باستثناء والدها وجدتها. ولكن مع الممرضة، كان الأمر مختلفاً تماماً، "لقد صدقتني" تقول روز. وكان ذلك بصيص أمل: أن ترى شخصا يقدر معاناتها ويعرف ما حدث لها. وشعرت بموجة من الارتياح وبأنها يمكن أن تبدأ بالتعافي من آثار تلك التجربة القاسية. ولكنها واجهت مشكلة مع انتشار فيديو الاغتصاب الذي شاهده مئات الآلاف من الناس، ولم تحظ منهم بأي تعاطف. وبعد مرور 10 سنوات، بدأت روز كاليمبا بتمشيط شعرها الأسود الكث أمام مرآة الحمام، ولف أطرافه بأصابعها لتشكيل حلقات طبيعية. لم يكن الحال هكذا في الأشهر التي تلت الاعتداء. كان عليها تغطية جميع المرايا في منزلها بالبطانيات، لأنها لم تكن تتحمل رؤية نفسها فيها. روز الآن في الـ 25 من العمر، وقد نظمت روتيناً للعناية بنفسها في حياتها اليومية. فاهتمامها بشعرها مثلاً، واحدا من النشاطات التي تمارسها ضمنه. ويكاد تمشيط شعرها وتسريحه، الذي يستغرق جهداً ووقتاً طويلاً، يستحيل إلى نوع من التأمل لديها. وتعلم روز أن شعرها جميل، ويثني الناس على جماله طوال الوقت. واعتادت أيضا على أن تعد لنفسها، في كل صباح، قدحا من الكاكاو، وهو نوع نقي من الشوكولاتة تعتقد أنه يتمتع بصفات علاجية، ثم تبدأ في تدوين أهدافها اليومية في دفتر مذكراتها، وتكتبها بصيغة الحاضر وليس الماضي عمداً. تكتب "أنا سائقة ممتازة"، وهذا واحد من الأهداف، أو "أنا متزوجة من روبرت وسعيدة بذلك" أو "أنا أم رائعة". أثناء الجلوس لتبادل أطراف الحديث، تترك روز شعرها ينسدل على كتفيها ليغطي معظم جسدها. نشأت روز في بلدة صغيرة في ولاية أوهايو، ولم يكن غريبا، كما هي الحال بالنسبة لمعظم الفتيات في عمرها، أن تتمشى وحدها مساءً قبل وقت النوم، للاستمتاع بالهواء النقي وبرهة من السكينة. وهكذا بدأ ذلك المساء في صيف عام 2009. ولكن، فجأة ظهر من وسط العتمة رجل أمامها وهو يحمل سكيناً، وأجبرها على ركوب سيارة تحت التهديد. كان يجلس في مقعدها الخلفي رجل آخر يبلغ من العمر نحو 19 عاماً. بدا وجهه مألوفاً لها وسبق أن رأته في الحي. اقتادها الرجلان إلى منزل في الجانب الآخر من البلدة وتناوبا على اغتصابها على مدار 12 ساعة، بينما قام رجل ثالث بتصوير أجزاء من حادث الاعتداء. ظلت روز في حالة صدمة، وكانت تتنفس بصعوبة. لقد تعرضت لضرب مبرح وطعنت في ساقها اليسرى، وكانت ملابسها مغطاة بالدماء. وفقدت الوعي غير مرة. وفي مرحلة ما أثناء تعرضها للاعتداء، أخرج أحد الرجال حاسوباً محمولاً وأراها فيديوهات لاعتداءات على نساء أخريات. تقول روز "أنا من أثنية من السكان الأصليين" (في إشارة إلى سكان أمريكا قبل هجرة الأوروبيين إليها) و"كان المهاجمون من البيض ولهم بنيات قوية بشكل واضح. وبعض الضحايا كُنّ من البيض أيضا، لكن الكثير من الضحايا النساء كنّ ملونات". ولاحقاً بعد أن استعادت وعيها، هددها أولئك الرجال بالقتل. وحاولت استجماع شجاعتها للتحدث معهم طالبة منهم إطلاق سراحها مقابل أنها لن تكشف عن هوياتهم، قائلة لا شيء سيحدث لكم ولن يعرف أحد بالأمر. فأعادها الرجال إلى السيارة، ليلقوا بها في أحد الشوارع على بعد نحو نصف ساعة سيرا على الأقدام من منزلها. وعند وصولها إلى مدخل باب منزلها، رأت نفسها في مرآة القاعة. كان هناك جرح بليغ في رأسها ما زال ينزف دما. كان والدها رون وبعض أفراد الأسرة في غرفة المعيشة على وشك تناول طعام الغداء لحظة وصولها، فأخبرتهم بما جرى لها والدم يسيل من الجرح الذي في رأسها. تقول روز: "اتصل والدي بالشرطة على الفور، وحاول تخفيف الهم عني مباشرة، بيد أن الآخرين لاموني على الخروج في وقت متأخر". وفي غرفة الطوارئ استقبل طبيب وضابط شرطة روز التي قالت "لقد تعامل الاثنان معي بطريقة غاية في الجفاء، وخالية من العواطف والإحساس". سألها رجل الشرطة إن كان الأمر قد تم بالتراضي. وهل كان مجرد ليلة خرجت عن المألوف. تقول روز إنها صعقت عند سماع أسئلته. وتضيف "حدث ذلك على الرغم من تعرضي لضرب مبرح لا يمكن تصوره وإلى طعن، وكنت أنزف". صورة روز عندما كانت طفلة تحمل كتبا ودمية ردت روز "لا، لم يكن بالتراضي" وكانت لا تزال تعاني مما تعرضت له، فقالت لهم إنها لا تعرف من هاجموها. لم يكن لدى الشرطة أي خيوط لمتابعتها والاستمرار في القضية. حاولت روز الانتحار بعد خروجها من المستشفى في اليوم التالي، لأنها لم تكن قادرة على تخيل كيف يمكن أن تعيش حياة طبيعية بعد تلك الحادثة. ولكن شقيقها أنقذها بعد أن وصل في الوقت المناسب. بعد بضعة أشهر، كانت روز تتصفح موقع "ماي سبيس" عندما وجدت أن هناك عدة أشخاص من مدرستها يشاركون رابطاً فيما بينهم، ويشيرون إليها بوسم على الانترنت. وعندما ضغطت على الرابط تبين لها أنه موقع لنشر المواد الإباحية. وشعرت بغثيان شديد، لأن الرابط كان عبارة عن عدة مقاطع فيديو لحادث الاعتداء عليها. لقد كانت عناوين مقاطع الفيديو المحمّلة على الموقع الإباحي هي" بكاء مراهقة وهي تُصفع"، و "مراهقة تتحطم"، و "مراهقة يغشى عليها". وقد وصل عدد مشاهدي أحد تلك الفيديوهات إلى 400 ألف مشاهدة، بحسب ما تتذكر روز. "وكانت أسوأ مقاطع الفيديو هي تلك التي غبت فيها عن الوعي، إن رؤية نفسي وأنا أتعرض للاعتداء دون أن أدرك ما كان يحصل لي كانت الأسوأ". وتضيف أنها قررت على الفور عدم إخبار أسرتها عن مقاطع الفيديو، وخاصة أن معظم أفراد أسرتها لم يدعموها في محنتها، وإخبارهم لن يحقق شيئاً. وفي غضون أيام، كان من الواضح أن معظم أقرانها في المدرسة قد شاهدوا مقاطع الفيديو. "لقد تعرضت للتنمر والتخويف"، تقول روز "سيقول الناس أنني أنا من طلبت ذلك واستملت الرجال إلي وإنني عاهرة". وقال بعض الأولاد إن أولياء أمورهم أمروهم بالابتعاد عنها، لئلا تغريهم ثم تتهمهم بالاغتصاب. إنه من السهل أن يلقي الناس باللائمة على الضحية. وتقول روز إنها راسلت الموقع الإباحي عدة مرات خلال فترة ستة أشهر في عام 2009 للمطالبة بحذف مقاطع الفيديو الخاصة بها. "لقد بعثت برسائل إلى الموقع الإباحي متوسلة إليهم، من فضلكم، أنا فتاة قاصر، وكان هذا اعتداءً، من فضلكم أحذفوها". ولم تتلقً أي ردود على رسائلها وبقيت الفيديوهات تُعرض على الموقع. وتتذكر قائلة: "في السنة التي تلت الحادثة، أصبحت انطوائية ومنعزلة. كنت أشعر بالخواء. كنت مخدَّرة تماماً، وانكمشت على نفسي". كانت تتساءل في قرارة نفسها، عندما كانت تلتقي عيناها مع أي شخص غريب، يا ترى هل شاهد مقاطع الفيديو؟ و"هل تجنبوا (الآخرون) مشاهدة الفيديو؟ أم هل استمتعوا برؤية اغتصابي؟". لم تقوَ روز على النظر إلى نفسها في المرآة، لهذا غطت جميع مرايا المنزل بالبطانيات. وكانت تنظف أسنانها وتستحم في الظلام، وتفكر دائماً في من قد يكون شاهد مقاطع الفيديو. وأخيرا، خطرت لها فكرة. فأنشأت عنوان بريد إلكتروني جديدا، إدعت فيه أنها محامية وأرسلت رسالة بريد إلكتروني إلى الموقع الإباحي تهدد فيه باللجوء إلى الإجراءات القانونية. و "في غضون 48 ساعة، اختفت مقاطع الفيديو". بعد ذلك بأشهر، بدأت روز في حضور جلسات استشارات نفسية، وكشفت أخيراً عن هوية مهاجميها إلى الطبيب النفسي، الذي كان من واجبه إبلاغ الشرطة بالأمر. لكنها لم تخبر أسرتها أو الشرطة عن مقاطع الفيديو. وقامت الشرطة بتدوين أقوال الضحية وشهادات أعضاء عائلتها. بيد أن محاميّ المعتدين دفعوا بأن روز مارست الجنس معهم بالتراضي، فحكم على المغتصبين بالسجن مع وقف التنفيذ، ولكن ليس بتهمة الاغتصاب بل بجنحة "مساهمتهم في جنوح قاصر". ولم يكن لدى روز وعائلتها الطاقة أو الموارد الكافية لخوض معركة من أجل عقوبة أشد. ومن الواضح أن رون كاليمبا ظل يفكر كثيراً في ما حدث لابنته طوال تلك السنوات الماضية. ويتساءل: ما الذي كان بإمكانه فعله، ربما استطاع فعل الكثير وبطريقة مختلفة لو عرف تفاصيل أكثر. لقد تغيرت ابنته بعد الاعتداء، فبعد أن كانت طالبة مجدة ومتفوقة، تحولت إلى فتاة أخرى تغيب عن مدرستها ونادراً ما تقوم بواجبها المدرسي. وظل رون وابنته يجلسان في حديقة قريبة من منزله، ويقرآن معا بعض المقاطع من الكتاب المقدس، ونادراً ما يتحدثان عن الماضي. ويقول: "أشعر أن العالم كله خذلها، فالإساءة لها بدت للجميع مجرد مزحة كبيرة. لقد غيّرت حياتها كليا وخذلها الناس في كل خطوة خطتها". لم يعلم رون بأمر مقاطع الفيديو على الموقع الإباحي إلا في عام 2019، عندما انتشرت التدوينة التي نشرتها روز حول ما تعرضت له، في وسائل التواصل الاجتماعي. ولم يكن لديه أي فكرة عن أن فيديو اغتصاب ابنته شوهد من قبل العديد من الناس، كما لم يكن يعلم أن زملاءها سخروا منها في المدرسة. ويتذكر رون حادثة مر بها في أيام الدراسة قائلاً: "كنت أعرف فتاة في الصف الثامن، كان الناس يجرحونّها ويسيئون إليها وكانت تتعرض للضرب، ولم يتفوه أي منا بحرف، كنا نتفرج على ما يحدث فقط". ويضيف : "لقد صادفتها بعد سنوات. كانت تعتقد أنني كنت متنمراً عليها أيضاً، لأنني لم أفعل شيئاً حيال ما كانت تتعرض له". ويضيف: "في الواقع، من كانوا يؤذونها حينها هما اثنان فقط، لكنها ظنت أننا جميعاً كنا ضدها لأننا شاهدنا ما حدث ولم نقل أي شيء، وهذا كان شعورها حيال صمتنا". هل يعتقد أن هذا ما حدث لروز؟ يقول رون: "نعم، لكن الأمر كان أسوأ بالنسبة لها، كان لديها حشد من الأشخاص المتنمرين على الإنترنت أيضاً. البعض صمت والبعض أساء. ونحن هنا إزاء عالم مختلف". والد روز يقول : كان هناك الكثير من التعليقات المهينة لها على الانترنت وخلال السنوات القليلة اللاحقة، اعتادت روز غالبا أن تغرق في العالم الرقمي مبتعدة عن العالم الواقعي. فاستغرقت في الكتابة، لتعبر عن نفسها في المدونات ووسائل التواصل الاجتماعي، لتكتب باسمها حيناً وبأسماء مستعارة حيناً آخر. وفي أحد الأيام في عام 2019، شاهدت عدداً من المنشورات عن الموقع الإباحي (Pornhub ).عندما كانت تقلب في المنشورات على صفحاتها في مواقع التواصل الاجتماعي. كان الناس يثنون عليه لتقديمه تبرعات لجمعيات خيرية للحفاظ على النحل، وإضافة تسهيلات توضيحية على الموقع للمشاهدين الصمّ، والتبرع لمساعدة الجمعيات الخيرية التي ترعى الذين تعرضوا للعنف المنزلي، وتقديم منحة دراسية بمبلغ 25 ألف دولاراً للنساء الراغبات في دخول صناعة التكنولوجيا. ووفقًا للموقع نفسه، ثمة 42 مليار زيارة له على الإنترنت في عام 2019، بزيادة قدرها 8.5 مليار عن العام السابق، وبمتوسط يومي يصل إلى حوالي 115 مليون. و 1200 عملية بحث في الثانية. وتقول روز: "من المستحيل أن يفوتك هذا الموقع إذا كنت من مستخدمي وسائل التواصل الاجتماعي". وتضيف "لقد قاموا بعمل رائع في إظهار أنفسهم يؤدون مهمة "خيرة"، وأنهم تجاوزوا الإباحية تقريباً، ولكن لا تزال هناك مقاطع فيديو تحمل عناوين تشبه العناوين التي وُضعت لفيديوهاتي على الموقع. ولا توجد طريقة لمعرفة ما إذا كانت هناك مقاطع لعمليات اغتصاب لا تعلم ضحاياها بها". روز مع والدها عندما كانت طفلة في الشهادة التي نشرتها في مدونتها وانتشرت على نطاق واسع، شاركت روز القرّاء، بسرد مفصل لحادث اغتصابها، وكيف أهمل الموقع الإباحي نداءاتها ورسائلها حتى تظاهرت بأنها محامية. وعلّق العشرات من النساء وبعض الرجال على التدوينة قائلين إنهم شاهدوا مقاطع الفيديو التي صوّرتهم وهم يتعرضون لاعتداءات جنسية على ذلك الموقع أيضاً. وقالت إدارة موقع "بورن هاب" الإباحي في تصريح لبي بي سي: "ترجع هذه المزاعم المروّعة إلى عام 2009، قبل عدة سنوات من امتلاك أصحاب الموقع الحاليين له. لذلك ليست لدينا معلومات عن كيفية التعامل معها في ذلك الوقت. ومنذ تغيير مالكيه، دأب الموقع على تطبيق إجراءات حماية وسياسات صارمة في هذه الصناعة، عندما يتعلق الأمر بمكافحة المحتوى غير المصرح به وغير القانوني، كجزء من إلتزامنا بمكافحة مواد الاعتداء الجنسي على الأطفال. كما وظفت الإدارة جهة خارجية مختصة في كيفية التحقق من الفيديوهات المحمّلة تقوم بجرد أي عمليات تحميل جديدة بحثاً عن أي مواد يحتمل انطباق مواصفات المادة غير القانونية عليها، وتتأكد من عدم عودة الفيديو الأصلي للظهور على منصاتنا". وردا على سؤال عن سبب استمرار عرض مقاطع فيديو على الموقع تحمل عناوين مماثلة لتلك التي كانت تعرض عملية اغتصاب روز من أمثال: "اعتداء على مراهقة وهي نائمة"، أو "اعتداء على مراهقة في حالة سكر أثناء نومها"، أو "اعتداء قاس على مراهقة"، قالت الشركة: "نحن نسمح بجميع أشكال التعبير عن الجنس التي تتبع شروط الاستخدام الخاصة بنا، وقد يجد بعض الناس هذه المشاهد غير مناسبة، لكنها قد تروق للكثيرين حول العالم، وهي محمية بمختلف قوانين حرية التعبير". ووضع الموقع علامة تبويب خاصة للإبلاغ عن أي محتوى غير لائق في عام 2015، لكن القصص حول مقاطع فيديو عن اعتداءات جنسية على الموقع الإلكتروني تستمر في الظهور. وفي أكتوبر/تشرين الأول من العام الماضي، واجه رجل في الثلاثين من عمره في فلوريدا، يدعى كريستوفر جونسون، تهماً بالاعتداء الجنسي على شاب يبلغ من العمر 15 عاماً، ونشر مقاطع فيديو عن الاعتداء على الموقع نفسه. وفي تصريح لبي بي سي بشأن هذه الحالة، قال الموقع إن سياسته هي "إزالة المحتوى غير القانوني بمجرد أن نعلم به، وهو بالضبط ما فعلناه في هذه الحالة". وفي عام 2019 ، قام الموقع أيضا بإلغاء قناة تُدعى"غيرلز دو بورن"، عندما رفعت 22 امرأة دعوى قضائية عليها يتهمن القناة فيها بإجبارهن على المشاركة في مقاطع الفيديو، واُتُهم وقتها مالكو القناة بالاتجار بالجنس. تقول روز: "قد يقول الناس إن ما حدث لي منذ عقد مضى لا يمثل الواقع اليوم، ولكن ببساطة، هذه ليست القضية. لقد أخبرتني نساء بعد أن قرأنّ مدونتي، أن هذا الأمر ما زال يحدث. وهن نساء غربيات يشاركن على منصات وسائل التواصل الاجتماعي". وتضيف "لا أشك في أن مقاطع الفيديو في أجزاء أخرى من العالم، وفي الأماكن التي نعرف أن الأفلام الإباحية تُستهلك بكثرة مثل الشرق الأوسط وآسيا، هي أماكن قد لا تدرك فيها الضحية أن فيديوهات الاعتداء عليها يتم تداولها في مثل هذه المواقع". تعليق تُرك على الموقع الإباحي يطلب من إدارة الموقع إزالة الفيديو وتحدثت بي بي سي إلى امرأة من كاليفورنيا كانت راسلت روز عبر البريد الإلكتروني، والتي ظل فيديو يصور اعتداء جنسيا عليها يعرض على موقع أصغر لسنوات، على الرغم من أنها تقول إنها راسلت الشركة عدة مرات، كما تركت تعليقات أسفل الفيديو على الموقع نفسه. وتقول المرأة: "لقد تم تحميل ومشاركة الفيديو من قبل مواقع إباحية أخرى أيضاً، إلا أن محاميّ الموقع قالوا لبي بي سي إن موكليهم لا يعلمون بأي شيء من هذا القبيل". وقدمت بي بي سي بعد ذلك رابطاً للفيديو، فضلا عن صور تعليقات المرأة التي طلبت فيها حذفه. فقاموا أخيرا بحذفه في الأيام التالية. وتقول كيت إيزاكس من جماعة"نوت يور بورن" التي تحقق بنشاطات المواقع الإباحية"ما حدث لروز في عام 2009، لا يزال يحدث إلى يومنا هذا في العديد من المواقع الإباحية المجانية وليس فقط في موقع (بورن هاب)". وتضيف: "لا يمكننا القيام بأي شيء حيال المواقع الإباحية المضرة الصغيرة التي أنشأها أفراد، بيد أن المواقع التجارية الكبيرة مثل (بورن هاب) يجب أن تتعرض للمساءلة، ولكن ليس في الحال لأنه لا توجد قوانين الآن تسري عليها". ترنو روز إلى المستقبل لتجاوز صدمتها وثمة ما يعرف بـ "الأفلام الإباحية الكيدية "،والتي تُعرف أيضاً باسم الإساءة الجنسية المبنية على الصور، وتتمثل بالقيام بتركيب صور حميمية لشخص ما دون إذنه، وتوزيعها بقصد. ويعد صنع مثل هذا المحتوى جريمة جنائية في إنجلترا وويلز منذ عام 2015 ويعاقب عليه بالسجن لمدة تصل إلى عامين حالياً. وعلى الرغم من أن المنصات التي يُنشر فيها مثل هذا المحتوى، لا تخضع حتى الآن للمساءلة القانونية. وتقول إيزاكس : "تدرك المواقع الإباحية أن هناك محتوى مزعجاً وغير مقبول على منصاتها. وهم يعلمون أنه لا توجد طريقة يمكننا من خلالها التمييز بين المشاهد التمثيلية الخيالية أو السيناريوهات غير الحقيقية المنتجة أو مشاهد الإساءة الحقيقية". وتشير إلى أنها قامت بتشكيل جماعة "نوت يور بورن" إثر تحميل ستة مقاطع فيديوهات جنسية لأحدى صديقاتها (وكان عمرها أقل من 16 عاماً)، على موقع بورن هاب. وتضيف: "إن أكثر من 50 امرأة في المملكة المتحدة قلنَ لها خلال الأشهر الستة الماضية إنه تم نشر مقاطع فيديو جنسية لهن من دون موافقتهن على المواقع الإباحية، وإن ثلاثين منهن حُملت الفيديوهات عنهن في موقع بورن هاب". وأشارت أيضا إلى أن موقع بورن هاب ومواقع أخرى تُمكِّن المشاهدين من تنزيل مقاطع الفيديو على أجهزة الكمبيوتر الخاصة بهم، لذلك، حتى لو تم حذف الفيديو من إحد هذه المواقع الإباحية، فمن السهل على المستخدمين تداول الفيديو وتحميله في أي موقع آخر لمرات عديدة. وتقوم مجموعة"نوت يور بورن" بحملات تحض على تشريع قوانين في المملكة المتحدة من شأنها اعتبار مشاركة مقاطع الفيديو الإباحية غير الموافق عليها جريمة جنائية. ترنو روز الآن إلى المستقبل، بعد أن التقت في أوائل العشرينات من عمرها بصديقها روبرت، الذي تقول إنه ساعدها على مناقشة الاعتداء الذي تعرضت له وطريقة التعامل معه. و تأمل في أن تتزوج قريباً وتنجب ابنة. كما ترى أن كلبها، الذي سمته بيلا وهو من نوع بيتبول، يشكل مصدر قوة لها، وتقول: "لقد نشأت مع كلاب البيتبول، قد تحمل سمعة سيئة بأنها عدوانية ولكنها جميلة للغاية". وتضيف: "بصراحة إنها تصبح عدوانية فقط إذا تعرضت لإيذاء من البشر". وتكمل "أشعر بأنني محكومة بالسجن مدى الحياة بشتى الطرق، حتى هذه اللحظة، قد أكون في محل البقالة وأرى شخصا غريبا فأتساءل في قرارة نفسي عما إذا كان قد شاهد فيديو الاعتداء علي". لكن روز تقول إنها لم تعد ترغب بالبقاء صامتة بعد الآن.

हे दुष्कर्म करणाऱ्या व्यक्तीने अत्याचार करतानाचा व्हीडिओ एका पॉर्न साईटवर टाकला. रोजने त्या पॉर्न साईटविरुद्ध संघर्ष करत तो व्हीडिओ काढून टाकायला लावला. ब्लॉग पोस्टनंतर अनेकींनी तिच्याशी संपर्क करत असाच अनुभव त्यांनाही आल्याचं सांगितलं. इशारा: या बातमीत काही कटू अनुभवांचं वर्णन आहे. आता 25 वर्षांची असलेली रोज त्या अनुभवाबद्दल सांगत होती. माझ्यावर जिथं उपचार होत होते त्या रुग्णालयातल्या रुममध्ये एक नर्स आली आणि त्या मला धीर देऊ लागल्या. तुझ्या बाबतीत जे घडलं ते अतिशय दुर्देवी आहे. हे सांगताना त्यांचा आवाज कापत होता. माझ्या मुलीवरही बलात्कार झाला होता असं नर्स म्हणाल्या. रोज यांनी नर्सकडे बघितलं. नर्सचं वय चाळिशी पार नसावं असं रोजच्या मनात आलं. जे घडलं त्याच्या 24 तासांनंतर रोजला पुन्हा त्या आठवणींनी घेरलं. भावनाशून्य पोलीस आणि क्लिनिकमधले डॉक्टर यांना रोजने जे घडलं ते सांगितलं. रोज सांगत होती त्या घटनेला, करणाऱ्याला कायदेशीर भाषेत Alleged crime किंवा कथित गुन्हा असं म्हटलं जात होतं. अनेक तासांचा तो क्रूर आणि हिंसक अनुभव रोज सांगत असताना त्याचं वर्णन कथित असं केलं जात होतं. रोजचे वडील आणि आजी यांचा अपवाद वगळता बाकी नातेवाईकांनी रोजवर विश्वासही ठेवला नाही. नर्सची गोष्ट वेगळी होती त्यांनी माझ्यावर विश्वास ठेवला असं रोज सांगते. कोणीतरी मी काय म्हणतेय यावर विश्वास ठेवला. असं कुणीतरी आहे जे मला समजून घेतलं याचा मला मोठा आधार वाटला. नवं आयुष्य सुरू करता येऊ शकता हा विश्वास मिळाला. मात्र पॉर्न वेबसाईटवर तो अत्याचार पाहणाऱ्या शेकडो आणि हजारो प्रेक्षकांकडून कोणतीही मला सहानुभूती मिळाली नाही. दहा वर्षांनंतर रोज आपल्या कंबरेपर्यंत रुळणाऱ्या केसांकडे बाथरुममधल्या आरशात पाहात होती. आज आपल्या सुंदर केसांबरोबर ती खेळत होती. अत्याचारानंतरच्या काही महिन्यात असं करणं तिच्या मनातही आलं नसतं. घरातले सगळे आरसे तिने ब्लँकेटने झाकून ठेवले होते. ती स्वत:ला आरशात पाहूच शकत नव्हती. या घटनेला 11 वर्षं उलटली आहेत. स्वत:ची काळजी घेण्यासाठी तिने रुटीनमध्ये काही गोष्टी पक्क्या केल्या आहेत. केसांची काळजी घेणं हे त्याचाच एक भाग आहे. केस विंचरणे, भांग पाडणे हे तिच्यासाठी जणू काही ध्यानधारणेसारखं आहे. आपले केस सुंदर आहेत याची तिला जाणीव आहे. लोक तिला त्याविषयी चांगलं बोलत राहतात. दरदिवशी संध्याकाळी ती स्वत:साठी 'कको' नावाचं पेय बनवते. चॉकलेटचा हा सगळ्यांत प्युअर फॉर्म असतो. वेदना कमी करण्याची ताकद या गोष्टींमध्ये आहे असं रोज सांगते. जे काही करावं वाटतं ते ती डायरीत लिहून ठेवते. मी एक उत्तम ड्रायव्हर बनले आहे, रॉबर्टशी माझं लग्न झालं आहे आणि मला बाळ होईल ही माझी स्वप्नं आहेत असं ती सांगते. रोजला झोपायला जाण्यापूर्वी फेरफटका मारण्याची सवय होती. फिरता फिरता डोक्यातला गोष्टींचा निचरा होतो असं तिला वाटत असे. खुल्या हवेत फिरण्याची तिला सवय होती. 2009 मधली ती संध्याकाळ रोझसाठी नेहमीसारखीच होती. लहानपणीची रोज अचानकच एक माणूस समोर आला. धारदार हत्याराचा धाक दाखवत त्याने रोजला गाडीत कोंबलं. गाडीत एक दुसरा माणूसही बसला होता. तो साधारण विशीतला असावा. शहरात आसपास रोजला त्याने पाहिलं होतं. ते दोघे रोझला गाडीत बसवून शहराच्या दुसऱ्या टोकाला घेऊन गेले. पुढचे 12 तास त्या दोघांनी 14 वर्षांच्या रोजवर बलात्कार केला. तिसऱ्या माणसाने या अत्याचाराचं चित्रीकरण केलं. रोजला प्रचंड धक्का बसला. तिला धड श्वासही घेता येत नव्हता. रोजला बेदम मारहाण करण्यात आली होती. डाव्या पायावर तिला भोसकण्यातही आलं होतं. तिचे कपडे रक्ताने माखले होते. लवकरच तिची शुद्ध हरपली. जेव्हा ती शुद्धीवर आल्या तेव्हा एका माणसाने लॅपटॉप उघडला आणि तिला अन्य महिलांवरच्या अत्याचाराचे व्हीडिओ त्याने दाखवले. हल्ला करणारे श्वेतवर्णीय होते. त्या व्हीडिओतील काही पीडिताही श्वेतवर्णीय होत्या. मात्र अनेकजणी कृष्णवर्णीय होत्या. त्यानंतर त्या माणसाने तिला जीवे मारण्याची धमकी दिली. रोज यांना अवसान गोळा करून त्याच्याशी बोलायला सुरुवात केली. आमची ओळख सांगणार नाहीस ना असं वदवून घेण्यात आलं. मग त्यांनी रोजला पुन्हा गाडीत टाकलं आणि घरापासून तासाभराच्या अंतरावर टाकून दिलं. चालत चालत ती घरापर्यंत कशाबशी आली. तिने आरशात पाहिलं तिच्या डोक्यातून रक्त वाहत होतं. रोजचे वडील रॉन आणि घरातल्या काही माणसांची दुपारच्या जेवणाची वेळ झाली होती. भोसकण्यात आलेल्या जखमेतून रक्त वाहत होतं. तिने आपली दर्दभरी कहाणी घरच्यांना सांगितली. रोस कलेंबा माझ्या बाबांनी पोलिसांना कॉल केला. त्यांना मला धीर दिला. मात्र बाकीचे लोक मी रात्री घराबाहेर का पडले यावरून माझ्यावर शंका घेऊ लागले. इमर्न्जसी रूममध्ये पुरुष डॉक्टर आणि पुरुष पोलीस अधिकारी होते. त्यांनी अगदी तटस्थ आणि व्यावसायिक पद्धतीने मला प्रश्न विचारले. त्यांनी मला सहानुभूती दाखवली नाही, जराही कणव दाखवली नाही. जे घडलं ते तुमच्या सहमतीने सुरू झालं का? असा प्रश्न विचारण्यात आला. गोष्टी रात्री हाताबाहेर गेल्या का असा त्यांच्या प्रश्नाचा रोख होता. रोज अवाक झाली. माझं शरीर ठणकत होतं. जागोजागी जखमा झाल्या होत्या, रक्त वाहत होतं आणि मला हा प्रश्न विचारण्यात आला. रोज यांनी अर्थातच नाही असं सांगितलं. जे घडलं त्याच्या धक्क्यातून ती अद्याप सावरलेली नव्हती. हल्ला कोणी केला हे माहिती नसल्याचं तिने सांगितलं. तपासासाठी पोलिसांना कोणतेही धागेदोरे मिळाले नाहीत. रोजला दुसऱ्या दिवशी हॉस्पिटलमधून सोडण्यात आलं. तिने अनेकदा आत्महत्येचा प्रयत्न केला. आपण सर्वसाधारण आयुष्य जगू शकतो हे त्यांना कळत नव्हतं. तिच्या भावाने तिला आधार दिला. काही महिन्यांनंतर रोझ इंटरनेटवर सर्फिंग करत होत्या. तिच्या शाळेतले अनेकजण एक लिंक शेअर करत होते. तिलाही टॅग करण्यात आलं होतं. क्लिक केल्यानंतर पॉर्न साईट उघडत होती. त्या साईटचं नाव होतं-पॉर्नहब. त्यांना जे समोर दिसलं त्याने तिला शिसारी आली. तिच्यावर झालेल्या अत्याचाराचेच व्हीडिओ ती पाहत होती. त्या व्हीडिओची नावंही थरकाप उडेल अशी होती. किशोरवयीन मुलगी रडतीये आणि तिला मार बसतोय. किशोरवयीन मुलगी उद्ध्वस्त होताना, तरुणीचं कौमार्य कसं भंग होत आहे पाहा असे हेडिंग त्या व्हीडिओला होते. काही व्हीडिओ तर असे होते की ज्यात मी बेशुद्ध आहे आणि माझ्यावर बलात्कार होतोय. या व्हीडिओंबद्दल घरच्यांना सांगायचं नाही असं मी ठरवलं. अनेक नातेवाईक तसेही तिच्याविरोधात होते. व्हीडिओबद्दल त्यांना सांगणं म्हणजे पायावर कुऱ्हाड मारुन घेण्यासारखं होतं. काही दिवसातच शाळेतल्या सगळ्यांनी हा व्हीडिओ पाहिल्याचं त्यांच्या लक्षात आलं. माझा छळ करण्यात आला नाही तर मी स्वत:हूनच हे ओढवून घेतलं असं अनेकांचं म्हणणं होतं. मी पुरुषांना नादाला लावलं असं लोक म्हणत. अनेक मुलांच्या पालकांनी त्यांना माझ्यापासून दूर राहायला सांगितलं होतं. मी त्यांनाही नादाला लावेन असं त्या पालकांना वाटलं. मी त्या मुलांवर बलात्कार केल्याचा आरोप करेन असं त्यांच्या पालकांना वाटलं. पीडितेला दोष देणं सोपं असतं असं रोज व्यथित मनाने सांगतात. 2009 वर्षात रोज यांनी पॉर्नहब या वेबसाईटला अनेक इमेल केले. माझ्यावर अत्याचाराचे व्हीडिओ साईटवरून काढून टाका अशी मागणी त्यांनी या इमेलद्वारे केली होती. मी त्यांना विनंती केली. माझं वय लहान आहे, माझ्यावर अत्याचार झाला आहे, प्लीज साईटवरून हा व्हीडिओ काढून टाका असं त्यांनी म्हटलं होतं. पण कोणत्याही मेलला उत्तर मिळालं नाही. व्हीडिओ साईटवर दिसतच राहिले. नंतर नंतर रोज यांना निर्विकार वाटू लागलं. भावनारहित झाल्यासारखं वाटू लागलं. कोणत्याही अनोळखी व्यक्तीला भेटताना, त्याच्याकडे पाहताना त्याने ते व्हीडिओ पाहिले असतील अशी भीती रोजला वाटत असे. त्यांनी ते व्हीडिओ पाहिले असतील का? माझ्यावरचा अत्याचार पाहून त्यांची वखवख शमली असेल का? असे प्रश्न माझ्या मनात येत. तिला स्वतःकडे पाहण्याचीही शरम वाटत असे. म्हणूनच घरातले सगळे आरसे तिने ब्लँकेटने झाकून टाकले होते. सकाळी दात घासल्यानंतर ती काळोखातच तोंड धुत असे. कोणीतरी आपले व्हीडिओ पाहत असेल अशी अनामिक भीती तिच्या मनात दाटलेली असे. त्यानंतर तिला एक कल्पना सुचली. वकील असल्याचं भासवत एक नवीन इमेल आयडी तयार केला. अत्याचाराचा व्हीडिओ टाकल्याप्रकरणी पॉर्नहबवर कायदेशीर कारवाई करू असा आशया इमेल त्यांनी पाठवून दिला. अवघ्या 48 तासांत सगळे व्हीडिओ साईटवरून गायब झाले. काही महिन्यांनंतर रोज यांचं समुपदेशन सत्र सुरू झालं. अत्याचार करणारी माणसं कोण आहेत हे त्यांनी मानसोपचार तज्ज्ञाला सांगितलं. त्याने यासंदर्भात पोलिसांना ही माहिती दिली. मात्र त्यांनी व्हीडिओबद्दल घरच्यांना किंवा पोलिसांना सांगितलं नाही. पोलिसांनी रोज आणि त्यांच्या कुटुंबीयांचे जबाब नोंदवून घेतले. अत्याचार करणाऱ्यांनी रोझ यांनीच सेक्सकरता सहमती दर्शवल्याचा युक्तिवाद केला. त्या पुरुषांवर बलात्काराचा गुन्हा दाखल करण्यात आला नाही. मात्र अल्पवयीन मुलीला मारहाण तसंच तिच्याशी लैंगिक संबंध ठेवल्याप्रकरणी त्यांना शिक्षा मिळाली. अत्याचार करणाऱ्यांना आणखी कठोर शिक्षा मिळावी यासाठी पुढे प्रयत्न सुरू ठेवण्याएवढी ऊर्जा रोज आणि त्यांच्या कुटुंबीयांकडे नव्हती. आपल्या मुलीबाबत हे काय घडलं याचा रॉन कलेंबा सातत्याने विचार करतात. काय केलं असतं तर हा सगळा प्रकार थांबवता आला असता याचा ते विचार करतात. हल्ल्यानंतर मुलीमध्ये अमूलाग्र बदल झालेत असं रॉन यांना वाटतं. ती अतिशय हुशार विद्यार्थी होती पण नंतर ती कधीकधीच शाळेत जाऊ लागली असं ते सांगतात. रॉन नियमितपणे घराजवळच्या एका बागेत जातात. आम्ही त्यांना तिथेच भेटलो. रॉन आणि रोज एकत्रितपणे या बागेत येतात. बायबलमधील काही उताऱ्यांचं वाचन करतात. भूतकाळात काय घडलं याचा ते विचार करत नाहीत. अख्ख्या जगाने तिचा विश्वासघात केला. तिने जे भोगलं आहे त्याचं वर्णन शब्दात होऊ शकत नाही. प्रत्येक टप्प्यावर तिला प्रचंड सोसावं लागलं आहे. रॉन कलेंबा रॉन यांना पॉर्नहब या साईटबद्दल गेल्या वर्षीच कळलं. रोज यांनी ब्लॉग लिहून स्वत:वर झालेल्या अत्याचाराबद्दल, पॉर्नहबवरील व्हीडिओबद्दल लिहिलं होतं. आपल्या मुलीवर झालेला बलात्कार वेबसाईटवर हजारो लोकांनी पाहिल्याचं त्यांना कळलं. यामुळे शाळेत अनेकांनी तिला त्रास दिल्याचंही त्यांना पहिल्यांदाच कळलं. रॉन यांनी त्यांच्या लहानपणीची आठवण मला सांगितली. "मी आठवीत असताना आमच्या वर्गात एक मुलगी होती. तिला मारहाण होत असे. आमच्यापैकी कोणीही काहीही बोलत नसे," असं रॉन सांगतात. "मला तिची तेव्हाची अवस्था आठवून विदीर्ण वाटलं. तिच्या खच्चीकरणात माझाही सहभाग आहे असं तिला वाटणं साहजिक आहे. कारण तेव्हा मी बघ्याची भूमिका घेतली होती. खरंतर काही विशिष्ट मुलंच तिला त्रास देत असत पण आम्ही सगळे तिच्याविरुद्ध आहोत असं तिला वाटत असे. तिच्यावर अत्याचार होत असताना आम्ही निमूटपणे बघत असू. आम्ही काहीही न करणं हे तिला कसं वाटलं असेल हे आठवूनही मला वाईट वाटतं," रॉन सांगतात. रोजच्या मनातही आपल्या वर्गमित्रांबद्दल असंच काही असेल का? रोजसाठी हा प्रसंग खूप कठीण होता. ते व्हीडिओ डिजिटल फॉरमॅटमुळे हजारो लोकांसमोर गेले. वखवखलेल्या लोकांनी ते व्हीडिओ पाहून आपली भूक शमवली असेल याचा विचार ते करत होते. रोज कलेंबा वडिलांबरोबर पुढच्या काही वर्षात रोज डिजिटल विश्वात हरवून गेली. तिने सोशल मीडियावर लिहायला सुरुवात केली. ब्लॉगपोस्ट लिहायला सुरुवात केली. कधी त्या स्वत:च्या नावाने लिहितात तर कधी टोपणनावाने. गेल्या वर्षी इंटरनेट सर्फिंग करत असताना त्यांना पॉर्नहबविषयी पोस्ट पाहायला मिळाल्या. प्रेक्षक पॉर्नहबचं कौतुक करत होते. पॉर्नहबने बऱ्याच लोकांना सहकार्य केल्याच्या बातम्या येत होत्या. मधमाशांच्या संवर्धन उपक्रमाला भरघोस मदत, ऐकायला अडचण असलेल्या प्रेक्षकांना सुविधा, घरगुती हिंसाचाराला बळी पडणाऱ्या महिलांसाठी निधी, तसंच तंत्रज्ञान क्षेत्रात काम करू पाहणाऱ्या महिलांना 25,000 डॉलर्सची स्कॉलरशिप यामुळे प्रेक्षकांनी पॉर्नहबवर कौतुकाचा वर्षाव झाला होता. 2019 मध्ये पॉर्नहबला 42 अब्ज लोकांनी भेट दिली. त्यांच्या प्रेक्षकसंख्येत 8.5 बिलिअनची वाढ झाली. दैनंदिन सरासरी प्रेक्षकसंख्या 115 मिलिअन एवढी तर दर सेकंदाला 1,200 लोकांनी पॉर्नहब सर्च केलं. तुम्ही सोशल मीडियावर असाल तर पॉर्नहबला तुम्ही चुकवूच शकत नाही. त्यांनी पॉर्नला वेगळंच व्यासपीठ मिळवून दिलं आहे. मात्र माझ्यासारख्या अत्याचार भोगलेल्या महिलांचे व्हीडिओ आजही पॉर्नहबवर आहेत. त्या महिलांवर बलात्कार झाला आहे आणि त्या महिलांना त्याची माहिती देखील नसते. व्हायरल झालेल्या ब्लॉगपोस्टमध्ये रोज यांनी आपल्यावर झालेल्या अत्याचाराबद्दल लिहिलं आहे. वकील असल्याचं भासवेपर्यंत पॉर्नहबने माझ्या विनंतीला धुडकावून लावलं याबाबत त्यांनी सविस्तरपणे लिहिलं. असंख्य महिलांनी तसंच काही पुरुषांनी या पोस्टला प्रतिसाद दिला. लैंगिक अत्याचाराचे व्हीडिओ पॉर्नहबवर आहेत असं त्यांनी सांगितलं. रोज यांनी केलेल्या आरोपांसंदर्भात जाणून घेण्यासाठी बीबीसीने पॉर्नहबशी संपर्क साधला. त्यांनी एका निवेदनाद्वारे आपली प्रतिक्रिया दिली आहे. बीबीसीला दिलेल्या निवेदनात पॉर्नहबने म्हटलं आहे की, "हे गंभीर स्वरुपाचे आरोप 2009 मधील घटनेसंदर्भातील आहेत. पॉर्नहब साईट आता वेगळ्या लोकांकडून चालवली जाते. त्यामुळे तेव्हा नक्की काय घडलं आणि तेव्हाची कार्यपद्धती कशी होती याविषयी मला माहिती नाही. साईटची मालकी बदलल्यानंतर पॉर्नहबने कंटेटसंदर्भात कठोर नियम लागू केले आहेत. अल्पवयीन मुलामुलींवर झालेल्या अत्याचाराची कुठेही वाच्यता होऊ नये तसंच त्यांना त्रास होऊ नये यासाठी पॉर्नहबकडून काळजी घेतली जाते. कंटेटची शहानिशा करण्यासाठी पॉर्नहबने वोबाईल नावाचं थर्ड पार्टी सॉफ्टवेअर अंगीकारलं आहे." रोज यांनी सांगितलेल्या गोष्टी झोपेत तरुणीवर अत्याचार, दारू प्यायलेल्या मुलीवर अत्याचार, तरुणीवर हल्लाबोल अशा नावाचे व्हीडिओ तुमच्या साईटवर कसे असा प्रश्न आम्ही पॉर्नहबला विचारला. कंपनीने ठरवलेल्या नियमांचं पालन करणारा मजकूर साईटवर आहे. काही लोकांना तो मजकूर आक्षेपार्ह वाटू शकतो. ते याविरोधात दादही मागतात असं पॉर्नहबने सांगितलं. 2015मध्ये पॉर्नहबने आक्षेपार्ह वाटणाऱ्या कंटेटबाबत फ्लॅगिंग टॅब जारी केला. मात्र अत्याचाराचे व्हीडिओ आजही पॉर्नहबवर आहेत. गेल्या वर्षी ऑक्टोबर महिन्यात फ्लोरिडातल्या 30 वर्षांच्या माणसाने ख्रिस्तोफर जॉन्सनने 15 वर्षांच्या मुलीवर अत्याचार केला. याचा व्हीडिओ त्याने पॉर्नहबवर टाकला. या माणसावर गुन्हा दाखल करण्यात आला. या खटल्यासंदर्भात पॉर्नहबने बीबीसीला दिलेल्या निवेदनात म्हटलं की आक्षेपार्ह कंटेट आढळून आल्यास आम्ही ते काढून टाकतो. यासंदर्भात आम्ही तेच केलं. गेल्या वर्षी पॉर्नहबने 'गर्ल्स डू पॉर्न' नावाचं चॅनेल बंद केलं. व्हीडिओ चित्रीकरणासाठी बळजबरी केल्याचा आरोप 22 महिलांनी या चॅनेलवर केला होता. चॅनेल चालवणाऱ्याविरोधात सेक्स ट्रॅफिकिंगचे आरोप निश्चित करण्यात आले. दहा वर्षांपूर्वी माझ्याबरोबर जे घडलं ते आता कुणासोबत होत नाही असं कुणीच ठामपणे सांगू शकत नाही, रोज सांगते. अजूनही असे प्रकार घडत असल्याचं अनेक महिलांनी माझा ब्लॉग वाचून सांगितलं. पॉर्न साईटवरचे व्हीडिओ आखातात तसंच आशिया खंडातील नेटिझन्स पाहत असतील याची पीडितेला जराही कल्पना नसते. रोज यांना इमेल करणाऱ्या एका महिलेशी आम्ही बोललो. एका महिलेवर झालेला अत्याचार एका साईटवर दाखवण्यात येत होता. मात्र ही साईट पॉर्नहबइतकी लोकप्रिय नव्हती. त्या महिलेने साईटला इमेल करून व्हीडिओ हटवण्याची विनंती केली. व्हीडिओखालच्या कमेंट्स सेक्शनमध्येही त्या महिलेने कमेंट नोंदवली. तो व्हीडिओ डाऊनलोड करून अन्य साईटवरही टाकण्यात आल्याचं त्या महिलेनी सांगितलं. त्या वेबसाइटच्या वकिलांनी बीबीसीकडे आपली भूमिका मांडली. आपल्या क्लायंट्सना अशा परिस्थितीची कल्पना नव्हती असं त्यांनी सांगितलं. आम्ही त्यांना त्या व्हीडिओची लिंक दाखवली तसंच स्क्रीनशॉटही दाखवले. काही दिवसांनंतर हा व्हीडिओ साईटवरून काढून टाकण्यात आला. 2009 मध्ये रोज यांच्याबाबतीत जे घडलं ते अनेक पॉर्न साईट्सवर दाखवलं जातं. हे पॉर्नहबपुरतं मर्यादित नाही असं केट इस्कास यांनी सांगितलं. पॉर्न साईट्सच्या कंटेटची पडताळणी करणाऱ्या 'नॉट युअर पॉर्न' संघटनेकरता केट काम करतात. छोट्या स्वरूपाच्या, स्थानिक पातळीवरच्या पॉर्न साईट्सचं आम्ही काहीच करू शकत नाही. मात्र पॉर्नहबसारख्या साईटला जाब विचारता येतो. त्यांना कोणताच कायदा लागू होत नाही त्यामुळे त्यांना प्रश्न विचारणे आवश्यक आहे असं केट सांगतात. रिव्हेंज पॉर्नोग्राफी हा प्रकार रूढ होतो आहे. यामध्ये संमतीविना एखाद्या व्यक्तीचे फोटो इंटरनेटवर शेअर केले जातात. 2015 पासून इंग्लंड आणि वेल्समध्ये अशा पद्धतीचा कंटेट तयार करणे हा गुन्हा आहे. या गुन्ह्याअंतर्गत दोषी आढळल्यास दोन वर्षांच्या तुरुंगवासाची शिक्षा होऊ शकते. मात्र अशा स्वरुपाचा कंटेट प्रसिद्ध करणाऱ्या साईट्सवर कोणत्याही कारवाईची तरतूद नाही. चित्त विचलित करणारा आणि आक्षेपार्ह कंटेट आपल्या साईटवर आहे याची पॉर्न वेबसाईट्सला कल्पना असते असं केट सांगतात. फँटसी रोल प्ले अॅक्टिंग, फेक प्रॉडक्शन तसंच खऱ्या अत्याचाराचं चित्रीकरण याविरोधात आम्ही काही करू शकत नाही. केट यांनी त्यांच्या 16वर्षीय मैत्रिणीचा व्हीडिओ पॉर्नहबवर पाहिला. त्यानंतर त्यांनी त्यांनी 'नॉट युअर पॉर्न'ची सुरुवात केली. युकेतील 50 महिलांनी सांगितलं की आमचे व्हीडिओ इंटरनेटवर शेअर करण्यात आले. यापैकी तीस महिलांचे व्हीडिओ पॉर्नहबवर टाकण्यात आले आहेत, अशी माहिती केट देतात. पॉर्नहब तसंच अन्य वेबसाईट्स त्यांच्या प्रेक्षकांना व्हीडिओ डाऊनलोड करण्याचा पर्याय देतात. त्यामुळे व्हीडिओ साईटवर काढून टाकण्यात आला तरी प्रेक्षकांना नंतर तो व्हीडिओ पाहता येऊ शकतो. युकेत अशा कंटेटवर बंदी यावी यासाठी 'नॉट युअर पॉर्न' पुढाकार घेत आहे. हा कायदा अंमलात आल्यास परवानगीविना पॉर्नोग्राफिक कंटेट इंटरनेटवर शेअर करणं गंभीर गुन्हा असेल. आपलं भविष्य चांगले असेल असा रोज यांना वाटतं. वयाच्या विशीत त्यांना बॉयफ्रेंड मिळाला. त्याचं नाव रॉबर्ट. रॉबर्टने नेहमीच आधार दिल्याचं रोज सांगतात. अत्याचाराच्या कटू आठवणी विसरण्यासाठी रॉबर्टने मदत केल्याचं त्या आवर्जून सांगतात. रोस कलेंबा रॉबर्ट आणि त्यांचं लग्न लवकरच होईल आणि त्यांना मुलगी होईल असं त्यांना वाटतं. बेला नावाचा तिचा कुत्रा तिच्यासाठी भावनिक आधार आहे. बेलाला पाहत मी लहानाची मोठी झाले. हे कुत्रे आक्रमक असतात अशी समजूत आहे. पण ते तितकेच गोड असतात. माणसांनी त्यांना त्रास दिला तरच ते आक्रमक होतात असं रोज सांगते. मला आयुष्यभरासाठी शिक्षा मिळाली. मी ग्रोसरी स्टोअरमध्ये खरेदीला गेले तरी तिथे येणाऱ्या कुणीतरी माझा व्हीडिओ पाहिला असेल अशी मला धास्ती वाटते. मात्र आता गप्प बसायचं नाहीये असं ती सांगते. हे वाचलंत का? (बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम, यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


وقالت الوكالة إن فيكلوري، وهو الاسم التجاري لعقار ريمديسفير، قلص مدة التعافي من المرض 5 مرات خلال التجارب السريرية. ويعد فيكلوري أول دواء يحصل على ترخيص لعلاج كوفيد 19 من الوكالة الأمريكية. ولكن منظمة الصحة العالمية قالت الأسبوع الماضي إن تأثير ريمديسفير في علاج المرضى قليل ويكاد يكون منعدما. وأوضحت المنظمة أنها خلصت إلى النتيجة اعتمادا على دراستها. ولكن شركة الأدوية غيليد، التي صنعت العقار، اعترضت على النتائج التي توصلت إليها المنظمة. مواضيع قد تهمك نهاية وأجازت الولايات المتحدة منذ مايو/ أيار استعمال ريمديسفير في حالات الطوارئ فحسب. وقد أعطي الدواء للرئيس دونالد ترامب بعدما أصيب بفيروس كورونا، وتعافى بعدها من المرض. علاج فيروس كورونا: ديكساميثازون ينقذ حياة مرضى في حالة حرجة ما الذي تقول الوكالة الأمريكية؟ قالت الوكالة الأمريكية للأغذية والأدوية إنها أجازت الخميس استعمال العقار "للمرضى البالغين والأطفال في سنة 12 عاما وما فوق، والذين وزنهم 40 كيلوغراما وأكثر، لعلاج مرض كوفيد 19 في المستشفيات". وجاء في بيان الوكالة أن "الترخيص مُنح بناء على بيانات تجارب سريرية صارمة أجرتها الوكالة ويمثل خطوة علمية بارزة في طريق مكافحة وباء كوفيد 19 ". وأضافت أن القرار يدعمه تحليل بينات "ثلاث تجارب سريرية عشوائية شملت مرضى في المستشفيات يعانون من أعراض متوسطة إلى حادة" وبنيت إحدى النجارب أن "متوسط مدة التعافي من كوفيد 19 كان 10 أيام بالنسبة للمرضى الذين أخذوا فيكلوري، مقارنة بمدة 15 يوما لغيرهم". ما الذي تقوله منظمة الصحة العالمية؟ أجرت منظمة الصحة العالمية تجارب سريرية للتحقق من فاعلية ريمديسفير في علاج كوفيد 19 كما أجرت تجارب على أدوية أخرى مثل عقار هيدروكسيكلوروكوين المستعمل لعلاج الملاريا، وعقاري لوبينافير وريتونافير المستعملين في علاج الأيدز. ولم تختبر المنظمة فاعلية عقار ديكساميتازون المستعمل في بريطانيا لعلاج مرضى كوفيد 19 في العناية المركزة. وشملت التجارب 11266 مريضا بالغا في 500 مستشفى في 30 دولة. وخلصت النتائج، التي لم يتم مراجعتها من قبل خبراء خارج المنظمة، إلى أن هذه الأدوية لا تأثير يذكر لها في التقليل من عدد الوفيات ولا في مدة البقاء في المستشفى.

WHO ने काही दिवसांपूर्वीच या औषधाचा कोव्हिड रुग्णांवर विशेष परिणाम होत नसल्याचं म्हटलं होतं. पण अमेरिकेत झालेल्या चाचण्यांमध्ये चांगले निकाल आल्याने या औषधाला हिरवा कंदील दिल्याचं FDA ने म्हटलेलं आहे. हेही पाहिलंत का? (बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम, यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


وغرد ترامب في حسابه على موقع التواصل الاجتماعي تويتر قائلا:" كل من يتعامل تجاريا مع إيران لن يتعامل تجاريا مع الولايات المتحدة." نهاية Twitter مشاركة, 1 وكان الرئيس الإيراني، حسن روحاني، قد رد بشدة على الولايات المتحدة بشأن إعادة فرض العقوبات الاقتصادية. ووصف الإجراءات الجديدة، التي بدأ تنفيذها بعد منتصف الليل، بأنها "حرب نفسية" تهدف إلى "زرع الانقسام بين الإيرانيين". ووبخ روحاني قرار ترامب بإعادة فرض العقوبات، قائلا إن الحكومة الأمريكية "أدارت ظهرها للدبلوماسية" باتخاذ إجراءات عملية. وقال روحاني "إنهم يسعون إلى شن حرب نفسية على الأمة الإيرانية. ولا معنى أبدا للمفاوضات مع وجود العقوبات". وأضاف "نحن دائما نفضل الدبلوماسية، والتفاوض ... لكن المفاوضات تقتضي الأمانة". واتهم الإدارة الأمريكية باستغلال موضوع إيران من أجل التأثير سياسيا في الداخل قبل انتخابات نوفمبر/تشرين الثاني النصفية في الولايات المتحدة. من جانبها، عبرت روسيا الثلاثاء عن "خيبة أملها" ازاء القرار الأمريكي. وجاء في تصريح أصدرته وزارة الخارجية الروسية، "نشعر بخيبة أمل كبيرة ازاء الخطوة الأمريكية باعادة العمل بعقوباتها على ايران." وقالت الوزارة إن روسيا ستعمل "كل ما في وسعها" لانقاذ الاتفاق الذي تم التوصل اليه في عام 2015 حول البرنامج النووي الإيراني وحماية مصالحها الاقتصادية مع طهران. وجاء في تصريح الخارجية الروسية، "هذا يعد مثالا واضحا لانتهاك واشنطن لقرار الأمم المتحدة 2231 والقانون الدولي." ودعت الوزارة المجتمع الدولي إلى "عدم السماح بالتضحية بهذا الانجاز الدولي في سبيل الأهداف الأمريكية لتصفية الحسابات مع ايران." وجاء في التصريح، "كما أثبتت التجارب عبر سنوات عدة، لن يكون من الممكن الحصول على تنازلات من ايران باستخدام الضغوط." وتستهدف العقوبات قطاعات مختلفة، بمزيد من الإجراءات العقابية الموجهة إلى تجارة النفط الإيرانية. وكان الاتحاد الأوروبي قد اعترض على الإجراءات، متعهدا بالحفاظ على أداء الشركات "لأعمالها المشروعة". وجاءت تلك الإجراءات عقب انسحاب الولايات المتحدة من الاتفاق النووي الإيراني، الذي يعرف "بخطة العمل الشاملة المشتركة"، أوائل هذا العام. وأدى الاتفاق - الذي تفاوضت الأطراف بشأنه خلال إدارة الرئيس الأمريكي السابق باراك أوباما - إلى تقليص إيران أنشطة برنامجها النووي المثير للجدل مقابل تخفيف العقوبات. ويقول الرئيس دونالد ترامب إن الاتفاق "أحادي الجانب"، وإنه يعتقد أن تجديد الضغط الاقتصادي على إيران سيجبرها على الموافقة على اتفاق جديد وإنهاء أنشطتها "الضارة". ما هي العقوبات؟ وقد وقع الرئيس ترامب أمرا تنفيذيا أعاد العمل بالعقوبات بدءا من الساعة 00:01 من يوم الثلاثاء. وتستهدف: روحاني يوبخ ترامب قائلا لا معنى للمفاوضات مع العقوبات ومن المقرر أن تبدأ مرحلة أخرى من العقوبات في 5 نوفمبر/تشرين الثاني، سيكون لها تأثير في مجالات الطاقة، والشحن البحري، والنفط، والتعاملات المالية للمؤسسات الأجنبية مع البنك المركزي الإيراني. لماذا تطبق العقوبات؟ جاء فرض العقوبات بعد انسحاب أمريكا أوائل هذا العام من الاتفاق النووي الذي وقع في 2015. وظل الرئيس ترامب ينتقد الاتفاق، واصفا إياه بأنه "كارثة"، و"أسوأ اتفاق أراه في حياتي". ولم ينسحب من الاتفاق سوى الولايات المتحدة، أما بقية الدول الأخرى الموقعة عليه، فلا تزال ملتزمة به. وأدى هذا الوضع إلى هبوط شديد في سعر الريال الإيراني، إذ خسر نحو نصف قيمته، مما أدى إلى تقليص الاقتصاد. إيران شهدت احتجاجات في يونيو/حزيران بسبب الأوضاع الاقتصادية ويقول ترامب إن أمام إيران فرصة لـ"تغيير تهديداتها وسلوكها المزعزع للاستقرار، والاندماج في الاقتصاد العالمي، أو الاستمرار في عزلتها الاقتصادية". وأضاف في خطاب له الاثنين "مازلت منفتحا بشأن التوصل إلى اتفاق شامل يواجه جميع أنشطة النظام الإيراني الضارة، بما فيها برنامجه للصواريخ الذاتية الدفع (الباليستية)، ودعمه للإرهاب". ما هي ردود الفعل؟ وأصدر وزراء خارجية ألمانيا وبريطانيا وفرنسا بيانا الاثنين قالوا فيه إن الاتفاق النووي لا يزال "في غاية الأهمية" للأمن العالمي. وكشفوا عن "قانون اعتراضي" يهدف إلى حماية الشركات الأوروبية التي تتعامل مع إيران، بالرغم من عقوبات الولايات المتحدة الجديدة. وكانت الولايات المتحدة قد رفضت في السابق مطالب ببعض الإعفاءات، وتعهد ترامب "بعواقب صارمة" ضد الشركات أو الأفراد الذين يستمرون في التعامل مع إيران تجاريا. ونقلت وسائل إعلام أمريكية عن مسؤول رفيع المستوى قوله إن الإدارة "لا تولي اهتماما" بالجهود الأوروبية في الحماية.

अमेरिकेच्या इराणवरील या निर्बंधांचे परिणाम भारतावरही होणार आहेत. इराक आणि सौदी अरेबिया यांच्यानंतर भारताला तेल पुरवणारा इराण सर्वांत मोठा निर्यातदार देश आहे. सरकारी तेल कंपन्यांनी जुलैमध्ये इराणकडून मोठ्या प्रमाणावर तेल खरेदी केली असल्याच्या बातम्या आल्या होत्या. अमेरिकेच्या इराणवरील प्रतिबंध नोव्हेंबर महिन्यापासून आणखी कठोर होणार आहेत. त्यावेळी भारताची तेल खरेदी कमी होईल. अमेरिकेच्या इराणवरील निर्बंधांचा भारतावर काय परिणाम होईल याबाबत बीबीसी प्रतिनिधी विभुराज यांनी अर्थविषयक विषयांचे ज्येष्ठ पत्रकार शिशिर सिन्हा यांच्यांशी बातचीत केली. शिशिर सिन्हा यांचा दृष्टिकोन भारताची तेलाची गरज प्रामुख्याने चार देश पूर्ण करतात - इराक, इराण, सौदी अरेबिया आणि व्हेनेझुएला. अमेरिकेच्या इराणवरील निर्बंधांचा आपल्यावर होणारे परिणाम टाळण्यासाठी काही उपाययोजना याआधीच करण्यात आल्या आहेत. म्हणूनच भारतातर्फे रुपया-रियाल चलन करार झाला आहे. यामुळे तेल खरेदीसाठीचे पैसे आपण रुपयांमध्ये देऊ शकतो. भारत आणि इराण यांच्यात व्यापारी देवाणघेवाणही चालते. कच्च्या तेलाच्या बदल्यात आपण त्यांना खाद्यतेलाचा पुरवठा करतो. खनिज तेलाचा व्यापार डॉलर्समध्ये होणार नसल्याने अडचण निर्माण होणार आहे. ही व्यवस्था आता सुरू आहे मात्र अमेरिकेचे इराणवरील निर्बंध कठोर झाल्यावर या उपाययोजना निष्प्रभ ठरतील. खरी अडचण नोव्हेंबरपासून होणार आहे. अमेरिकेचे इराणवरील प्रतिबंध दोन टप्प्यांत लागू होणार आहेत. पहिला टप्पा आजपासून अर्थात 16 ऑगस्टपासून लागू होणार आहे. त्यामुळे डॉलरने रियालची खरेदी होऊ शकणार नाही तसंच रियालने डॉलरची खरेदी होऊ शकणार नाही. दुसऱ्या टप्प्यात कच्च्या तेलाची ने-आण करणारे अमेरिकेच्या जहाजांचा वापर पूर्णत: बंद होईल. बहुतांश खासगी कंपन्यांनी इराणकडून तेल मागवण्याचं प्रमाण कमी केलं आहे. सरकारी कंपन्यांचे याआधीच करार आणि वाटाघाटी झालेल्या असतात. या सगळ्या गोष्टींची पूर्तता लवकरात लवकर करण्याचा सरकारी कंपन्यांचा प्रयत्न आहे. म्हणूनच जून जुलै महिन्यांमध्ये आपल्याकडे इराणहून मोठ्या प्रमाणावर कच्चं तेल आयात करण्यात आलं. आतापर्यंतची स्थिती ठीक म्हणावं अशी आहे. मात्र नोव्हेंबरपासून आपण इराणकडून तेल घेऊ शकणार नाही. कारण अमेरिकेच्या जहाजांचा वापर करता येणार नाही. आंतरराष्ट्रीय व्यापारासाठी निर्णायक असणारी रिअश्युरन्स पॉलिसी लागू होणार नाही. कारण हेही अमेरिकेच्या कंपन्यांकडूनच उपलब्ध करून दिलं जातं. त्यामुळे काही महिन्यांतच आपला तेलाचा एक मुख्य स्रोत बंद होऊन जाईल. अमेरिकेच्या इराणवरील निर्बंधामुळे आपल्याकडचे डिझेल पेट्रोलचे दर भडकण्याची शक्यता आहे. अशा परिस्थितीत व्हेनेझुएलाचा पर्याय आपल्यासमोर आहे. मात्र त्यावरही बंदी लागू होण्याची शक्यता आहे. अशा वेळी आपल्याला कच्च्या तेलाची आवक कमी होऊ शकते. अशावेळी आपल्याला तेलासाठी नवा पर्याय शोधावा लागू शकतो. सध्यातरी अमेरिका-इराण निर्बंधाचा फटका इतक्या मोठ्या प्रमाणावर बसणार नाही. मात्र अशीच स्थिती कायम राहिली तर आपल्या चिंतेत वाढ होऊ शकते. हे टाळण्याचा एक पर्याय आहे. अमेरिकेने सूट दिल्यास आपण इराणकडून कच्चं तेल विकत घेऊ शकतो आणि यासाठीचं मानधन युरो किंवा अन्य दुसऱ्या चलनांमध्ये देऊ शकतो. तसं झालं तर आपला तेलखरेदीचा मार्ग सुकर होऊ शकतो. मात्र अद्याप अमेरिकेने नरमाईचं धोरण स्वीकारलेलं नाही. असंख्य कठोर निर्बंधांनंतरही अमेरिका आपल्याला इराणकडून तेल खरेदी करण्याची परवानगी आणि तेही त्यांच्या टँकर्संच्या माध्यमातून अशी अपेक्षा आहे. भारत-इराण संबंधांवर परिणाम आपले आणि इराणचे संबंध हा एक वेगळा विषय आहे. इराणहून माल निघाला आणि भारतात पोहोचलाच नाही म्हणजेच दोन देशांदरम्यानचं माध्यमच संपुष्टात आलं तर दोन्ही देशांचे संबंध फार काही करू शकत नाहीत. पंतप्रधान नरेंद्र मोदी आणि अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रंप दोन्ही देशांचं संबंध चांगले असू शकतात परंतु व्यापारासाठीच माध्यमच जर नसेल व्यापार कसा करणार? डॉलरमध्ये व्यवहार झाला तर भारताला काय फायदा होऊ शकतो? आंतरराष्ट्रीय व्यापारात बहुतांशवेळा डॉलरमध्येच व्यवहार होतात. डॉलरला सहज मान्यता आहे. डॉलरमध्ये व्यापार झाला असता तर आपल्यासाठी फायद्याचा सौदा ठरला असता. इराणचे राष्ट्राध्यक्ष हसन रुहानी आणि भारताचे पंतप्रधान नरेंद्र मोदी मात्र आपण इराणशी रियाल-रुपया व्यापारी करार केला आहे. आदानप्रदान अर्थात देवाणघेवाणीच्या व्यापारालाही मान्यता देण्यात आली आहे. मात्र व्यापारासाठी लागणारं माध्यम आवश्यक असतं. हे माध्यमच जर नष्ट झालं तर काय व्यापार होणार तरी कसा? हे वाचलंत का? (बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम, यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


تتبادل الهند وباكستان اتهامات بخرق اتفاق وقف إطلاق النار في كشمير وقالت صحف هندية إن قذائف الهاون استهدفت دورية من الجنود عبر خط وقف اطلاق النار في كشمير وبالتحديد في منطقة هيراناغار. وأكدت الصحف ان الجانب الهندي رد بدوره على مصادر اطلاق النار بالمثل. وقالت مصادر في الجيش الهندي ان تبادل اطلاق النار استمر نحو ساعتين مع بداية يوم الخميس مؤكدا عدم سقوط قتلى او مصابين نتيجة ذلك. ولا يزال اتفاق وقف إطلاق النار الذي توصل إليه الجانبان عام 2003 ساريا، لكن الجارتين المسلحتين نوويا تتبادلان الاتهامات كثيرا بانتهاكه. مواضيع قد تهمك نهاية وتبادل الطرفان إطلاق النار عبر خط وقف اطلاق النار في كشمير قبل شهرين ما ادى لإصابة ثمانية أشخاص بينهم 3 جنود.

प्रतिकात्मक फोटो पाकिस्तान सैन्याचे प्रवक्ते मेजर जनरल आसिफ गफूर आणि परराष्ट्र मंत्री शाह महमूद कुरैशी यांनी याबद्दल ट्वीट केलं आहे. शाह महमूद कुरैशी यांनी म्हटलं की भारतीय सैन्याने क्लस्टर बाँबचा उपयोग केला आहे. असं करणं जिनिव्हा करार आणि आंतरराष्ट्रीय नियमांचं उल्लंघन आहे. मी याचा निषेध करतो. यापुढे कुरैशी यांनी ट्वीट केलं ज्यात लिहिलं होतं की भारत या भागातली शांतता भंग करत आहे आणि युद्धोन्माद पसरवत आहे. तसंच नियंत्रण रेषेवर मानवी अधिकारांचं उल्लंघनही करत आहे. नियंत्रण रेषा तसंच भारत प्रशासित काश्मिरमध्ये काय चाललं आहे याची इतर देशांनी दखल घ्यावी अशी मागणीही त्यांनी केली आहे. दुसरीकडे पाकिस्तानी सैन्याचे प्रवक्ते मेजर जनरल आसिफ गफूर यांनी भारताना आंतरराष्ट्रीय कराराचं उल्लघंन केल्याचा आरोप केला आहे. "कोणतंही हत्यार काश्मिरी लोकांच्या आपले अधिकार आणि आपली स्वायत्तता मिळवण्याच्या दृढ निश्चयाला दडपू शकत नाही. काश्मीर प्रत्येक पाकिस्तानाच्या रक्तात आहे. काश्मिरी लोकांचा स्वातंत्र्यलढा नक्कीच यशस्वी होईल." भारतीय सैन्याने या आरोपांना फेटाळून लावलं आहे. सैन्याने म्हटलंय की पाकिस्तानी सैन्य कट्टरवाद्यांना भारतात घुसखोरी करायला तसंच हत्यारं पुरवून हल्ले करायल प्रवृत्त करत असतं. भारतीय सैन्य कायम प्रत्युत्तरादाखल कारवाई करत असतं आणि आताची प्रत्युत्तरादाखल कारवाईही पाकिस्तानी सैन्याच्या चौक्या आणि त्यांची मदत मिळणाऱ्या कट्टरवादी घुसखोरांच्या विरोधात केली आहे. पण क्लस्टर बाँब म्हणजे नक्की काय? क्लस्टर बाँब म्हणजे असा बाँब जो फुटल्यानंतर ज्यातून अनेक छोटी छोटी स्फोटकं निघतात. ही स्फोटकं लक्ष्यासकट आसपासच्या इतर गोष्टींचं नुकसान करतात. जिनिव्हा कराराअंतर्गत क्लस्टर बाँब वापरण्यावर बंदी आहे. पण अनेक देशांच्या सैन्यांनी युद्धात असे बाँब वापरलेत असे आरोप झाले आहेत. क्लस्टर बाँब वापरले तर युद्धात सर्वसामान्य नागरिकांनाही दुखापत होऊ शकते. इतकंच नाही, तर अस बाँब फुटल्यानंतर बराच वेळ लहान लहान स्फोटकं आसपास पडत राहातात. त्यामुळे जास्त जीवित तसंच वित्तहानी होण्याची शक्यता असते. विरोधी सैन्याचं जास्तीत जास्ती नुकसान करण्यासाठी या बाँबचा वापर केला जातो. यांना लढाऊ विमानांमधून टाकलं जातं किंवा जमिनीवरून लाँच केलं जातं. भारत पाकिस्तान करारात सहभागी नाही सन 2008 साली डब्लिनमध्ये कन्व्हेंशन ऑन क्लस्टर म्यूनिशन नावाने एक आंतरराष्ट्रीय करार अस्तित्वात आला होता. या कराराअंतर्गत क्लस्टर बाँब बाळगायला, विकायला किंवा वापरायला बंदी आणण्याचा प्रस्ताव पारित केला होता. 3 डिसेंबर 2008 पासून या करारावर सह्या व्हायला सुरुवात झाली. सप्टेंबर 2018 पर्यंत 108 देशांनी यावर सह्या केल्या होत्या तर 106 देशांनी या करार मान्य करायला तत्त्वतः मान्यता दिली होती. पण अनेक देशांनी या कराराला विरोध केला होता ज्यात रशिया, चीन, रशिया, इस्राईल, अमेरिका तसंच भारत आणि पाकिस्तान यांचा समावेश होता. भारत आणि पाकिस्तान दोन्ही देशांनी अजून या करारावर सही केलेली नाही. (बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम, यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)