الكيباه - أو القلنسوة - غطاء الرأس التقليدي لدى اليهود وحذر فيلكس كلاين اليهود من ارتداء غطاء الرأس التقليدي المعروف بـ "كيباه أو الكبة" في عدة أنحاء من ألمانيا وذلك بعد تصاعد مشاعر معاداة السامية، على حد قوله. وأوضح أن رأيه في هذا الأمر "قد تغير مقارنة عما كان عليه من قبل". وقال الرئيس الإسرائيلي، رؤوفين ريفلين، إن هذه التوصية ترقى إلى "الإقرار مجددا بأن اليهود ليسوا آمنين على التراب الألماني". وسجلت الحكومة الألمانية العام الماضي زيادة كبيرة في عدد الاعتداءات التي صنفت على أنها معادية للسامية. حيث أظهرت الأرقام الرسمية أن 1,646 جريمة كراهية ضد اليهود قد ارتكبت عام 2018، أي بزيادة 10 بالمئة عن العام السابق. كما ارتفعت الاعتداءات الجسدية على اليهود في ألمانيا في الفترة ذاتها؛ حيث سجلت 62 حادثة عنف، في حين كان عدد جرائم الكراهية المسجلة عام 2017، 37 حالة. وفي مقابلة مع صحيفة هاندلزبلات، قالت وزيرة العدل كاترينا بارلي إن الزيادة في هذه الجرائم "أمر مخز بحق بلدنا". ما الذي قاله فيلكس كلاين؟ قال كلاين لجريدة فونكه: "لا يمكنني أن أنصح اليهود بارتداء القلنسوة في كل الأوقات وفي كل مكان في ألمانيا". وبرأي كلاين فإن "الفظاظة وغياب الضوابط" في المجتمع قد تكون وراء الارتفاع الكبير في الجرائم المعادية للسامية. وأضاف أن الإنترنت ووسائل التواصل الاجتماعي و"الهجمات المستمرة التي تستهدف ثقافة تذكر ما حصل" لليهود قد تكون عوامل مساهمة أيضا في زيادة هذه النسبة. كما دعا ضباط الشرطة والمعلمين والمحامين لاتباع تدريبات لتوضيح "ما المسموح وما الممنوع" عند "التعامل مع معاداة السامية". وجاءت تصريحات كلاين بعد أسابيع من إعلان خبيرة قانونية مختصة بقضايا معاداة السامية في ألمانيا أن الأحكام المسبقة بحق اليهود لا تزال "متجذرة بعمق" في المجتمع الألماني. وقالت كلوديا فانوني لوكالة الأنباء الفرنسية: "لطالما تجلت معاداة السامية هنا. لكنني أعتقد أنها أصبحت في الآونة الأخيرة أكثر وضوحا وأكثر عدوانية وفظاظة". كيف رد رئيس إسرائيل؟ قال الرئيس ريفلين إنه "صدم" من تحذير كلاين واعتبره "استسلاما لمعاداة السامية". وأضاف الرئيس الإسرائيلي: "لن نخضع أبدا، ولن ننكسر، ولن نرد أبدا على معاداة السامية بالانهزام، ونتوقع - بل نطالب - حلفائنا بالتصرف بالطريقة ذاتها". وعبر عن شكره أيضا "للموقف الأخلاقي للحكومة الألمانية والتزاماتها حيال الجالية اليهودية". لماذا تتزايد معاداة السامية؟ حذرت جماعات يهودية من أن ارتفاع شعبية أحزاب اليمين المتطرف يعزز من معاداة السامية ومن كراهية الأقليات الأخرى في جميع أنحاء أوروبا. فمنذ عام 2017، أصبح حزب "البديل من أجل ألمانيا AFD" اليميني المتطرف هو حزب المعارضة الرئيسي في البلاد. ويعارض هذا الحزب علنا الهجرة، لكن الحزب ينفي اعتناقه أية آراء معادية للسامية. وبالرغم من ذلك، أثارت تعليقات عدد من سياسيهم، بما في ذلك ملاحظات تتعلق بالهولوكوست، انتقادات جماعات يهودية وسياسيين آخرين. وكشف مسح أجري العام الماضي وشمل آلاف اليهود الأوروبيين أن كثيرين منهم كانوا قلقين بشكل تزايد معاداة السامية.

जर्मनीमध्ये अँटी सेमेटिक भावना वाढीला लागल्यामुळे कमिशनर फेलिक्स क्लेइन यांनी हे आवाहन केलं आहे. अँटी सेमेटिक किंवा अँटी सेमेटिझम म्हणजे ज्यू धर्मियांना होणार विरोध. यावर इस्रायलचे राष्ट्राध्यक्ष रियुविन रिवलिन यांनी प्रतिक्रिया दिली आहे. जर्मन भूमीवर ज्यू धर्मिय सुरक्षित नसल्याचे मत त्यांनी व्यक्त केलं आहे. गेल्या वर्षभरात अँटी सेमेटिक गुन्ह्यांमध्ये वाढ झाल्याची नोंद जर्मन सरकारने केली आहे. ज्यूंचा तिरस्कार करण्याचे 1646 गुन्हे 2018 साली झाले असून त्याआधीच्या वर्षापेक्षा त्यात 10 टक्के वाढ झाली आहे. याच काळात जर्मनीमध्ये ज्यूंवरील शारीरिक हल्ल्यांतही वाढ झाली आहे. एकूण 62 हिंसक घटना घडल्या असून 2017 साली अशा 37 घटना नोंदवल्या गेल्या होत्या. हॅंडर्सब्लाट वर्तमानपत्राशी बोलताना कायदामंत्री कॅटरिना बार्ले म्हणाल्या, अँटी सेमेटिक गुन्ह्यांमध्ये वाढ होणं देशासाठी लज्जास्पद आहे. क्लेइन काय म्हणाले? जर्मनीमध्ये ज्यूंनी स्कलकॅप सर्वत्र वापरावी अशी शिफारस मी आताच्या स्थितीत करू शकत नाही, अशा शब्दंमध्ये क्लेइन यांनी फ्युंकं माध्यमसमुहाशी बोलताना सांगितलं. ते म्हणाले, निर्बंध उठवल्यामुळे या अँटी सेमेटिक घटनांमध्ये वाढ झाली असावी. इंटरनेट, सोशल मीडिया आणि 'कल्चर ऑफ रिमेंब्रन्स'वरील सततच्या हल्ल्यांमुळे या घटना वाढत असाव्यात. अँटी सेमेटिझमच्या प्रकरणात काय योग्य आणि काय अयोग्य हे ठरवण्यासाठी पोलीस अधिकारी, शिक्षक आणि वकिलांना प्रशिक्षण देण्यात येणार आहे. ज्यू धर्मियांबद्दल जर्मन समाजात आजही पूर्वग्रह कायम आहेत, असं मत अँटी सेमेटिझम प्रकरणांतील कायदेतज्ज्ञांनी गेल्या आठवड्यात व्यक्त केलं होतं. इथं अँटी सेमेटिझम नेहमीच होता. पण आता तो अधिक मोठा, आक्रमक आणि उघडपणे दुष्ट भावना दाखवणारा दिसून आल्याचं क्लाउडिया वनोनी यांनी एएफपी वृत्तसंस्थेशी बोलताना सांगितलं. इस्रायलाच्या राष्ट्राध्यक्षांची प्रतिक्रिया? क्लेइन यांनी केलेलं वक्तव्य म्हणडे अँटी सेमेटिझमसमोर पत्करलेली शरमागतीच आहे, असं मत रिवलिन यांनी व्यक्त केलं आहे. "अँटी सेमेटिझमसमोर आम्ही कधीच मान खाली घालणार नाही, त्या भावनेसमोर कधीच पराभव स्वीकारणार नाही आणि आमच्या सहकारी देशांनीही याच पद्धतीने वागावे," अशी आमची इच्छा आहे. यावेळेस ज्यू समुदायाप्रती जर्मन सरकारच्या प्रयत्नांची दखलही रिवलिन यांनी घेतली. अँटी सेमेटिझम का वाढत आहे? संपूर्ण युरोपमध्ये अँटी सेमेटिझमला खतपाणी घालणाऱ्या अतीउजव्या गटांच्या लोकप्रियतेत वाढ होत आहे. तसंच इतर अल्पसंख्यकांविरोधात द्वेष भावना वाढीला लागत आहे, अशी माहिती ज्यू लोकांनी दिली आहे. 2017 पासून अतीउजव्या विचारांचा 'अल्टरनेटिव्ह फॉर जर्मनी' पक्ष मुख्य विरोधीपक्षाच्या भूमिकेत आहे. या पक्षाने स्थलांतरीतांना उघड विरोध केला आहे. मात्र आपण अँटी सेमेटिक नसल्याचा दावा केला आहे. मात्र त्यांच्या अनेक नेत्यांनी हॉलोकॉस्ट (दुसऱ्या महायुद्धाच्या काळातील ज्यूंचे निर्दालन) सह अनेक बाबतीत केलेल्या विधानांमुळे ज्यू धर्मियांची आणि इतर राजकीय नेत्यांची टीका ओढावून घेतली आहे. गेल्या वर्षी युरोपीयन ज्यू धर्मियांच्या केलेल्या एका सर्वेक्षणात अँटी सेमेटिझममुळे आपल्या चिंतेत वाढ झाल्याचे ज्यू धर्मियांनी सांगितले होते. हेही वाचलंत का? (बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम, यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


وأزالت شبكة التواصل الاجتماعي المحتوى بعد تحذير من بي بي سي نيوز بأن ثلاث مجموعات تنشر على صفحاتها بانتظام مواد تحرض على الكراهية. وقالت فيسبوك إنها أزالت 90 في المئة من خطاب الكراهية قبل الإبلاغ عنه. ووصفت إحدى هيئات مراقبة وسائل الإعلام الصفحات بأنها "مخصصة لترويج التشهير العنصري والمعادي للمرأة". "أمر سهل" وعلى الرغم من أن الصفحات هي مواقع يجري فيها توجيه خطاب الكراهية بانتظام إلى نائبة الرئيس المنتخب، قالت فيسبوك إنها لن تتخذ أي إجراء بشأن المجموعات نفسها. مواضيع قد تهمك نهاية وقال أنجيلو كاروسون، رئيس شركة "ميديا ماترز": "إن إزالة فيسبوك لهذا المحتوى فقط بعد الإبلاغ عنه من جانب وسائل إعلام يؤكد أن القواعد والإرشادات التي يضعونها جوفاء ويبذلون القليل من الجهد في عمليات الكشف والتطبيق". وأضاف: "نحن نتحدث عن أكثر الأمور سهولة من حيث الكشف". وقال: "على الرغم من ذلك أفلتت هذه المنشورات من إشعار فيسبوك حتى نبه طرف ثالث إليها". وتضمنت الصفحات اتهامات بأن هاريس لم تكن مواطنة أمريكية، لأن والدتها من الهند ووالدها من جامايكا. وأشارت تعليقات أخرى إلى أنها لم تكن "سوداء بما يكفي" بالنسبة للديمقراطيين. وقال منشور آخر إنه يجب "ترحيلها إلى الهند". رسوم جنسية تضم إحدى الصفحات 4000 عضو، وأخرى 1200 عضو. كما أُزيلت مجموعة من الرسوم الجنسية والرسائل التي تحض على كراهية المرأة. وتعرض موقع فيسبوك مرارا لانتقادات من جانب معلنين وجماعات الحقوق المدنية لعدم قيامه بما يكفي لمواجهة خطاب الكراهية. كما سبق وأوقفت مئات الشركات إعلاناتها على المنصة احتجاجا على ذلك. "نشر الكراهية" كان نشطاء آخرون قد ذكروا لبي بي سي، في وقت سابق، أن العنصرية وخطاب الكراهية لا ترصدها أدوات الانضباط الداخلي في فيسبوك، بل وفي بعض الحالات يجري ترويجها. وقال ريشاد روبنسون، من حملة "أوقفوا الكراهية من أجل الربح"، لبي بي سي نيوز إن فيسبوك "أنشأ مجموعة من الخوارزميات تحفّز الناس على نشر الكراهية". وقال تقرير تدقيق الحقوق المدنية الخاص بشركة فيسبوك، في أغسطس/ آب، إن الشركة اتخذت قرارات "محبطة ومفجعة" بشأن خطاب الكراهية ما يمثل "انتكاسة كبيرة للحقوق المدنية". وفي الأسبوع الماضي، انتقد أحد كبار مساعدي جو بايدن فيسبوك بسبب طريقة تناولها لنظريات المؤامرة والدعوات إلى العنف والتضليل في الأيام التي أعقبت الانتخابات الأمريكية. وكتب بيل روسون، نائب السكرتير الصحفي للرئيس المنتخب، تغريدة جاء فيها: "ديمقراطيتنا على المحك". وأضاف: "نحن بحاجة إلى إجابات".

बीबीसीनं ही बाब निदर्शनास आणून दिल्यानंतर फेसबुकनं हे पाऊल उचललं आहे. तीन गट सातत्यानं आपल्या फेसबुक पेजवरून द्वेष पसरविणाऱ्या गोष्टी पोस्ट करत असल्याचं बीबीसीनं फेसबुकला सांगितलं होतं. "द्वेष पसरविणाऱ्या 90 टक्के पोस्ट्स या कोणीही तक्रार करणाऱ्यापूर्वीच आपल्या प्लॅटफॉर्मवरून हटवतो," असं फेसबुकचं म्हणणं आहे. कमला हॅरिस यांच्यासंदर्भातल्या आक्षेपार्ह पोस्ट हटविल्या असल्या तरी अशा प्रकारचा मजकूर पोस्ट करणाऱ्या गटांविरोधात कोणतीही कारवाई करणार नसल्याचंही फेसबुकनं स्पष्ट केलं आहे. माध्यमांवर निगराणी ठेवणारी संस्था मीडिया मॅटर्सचे अध्यक्ष एंजेलो कॅरुसोन यांनी याबद्दल बोलताना म्हटलं, "मीडियानं तक्रार केल्यानंतर या पोस्ट हटविल्यावरून हेच दिसून येतंय की, फेसबुकचे नियम आणि मार्गदर्शक तत्त्वं किती पोकळ आहेत. त्यांचं पालन करण्यासाठी फेसबुककडून फारसे प्रयत्न होत नाहीत." भारताबद्दल कमेंट्स या फेसबुक पेजेसवर कमला हॅरिस यांच्यावर वेगवेगळे आरोप करण्यात आले होते. उदाहरणार्थ- त्या अमेरिकन नागरिक नाहीत, कारण त्यांची आई भारतीय होती आणि वडील जमैकन. त्यांच्या नावाची चेष्टा करणारे मीम्सही पोस्ट करण्यात आले होते. 'त्यांना भारतात डिपोर्ट करायला हवं,' असं काही कमेंट्समध्ये म्हटलं होतं. एका फेसबुक पेजवर 4 हजार मेंबर्स होते आणि दुसऱ्या एका पेजवर 1200. या फेसबुक पेजवर काही अश्लील मजकूर तसंच महिलाविरोधी पोस्ट्सही होत्या. त्याही हटविण्यात आल्या आहेत. फेसबुकवरून द्वेषमूलक मजकूर हटविण्याबाबत पुरेसे प्रयत्न केले जात नाहीत, असा आरोप वारंवार फेसबुकचे जाहिरातदार आणि नागरी अधिकार समूह करताना पहायला मिळतात. ऑऑग्स ऑगस्ट महिन्यात अनेक कंपन्यांनी विरोधाचं पाऊल म्हणून फेसबुकवर जाहिराती देणं बंद केलं होतं. 'द्वेष पसरविणाऱ्या पोस्ट्स' कमला हॅरिस यांच्याबद्दल पोस्ट्सच्या प्रकरणाआधीही काही समूहांनी बीबीसीला सांगितलं होतं की, "फेसबुकची मॉडरेशन सिस्टम वंशवादी आणि द्वेष पसरविणाऱ्या गोष्टी पकडू शकत नाहीत किंबहुना काही प्रकरणात अशा गोष्टींना प्रोत्साहनच दिलं जातं." 'स्टॉप हेट फॉर प्रॉफिट' नावाच्या गटाचे रिशाद रॉबिन्सन यांनी बीबीसीला सांगितलं होतं, की "फेसबुकनं असं अलगॉरिदम बनवलं आहे जे द्वेष पसरविणाऱ्यांना अधिक प्रलोभित करतं." फेसबुकनं ऑगस्ट महिन्यात झालेल्या आपल्या ऑडिटमध्ये म्हटलं होतं की, "कंपनीनं द्वेष पसरविणाऱ्या मजकूराबद्दल काही निर्णय घेतले आहेत." गेल्या आठवड्यात जो बायडन यांच्या एका वरिष्ठ सहकाऱ्याने फेसबुकवर टीका केली होती. फेसबुकला अमेरिकेतील राष्ट्राध्यक्षपदाच्या निवडणुकीनंतरही हिंसा परविण्यास उत्तेजन देणाऱ्या किंवा चुकीची माहिती पसरविणाऱ्या पोस्ट्सवर नियंत्रण ठेवण्यात अपयश आलं होतं. जो बायडन यांच्या डेप्युटी प्रेस सचिवांनी म्हटलं होतं- "लोकशाहीला लक्ष्य बनविण्यात येत आहे. आम्हाला उत्तर आहे." हे वाचलंत का? (बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम, यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता. रोज रात्री आठ वाजता बीबीसी मराठीच्या फेसबुक पेजवर कोरोना पॉडकास्ट पाहायला विसरू नका.)


وتبنى البرلمان مذكرة حجب الثقة بحق رئيس الحكومة، الذي تولى منصبه لأكثر من ست سنوات بغالبية 180 صوتا من أصل 350 كما كان متوقعا. وقبل التصويت، أقر راخوي الذي يحكم منذ ست سنوات حتى ادانة حزبه بالفساد بان غالبية من النواب ستوافق على مذكرة حجب الثقة التي تقدم بها الحزب الاشتراكي وسيقود زعيمه سانشيز الى رئاسة الحكومة. وقال راخوي "يمكننا ان نستنتج انه سيتم تبني مذكرة حجب الثقة. بنتيجة ذلك، سيصبح بيدرو سانشيز رئيس الحكومة الجديد"، قبل أن يهنئ خصمه. وأصبح راخوي الجمعة أول رئيس حكومة يسقط بموجب مذكرة لحجب الثقة منذ عودة الديمقراطية إلى إسبانيا. وكانت ثلاث مذكرات سابقة (في 1980 و1987 وضد راخوي في 2017) أخفقت كلها. مسيرات حاشدة في أسبانيا للمطالبة بمعاشات تقاعد أفضل إسبانيا تشهد "إضرابا نسويا" غير مسبوق بمناسبة يوم المرأة العالمي وبذلك تطوى صفحة من تاريخ اسبانيا. فقد صمد راخوي (63 عاما) الذي يحكم البلاد منذ ديسمبر/كانون الاول 2011، أمام أزمات كبرى من الانكماش الذي اضطر لفرض إجراءات تقشفية قاسية لمواجهته، وأشهر من الشلل السياسي في 2016 وصولا الى محاولة انفصال إقليم كاتالونيا العام الماضي. وقال سانشيز أستاذ الاقتصاد السابق الذي يوصف بأنه "رجل إسبانيا الوسيم" الجمعة "اليوم نكتب صفحة جديدة من تاريخ الديمقراطية في بلدنا". لكن من غير المعروف إلى متى سيتمكن سانشيز الذي وعد باتخاذ إجراءات اجتماعية وبالدعوة إلى انتخابات، من البقاء على رأس الحكومة مع أغلبية متنوعة تبدو غير مستقرة. واتخذت حكومة راخوي إجراءات تقشف قاسية، وأدخلت إصلاحات على التوظيف، فاستطاعت أن تحقق نموا اقتصاديا. ولكن البطالة لا تزال عالية تصل إلى 21 في المئة، وهو المعدل الأعلى في الاتحاد الأوروبي، بعد اليونان، ولكنها انخفضت مقارنة بعام 2013، الذي وصل فيه معدل البطالة 27 في المئة.

स्पेनचे राष्ट्राध्यक्ष मारिआनो रेजॉय देशातल्या प्रमुख पक्षांपैकी एक असलेल्या सोशलिस्ट पक्षानं राहॉय यांच्याविरोधात अविश्वास प्रस्ताव मांडला होता. शुक्रवारी झालेल्या मतदानानंतर सोशलिस्ट पक्षाचे नेते पेद्रो सँचेझ हे राष्ट्राध्यक्षपदी विराजमान होणार आहे. "आम्ही आमच्या देशाच्या लोकशाहीच्या इतिहासात एक नवा अध्याय लिहीत आहोत," असं पेद्रो सँचेझ या मतदानाच्या आधी म्हणाले. सत्ताधारी पीपल्स पार्टीवर भ्रष्टाचाराचे आरोप झाल्यानंतर राहॉय यांच्याविरोधात अविश्वास प्रस्ताव दाखल करण्यात आला होता. अशा अविश्वास प्रस्तावानंतर पराभूत होणारे राहॉय हे आधुनिक स्पेनमधले पहिलेच नेते ठरले आहेत. ते 2011 पासून ते राष्ट्राध्यक्ष होते. प्रकरण काय? पीपल्स पार्टीचे माजी खजिनदार लुइस बार्सेनस यांना 33 वर्षांच्या तुरुंगवासाची शिक्षा झाल्यानंतर भ्रष्टाचाराचं प्रकरण समोर आलं होतं. माद्रिदच्या उच्च न्यायालयानं लुइस यांना लाच, पैशाची अफरातफर आणि करसंबंधित गुन्ह्यांसाठी दोषी ठरवलं होतं. पेद्रो सँचेझ होणार स्पेनचे नवे राष्ट्राध्यक्ष 1999 ते 2005 दरम्यान पक्षासाठी निधी उभारताना चालवण्यात आलेल्या गोपनीय मोहिमेशी हे प्रकरण संबंधित होतं. बास्क नॅशनल पक्षानं (PNV) अविश्वास प्रस्तावाला पाठिंबा देण्याचं ठरवलं आहे. या पक्षाच्या संसदेतल्या पाच जागांना महत्त्वपूर्ण मानलं जात आहे. कोण आहेत पेद्रो सँचेझ? मारिआनो रहॉय अविश्वास ठराव हरल्यानंतर स्पेनचे नवे राष्ट्राध्यक्ष पेड्रो सँचेझ होतील असं निश्चित झालं आहे. ते अर्थतज्ज्ञ आणि माजी बास्केटबॉलपटू आहेत. 2014मध्ये जेव्हा ते स्पॅनिश सोशलिस्ट पार्टीचे नेते बनले तेव्हा त्यांच्याबद्दल फारसं कुणाला माहीत नव्हतं. पण त्यांनी आपल्या सहकाऱ्यांचा विश्वास जिंकला आणि पक्षाची घडी व्यवस्थित बसवण्याचा संकल्प केला. सोशलिस्ट पुन्हा सत्तेत येतील, असा विश्वास त्यांनी पक्ष सहकाऱ्यांमध्ये निर्माण केला. 2015 आणि 2016 मध्ये ते सलग दोनदा पराभूत झाले. त्यांनी राष्ट्राध्यक्ष मारिआनो यांना पाठिंबा न दिल्यामुळे त्यांच्यावर पक्षाचं नेतेपद सोडण्याची वेळ आली होती. तेव्हा देशात राजकीय संकट उभं राहिलं आणि सोशलिस्ट पक्षातही वाद होऊ लागले. पण कालांतराने त्यंनी सोशलिस्ट पार्टीच्या निवडणुकांमध्ये आघाडी मिळवली आणि पुन्हा पक्षप्रमुख झाले. यासोबतच ते राष्ट्राध्यक्षपदासाठीच्या शर्यतीत आले. ज्या पक्षाने अविश्वास ठराव दाखल केला आणि त्यामुळे विद्यमान पंतप्रधानांना पायउतार व्हावं लागलं तर त्याच पक्षाच्या नेत्याला सरकार चालवावं लागतं, असं स्पेनची राज्यघटना सांगते. अर्थात त्या नेत्याला संसदेत बहुमत सिद्ध करावं लागतं. त्यामुळे 46 वर्षीय मवाळ पण महत्त्वाकांक्षी पेद्रो यांची पंतप्रधानपदी वर्णी लागली. कमालीची गोष्ट म्हणजे, सँचेझ यांच्या पक्षाचे स्पेनच्या संसदेत एक चतुर्थांशपेक्षा कमी सदस्य आहेत, तरीदेखील ते देशाचं नेतृत्व करणार आहेत. हे वाचलंत का? (बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम, यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


يقتصر بيع منتجات كوكاكولا الجديدة على الأسواق اليابانية وقد بدأت الشركة ببيع ثلاثة أصناف من المشروبات الغازية بطعم الليمون مع محتوى كحولي، وذلك للمرة الأولى في تاريخها. ويستهدف المشروب الجديد فئة متنامية من المستهلكين، خاصة من النساء والشباب. وتحوي المشروبات الثلاث نسبا من الكحول تتراوح بين 3-8 في المئة. مشروبات كحولية بنكهة الفواكه وتبقى وصفة المشروبات سرية، وفقا للسياسة التي تتبعها الشركة على مدى 125 عاما من تاريخها. وقد طرحت المنتجات الجديدة في اليابان، وتقول شركة كوكاكولا إن لا خطط لديها لطرح المنتجات الجديدة في أسواق أخرى خارج اليابان. وكانت مشروبات مشابهة قد ازدهرت في أوروبا في تسعينيات القرن الماضي، وكانت تحوي فودكا أو باكاردي أو أشياء شبيهة. وكانت الآراء بخصوصها متباينة، حيث ساد القلق من إمكانية تشجيعها الفتيان على استهلاك المشروبات الكحولية.

कोका कोला आता दारूही विकणार? सध्या देशात चु ही (Chu-Hi) या कॅनमधल्या पेयाचं प्रस्थ वाढत आहे. चु ही या पेयात शोचू नावाचं एक स्थानिक मद्य मिसळलं जातं, ज्याने थोडी झिंग चढते. 3 ते 8 टक्के अल्कोहोल असलेल्या या पेयाचा मोठ्या प्रमाणावर लोकप्रिय आहे. आम्ही हा प्रयोग एका विशिष्ट वर्गापुरता करत आहोत, असं कोका कोलाच्या एका ज्येष्ठ अधिकाऱ्यानं सांगितलं. हायबॉल "आम्ही कमी अल्कोहोल असलेल्या कोणत्याही उत्पादनाचा बाजारात केलेला हा पहिलाच प्रयोग आहे. आमच्या कोषाबाहेर आम्ही कसे प्रयोग करत आहोत, याचं हे एक उदाहरण आहे," असं कोका कोलाचे जपान अध्यक्ष जॉर्ज गार्डुनो म्हणाले. Chu-Hi हे Shochu Highball चा शॉर्ट फॉर्म आहे. ते बिअरला पर्याय म्हणून विकलं जात होतं आणि स्त्रियांमध्ये विशेष लोकप्रिय आहे. कोका कोला दरवर्षी मार्केटमध्ये नवनवीन उत्पादनं आणत असतं. जपानच्या किरीन, सनट्रॉय आणि असाही, यासारख्या मोठ्या ब्रँड्सकडे या वर्गात मोडणारी दारू आहे. आणि ते अजूनही वेगवेगळ्या प्रकारांबरोबर ते प्रयोग करत असतात. प्रिमिअम सेगमेंट आजकालचे तरुण आरोग्याबाबत अधिक सजग होत चालले आहेत. मग सोडा असलेल्या पेयांपासून कोका कोला थोडी फारकत घेत अनेक प्रयोग करत आहेत, जसं की चहा ब्रॅँड आणि पॅकेज्ड पेयजल. पण गेल्या नोव्हेंबर 'वेल्स फारगो'चे विश्लेषक बोनी हारझॉग यांनी असा अंदाज बांधला की कोका कोला आता दारूचं उत्पादन करेल, कारण ते आता प्रौढांसाठी क्राफ्ट पेयांसारख्या प्रिमिअम वर्गाकडे लक्ष देत आहेत. अल्कोपॉप (Alcopop) म्हणजे एक गोड अल्कोहोलिक पेय असतं. 1990 च्या दशकात यूकेमधील हूच, रीफ, स्मरनॉफ आईस, बकार्डी बिअर हे अतिशय लोकप्रिय झाले आहेत. पण त्यांच्यावरूनही वाद झाला. असे आरोप झाले की ही पेय सहज उपलब्ध असल्यामुळे तरुणांना दारू पिण्यास आणखी प्रोत्साहन मिळेल. पण भारतात हे पेय उपलब्ध होणार का? कोका कोला जपानचे अध्यक्ष जॉर्ज गार्डुनो यांनी सांगितलं की, हे पेय जपानच्या बाहेर विकण्याची शक्यता कमी आहे. हेही वाचलंत का? (बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम, यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


ربما يكون التجول في شوارع لاغوس المزدحمة عسيرا في الأيام العادية، لكن عندما تهطل الأمطار تصاب شوارع المدينة بالشلل التام. فهذه المدينة، التي يتجاوز عدد سكانها 24 مليون نسمة، تعد قلب نيجيريا الاقتصادي، وأصبحت وجهة للباحثين عن فرص جديدة للاستثمار. لكن النظم البيئية وشوارع المدينة أصبحت تئن تحت وطأة النمو السكاني المتسارع. وكثيرا ما تُغرق مياه الأمطار والسيول شوارع المدينة، وذلك بسبب عجز السلطات عن التخلص من النفايات اليومية في المدينة التي يتراوح حجمها بين 6,000 و10,000 طن. فبعد هطول الأمطار الغزيرة، تتراكم النفايات في البالوعات المفتوحة وتغمر المياه شوارع المدينة. وتقول ستيفاني إريغا، إحدى ساكنات لاغوس: "ينتابني الخوف والقلق كلما هطلت الأمطار، وخاصة لو كانت غزيرة". وتتذكر في إحدى المرات أنها كانت تستقل سيارة أجرة، وعندما مرت السيارة في إحدى المناطق الغارقة بمياه الأمطار، فوجئت بالمياه تتدفق إلى المقعد الخلفي بجوارها. وفي الوقت نفسه، فإن هذه المدينة الساحلية المنخفضة تواجه تهديدا آخر يتمثل في ارتفاع مستوى سطح البحر. فقد أشار بحث أجراه مركز علم المحيطات الوطني بالمملكة المتحدة إلى أنه إذا ارتفعت درجات الحرارة العالمية درجتين مئويتين، ستشهد المدينة ارتفاعا في منسوب مياه البحر قدره 90 سنتيمترا بحلول 2100. مواضيع قد تهمك نهاية فهل اتخذت المدينة الأكثر اكتظاظا بالسكان في أفريقيا التدابير اللازمة استعدادا للفيضانات وغرق الشوارع وارتفاع مستوى سطح البحر؟ النموذج الأولي لمدرسة ماكاكو العائمة المستوحاة من حي ماكاكو في لاغوس العمارة العائمة ثمة جزء من لاغوس اكتسب خبرة كبيرة في التعامل مع ارتفاع منسوب المياه، وهو حي ماكاكو، الذي أقيم على دعامات وعواميد لرفع البيوت والأكشاك فوق سطح المياه. ويتكون حي ماكاكو الفقير، الذي يعرف باسم "فينيسيا القارة الأفريقية"، من متاهات من الطرق والبيوت التي يتجول بينها الناس بالقوارب الصغيرة. وبالرغم من أن الحي يفتقر للكهرباء ومرافق الصرف الصحي والمياه النظيفة، إلا أنه احتضن مؤخرا ابتكارات جديدة، مثل مدرسة ماكاكو العائمة، التي أقيمت على براميل بلاستيكية فارغة معاد تدويرها. وقد صُممت المدرسة على شكل هرمي بمركز ثقل منخفض للمساعدة في استقرارها وأيضا لمواجهة الأمطار الغزيرة حتى لا تستقر على سطحها. وعلى الرغم من أن النموذج الأولي للمدرسة لم يستمر طويلا، إذ أطاحت به عاصفة قوية في عام 2016، إلا أنه كان مثالا لنظام عائم قد يستخدمه مصممه المعماري كونلي أدييمي، مؤسس شركة "نليه" للتصميم المعماري واستشارات التنمية، في مدن ساحلية أخرى. وعلى غرار تصميم المدرسة، يجري إنشاء مركز موسيقي عائم في مدينة مينديلو بجزيرة ساو فيسنتي بالرأس الأخضر، ويتكون هذا المركز المصنوع من الخشب من ثلاث بواخر عائمة تضم قاعة حفلات متعددة الأغراض واستديو للتسجيل يتضمن أحدث الأجهزة والمعدات ومنصة للضيوف. ويرى أدييمي أن الخشب يعد اختيارا مثاليا للمباني العائمة فضلا عن أنه لا يؤذي البيئة. ويقول: "إذا كنت تختار ما بين حلول مختلفة للبناء على الماء قياسا بالتكلفة والمزايا، فإن الخشب سيكون في المقدمة". استوحى أحد الفنانين هذا التصور للمجتمعات الساحلية من العمارة العائمة، لتعزيز قدرة هذه المجتمعات على الصمود في وجه تداعيات تغير المناخ ويقول أيديمي إن المركز الموسيقي العائم هو جزء من مشروع مدن المياه الأفريقية الذي دشنته شركة "نليه". ويهدف المشروع لإيجاد حلول للمجتمعات الساحلية للتأقلم مع ارتفاع مستوى سطح البحر. فبدلا من محاربة المياه، ينبغي أن نتعلم كيفية التعايش معها. النقل المائي بعد رحلة واحدة فقط بالعبارة، أصبحت أولاجوموك أويليز، إحدى ساكنات لاغوس، من أشد المؤيدين للنقل المائي. فقد اكتشفت أن العبّارة تقطع المسافات في وقت أقل بمراحل من السيارات في الشوارع المزدحمة. ويقول أولوواداميلولا إيمانيويل، المدير العام بهيئة الممرات المائية بلاغوس، إن وسائل النقل المائي أصبحت تغطي مساحات واسعة من المدينة. إذ خُصص الآن أكثر من 42 طريقا للعبّارات في الممرات المائية ويوجد 30 مرسى للعبارات موزعة في ثلاث مناطق مختلفة. ودشنت عدة شركات خاصة مشروعات للنقل المائي في المدينة. ففي عام 2019، أطلقت شركة "أوبر" خدمة قارب "أوبر بوت" للنقل الجماعي، بهدف تخفيف الازدحام المروري في شوارع المدينة. وتقول لورين أوندورو، المتحدثة باسم الشركة: "ندرك حجم ساعات العمل والإنتاجية التي تُهدر يوميا بسبب الاختناق المروري في لاغوس. وهذا دفعنا للبحث عن طرق لتوفير وسيلة نقل سهلة ورخيصة نسبيا للتنقل بين المناطق التجارية في المدينة". العبّارات في لاغوس توفر حلا لمشكلة الاختناق المروري في المدينة، وقد تصبح وسيلة نقل أقل إيذاء للبيئة وفي هذه المرحلة التجريبية التي استمرت أسبوعين، حجز الركاب مقاعد في قارب "أوبر بوت" مسبقا باستخدام تطبيق على الهاتف، ويسع القارب 35 شخصا على الأقل. ونقل القارب الركاب لوجهاتهم في طرق محددة، بحد أقصى يبلغ أربع رحلات يوميا. لكن هل سيكون القارب أو العبارة أقل إيذاء للبيئة من السيارات؟ تشير تقديرات وزارة الأعمال والطاقة والاستراتيجية الصناعية إلى أن نصيب راكب العبارة من انبعاثات الكربون أقل من نصيب راكب الحافلة أو سيارة الأجرة منها. لكن حتى الآن لم تتمكن وسائل النقل المائي من تخفيف الازدحام المروري، ولا سيما لأن قواعد التباعد الاجتماعي أثناء الوباء أدت إلى تخفيض سعة العبارات إلى النصف. لكن سكان لاغوس متحمسون للتغيير ولإضافة خدمة النقل بالعبارات إلى شبكة النقل في المدينة. وتقول أويليس: "ربما نحتاج لعبارات لنقل المركبات والسلع بالإضافة إلى الركاب في المدينة". حواجز ساحلية أقيمت مشروعات عديدة لحماية السواحل من التآكل، كان أبرزها "سور لاغوس العظيم"، وهو حاجز ضخم مصنوع من 100 ألف كتلة خرسانية تزن كل منها خمسة أطنان. ويحمي هذا الجدار، الذي يبلغ ارتفاعه 18 مترا، شواطئ جزيرة فيكتوريا ومدينة "إيكو أتلانتك"، التي تقام على أراض مستصلحة حديثا من البحر، وتمتد على مساحة 8.4 كيلومترات. وقد أقيم هذا الجدار لحماية المشروعات العمرانية الجديدة من الأمواج العاتية التي تسببها العواصف التي تتشكل في جنوب الأطلسي. لكن بعض النقاد أثاروا مخاوف من أن حماية سواحل بعض المناطق قد يعجل بتآكل سواحل أخرى. وأقيم على شواطئ مدينة "إيكو أتلانتك" 18 حاجزا مضادا لانجراف التربة، وهذه الحواجز العمودية المنخفضة مصممة لحجز الرمال من المحيط. وتمتد هذه الحواجز على مساحة 7.2 كيلومترات من المدينة. وتخطط لاغوس لإقامة حواجز أمواج إضافية لحماية 60 كيلومترا من سواحل المدينة، ويقدر المسؤولون تكلفتها بنحو مليار دولار. أقيم "سور لاغوس العظيم" لحماية الساحل من التآكل التنبؤ بالفيضانات ثمة طرق أخرى غير مرئية للتخفيف من آثار الفيضانات الناجمة عن السيول والأمطار الغزيرة. فقد صممت السلطات النيجيرية تطبيقا هاتفيا للتنبؤ بالأماكن التي قد تتضرر من الفيضانات، وبذلك يتاح للمناطق الساحلية الوقت الكافي لاتخاذ الاستعدادات اللازمة لحماية المدن المزدحمة. ويغطي هذا التطبيق مساحات أوسع مقارنة بتطبيق آخر سابق صممته وزارة الزراعة النيجيرية لحماية المزارعين في ثلاث ولايات مهددة بالفيضانات. ويحذر التطبيق المزارعين قبل أربعة أيام من الكارثة المتوقعة. وقبل تدشين التطبيق كانت السلطات النيجيرية تعتمد على وسائل الإعلام لتحذير الناس من الفيضانات الوشيكة. وبفضل تطبيق التنبؤ بالفيضانات، بإمكان الناس في أي منطقة في نيجيريا متابعة التحذيرات بشأن مخاطر وقوع الفيضانات يوميا. وقد أطلقت الحكومة تحذيرات لسكان بعض المناطق السكنية في لاغوس عبر التطبيق للاستعداد للفيضانات الناجمة عن الأمطار الغزيرة والسيول. هذه التغيرات وغيرها أصبحت ضرورية في وقت يهدد فيه ارتفاع منسوب البحار بنزوح الملايين في لاغوس، وسيدفع سكان المناطق الساحلية المنخفضة، مثل ماكاكو، أبهظ الأثمان. لكن ربما يساهم إيجاد طرق جديدة للعيش على البحر وممراته المائية، وإقامة حواجز ومبان لحماية سواحل المدن من التآكل والتنبؤ بمواعيد السيول والأمطار الغزيرة، في حماية أكبر مدينة في أفريقيا من الغرق. يمكنك قراءة الموضوع الأصلي على BBC Future

नायजेरियातील लेगॉसच्या गिचमिड्या रस्त्यांवरून वाट काढणं अनेकदा आव्हानात्मक असतं. पण पावसाळ्यामध्ये तर शहरातील रस्त्यांवरून जाणं जवळपास अशक्यच होऊन जातं. दोन कोटी 40 लाखांहून अधिक लोकसंख्या असलेलं लेगॉस हे शहर नायजेरियाचं आर्थिक शक्तिस्थान आहे. नवीन संधींच्या शोधात लोक इथे येतात. पण ही वेगाने होणारी वाढ रस्त्यांवरचा व पर्यावरणावरचा ताण वाढवणारी ठरते. या शहरात रोज सुमारे सहा हजार ते दहा हजार टन कचरा निर्माण होतो आणि त्याची विल्हेवाट लावणारी सक्षम नसल्यामुळे रस्त्यांवर पाणी तुंबण्याला हातभार लागतो. पाऊस पडल्यावर हा कचरा खुल्या गटारांमधून ढिगाने वर येतो आणि रस्त्यांवरून चालणं अवघड होऊन जातं. "पाऊस पडतो, विशेषतः मोठा पाऊस पडतो, तेव्हा मला चिंता वाटते," असं लागोसमधील एक रहिवासी स्टेफनी एरिघा सांगतात. "अस्वस्थ व्हायला होतं." एकदा शहरातील तुंबण्यासाठी प्रसिद्ध असलेल्या भागातून टॅक्सीने जात असताना मागच्या सीटवर पाणी येत होतं, ती आठवण त्या सांगतात. हवामानबदलामुळे लागोसमध्ये एकंदरित कमी पाऊस पडण्याची शक्यता असली, तरी पावसाची तीव्रता वाढण्याची शक्यता आहे, त्यामुळे तिथे पुरांचा धोका वाढणार आहे. दरम्यान, वाढत्या समुद्रपातळीमुळेही या सखल भागातील शहराच्या असुरक्षितावस्थेत वाढ होणार आहे. जागतिक तापमानवाढ दोन अंश सेल्सियसच्या पुढे गेली, तर 2100 सालापर्यंत या शहराला समुद्रपातळीतील 90 सेंटीमीटर वाढीला सामोरं जावं लागेल, असं युनायटेड किंगडममधील नॅशनल ऑशनोग्राफी सेंटरमधील समुद्री भौतिकशास्त्रज्ञ स्वेतला जेवरेजेवा यांच्या नेतृत्वाखाली झालेल्या संशोधनातून समोर आलं आहे. पुराचा धोका, तुंबलेले रस्ते आणि वाढती समुद्रपातळी या संकटाला सामोरं जाताना आफ्रिकेतील सर्वाधिक लोकसंख्ये असलेलं हे शहर कशा रितीने परिस्थितीशी जुळवून घेतं आहे? तरंगती वास्तुरचना लागोसचा एक भाग तुंबलेल्या पाण्याला तोंड देण्यात बराच अनुभवी झालेला आहे. बहुतांश मकोको वसाहत जमिनीवर उभारलेलीच नाही, तर पाण्याच्या पातळीवर राहणाऱ्या खांबांवर ही बांधकामं झालेली आहेत. आफ्रिकेतील व्हेनिस म्हणून ओळखला जाणारा मकोको हा भाग खांबांवर बांधलेल्या झोपडपट्ट्यांचा एक भुलभुलय्या आहे. त्यात प्रवास करण्यासाठी तराफ्यांचा वापर करावा लागतो. या झोपडपट्टीत वीज वा स्वच्छता सेवांची फारशी उपलब्धता नाही. इथे मकोको तरंगत्या शाळेसारखे काही अभिनव प्रयोगही पाहायला मिळतात- हलकेपणासाठी प्लास्टिकच्या रिकाम्या पिंपांवर या शाळेचं बांधकाम तोलून धरलेलं आहे. शाळेच्या पिरॅमिडसारख्या आकारामुळे त्याचं गुरुत्वाकर्षण केंद्र खाली आलं आहे, आणि स्थिरता वाढली आहे. शिवाय, जोराचा पाऊस झाला तर त्यापासून बचावासाठी खास छपराचा आकारही त्याला मिळाला आहे. परंतु, 2016 सालच्या वादळामध्ये नुकसान झाल्यावर हा बांधकामाचा नमुना फारसा टिकू शकला नाही. पण यातून तरंगत्या रचनेचा एक पायंडा पडला आणि या बांधकामाचे वास्तुरचनाकार कुन्ले अदेयेमी यांनी इतर किनाऱ्यांवरील शहरांमध्ये या कल्पनेचा वापर केला. या तरंगत्या रचनेची पुनरावृत्ती व्हेनिस व ब्रजेस या ठिकाणीही झाली आहे. अगदी अलीकडे केप वेर्देमधील साओ व्हिसेन्ट या बेटावरील मिन्देलो या शहरामध्ये अशाच प्रकारची एक रचना बांधण्यात आली. "हे तरंगतं संगीत केंद्र आहे," असं एनएलई या नागरी रचना व विकास यासंबंधी सल्ला देणाऱ्या संस्थेचे संस्थापक अदेयेमी सांगतात. "यात आम्ही अटलान्टिक महासागरामधील एका उपसागरात हे बांधतो आहोत." हे बांधकाम लाकडपासून झालेलं आहे आणि त्यात तीन तरंगती जहाजं असून एक बहुउद्देशीय प्रत्यक्ष सादरीकरणासाठीचं सभागृह आहे, एक अत्याधुनिक रेकॉर्डिंग स्टुडिओ आहे आणि पाहुण्यांसाठी एक मंच आहे. तरंगत्या रचना बांधण्यासाठी लाकूड ही आदर्श टिकाऊ सामग्री आहे, असं अदेयेमी म्हणतात. "पाण्यावर बांधकाम करण्यासंदर्भातील विविध पर्यायांचा खर्च-लाभ असा तक्ता तयार केला, तर त्यात लाकूड सर्वांत वरच्या स्थानावर येईल," असे ते म्हणतात. तरंगतं संगीत केंद्र एनएलईच्या आफ्रिकी जलशहरं प्रकल्पाचा भाग आहे. पाण्याजवळ असलेल्या समुदायांना वाढत्या समुद्रपातळीसह जगण्यासाठी नवीन मार्ग शोधणारा हा प्रकल्प आहे. पाण्याशी झगडण्याऐवजी त्याच्या सोबत कसं जगायचं हे शिकायची आमची इच्छा आहे, असं अदेयेमी म्हणतात. पाण्यामुळे वाहतूककोंडी लागोसच्या एक रहिवासी ओलाजुमोके ओयेलेसी यांना तराफ्यांवरून एकदा प्रवास केल्यावर त्या यावर 'भाळल्या'. लेगॉसच्या रस्त्यांवर कुंठीत वाहतुकीमध्ये त्यांना जितका वेळ घालावा लागत होता, त्या तुलनेत हे खूपच वेगाने होऊ लागलं. लेगॉस राज्य जलमार्ग प्राधिकरणाचे महाव्यवस्थापक ओलुवादमिलोला इमॅन्युएल म्हणतात की, शहरातील जलमार्ग वाहतुकीची व्याप्ती बरीच मोठी आहे. आता तीन जिल्ह्यांमध्ये मिळून 42 हून अधिक फेरी मार्ग असून 30 व्यावसायिक जेट्टी व स्थानकं आहेत, असं इमॅन्युएल सांगतात. शहरा प्रशासनाव्यतिरिक्त अधिकाधिक कंपन्या जलमार्ग वाहतुकीच्या व्यवसायात उतरत आहेत. 2019 साली उबरने प्रायोगिक तत्त्वावर उबेर बोट सर्व्हिस सुरू केली. शहरातील रस्त्यांवरची कुख्यात वाहतूककोंडी कमी करणं, हे यातील उद्दिष्ट आहे. "लेगॉसमध्ये रस्त्यावरील वाहतूककोंडीने दररोज किती मनुष्य-तास व उत्पादकता वाया जाते, याची आम्हाला जाणीव आहे," असं कंपनीचे प्रवक्ते लॉरेन उंडुरू म्हणाले. "शहरातील व्यावसायिक केंद्रांमध्ये ये-जा करण्यासाठी सोपा व किफायतशीर मार्ग पुरवण्याचा आमचा प्रयत्न आहे." उबेर बोट सर्व्हिसचा प्रयोग दोन आठवडे सुरू होता. त्यात प्रवाशांना अॅपचा वापर करून आपली जागा नोंदवावी लागत होती. एका बोटीत किमान 35 लोक बसत होते. दिवसाकाठी कमाल चार फेऱ्यांमधून या लोकांना आपापल्या इच्छित स्थळी सोडलं जात होतं. लेगॉसवासीयांना बोटीचा पर्याय खरोखरच दीर्घकालीन उपाय पुरवू शकतो का, याबद्दल उबेर बोट सर्व्हिस अजूनही मूल्यमापन करते आहे. लागोसमधील प्रचंड वाहतूककोंडीवर जलमार्गे वाहतूक हे एक उत्तर असण्याची शक्यता आहे, पण रस्त्यावरून प्रवस करण्यापेक्षा बोटीने किंवा फेरीने प्रवास करणं अधिक शाश्वत स्वरूपाचं आहे का? लागोसमधील या प्रवासी पर्यायांची तुलना करणारी अत्यल्प आकडेवारी उपलब्ध आहे. युनायटेड किंगडमच्या व्यवसाय, ऊर्जा व औद्योगिक व्यूहरचना खात्याने बांधलेल्या अंदाजानुसार, पायी प्रवाशांना नेणाऱ्या फेरीमधून होणारं दरडोई कार्बन उत्सर्जन बस, कोच किंवा टॅक्सी यांमधील प्रवाशांपेक्षा कमी असतं. शहरात सर्वत्र जेट्टी उभ्या राहत असल्या, तरी रस्त्यावर अवलंबून असलेल्या प्रवाशांच्या प्रचंड संख्येवर अजून जलवाहतुकीचा प्रभाव पडलेला नाही. विशेषतः फेरी-बोटींवरील प्रवाशांची संख्या कोव्हिड साथीदरम्यान कमी झाली होती. ही सेवा उपलब्ध असते, तेव्हा सामाजिक अंतराच्या निर्बंधांमुळे प्रत्येक फेरीतील प्रवाशांची संख्या अर्धी करावी लागते. पण ओयेलेसीसारखे लेगॉसवासीय बदलण्यासाठी उत्सुक आहेत आणि सध्याच्या फेरी-बोट सेवा शहराच्या उर्वरित वाहतुकीच्या जाळ्यात सामावली जावी असं त्यांना वाटतं. "वाहनं, सामान आणि प्रवासी असं सगळं वाहून नेणारा फेरी-बोटीसारखा पर्याय असायला हवा," असं त्या म्हणतात. "मला वाटतं ही एक गोष्ट कमी आहे." किनाऱ्यावरील वेढा वाढत्या समुद्रपातळीपासून एक मोठा बचाव म्हणजे 'ग्रेट वॉल ऑफ लागोस'- प्रत्येक पाच टनांच्या एक लाख कॉन्क्रिट-ब्लॉकने हा बांध घालण्यात आलेला आहे. साठ फूट उंचीच्या या बांधामुळे लागोसच्या एको अटलान्टिक किनारपट्टीला संरक्षण लाभतं. समुद्रात भर घालून तयार झालेल्या जमिनीवर हे बांधकाम होत असून अंतिमतः ही भिंत 8.4 किलोमीटर इतकी लांब असेल. अटलांटिक महासागराच्या दक्षिण भागातून येणाऱ्या वादळामुळे मोठमोठ्या लाटा उसळतात. त्यापासून नवीन विकासप्रकल्पांना संरक्षण पुरवण्याच्या उद्देशाने ही भिंत उभारण्यात आली आहे. पण काही प्रदेशांमधील किनारपट्टीचं संरक्षण करताना इतर ठिकाणी झीज वाढवण्याचं काम ही भिंत करते आहे, अशी चिंताही टीकाकारांनी व्यक्त केली आहे. समुद्राचं संरक्षण करण्यासाठी उभारण्यात आलेल्या इतर रचनांमध्ये एको अटलान्टिकच्या किनाऱ्यावरील 18 ग्रोयनचा समावेश आहे. वाळू थोपवून समुद्रात वाहून जाऊ नये यासाठी बांधलेल्या रचनेला ग्रोयन म्हणतात. एको अटलान्टिकमध्ये बांधण्यात आलेल्या या रचना एकमेकांपासून प्रत्येकी 1300 फूट लांब आहेत आणि सुमारे 7.2 किलोमीटरांच्या अंतरावर पसरलेल्या आहेत. राज्याच्या किनारपट्टीचा पुढील 60 किलोमीटरच्या भागातलीह ग्रोयनचं बांधकाम प्रस्तावित आहे, त्यासाठी एक अब्ज डॉलर इतका खर्च अपेक्षित आहे, असं न्यूज एजन्सी ऑफ नायजेरियाने दिलेल्या बातमीत म्हटलं होतं. पुराचं पूर्वानुमान पूर थोपवण्यासाठी अशी किनाऱ्यावरील बांधकामं हा मोठा दृश्यात्मक हस्तक्षेप असला तरी कमी दृश्यमान असलेले हस्तक्षेपही शहराच्या चिवटपणासाठी तितकेच महत्त्वाचे असू शकतात. लेगॉससारख्या पाण्याने वेढलेल्या शहरांना स्वसंरक्षणासाठी पुरेशी तयारी करण्याकरिता वेळ मिळावा, याकरिता पुराचं पूर्वानुमान सांगणारं अॅप नायजेरियातील प्रशासनाने तयार केलं आहे. हे अॅप ऑनलाइन उपलब्ध आहे आणि विशिष्ट भागातील त्या वेळची पूर पूर्वानुमानाची माहिती त्यावर दिली जाते. त्यासाठी नायजेरिया जलविज्ञान सेवा संस्थेने (नायजेरिया हायड्रोलॉजिकल सर्व्हिस एजन्सी: एनआयएचएसए) संकलित केलेली आकडेवारी वापरली जाते. आधीच्या वेट-इन अॅपपेक्षा या नवीन अॅपची व्याप्ती खूप मोठी आहे. आधीचं अॅप नायजेरियाच्या कृषी मंत्रालयाने तयार केलेलं होतं. वेट-इन अॅपमध्ये केवळ तीन पूरग्रस्त राज्यांमधील शेतकऱ्यांना लक्ष्यस्थानी ठेवलेलं होतं आणि अपेक्षित आपत्तीच्या चार दिवस आधी धोक्याचा इशारा दिला जात असे. त्या आधी प्रशासनाला पुराचा अंदाज बांधण्यासाठी नियतकालिकं, नभोवाणी व दूरचित्रवाणी यांसारख्या माध्यमांवर विसंबून राहावं लागत असे. नवीन फ्लड मोबाइल अॅप लोकांना नायजेरियातील कुठल्या भागातील पुराच्या धोक्यावर लक्ष ठेवायला मदत करेल, असा विश्वास एनआयएचएसएने व्यक्त केला. प्रचंड पावसाने व्यावसायिक व निवासी भागांमध्ये रस्ते तुंबण्याची शक्यता असल्यामुळे लोकांना सतर्क राहण्याचा इशारा देणारे सुरुवातीचे संकेत दिले जात आहेत. तरुण लोक वगळता इतरांमध्ये अशा आधुनिक तंत्राधारित सेवा वापरण्याचं प्रमाण कमी आहे, त्यामुळे ग्रामीण भागांमधील संभाव्य वापरकर्ते आणि मोबाइल फोन नसलेले लोक यांना यातून वगळलं जातं. हे व असे इतर बदल केले नाहीत, तर वाढत्या समुद्रपातळीमुळे या शतकात लेगॉसमधील लाखो लोकांना विस्थापित व्हावं लागेल. सखल भागातील मकोकोसारखे प्रदेश सर्वाधिक असुरक्षित आहेत. पण समुद्राजवळ कसं राहावं हे शिकून, जलमार्गांचा वापर करून, शहराच्या किनारपट्टीचं संरक्षण करून आणि पूर येण्याची शक्यता आधी लक्षात घेऊन आफ्रिकेतील हे सर्वांत मोठं शहर तरंगत तरंगत तग धरण्याचा प्रयत्न करतं आहे. हे वाचलंत का? (बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम, यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.रोज रात्री8 वाजता फेसबुकवर बीबीसी मराठी न्यूज पानावर बीबीसी मराठी पॉडकास्ट नक्की पाहा.)


وأمرت المحكمة العليا بحذف كلمة "بكر" ووضع صفة "غير متزوجة" بدلا منها، مع الإبقاء على الحالتين الأخريين في العقد دون تغيير وهما "أرملة" و "مطلقة". ورحبت منظمات حقوق المرأة، التي قالت إن كلمة "بكر" مسيئة، بالحكم الصادر يوم الأحد. وفي واقعة منفصلة قالت المحكمة إن العريس يتعين عليه من الآن فصاعدا أن يعلن عن حالته الاجتماعية. وكانت منظمات حقوق المرأة قد انتقدت قوانين الزواج في بنغلاديش، ذات الأغلبية المسلمة، واعتبرتها تقييدية وتمييزية. وتُجبَر العديد من الفتيات في البلاد على زواج المصلحة في سن مبكرة للغاية. ماذا حكمت المحكمة؟ قالت المحكمة إنه يجب حذف كلمة "كوماري" البنغالية من عقود تسجيل الزواج. وتُستخدم الكلمة لوصف غير المتزوجات، لكن يمكن أن تعني أيضا "البكر". ونجح محامو المنظمات الحقوقية التي رفعت الدعوى القضائية في عام 2014 في إثبات أن عقود الزواج تسيء وتنتهك خصوصية المرأة. وقالت المحكمة يوم الأحد إن الكلمة البنغالية "أوبيباهيتا"، والتي تعني بشكل لا لبس فيه "امرأة غير متزوجة"، يجب أن تستخدم من الآن بدلا من كلمة "كوماري". وفي قرار منفصل طلبت المحكمة إعلان العريس حالته الاجتماعية إذا كان غير متزوج أو مطلق أو أرمل. ومن المتوقع أن تدخل التغييرات حيز التنفيذ في غضون بضعة أشهر عندما يُنشر رسميا حكم المحكمة الكامل. ماذا كان رد الفعل؟ نقلت أنباء عن المحامية في القضية، عينون نهار صديقي قولها "إنه حكم تاريخي." وأعربت عن أملها في أن يساعد الحكم في تعزيز حقوق المرأة في بنغلاديش. وفي ذات الوقت قال موظف محلي في دائرة تسجيل عقود زواج إنه وزملاءه ينتظرون أن تبلغهم السلطات رسميا بالتغييرات في العقود. وقال موظف آخر يعمل في تسجيل عقود الزواج، ويدعى محمد علي أكبر سركر، لوكالة رويترز للأنباء: "عقدت زيجات عديدة في مدينة دكا وكنت دائما أواجه سؤالا بشأن سبب تمتع الرجال بالحرية في عدم الكشف عن حالتهم، بينما المرأة لا تفعل ذلك، وكنت أخبرهم دائما أن هذا الأمر ليس في يدي". وأضاف: "أعتقد أن أحدا لن يسألني هذا السؤال بعد الآن".

याआधी बांगलादेशात विवाह नोंदणी फॉर्मवर महिलांना 'कुमारी' म्हणजेच 'व्हर्जिन' आहोत की नाही, ते सांगावं लागत होतं. मात्र, आता 'कुमारी' शब्द काढून टाकण्याचा आदेश न्यायालयानं दिलाय. 'कुमारी' शब्दाऐवजी आता 'ओबीबाहिता' हा बंगाली शब्द विवाह नोंदणी फॉर्मवर वापरला जाणार आहे. ओबीबाहिता' शब्दाचा अर्थ 'अविवाहित' असा होता. मात्र, याच फॉर्मवरील 'विधवा' आणि 'घटस्फोटित' हे दोन शब्द कायम राहतील. 'कुमारी' शब्द अपमानकारक असल्याचा आरोप बांगलादेशातील महिला अधिकारांसाठी लढणाऱ्या कार्यकर्त्यांनी केला होता. न्यायालयानं हा शब्द काढून टाकल्यानं या कार्यकर्त्यांनी निर्णयाचं स्वागत केलंय. बांगलादेशातील विवाहविषयक कायदे हे बंधनं आणणारे आणि भेदभावपूर्ण आहेत, अशी टीका स्त्री हक्कांसाठी लढणाऱ्या गटांनी केलीय. लहान वयातच मुलींचं लग्न लावून देण्याचं प्रमाण बांगलादेशात जास्त आहे. तेही मुलींच्या इच्छेने नव्हे, तर आई-वडीलच त्यांचा जोडीदार ठरवतात. कोर्टानं नव्या आदेशात काय म्हटलंय? 'कुमारी' हा बंगाली शब्द विवाह नोंदणी फॉर्मवरून काढून टाकावा, असं बांगलदेशच्या न्यायालयानं म्हटलंय. लग्न झालेलं नाही, अशा अर्थासाठी हा शब्द फॉर्ममध्ये होता, मात्र याचा अर्थ 'व्हर्जिन आहात की नाही' असाही निघत होता. विवाह नोंदणी फॉर्मवरून 'कुमारी' शब्द काढून टाकण्यासाठी 2014 साली न्यायालयात याचिका दाखल करण्यात आली होती. या याचिकाकर्त्याच्या वकिलानं यशस्वी युक्तीवाद केला. हा शब्द म्हणजे महिलांसाठी अपमानकारक आणि महिलांचं खासगी आयुष्याला धोका पोहोचवणारा आहे, असं न्यायालयाला सांगितलं होतं. 'कुमारी' शब्दाऐवजी आता 'ओबीबाहिता' हा बंगाली शब्द विवाह नोंदणी फॉर्मवर वापरला जाणार आहे. 'ओबीबाहिता' शब्दाचा अर्थ 'अविवाहित' असा होतो. त्याचवेळी, न्यायालयानं पुरुषांनाही ते अविवाहित, घटस्फोटित की विधूर आहेत, हे विवाह नोंदणी अर्जावर उल्लेख करण्यास सांगितलंय. येत्या काही महिन्यात हा निर्णय बांगलादेशमध्ये लागू होईल. बांगलादेशात न्यायालयाच्या निर्णयावर प्रतिक्रिया काय उमटल्या? "हा एक ऐतिहासिक निर्णय आहे" असं याच खटल्यातील वकील असणाऱ्या अन्युन नहार सिद्दिका म्हणाल्या. बांगलादेशातील महिलांच्या हक्कांना आणखी बळ मिळण्यासाठीही याचा उपयोग होईल, अशीही आशा त्यांनी व्यक्त केली. बांगलादेशातील विवाह नोंदणी कार्यालयातील अधिकारी म्हणाले, आम्ही आता विवाह नोंदणी फॉर्मवर बदलाच्या अधिकृत आदेशाची वाट पाहत आहोत. "मी आतापर्यंत अनेकांच्या लग्नांची नोंदणी केलीय. मला अनेकदा विचारलं गेलंय की, पुरूषांना व्हर्जिनिटी लपवण्याचं स्वातंत्र्य असतं, मग महिलांन का नाही? पण ते माझ्या हातात नव्हतं, असंच नेहमी सांगायचो. पण आता असे प्रश्न मला विचारले जाणार नाहीत, अशी आशा आहे," असं विवाह नोंदणी कार्यालयातील अधिकारी रॉयटर्स या वृत्तसंस्थेशी बोलताना म्हणाले. हेही वाचलंत का? (बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम, यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


عوض محمد أحمد بن عوف وقال وزير الدفاع، عوض بن عوف، في كلمة بثها التلفزيون الحكومي إن الجيش قرر الإشراف على فترة انتقالية لمدة سنتين، تعقبها انتخابات. وأضاف أنه تم فرض حالة طوارئ لمدة ثلاثة أشهر. واستمرت الاحتجاجات ضد البشير، الذي يحكم السودان منذ عام 1989، عدة أشهر. وأعلن بن عوف "اقتلاع النظام"، وأن البشير متحفظ عليه في "مكان آمن". وقال إن البلاد عانت من "سوء الإدارة، والفساد وغياب العدالة". كما أعلن وزير الدفاع تعليق العمل بالدستو، وحظر تجوال ليلا لمدة شهر، إضافة إلى إغلاق المعابر الحدودية حتى إشعار آخر، وإغلاق المجال الجوي لمدة 24 ساعة. والبشير مطلوب وفقا لمذكرة توقيف دولية، صادرة عن المحكمة الجنائية الدولية، التي تتهمه بارتكاب "جرائم حرب" و"جرائم ضد الإنسانية"، في منطقة دارفور بغرب السودان. كيف كان رد فعل المتظاهرين؟ اعتبر تجمع المهنيين السودانيين أن بيان الجيش "انقلابا" من شأنه أن يعيد إنتاج "الوجوه والمؤسسات نفسها التي ثار شعبنا العظيم عليها". وحث المواطنين على مواصلة الاعتصام خارج مقر قيادة الجيش والبقاء في شوارع المدن في جميع أنحاء البلاد. وجاء في بيان تجمع المهنيين، الذي لعب دورا بارزا في تنظيم الاحتجاجات: "يسعى هؤلاء الذين دمروا البلاد وقتلوا الناس إلى سرقة كل قطرة دم وعرق سكبها الشعب السوداني في ثورتهم التي هزت عرش الطغيان". وقال التجمع في وقت سابق إن أي إدارة انتقالية يجب ألا تضم أي شخص مما أسماه بـ"النظام المستبد". ردود فعل دولية ناشد الأمين العام للأمم المتحدة أنطونيو غوتيريش "الجميع التحلي بالهدوء وبأقصى درجات ضبط النفس"، كما حث على انتقال يلبي "الطموحات الديمقراطية" للشعب. وقال دبلوماسيون إن مجلس الأمن التابع للأمم المتحدة سيناقش الوضع في اجتماع مغلق يوم الجمعة بدعوة من الولايات المتحدة وفرنسا وبريطانيا وألمانيا وبلجيكا وبولندا. وقال وزير الخارجية البريطاني جيريمي هنت إن تشكيل مجلس عسكري لمدة عامين "ليس حلا". وأضاف على تويتر: "نحتاج إلى رؤية تحرك سريع نحو قيادة تمثيلية ومدنية شاملة. وعلينا أن نضمن عدم وقوع المزيد من العنف". كما أدان الاتحاد الأفريقي تولي الجيش السلطة، وقال رئيس مفوضية الاتحاد الإفريقي موسى فقي محمد إن بيان الجيش السوداني لا يمثل "استجابة مناسبة" للتحديات التي تواجه البلاد وتطلعات شعبها. ودعت روسيا إلى الهدوء، وقالت إنها تراقب الوضع. وأعرب ديمتري بيسكوف، المتحدث باسم الرئاسة الروسية، عن أمله في ألا تتضرر العلاقات الثنائية، أيا كان من في السلطة. وأشاد كومي نايدو، الأمين العام لمنظمة العفو الدولية، بشجاعة الشعب السوداني، لكنه قال إنه "يشعر بالقلق إزاء مجموعة التدابير الطارئة" التي أعلنها الجيش. وقال أيضا في بيان إن العدالة "طال انتظارها" بالنسبة للبشير. وأضاف نايدو: "عمر البشير مطلوب في بعض أبشع انتهاكات حقوق الإنسان في جيلنا، ونحن نحتاج إلى أن نراه في النهاية يتحمل المسؤولية". متظاهرون يحتفلون ببيان الجيش ما الدافع وراء المظاهرات؟ بدأت المظاهرات احتجاجا على ارتفاع تكاليف المعيشة، ولكن المتظاهرين صعدوا احتجاجاتهم مطالبين بتنحي الرئيس وحكومته. وأمرت الشرطة قواتها ألا تتدخل ضد المتظاهرين، ولكن جماعات حقوق الإنسان وجهت انتقادات للحكومة لقمع المتظاهرين. متظاهرون يحيون الجيش ويقول مسؤلون حكوميين إن 38 شخصا قتلوا منذ بداية الاحتجاجات في ديسمبر/كانون الاول، لكن منظمة هيومن رايتس ووتش قالت إن العدد أكبر. وفي فبراير/شباط بدا كما لو أن البشير سيستقيل، ولكنه أعلن حالة الطوارئ العامة في البلاد. من هو عمر البشير؟ البشير ضابط سابق في الجيش، لكنه استولى على السلطة عام 1989 في انقلاب عسكري. وشهد حكمه حربا أهلية. وانتهت الحرب مع جنوب السودان عام 2005، وأعلن الجنوب استقلاله عام 2011. وشهد أقليم دارفور، غربي البلاد، حربا أهلية أخرى. ووجهت المحكمة الجنائية الدولية اتهامات للبشير بارتكاب جرائم حرب وجرائم ضد الإنسانية في دارفور. البشير وعلى الرغم من إصدار المحكمة الجنائية الدولية مذكرة اعتقال بحقه، فاز البشير بانتخابات متعاقبة عامي 2010 و2015. ولكن فوزه الأخير شهد مقاطعة أحزاب المعارضة الرئيسية. وأدى صدور مذكرة الاعتقال إلى حظر سفر البشير، ولكنه قام بزيارات رسمية لمصر والسعودية وجنوب أفريقيا. واضطر البشير لمغادرة جنوب افريقيا في يونيو/حزيران 2015 بعدما بحثت محكمة إمكانية تنفيذ مذكرة الاعتقال.

राष्ट्रीय वाहिनीशी बोलताना अवाद इब्न औफ म्हणाले, लष्कराने दोन वर्षांच्या संक्रमण काळानंतर निवडणुका घेण्याचे निश्चित केले आहे. तसेच तीन महिन्यांची आणीबाणी लागू केल्याचेही ते म्हणाले. बशीर 1989पासून सुदानचा कारभार पाहात होते. त्यांच्याविरोधात अनेक महिने आंदोलनं सुरू होती. इब्न औफ म्हणाले, त्यांची 'राजवट' संपुष्टात आली असून बशीर यांना सुरक्षित जागी ठेवण्यात आले आहे. सुदानची राज्यघटना स्थगित करण्यात आली असून पुढील सूचना येईपर्यंत सीमा बंद करण्यात आल्या असून देशाचे हवाईक्षेत्र 24 तासांसाठी बंद ठेवण्यात आले होते. सुदानच्या पश्चिमेस डार्फर भागामध्ये मानवतेविरोधात युद्ध पुकारणे तसेच मानवतेविरोधात गुन्हा असे आरोप ठेवून इंटरनॅशनल क्राइम कोर्टाने बशीर यांच्याविरोधात अटक वॉरंट बजावले होते. अर्थात त्यांच्या अटकेनंतर पुढे काय होईल हे निश्चित नाही. नक्की काय घडले आहे? एएफपी वृत्तसंस्थेने दिलेल्या माहितीनुसार, गुरुवारी सकाळी लष्कराची वाहने खार्टुम येथील वसाहतीमध्ये आली. या वसाहतीमध्ये संरक्षण मंत्रालय, लष्कराचे मुख्यालय आणि बशीर यांचे निवासस्थान आहे. लष्करच पुढील माहिती प्रसिद्ध करेल असा संदेश प्रसिद्ध करत सरकारी टीव्ही वाहिनी आणि रेडिओने प्रसारण थांबवले. रॉयटर्सने दिलेल्या माहितीनुसार हजारो आंदोलकांनी खार्टुमच्या मध्यवर्ती भागात मोर्चा काढून 'सरकार पडले आहे, आम्ही जिंकलो' अशा घोषणा दिल्या. हे आंदोलन का झाले? महाग होत चाललेल्या राहणीमानामुळे या आंदोलनाची ठिणगी पडली. मात्र आंदोलकांनी नंतर राष्ट्राध्यक्षांनी राजीनामा द्यावा आणि हे सरकार जावे अशी मागणी सुरू केली. गेल्या आठवड्यात या आंदोलनातील ज्येष्ठ सदस्य ओमर अल- डिगिएर यांनी एएफपीला सांगितले, "ही क्रांतीच आहे." आंदोलकांच्या विरोधात हस्तक्षेप करू नका असे पोलिसांना सांगण्यात आले होते. मात्र आंदोलकांना दडपण्याच्या सरकारच्या प्रयत्नांवर मानवाधिकार संघटनांनी जबरदस्त टीका केली आहे. सरकारी अधिकाऱ्यांनी दिलेल्या माहितीनुसार डिसेंबरपासून सुरु झालेल्या आंदोलनात 38 लोकांचा मृत्यू झाला आहे. मात्र मृतांचा आकडा याहून मोठा असावा असा दावा मानवाधिकार संघटानांनी केला आहे. फेब्रुवारीमध्ये, राष्ट्राध्यक्ष स्वतः पायउतार होतील असं वाटलं होतं मात्र बशीर यांनी राष्ट्रीय आणीबाणी जाहीर केली. हेही वाचलंत का? (बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम, यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


لكن المثير في الأمر أن الصدفة دفعت هذا القائد الشاب ليصبح زعيما في التنظيم. وكانت الجهود كلها منصبة على إعداد سعد بن لادن، الابن البكر لأسامة بن لادن، لخلافته في قيادة التنظيم، والذي شارك بالفعل في التخطيط للكثير من العمليات. لكنه قُتل بصاروخ أمريكي في غارة جوية في باكستان عام 2009، وهو في الثلاثين من عمره. وهنا، تحول الرهان إلى شقيقه الأصغر حمزة. وأفادت خطابات بخط يد أسامة بن لادن، عُثر عليها في الحي السكني الذي اختبأ فيه عند مقتله عام 2011، أنه كان يُعد حمزة لخلافته في التنظيم، والانتقام لقتل سعد. وحمزة هو ابن خيرية صابر، واحدة من زوجات أسامة بن لادن الثلاث. وهي حاصلة على شهادة الدكتوراه في علم نفس الأطفال، وأكاديمية سابقة في جامعة الملك عبدالعزيز بجدة. وأُلقي القبض عليها في محل إقامتها مع زوجها في الحي السكني في بلدة أبوت آباد، حيث قُتل في الغارة الجوية التي شنتها الولايات المتحدة على المنطقة عام 2011. ويعتقد أن حمزة ووالدته وبعض أفراد أسرة بن لادن كانوا قد انتقلوا إلى إيران في أعقاب هجمات 11 سبتمبر/أيلول 2001، وأنه بقي تحت الإقامة الجبرية في إيران لفترة طويلة. وأشارت وثائق عُثر عليها في مقر إقامة بن لادن إلى أن التنظيم كان يعمل على الجمع بين الأب وابنه. ظهور محدود وظهر حمزة لأول مرة عام 2001، وهو يقف بين مجموعة من مقاتلي طالبان في أفغانستان، في شريط أذاعته قناة الجزيرة أثناء الغزو الأمريكي لأفغانستان. ومع تولي أيمن الظواهري قيادة التنظيم، يُرجح أن حمزة - هو من مواليد عام 1991 - أصبح هو الرجل الثاني. لكن الجهاز الدعائي للقاعدة قدّم حمزة لأول مرة عام 2015، بصفته عضوا في التنظيم. ونُشر تسجيل صوتي له في أغسطس/آب، دعا فيه إلى الجهاد ضد الولايات المتحدة وحلفائها. ثم ظهر حمزة مرة أخرى في يوليو/تموز 2016، في خطاب صوتي بعنوان "كلنا أسامة"، توعد فيه الولايات المتحدة بالانتقام لمقتل والده. وقال: "سنواصل ضرباتنا واستهدافنا لكم في بلادكم وفي الخارج، ردا على قمعكم لشعوب فلسطين وأفغانستان وسوريا والعراق واليمن والصومال، وباقي أرض المسلمين، التي لم تسلم من غزوكم". وأضاف أن "انتقام الأمة الإسلامية للشيخ أسامة، رحمه الله، ليس انتقاما لشخص أسامة، وإنما انتقام للذين دافعوا عن الإسلام". كان حمزة (إلى اليمين) صبيا عندما ظهر في هذا التسجيل عام 2001 وفي يناير/كانون الثاني 2017، أُدرج حمزة بصفة رسمية ضمن قائمة العقوبات الأمريكية للإرهابيين. وتقضي هذه العقوبات بمنعه من التعامل مع أي شركة أمريكية أو امتلاك عقارات في الولايات المتحدة. وقالت وزارة الخارجية الأمريكية آنذاك إنها تُبلغ المجتمع الدولي أن "حمزة بن لادن انخرط في الإرهاب". تعزيز القيادة بالزواج ولاحقا، في نوفمبر/تشرين الثاني من نفس العام، نشرت وكالة الاستخبارات الأمريكية وثائق عُثر عليها في مقر إقامة أسامة بن لادن. ومن بين هذه الوثائق تسجيل بالفيديو لزفاف حمزة، يظهر فيه وهو شاب في مقتبل العمر. لكن هذا الفيديو لم يكن آخر ما سمع العالم عن زواج حمزة. ففي أغسطس/آب 2018، انفردت صحيفة الغارديان البريطانية بنشر خبر زواج حمزة من ابنة محمد عطا، قائد المجموعة التي نفذت هجمات سبتمبر/أيلول عام 2001. ونقلت الصحيفة الخبر عن أحمد وحسن العطاس، الأخوين غير الشقيقين لبن لادن. وكذلك عن والدة بن لادن، عليا غانم، التي ما زالت على اتصال بزوجات بن لادن وأفراد أسرته الذي عادوا إلى المملكة العربية السعودية بعد أن منحهم ولي العهد السابق محمد بن نايف ملجأ. ويشير محللون إلى أن هذه الزيجة تؤكد أن "المرتبطين" بهجمات الحادي عشر من سبتمبر ما زالوا يشكلون المحور الرئيسي في قيادة تنظيم القاعدة. وأكدت الأسرة آنذاك أنها لم تسمع أي أخبار عن حمزة أو تتلقى أي رسائل منه. ولا يُعرف بالتحديد مكان إقامة حمزة. لكن الأسرة قالت إنه قد يكون في المنطقة الحدودية بين أفغانستان وباكستان.

हामझा बिन लादेन अल कायदामध्ये सक्रिय झाला आहे आणि त्याच्या दहशतवादी कारवाया सुरू झाल्या असल्याची माहिती गुप्तहेर खात्यांकडे आली आहे. ओसामा बिन लादेनच्या मृत्यूचा बदला घ्या असं आवाहन त्यानं व्हीडिओतून केलं होतं. वडिलांच्या मृत्यूचा बदला घेण्यासाठी अमेरिका आणि त्याच्या सहकारी देशांवर हल्ले करा असं तो या व्हीडिओत सांगतो. हामझा बिन लादेनबद्दल काय माहिती आहे? हामझा बिन लादेन हा 30 वर्षांचा असावा असा अंदाज आहे. दोन वर्षांपूर्वी अमेरिकेनं त्याला आंतरराष्ट्रीय दहशतवादी घोषित केलं होतं. 2001 साली ज्या चार विमानांचं अपहरण करण्यात आलं होतं त्यापैकी एका विमानाचं अपहरण मोहम्मद आट्टाने केलं होतं. त्या आट्टाच्या मुलीसोबत हामझानं लग्न केलं आहे, अशी माहिती गुप्तहेर खात्याकडे आहे. ओसामा बिन लादेनवर जेव्हा कारवाई करण्यात आली त्यावेळी अमेरिकेच्या हाती जी कागदपत्रं लागली होती त्यातून असं समजलं आहे की ओसामा बिन लादेननं आपला मुलगा हामझा लादेनला अल-कायदाची जबाबदारी देण्याच्या हालचाली सुरू केल्या होत्या. अल कायदाचा भविष्यातला नेता म्हणून त्याची तो तयारी करून घेऊ लागला होता. हामझा हा त्याचा सर्वांत लाडका मुलगा होता म्हणून तो त्याला नेतृत्वासाठी तयार करू लागला होता. हामझा आपल्या आई बरोबर वर्षभर इराणमध्ये होता. त्याच ठिकाणी त्याचं लग्न ठरलं. काही रिपोर्ट्स असं देखील म्हणत आहेत की तो पाकिस्तान, अफगाणिस्तान, सीरियामध्ये होता. हामझा सध्या अफगाणिस्तान-पाकिस्तान सीमेवर असावा आणि तो इराणमध्ये जाऊ शकतो पण तो दक्षिण मध्य आशियात कुठेही असू शकतो, असं असिस्टंट सेक्रेटरी फॉर डिप्लोमॅटिक सेक्युरिटी मायकल इव्हानॉफ यांनी सांगितलं. ओसामाच्या मृत्यूनंतर अल-कायदाचं काय झालं? 2001मध्ये अमेरिकेत दहशतवादी हल्ले झाल्यानंतर अमेरिकेनं अफगाणिस्तानमध्ये अनेक दहशतवादी तळांवर हल्ले सुरू केले. या हल्ल्यामुळे तालिबानची वाताहत झाली, पण त्याच बरोबर ओसामा बिन लादेन आणि त्याची संघटना फोफावली. आयसिसच्या उत्कर्षानंतर अल कायदा ही संघटना काहीशी मागे पडली. आयसिसकडेच निधी आणि लढवय्ये वळू लागले. त्यांनी पाश्चिमात्य देशात अनेक हल्ले घडवून आणले. आयसिसच्या उत्कर्षानंतर अल कायदा शांत झालं का असं विचारलं असता तज्ज्ञ सांगतात हे त्यांचं धोरण आहे. "गेल्या काही वर्षांत अल-कायदा तुलनेनं शांत वाटत आहे, पण हे त्यांचं धोरण असू शकतं. त्यांचं समर्पण नाही." असं अमेरिकेचे दहशतवाद विरोधी समन्वयक नाथन सेल्स सांगतात. "सध्या अल कायदा स्थिर बसलेलं नाही. ते त्यांच्या संघटनेची पुनर्बांधणी करत आहेत. ते अमेरिकेला आणि त्यांच्या मित्र देशांना अजूनही धमक्या देत असतात. लक्षात घ्या अल कायदाकडे आपल्यावर हल्ला करायची क्षमता आणि उद्दिष्ट दोन्ही आहे," सेल्स सांगतात. हेही वाचलंत का? (बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम, यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


نشرت دافني كاروانا غاليزيا تقارير قاسية عن الفساد في الحكومة المالطية كانت والدتي قد نشرت مدونة تسخر فيها من مرشح لرئاسة الوزارة في يوم الانتخابات، فقدم أحد مؤيديه شكوى ضدها لدى الشرطة. وهكذا أُرسل المحقق إلى منزلنا منتصف الليل وهو يحمل مذكرة إلقاء قبض بحقها، بتهمة سماها "التعبير غير القانوني عن الرأي". كنتُ وقتها أعمل في الطرف الآخر من العالم، وكان معارف يرسلون لي أشرطة تظهرها وقد أُطلق سراحها من مركز للشرطة في الواحدة والنصف بعد منتصف الليل وهي ترتدي قميص والدي. ولكن، وبعد ساعات قلائل، كانت والدتي تعاود الكتابة عبر الانترنت واصفة ما تعرضت له من انتهاكات وتسخر من مخاوف رئيس الحكومة الجديد ومن مظهرها هي. وكتبت "أعتذر لمظهري غير المرتب، ولكن عندما تدهم فرقة مكافحة الجريمة منزلك لاعتقالك في الليل، لن تفكر في تمشيط شعرك أو وضع مسحوق تجميل". والآن، كلف المحقق نفسه الذي اعتقل أمي تلك الليلة بالتحقيق في مقتلها. ماثيو وأمه في اليوم الذي اغتيلت فيه، كانت أمي، دافني كاروانا غاليزيا، قد ذهبت إلى البنك لاستعادة حسابها الذي كان قد جمد بطلب من أحد وزراء الحكومة. كانت قد بلغت الـ 53 من عمرها وكانت في قمة نشاطها الصحفي الذي امتد لثلاثين عاما. ولكنها قُتلت في تلك الرحلة، إذ فجرت عن بعد عبوة ناسفة وزنها نصف كيلوغرام زُرعت تحت مقعد سيارتها. احتفل مؤيدو الحكومة بعملية الاغتيال علنا، وهو أمر ذكرني بأولئك الذين فرحوا باغتيال الصحفي التركي الأرمني هرانت دينك. وألمح آخرون إلى أني قد دبرت العملية، أو أن أمي خاطرت برضا بحياتها، وهو الاتهام نفسه الذي وجه الى الصحفي الأمريكي،جيمس فولي، الذي خطف وقتل في سوريا. اغتيال دافني كاروانا غاليزيا لم يجب أن تهمنا هذه الجرائم؟ إن الانتشار الحر للمعلومات والآراء، الذي يقع في صلب عمل الصحفيين، يخلق مجتمعات أكثر عدلا وحرية. وهذا ما قاله شقيقي أمام تجمع لديبلوماسيين أوروبيين بعد اغتيال والدتي بفترة قصيرة وعندما كنا ما زلنا في فترة التأبين. وقال "إنه يخلق مجتمعات أكثر ثراء ومرونة، أو بعبارة أخرى، مجتمعات تستحق أن يعيش المرء فيها". بعد اغتيال والدتنا، كان عزاؤنا الوحيد هو الدعم والمساندة والحزن الذي شعرنا به من شتى الناس. كان ذلك مفاجئا لي، وذكرني بقول لأحد الأصدقاء "الناس الجيدون موجودون في كل مكان. ما عليك إلا أن تبحث عنهم". إن الرغبة في العيش في مجتمع حر ومنفتح، مجتمع يطبق فيه القانون على الجميع دون تمييز وتُحترم فيه حقوق الانسان، هي رغبة انسانية جامعة. ولكن ككثير من الرغبات تشهد هذه الرغبة مدا وجزرا بين الفينة والأخرى. ولكن، وفي كثير من الأحيان، نستدرك بعد فوات الأوان أن الناس السيئين القليلين سيبقون معنا مثل الأمراض، ويسعون للسيطرة علينا. إن المهمة التي كرسنا أنفسنا - أنا وأخوتي ووالدي - لها منذ اغتيال والدتي مهمة كبيرة وصعبة، إذ نريد أن نحصل على العدالة بعد مقتلها والعدالة في التحقيق، كما نريد ألا يحصل أمر مشابه في المستقبل. ولا يوجد لدينا إلا القليل من الوقت لأي شيء آخر الآن. ماثيو (إلى اليسار) وأخوه بول يناضلون في سبيل الحصول على العدالة نيابة عن والدتهما ضمن أسرتنا، نتحدث بين الفينة والأخرى عن انعدام صبرنا من التقاعس والفتور الذي تقابل به قضيتنا، خصوصا من جانب المسؤولين. ونجد صعوبة في الامتناع عن انتقاد كسلهم وعدم مبالاتهم. قال لي أبناء الصحفي التركي، أوغور مومتشو، يوما إنه بعد اغتيال والدهم بعبوة ناسفة، برر مدير الشرطة إخفاق جهازه في منع الجريمة بالقول "لا نتمكن من عمل أي شيء، إذ نُواجه بجدار من الطابوق". وكان رد والدتهم على ذلك القول: "أزيلوا طابوقة ثم أخرى حتى تزيلون الجدار كله". وهذا الذي ما نعمله منذ اغتيال والدتنا. كان المبدأ الذي يقودني منذ البداية هو عمل أفضل ما نستطيع عمله مهما كانت النتائج. وأعتقد الآن أن العملية بحد ذاتها لا تقل أهمية عن أهدافها. فنحن نقود تغييرا ثقافيا ونخلق احتراما أكثر لحرية التعبير باسلوب لا يقل بساطة عن إجبار الدولة على القيام بواجبها في توفير العدالة. وانضممنا إلى آخرين يحاولون إزالة مرض "انعدام الحرية"، ويعلمون العالم كيفية احترام حقوق الانسان. قال لنا الكاتب، يامين رشيد، قبل 5 أيام فقط من مقتله طعنا خارج بيته في المالديف في عام 2017، "الحرية تبدأ بحرية الضمير". وقال "بدون هذه حرية التفكير الأساسية هذه، ماذا عساك أن تفعله بالحريات الأخرى؟" وكما مع اغتيال والدتي برهن اغتياله على أنه لا احترام لهذه الحريات في بلداننا. المهمة ليست حكرا علينا، نحن أسر القتلى، للنضال في سبيل هذه الحريات. هذه المسؤولية أالقيت على عاتقنا ولكننا لن نتمكن من تحملها لوحدنا بل نحتاج إلى الناس الجيدين في كل مكان للانضمام الينا. مظاهرة تطالب بالعدالة لدافني كاروانا غاليزيا . يوم حرية الصحافة العالمي أعرف أن هناك المزيد منا. تذكروا أن الصحفي السعودي، جمال خاشقجي، كان محبوبا من قبل كثيرين في كل مكان. ولكن كان يكفي أن يكرهه شخص واحد ليقتله. وفي كل هذه الاغتيالات، بما فيها اغتيال والدتي، يغيب أي دليل على أن الدول تبذل أي جهود في سبيل مقاضاة المسؤولين عنها. ولذا بدأنا بازالة الطابوقة الأولى: أي بالطلب من مالطا بأن تجري تحقيقا رسميا علنيا للتوصل إلى سبب إخفاقها في منع اغتيال واحدة من أبرز صحفياتها. بعد ذلك، سننتقل إلى طابوقة أخرى. أتمنى كل يوم أنه ما كان لوالدتي أن تضحي بحياتها في سبيل بلدها، وأن تكون عوضا عن ذلك على قيد الحياة. ولكن، وكما قالت الصحفية الآذرية، خديجة اسماعيلوفا، التي وصفت منظمات حقوقية احتجازها بأنه "مروع"، "إذا كنا نحب فعلا، نريد من الذين نحبهم أن يكونوا كما هم". وهكذا كانت دافني، المقاتلة والبطلة. الأمر الذي لن تعرف به أمي أن مقتلها ألهم الآلاف من الأفعال البطولية في مالطا وفي غيرها من البلدان. وأريد أن أعتقد بأن كل هذه الأفعال البطولية قد حمت صحفيين شجعان بطريقة أو بأخرى من المصير الدامي الذي واجهته والدتي. قتل الصحفي السعودي جمال خاشقجي في مقر قنصلية بلاده في اسطنبول في تشرين الأول / أكتوبر 2018 حول هذا المقال ماثيو كاروانا غاليزيا صحفي وابن الصحفية دافني كاروانا غاليزيا التي اغتيلت في تفجير في تشرين الأول / أكتوبر 2017. ويمكنكم التواصل معه عبر تويتر هنا.

मॅथ्यू आपली आई डॅफ्नीसोबत माझ्या आईने पंतप्रधानपदासाठीच्या एका उमेदवारावर एक व्यंगात्मक ब्लॉग लिहिला होता आणि त्या उमेदवाराच्या समर्थकाने त्या ब्लॉगविरोधात पोलीस तक्रार केली होती. या तक्रारीच्या आधारावर तिला अटक करण्यासाठी आमच्या घरी मध्यरात्री एक गुप्तहेर पाठवण्यात आला. त्याच्याकडे अटक वॉरंट होतं आणि 'बेकायदेशीर अभिव्यक्ती' असं कारण पुढे करत तिला अटक करण्यात आली. त्यावेळी मी परदेशात नोकरी करत होतो आणि लोक मला तिचे व्हीडिओ पाठवत होते. रात्री दीड वाजता तिला पोलीस ठाण्यातून सोडण्यात आलं. त्यावेळी तिने माझ्या वडिलांचा शर्ट घातला होता. घटनेच्या काही तासानंतर लगेच ती ऑनलाईन दिसली. ती तिच्या वेबसाईटवर सर्व मांडत होती. त्या लेखात तिने मध्ये-मध्ये पंतप्रधानांना वाटत असलेल्या असुरक्षिततेवर चिमटेही काढले आणि स्वतःच्या त्या शर्टमधल्या अवस्थेवर विनोदही केले होते. या लेखात तिने लिहिलं, "माझ्या त्या अवताराबद्दल मी माफी मागते. मात्र जेव्हा मध्यरात्री पोलीस तुम्हाला अटक करायला तुमच्या घरी येतात, तेव्हा केस विंचरणे, पावडर, ब्लशर लावणे आणि कपाटातून छान ड्रेस काढून घालणे, या गोष्टी तुमच्या डोक्यातही येत नाहीत." ज्या अधिकाऱ्याने माझ्या आईला अटक केली होती आज तोच तिच्या खुनाचा तपास करतोय. डॅफ्नी कॅरुआना गॅलिझिया, हे माझ्या आईचं नाव. ज्या दिवशी तिची हत्या झाली, त्यादिवशी ती बँकेत गेली होती. एका मंत्र्याने तिचं बँक खातं गोठवलं होतं. खात्याचे अधिकार परत मिळावे, यासाठी ती बँकेत गेली होती. ती फक्त 53 वर्षांची होती आणि तीस वर्षांच्या आपल्या पत्रकारितेच्या कारकिर्दीतल्या शिखरावर होती. तिच्या कार सीटखाली अर्धा किलो स्फोटकं एका यंत्रात घालून लावण्यात आली होती आणि रिमोटच्या साहाय्याने स्फोट घडवण्यात आला. सरकारच्या समर्थकांनी या हत्येचा खुलेआम जल्लोष साजरा केला होता. या घटनेमुळे मला, 'ह्रांत डिंक' या टर्किश-अमेरिकन वृत्तपत्र संपादकाची गोळ्या घालून हत्या झाली होती, त्या प्रसंगाची आठवण ताजी झाली. मीच माझ्या आईच्या हत्येचा कट रचल्याचा अप्रत्यक्ष आरोप काहींनी केला. तर काहींनी तिने स्वतःच ही परिस्थिती ओढावून घेतल्याची टीका केली. जेम्स फोली या अमेरिकन पत्रकाराचं सीरियात अपहरण करून हत्या करण्यात आली होती. त्यावेळीदेखील त्यांच्यावर अशीच टीका झाली होती. मॅथ्यू (डावीकडे) आणि त्याचा भाऊ पॉल आपल्या आईच्या हत्येबाबत न्यायाची मागणी करताना. डॅफ्नी कॅरुआना गॅलिझियाची हत्या हे खून महत्त्वाचे का आहेत? आम्ही आमच्या दुःखातून पूर्णपणे सावरलोही नव्हतो, तेव्हा माझ्या भावाने युरोपातील राजनयिकांच्या शिष्टमंडळाला सांगितलं, "सत्य आणि विचार यांचा मुक्त संचार आणि पत्रकार यांच्यामुळे अधिक पारदर्शी आणि मुक्त समाज निर्मिती होत असते. यातून श्रीमंत आणि संवेदनशील समाज तयार होत असतात. दुसऱ्या शब्दात सांगायचं तर जगण्यासाठी योग्य असा सुदृढ समाज तयार होत असतो." आईच्या निधनानंतर सर्वच प्रकारच्या लोकांकडून व्यक्त होणारा पाठिंबा आणि दुःख हेच आमच्यासाठी आशेचा किरण होते. या सगळ्यामुळे मला खूप आश्चर्य वाटलं आणि मला माझ्या मित्राचे शब्द आठवले. तो एकदा म्हणाला होता, "चांगली माणसं सगळीकडेच असतात. तुम्हाला ती शोधावी लागतात." सौदी अरेबियाचे पत्रकार जमाल खाशोग्जी यांचीही गेल्या वर्षी हत्या करण्यात आली होती. मुक्त आणि खुला समाज, जिथे सर्वांसाठी समान कायदा असेल आणि मानवाधिकारांचा आदर राखला जाईल, अशा समाजाची इच्छा वैश्विक आहे. मात्र इतर अनेक इच्छांप्रमाणेच या इच्छेचीही किंमत मोजावी लागते. दुर्धर आजारांसारखी असलेली काही माणसं कायम आपल्यासोबत असणारच आहेत, याची जाणीव आपल्याला होते तोवर बराच उशीर झालेला असतो. आईच्या मृत्यूनंतर माझी भावंड, वडील आणि मी आम्ही आमच्यासाठी जे ध्येय ठरवलं ते फार मोठं आहे. ते ध्येय आहे, तिला न्याय मिळावा, तिने केलेल्या शोधपत्रकारितेला न्याय मिळावा आणि असं पुन्हा कधीच घडणार नाही, याची खात्री पटवणे, हे आमचं ध्येय आहे. इतरांची निष्क्रियता आणि उदासीनता याबद्दल आपला संयम किती कमी पडतो, याविषयी कधीकधी आमच्या कुटुंबात चर्चा होते. विशेषतः ज्यांच्याकडे सत्ता आहे त्यांच्याविषयी. त्यांचे कुटील डाव आणि त्यांची निष्क्रियता यावर प्रहार न करणं, आमच्यासाठी कठीण आहे. टर्किश पत्रकार उगूर मम्कू यांचाही कार बाँबस्फोटात मृत्यू झाला होता. त्यांच्या मुलांनी आम्हाला सांगितलं की त्यांच्या वडिलांच्या हत्येनंतर तपास अधिकाऱ्यांनी "आम्ही काहीच करू शकत नाही. आमच्या समोर विटांची भिंत आहे," असं म्हणत आपल्या अपयशावर पडदा टाकला. यावर त्यांच्या आईचं उत्तर होतं, "तर मग एक वीट काढा, मग दुसरी, जोवर संपूर्ण भिंत पडत नाही, तोवर वीट काढत राहा." आणि हेच आम्ही आमच्या आईच्या हत्येनंतर आतापर्यंत करत आलोय. सुरुवातीला मला वाटायचं काहीही झालं तरी सत्य समोर आलं पाहिजे. मात्र, आता असं वाटतं ही सर्व प्रक्रियादेखील ध्येयाइतकीच महत्त्वाची आहे. आम्ही सांस्कृतिक बदल आणि अभिव्यक्ती स्वातंत्र्याला सन्मान मिळावा, यासाठी लढतोय. त्यासाठीचा अंगीकारलेला मार्गसुद्धा अगदी सोपा आहे. यंत्रणेने त्यांचं कर्तव्य पार पाडावं आणि न्याय करावा. 'पारतंत्र्य' या आजाराविरोधात लढा देणाऱ्या आणि या प्रक्रियेत जगाला मानवाधिकारांच्या सन्मानाची शिकवण देणाऱ्या इतर संघटनांशीही आम्ही जोडलं गेलोय. 2017 साली लेखक यामीन रशीद यांची मालदीवमध्ये त्यांच्या घराबाहेर हत्या करण्यात आली. त्यांच्या हत्येच्या पाचच दिवस आधी आमच्याशी बोलताना ते म्हणाले होते, "विवेकाच्या स्वातंत्र्यापासूनच स्वातंत्र्याची सुरुवात होते. मनाचं मूलभूत स्वातंत्र्य नसेल तर इतर स्वातंत्र्याचं तुम्ही काय करणार?" माझ्या आईप्रमाणेच त्यांच्या हत्येनेही हेच सिद्ध केलंय की आपल्या देशांमध्ये या स्वातंत्र्याला काहीच किंमत नाही. स्वातंत्र्याची लढाई लढण्याची जबाबदारी केवळ हत्या करण्यात आलेल्यांची किंवा तुरुंगात असलेल्या पत्रकारांच्या कुटुंबीयांची, त्यांच्या मित्रपरिवाराची नाही. ही फार मोठी जबाबदारी आमच्या खांद्यांवर येऊन पडली आहे. मात्र ती केवळ आम्ही एकट्याने पेलू शकत नाही. त्यासाठी आम्हाला चांगल्या माणसांची साथ हवी आहे. डॅफ्नी कॅरुआना गॅलिझिया जागतिक प्रसार माध्यम स्वातंत्र्य दिवस (World Press Freedom Day) A protest demanding justice following the murder of Maltese journalist Daphne Caruana Galizia माझ्या आईसह या सर्व हत्यांमध्ये दोषींना शिक्षा व्हावी, यासाठी सत्ताधाऱ्यांकडून कुठलेच प्रयत्न होताना दिसत नाही. त्यामुळे आम्हीच पहिली वीट काढून याची सुरुवात केली आहे. आम्ही सार्वजनिक चौकशीची मागणी केली आहे. माल्टाच्या अतिशय महत्त्वाच्या पत्रकाराची हत्या रोखण्यात कोणती चूक झाली, याचा तपास आता आम्हीच करणार आहोत. त्यानंतर आम्ही दुसरी वीट काढणार. मला रोज वाटतं की माझ्या आईने देशासाठी हा त्याग केला नसता तर ती आज जिवंत असती. मात्र मानवाधिकार संघटनांनी ज्यांच्या तुरुंगवासाचं वर्णन 'कायदे धाब्यावर बसवून दिलेली शिक्षा' असं केलं आहे, ते पत्रकार खादिजा इस्माईलोव्हा यांनी म्हटल्याप्रमाणे, "आपण एखाद्यावर प्रेम करत असू तर ती व्यक्ती जी आहे तीच असावी, असं आपल्याला वाटतं. आणि डॅफ्नी तशीच होती - लढाऊ आणि हिरो." एक गोष्ट जी माझ्या आईला कधीच कळणार नाही ती म्हणजे तिच्या मृत्यूने माल्टा आणि माल्टाबाहेरही हजारो लोकांना प्रेरित केलं आहे. माझ्या आईसोबत जे झालं तसं इतर कुठल्याच पत्रकाराच्या बाबतीत होऊ नये, हे या प्रेरित झालेल्या प्रत्येकाच्या कृतीतून साधलं जावं, अशी माझी इच्छा आहे. (मॅथ्यू कॅरुआना गॅलिझिया स्वतः एक शोधपत्रकार आहेत. ते ऑक्टोबर 2017मध्ये कार बॉम्बस्फोटात ठार झालेल्या डॅफ्नी कॅरुआना गॅलिझिया यांचे सुपुत्र आहेत.) हेही वाचलंत का? (बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम, यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


عثر على أكثر من 2400 أوقية ذهب في أكبر صخرة وتزن أكبرهما حوالي 95 كغ، وقد تبين أنها تحتوي على أكثر من 2400 أوقية من الذهب، بحسب ما قالته شركة آر إن سي الكندية للمعادن. وقالت الشركة إنها استخرجت ذهبا يقدر بحوالي 11 مليون دولار من منجم قريب من كالغورلي الأسبوع الماضي. ووصف مهندس تعدين الكشف بأنه "نادر الحدوث للغاية". وقال البروفيسور سام سبيرينغ، مدير كلية التعدين في جامعة كيرتين في غرب أستراليا: "لا يزال الناس يسجلون عثورهم على شذرات من الذهب من وقت لآخر، ولكنها في العادة أقل من عدة أوقيات". وقدرت شركة التعدين قيمة الصخرة الأكبر بحوالي 4 ملايين دولار كندي. وقالت إن الصخرة الثانية، التي يبلغ حجمها 63 كغ، تحتوي على حوالي 1600 أوقية من الذهب، تقدر قيمتها بـ2.6 مليون دولار كندي. وقالت الشركة إن الصخرتين مكونتان أصلا من الكوارتز. وعادة ما يعثر عمال المناجم في أستراليا على بعض الذهب بكميات أقل، تقدر بنحو 2 غرامين في الطن من الصخور، بحسب ما قاله البروفيسور سبيرينغ لبي بي سي. وقالت شركة آر إن سي للمعادن إنها استخرجت ما قيمته 2200 غرام في الطن. في منجم بيتا هنت عثر على نسب تركيز من الذهب وقال البروفيسور سبيرينغ: "من النادر جدا أن نرى نتائج مثل هذه. هذا نادر الحدوث للغاية، ومثير جدا". وأضاف أن جزيئات الذهب تكون عادة صغيرة جدا بحيث لا تراها العين البشرية. وكان منجم "بيتا هنت" يجري العمل فيه أساسا لاستخراج معدن النيكل حتى عثر على الكشف الأخير الأسبوع الماضي. واستهدفت الشركة عرق الذهب، الموجود على عمق 500 متر تحت الأرض، بعد العثور على آثار ذهب قريبة من سطح الأرض في يونيو/حزيران. وقال مارك سيلبي، المدير التنفيذي لشركة آر إن سي، إن الصخور الأكبر سوف تعرض في مزاد لبيعها لمحبي تجميع مثل هذه القطع.

दगडरुपी सोनं ब्रेंट शॅनॉन आणि एथन वेस्ट या जोडगोळीला सोन्याचा हा शोध व्हिक्टोरिया राज्यातील टार्नागुल्ला शहराजवळ खोदकाम करताना लागला. त्यांचा हा शोध प्रसिद्ध टीव्ही शो 'ऑस्ट्रेलियन गोल्ड हंटर्स'वर दाखवण्यात आला होता. या जोडीनं मेटल डिटेक्टरचा वापर करून सोन्याचा शोध लावला आणि त्या भागात खोदकाम करून सोनं शोधलं. ही संपूर्ण प्रक्रिया टीव्हीवरही दाखविण्यात आली होती. सीएनएनसोबत बोलताना एथन वेस्टनं म्हटलं की, हा निश्चितपणे आमचा सर्वात मोठा शोध आहे. एकाच दिवसात सोन्याचे दोन दगड मिळणं खूप अद्भुत आहे. हा कार्यक्रम प्रसारित करणाऱ्या डिस्कव्हरी चॅनेलनं या शोधमोहिमेबद्दल बोलताना म्हटलं, "एथन वेस्ट आणि त्यांच्या वडिलांना मिळून अवघ्या काही तासात सोनं शोधून काढलं. या सोन्याचं वजन जवळपास साडेतीन किलो आहे. 'ऑस्ट्रेलियन गोल्ड हंटर्स' या टीव्ही शोमध्ये सोन्याचा शोध घेणाऱ्या जोड्या दाखवल्या जातात. जमिनीतल्या सोन्याच्या साठे या जोड्या कशा शोधतात, हे या शोमधून दाखवतात. या सोन्यासाठी प्रचंड रक्कम मिळाली ऑस्ट्रेलियन टीव्ही शो 'सनराइज'वर बोलताना ब्रेंट शॅनॉननं म्हटलं, "आम्हाला एक संधी हवी होती. ते एक मोकळं मैदान होतं. म्हणजेच तिथे याआधी खोदकाम झालेलं नव्हतं. एथन वेस्ट यांच्यानुसार गेल्या चार वर्षांपासून खोदकाम करताना त्यांना सोन्याचे जवळपास हजारो तुकडे मिळाले आहेत. 2019 मध्ये ऑस्ट्रेलियातल्या एका व्यक्तीनं मेटल डिटेक्टरचा वापर करून 1.4 किलो सोनं शोधलं होतं. त्याची अंदाजे किंमत 69 हजार अमेरिकन डॉलर म्हणजे 51 लाख रुपयांहून अधिक होती. ऑस्ट्रेलियामध्ये सोन्याच्या खोदकामाला 1850 च्या दशकात सुरूवात झाली होती. आजही हा या देशाचा महत्त्वाचा उद्योग आहे. एका स्थानिक वेबसाइटनं दिलेल्या माहितीनुसार टार्नागुल्ला शहराची स्थापनाच 'व्हिक्टोरिया गोल्ड रश' दरम्यान झाली होती. या शहरात सोन्याचा शोध घेत आपलं नशीब आजमवायला अनेक लोक येतात. हे वाचलंत का? (बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम, यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


ويقول باحثون، أجروا تجربة في وحدات العناية المركزة لدى هيئة الخدمات الصحية الوطنية البريطانية، إن العلاجين ساعدا في إنقاذ حياة شخص من كل 12 شخصا. ويقول الخبراء إن الإمدادات متوفرة بالفعل في جميع أنحاء المملكة المتحدة ويمكن استخدامها على الفور لإنقاذ مئات الأرواح. ويوجد أكثر من 30 ألف مريض بكوفيد في مستشفيات المملكة المتحدة - بزيادة بنسبة 39٪ مقارنة مع شهر أبريل/نيسان. وتعمل الحكومة البريطانية مع الشركة المصنعة، لضمان استمرار توفر العقارين - توسيليزوماب "tocilizumab" وساريلوماب "sarilumab" - للمرضى في المملكة المتحدة. مواضيع قد تهمك نهاية وبالإضافة إلى إنقاذ المزيد من الأرواح، يساعد العلاجان في تسريع تعافي المرضى وتقليل مدة البقاء في العناية المركزة بنحو أسبوع. ويبدو أن كلاهما يعمل بشكل جيد، ولذا سيمثل ذلك إضافة إلى عقار ديكساميثازون "dexamethasone". وعلى الرغم من ارتفاع تكلفة العلاجين، فإنّ ميزة استخدامهما واضحة - وأقل من التكلفة اليومية لسرير العناية المركزة، بحسب الخبراء. وقال كبير الباحثين البروفيسور أنتوني غوردون من إمبريال كوليدج لندن: "يتوقع إنقاذ حياة مريض من كل 12 مريضاً يعالجون بكلا العقارين. إنه تأثير كبير". وفي تجربة أجريت في ستة بلدان مختلفة، بما في ذلك المملكة المتحدة، مع حوالي 800 مريض في العناية المركزة: وقال البروفيسور ستيفن بويس، المدير الطبي الوطني لهيئة الخدمات الصحية الوطنية: "حقيقة أن هناك دواء آخر يمكن أن يساعد في تقليل الوفيات بين مرضى كوفيد-19... يمثل تطورا إيجابيا في المعركة المستمرة ضد الفيروس". وقال وزير الصحة البريطاني مات هانكوك: "لقد أثبتت المملكة المتحدة مراراً وتكراراً أنها في طليعة تحديد وتقديم العلاجات الواعدة والمبتكرة لمرضاها". وأضاف: "تعد نتائج اليوم تطوراً بارزاً آخر في إيجاد طريقة للخروج من هذا الوباء، وعند إضافتها إلى مجموعة اللقاحات والعلاجات التي يتم طرحها، ستلعب دوراً مهماً في هزيمة هذا الفيروس". وتعمل الأدوية على تخفيف الالتهابات التي يمكن أن تزداد بسرعة كبيرة لدى مرضى كوفيد وتلحق الضرر بالرئتين والأعضاء الأخرى. وينصح الأطباء بإعطاء هذه الأدوية لأي مريض كوفيد تتدهور حالته، على الرغم من تلقيه عقار ديكساميثازون، ويحتاج إلى رعاية مركزة. وأضيف توسيليزوماب "Tocilizumab" وساريلوماب "sarilumab" بالفعل إلى قائمة قيود الصادرات الحكومية في بريطانيا، التي تحظر على الشركات شراء الأدوية المخصصة لمرضى المملكة المتحدة وبيعها بسعر أعلى في بلدان أخرى. ولم تتم مراجعة نتائج البحث أو نشرها في مجلة طبية بعد.

टोसीलिजुमॅब आणि सरीलूमॅब अशी या औषधांची नावं आहेत. NHS च्या इंटेसिव्ह केअर यूनिट (ICU) मध्ये या लशींवर चाचणी करणाऱ्या संशोधकांनी सांगितलं की, हे औषध ड्रिपद्वारे दिल जाते आणि उपचार सुरू असलेल्या 12 पैकी एका कोरोनाग्रस्ताचा जीव वाचतो. तज्ज्ञांच्या मते, "या औषधाचा पुरवठा ब्रिटनमधून आधीपासूनच झालाय. त्यामुळे या औषधाचा वापर तातडीने होऊ शकतो. जेणेकरून शेकडो जणांचे प्राण वाचू शकतात." ब्रिटनमधील हॉस्पिटलमध्ये 30 हजारांहून अधिक कोरोनाग्रस्त आहेत. एप्रिल 2020 च्या तुलनेत हा आकडा 39 टक्क्यांनी अधिक आहे. टोसीलिजुमॅब आणि सरीलूमॅब ही औषधं कोरोनाग्रस्तांठी उपलब्ध व्हावेत, यासाठी ब्रिटन सरकार औषध निर्मिती करणाऱ्या कंपन्यांशी सातत्याने संपर्कात आहे. या औषधांमुळे कोरोनाग्रस्ताचा जीव वाचतोच, सोबत कोरोनामुक्तही लववकर होतो. गंभीररित्या आजारी असलेल्या रुग्णाला केवळ एका आठवड्यासाठीच ICU मध्ये ठेवण्याची आवश्यकता भासते. एका आठवड्याच्या हॉस्पिटलच्या खर्चापेक्षाही कमी किंमत ही दोन्ही औषधं एकसारखीच परिणामकारक आहेत. त्यातही एस्टेरॉयड डेक्सामेथासोनसोबत तर अधिक परिणामकारक ठरतात. मात्र, ही औषधं अधिक स्वस्त नाहीत. 750 पाऊंड ते 1000 पाऊंड म्हणजे भारतीय रुपयात 69,784 रुपये ते 99,649 रुपयांच्या दरम्यान या औषधाची किंमत आहे. डेक्सामेथासोनच्या पाच पाऊंड (जवळपास 500 रुपये) च्या कोर्सपेक्षा अधिक आहे. तज्ज्ञांच्या मते, हॉस्पिटलच्या दरदिवशीच्या खर्चापेक्षा या औषधांची किंमत कमीच आहे. हा खर्च ब्रिटनमधील ग्राह्य धरण्यात आलाय. कारण तिथं हॉस्पिटलचा प्रत्येक दिवशीचा खर्चा 2000 पाऊंड म्हणजेच जवळपास दोन लाखांवर जातो. मुख्य संशोधक आणि लंडनमधील एम्पीरियल कॉलेजचे प्रो. अँथनी गॉर्डोन यांनी सांगितल्यानुसार, "प्रत्येक 12 रुग्ण जे या औषधामुळे वाचतील, ते एक आयुष्य वाचवलीत. हे औषध परिणामकारक आहे." ब्रिटनसह सहा वेगवेगळ्या देशांमधील ICU तील जवळपास 800 रुग्णांवर रिमॅप-कॅप चाचणी घेण्यात आली. स्टँडर्ड केअरमध्ये ठेवण्यात आलेल्या जवळपास 36 टक्के रुग्णांचा मृत्यू झाला. ICU मध्ये भरती झाल्यानंतर 24 तासांच्या हे औषध दिल्यानं रुग्णांचा मृत्यूदर एक चतुर्थांशानं 27 टक्के कमी झालं. NHS च्या नॅशनल मेडिकल डायरेक्टर प्रो. स्टीफन पॉविस यांनी सांगितलं, "कोरोनाग्रस्तांच्या मृत्यूचे आकडे कमी करण्यासाठी नवं औषध आल्याचा आनंद आहे आणि कोरोनाविरोधातल्या लढाईतलं हे सकारात्मक पाऊल आहे." ब्रिटन सरकारकडून निर्यातीवर स्थगिती ब्रिटनचे आरोग्यमंत्री मॅट बॅट हॅनकॉक यांनी म्हटलं की, "ब्रिटनने वेळोवेळी सिद्ध केलंय आणि पुन्हा सिद्ध झालंय की, रुग्णांसाठी आशादायक आहे." मात्र, या औषधांचा धोकाही आहे. विशेषत: कोरोनाग्रस्तांना अधिक प्रमाणात हे औषध दिल्या फुफ्फुस आणि शरीराच्या इतर अवयवांना त्रास होऊ शकतो. डॉक्टरांना हे औषध त्याच रुग्णांना देण्याची शिफारस केली आहे, जे रुग्ण डेक्सामेथासोन दिल्यानंतरही गंभीर स्थितीत आहेत आणि ज्यांची जास्त काळजी घेण्याची आवश्यकता आहे. टोसीलिजुमॅब आणि सरीलूमॅब या दोन्ही औषधांच्या निर्यातीवर मात्र ब्रिटन सरकारनं स्थगिती आणलीय. औषधांबाबतचं संशोधन अद्याप रिव्ह्यू केलं गेलं नाहीय आणि कुठल्या जर्नलमध्येही प्रकाशित केलं गेलं नाहीय. हेही वाचलंत का? (बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम, यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


يرى ناشطون أن للصين تاريخا طويلا في إٍسكات الأصوات المعارضة أو تلك التي تتحدى "الرواية الرسمية" فيما يتعلق بالأمن القومي. ونشر هذان المواطنان مقاطع فيديو، وصورا، وقصصا مأساوية على الإنترنت من داخل المدينة الخاضعة للحجر الصحي التي تُعد معزولة تماما عن باقي أجزاء الصين. والآن، ليس لهذين الصحفيين أثر ولا يُعرف لهما مكان. وكان فانغ بن وتشين كيوشي عازمين على نشر كل ما يستطيعان الوصول إليه عن الأزمة من داخل ووهان، عاصمة ولاية هوبي (وسط)، وأن يخبرا العالم بما يحدث هناك. وبالفعل حظيت فيديوهات بن و تشين بآلاف المشاهدات، لكن القنوات التي كانا يستخدمانها في النشر دخلت في حالة من الصمت منذ فترة، مما أثار مخاوف لدى المتابعين لهما حيال إمكانية اختفائهما للأبد. مواضيع قد تهمك نهاية ماذا نعرف عن فانغ بن؟ فانغ بن هو رجل أعمال من ووهان بدأ في نشر فيديوهات عن انتشار فيروس كورونا في مدينته تحت شعار "ننقل لكم الموقف الراهن هنا"، واعدا متابعيه "ببذل قصارى الجهد" في إفادتهم بكل جديد. ونشر بن الفيديو الأول عن انتشار الفيروس في 25 يناير/ كانون الثاني على يوتيوب، المحجوب في الصين لكن يمكن الدخول عليه عبر برامج وشبكات افتراضية خاصة. وحصلت الفيديوهات التي بدأ في نشرها - والتي غالبا ما كان يصورها أثناء التجول بسيارته في أنحاء المدينة لينقل الموقف في أماكن مختلفة - على حوالي ألف مشاهدة. وفي الأول من فبراير/ شباط، نشر الرجل فيديو جذب اهتمام الكثيرين على يوتيوب. وأظهر المقطع، الذي حقق حوالي 200 ألف مشاهدة، ثماني جثث محملة في حافلة صغيرة أمام إحدى المستشفيات في ووهان. وزعم الرجل أن الشرطة اقتحمت منزله في نفس اليوم الذي نشر فيه هذا الفيديو وحققت معه. بعد ذلك تم اعتقاله وتحذيره، لكنهم أطلقوا سراحه في النهاية. كان بن يتنقل بسيارته الخاصة في أماكن متفرقة من ووهان ليوثق بالصورة الواقع على الأرض. وفي التاسع من الشهر الجاري، نشر بن فيديو مدته 13 ثانية قال فيه: "فلتكن ثورة من الجميع - أعيدوا السلطة إلى الشعب". منذ ذلك الحين لم يُنشر أي شيء على هذا الحساب. ماذا نعرف عن تشين كيوشي؟ كان تشين، الناشط الحقوقي السابق الذي تحول إلى صحفي فيديو، معروفا في أوساط الناشطين. وعُرف في الفترة الأخيرة بتغطيته احتجاجات هونج كونج في أغسطس/ آب الماضي. وزعم بعد ذلك أنه تعرض لمضايقات ومحاولات من قبل السلطات الصينية لإسكاته عقب عودته من هونج كونج. كما حُذف حساب التواصل الاجتماعي الصيني الخاص به، والذي يقال أن حوالي 700 ألف شخص يتابعونه. مع ذلك، لم يلتزم تشين الصمت. وفي أكتوبر/ تشرين الأول الماضي، أنشأ صحفي الفيديو حسابا على يوتيوب يتابعه في الوقت الحالي حوالي 400 ألف مستخدم إضافة إلى حسابه على موقع التواصل الاجتماعي تويتر الذي يتابعه 265 ألف مستخدم. وفي أواخر يناير/ كانون الثاني الماضي، قرر الرجل التوجه إلى مدينة ووهان لنقل مع يحدث على صعيد الموقف المتدهور هناك. وقال، في أول فيديو نشره على يوتيوب: "سوف أستخدم الكاميرا لتوثيق ما يحدث على الأرض. وأعدكم بألا أخفي الحقيقة". وزار عدة مستشفيات في ووهان حيث استعرض الأوضاع وتحدث إلى المرضى. وكان تشين مدركا للمخاطرة التي يقدم عليها، إذ قال لبي بي سي في وقت سابق من الشهر الجاري بأنه لا يعلم إلى متى يمكنه الاستمرار في التغطية. وقال: "الرقابة صارمة جدا، كما أنهم يغلقون حسابات المستخدمين الذين ينشرون المحتوى الخاص بي". يقول تشين إنه أراد أن يوثق "الحقيقة" والواقع على الأرض ونُشر فيديو على حساب تويتر الخاص بتشين، الذي يديره أحد أصدقائه في الوقت الحالي، تظهر فيه والدته وهي تقول إنه مختفي منذ السابع من فبراير/ شباط. وزعم شو شياودونغ، صديق تشين، أنه محتجز قيد الحجر الصحي. ماذا قالت السلطات؟ تلتزم السلطات في الصين الصمت حيال هذه القضية. ولم يصدر أي بيان رسمي يشير إلى مكان تواجد بن و تشين، أو متى يتوقع ظهورهما إذا كانا خاضعين للحجر الصحي. لكن تُعرف الصين بقمعها للمعارضين أو للناشطين الذين يكشفون حقيقة الأوضاع على الأرض فيما يتعلق بقضايا الأمن القومي. وكانت السلطات في بكين حريصة في بداية الأمر على إظهار أنها تسيطر على انتشار فيروس كورونا. وربما لن تكون مفاجأة، وفقا للباحثة لدى هيومان رايتس ووتش ياكيو وانغ، أن نعلم أن السلطات الصينية "لا تزال حريصة، بنفس الدرجة إن لم تكن أكثر حرصا، على تكميم الأفواه الناطقة بالانتقادات أثناء جهود الحكومة التي تستهدف احتواء انتشار الفيروس". وصدرت تحذيرات رسمية إلى الطبيب لي وينليانغ من "نشر أخبار كاذبة" بعد أن أثار مخاوف حيال فيروس قاتل قد ينتشر في ديسمبر/ كانون الأول الماضي. وفي نهاية الأمر، اتضح أن الفيروس هو السلالة المستجدة من كورونا، وتوفي الطبيب الذي اكتشف المرض بعد أن أصيب بالفيروس. وأثار خبر وفاته قبل انتشاره حالة غير مسبوقة من الغضب الشعبي علاوة على حالة من الغضب الشديد على مواقع التواصل الاجتماعي. وكانت صدمة للسلطات الصينية التي هرعت إلى فرض رقابة على كل التعليقات التي تنتقدها بسبب وفاة لي وينليانغ. وقالت وانغ لبي بي سي إن "للحكومة السلطوية الصينية تاريخ من التضييق على المواطنين واحتجازهم بسبب كشفهم الحقيقة أو انتقادهم السلطات أثناء حالات الطوارئ العامة مثل انتشار متلازمة الالتهاب الرئوي الحاد (سارس) في 2003، وزلزال ونشيوان في 2008، وحادث قطار ونزهاو في 2011، والانفجار الكيميائي في تانجن في 2015".

37 वर्षीय झांग झान यांना पोलिसांकडून अटक गेल्या वर्षाच्या अखेरीस वुहानमध्ये कोरोनाचा उद्रेक झाला. स्थानिक पत्रकारांनी त्याचे वार्तांकन सुरू केले. तर काही नागरिकही याबद्दलची माहिती इतरांपर्यंत पोहोचवू लागले. सुरुवातीच्या काळात रुग्णांना वेळेवर उपचार मिळण्यात अनेक अडचणी येत होत्या. यासंदर्भातले वार्तांकन करताना स्थानिकांना उपचार मिळण्यात कशा अडचणी येत होत्या, अशा बातम्या जगासमोर आल्या. पण या बातम्या देणाऱ्या चीनमधील काहींना आता त्याची किंमत मोजावी लागतेय. 37 वर्षांच्या झांग झान यांना मे महिन्यात पोलिसांनी ताब्यात घेतले होते. या आधी त्या वकील होत्या. "लोकांमध्ये भांडणं लावणे आणि समाजात तणावाचं वातावरण निर्माण करणे" असे आरोप झांग यांच्यावर ठेवण्यात आले आहेत. चीनमध्ये असे आरोप सामाजिक हक्कांसाठी काम करणाऱ्या कार्यकर्त्यांवर किंवा पत्रकारांवर त्यांची मुस्कटदाबी करण्यासाठी केले जातात. या आरोपांमुळे त्यांना आता 5 वर्षांचा तुरुंगवास भोगावा लागणार आहे. वुहानमधल्या कोरोनाच्या परिस्थितीचं रिपोर्टिंग केल्याने अटक झालेल्या झांग या एकमेव नाहीत. फेब्रुवारी 2020 मध्ये 3 पत्रकार असेच बेपत्ता झाले होते. त्यापैकी एक पत्रकार ली झेहुआ हे एप्रिलमध्ये परत सार्वजनिकरीत्या दिसले. मागील काही दिवस आपण क्वारांटाईनमध्ये होतो, असे त्यांनी सांगितले. छेन क्युशी ही आणखी एक व्यक्ती सरकारच्या नजरकैदेत होती, तर तिसरे एक पत्रकार फांग बीन अद्याप बेपत्ता आहेत. सरकारविरोधात आवाज उठवणाऱ्या नागरिकांवर चीन प्रशासन अशाच प्रकारे कारवाई करतं. आतापर्यंत कोरोनाविषयी वार्तांकन करणाऱ्या पत्रकारांना ताब्यात घेऊन काही दिवसांनंतर सोडून दिलं जायचं. पण झांग यांचं आरोपपत्र आता समोर आलं आहे. त्यानुसार त्यांनी फेब्रुवारीत वुहानमध्ये प्रवेश केला, आणि तिथून त्यांनी अनेक बातम्या केल्या. नेटवर्क ऑफ चायनीज ह्युमन राईट्स डिफेंडर्स (CHRD) या स्वयंसेवी संस्थेनुसार, झांग यांनी आपल्या वृत्तांमधून डांबून ठेवण्यात आलेल्या इतर पत्रकारांच्या व्यथा जगापुढे आणल्या. तसेच पीडितांचे नातेवाईक आणि सरकारला जाब विचारणाऱ्या लोकांविषयीची माहितीसुद्धा समोर आणली. यानंतर 14 मे रोजी त्या वुहानमधून बेपत्ता झाल्या, आणि दुसऱ्याच दिवशी त्यांना वुहानपासून 640 किमी दूर शांघायमधून पोलिसांनी ताब्यात घेतल्याचे समजले. 19 जून रोजी पोलिसांनी त्यांना अधिकृतरीत्या अटक केली आणि तब्बल 3 महिन्यानंतर त्यांच्या वकिलांना त्यांना भेटायची परवानगी देण्यात आली, अशी माहिती या स्वयंसेवी संस्थेने दिली आहे. आपल्या अटकेविरोधात झांग या तुरुंगात उपोषणाला बसल्या होत्या असंही संस्थेने सांगितलं आहे. चिनी सरकारने त्यांच्यावर वीचॅट, टविटर आणि युट्यूबवरून चुकीची माहिती पसरवल्याचा ठपका ठेवला आहे. तसंच आंतरराष्ट्रीय माध्यमांना मुलाखत देऊन वुहानमधील परिस्थितीचं चुकीचं वार्तांकन केल्याचाही त्यांच्यावर आरोप आहे. यासाठी त्यांना पाच वर्षांच्या तुरांगावासची शिक्षा ठोठवण्यात आली आहे. हे वाचलंत का? (बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम, यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


متجر بقالة جديد لأمازون دون بائعين ودون آلات دفع وخلال العام الماضي، اختبر موظفو الشركة متجر "أمازون غو"، الذي افتتح في مدينة سياتل الأمريكية. وبمجرد أن يغادر المتسوقون المتجر تتم إضافة مشترواتهم على بطاقاتهم الائتمانية مباشرة. ويدخل المتسوقون المتجر عبر بوابات تشبه تلك الموجودة بمحطات قطارات الأنفاق، حيث يسجلون دخولهم عبر تطبيق خاص بالمتجر على هواتفهم الذكية. وعند اختيار أي صنف وسحبه من مكانه تقوم أجهزة الاستشعار الموجودة على الأرفف بإضافته على الفاتورة، وفي حال الرغبة في إرجاع أي منتج يجب وضعه على الرف مرة أخرى وفي نفس المكان ليتم حذفه من الفاتورة. تتبع المتسوقين كاميرات خاصة تقوم بتحديد ما يشترونه وفتح المتجر أبوابه للعاملين في شركة أمازون، عملاق التسوق بالتجزئة عبر الإنترنت، في ديسمبر/كانون الأول 2016، وكان من المتوقع أن يكون متاحا للجمهور بشكل أسرع من هذا. لكن مصدرا داخل أمازون أكد ظهور بعض مشاكل التشغيل مبكرا، وهو ما أعاق التسريع بجعله متاحا للجمهور. ومن المشاكل التحديد الصحيح للمتسوقين الذين لديهم نفس شكل الجسم، بالإضافة إلى تحريك الأطفال للمنتجات من مكانها ووضعها في أماكن أخرى. وقالت جيانا بيوريني، رئيس "أمازون غو"، إن العمل بالمتجر كان يجري بشكل جيد خلال فترة التجارب، مشيدة بقدرة أجهزة الكمبيوتر على الرؤية والآلات على التعلم. ولم تذكر أمازون شيئا عن افتتاح فروع أخرى من متجر "أمازون غو"، والتي هي منفصلة عن كل متاجر بيع الأطعمة التي اشترتها العام الماضي مقابل 13.7 مليار دولار. وحتى الآن لا توجد أي خطط لدى أمازون لتقديم هذه التكنولوجيا الحديثة إلى المئات من متاجر "هول فوودز". من ناحية أخرى تدرك متاجر البيع بالتجزئة أن حصول الزبائن على مشترياتهم بسرعة تزيد فرص عودتهم للتسوق مرة أخرى. كما أن القضاء على الصفوف الطويلة من المتسوقين سيمنح أي متجر ميزة كبيرة تعزز مكانته في المنافسة مع الآخرين. أمازون افتتحت متاجر لبيع الكتب في سياتل ومدن أمريكية أخرى ولم يكن متجر أمازون في سياتل هو الأول للشركة عل أرض الواقع، فمن قبل افتتحت الشركة متجرا لبيع الكتب مباشرة بعيدا عن الإنترنت، وكان في سياتل أيضا حيث المقر الرئيسي للشركة. والآن لديها 13 متجرا لبيع الكتب في الولايات المتحدة بالإضافة إلى العشرات من المنافذ المؤقتة المنبثقة عنها. وكشفت أمازون للمرة الأولى عن عائدات متاجرها الواقعية للبيع المباشر، في حسابات الربع الثالث في أكتوبر/ تشرين الأول الماضي، والتي بلغت 1.28 مليار دولار، وجاءت غالبيتها من متاجر "هول فوودز". وفي حين أن متاجر أمازون المباشرة لا تعد من مصادر تحقيق الأرباح، يقول محللون إن الشركة تستخدمها لزيادة الاهتمام بالعلامة التجارية وتعزيز المشاركة في عضوية "برايم" لديها Prime Membership. وتسمح هذه العضوية بامتيازات مادية، فمثلا يدفع الأعضاء في المتاجر الواقعية نفس الأسعار التي يدفعونها عند شراء الكتب عبر الإنترنت، بينما يدفع المشترون العاديون ثمنا أغلى للكتاب في المتجر الواقعي. وألمح بريان أولزافسكي، المسؤول المالي في أمازون، إلى أن منافسي الشركة يجب أن يتوقعوا المزيد من متاجر البيع المباشر في الأشهر والسنوات المقبلة. وقال في أكتوبر/ تشرين الأول إن "الشركة ستشهد المزيد من التوسع، إنها لا تزال مرحلة مبكرة، لذلك سوف تتطور هذه الخطط مع مرور الوقت".

अॅमेझॉन गो स्टोअर हे पहिलं असं सुपरमार्केट आहे, ज्यात कुठेही बिलींग काऊंटर नाही, चेकआऊट नाही. ग्राहकांनी आवडेल ती वस्तू ठेवलेल्या रकान्यांमधून उचलायची आणि दुकानातून बाहेर पडायचं. अरे व्वा! मग पैसे कोण घेणार? अर्थातच एक स्वयंचलित यंत्रणा. स्टोअरमध्ये प्रवेश करण्यापूर्वी तुम्हाला 'अॅमेझॉन गो' स्मार्टफोन अॅप स्कॅन करावं लागतं. स्टोअरमध्ये कॅमेऱ्यांचं एक जाळं पसरलं आहे, जे क्षणोक्षणी प्रत्येक ग्राहकावर नजर ठेवून असेल. तुम्ही काय उचलता आणि घेऊन निघता, सगळं या कॅमेऱ्यांमधून एका यंत्रणेला कळतं. प्रत्येक कपाटातून तुम्ही एखादी वस्तू उचलली की त्या फळीवर लावण्यात आलेलं सेन्सर त्याची नोंद घेतं आणि तुमच्या अॅमेझॉन यादीत त्याला जमा करतं. जर ती वस्तू तुम्ही परत जागच्या जागी ठेवली तर ती यादीतून वजा होते. मग खरेदी झाल्यानंतर स्टोअरमधून बाहेर पडण्यापूर्वी तुमच्या क्रेडीट कार्डमधून एकूण बिलची रक्कम वळती झालेली असते. डिसेंबर 2016 मध्ये सिअॅटलमधलं हे स्टोअर अॅमेझॉनच्याच कर्मचाऱ्यांसाठी प्रथम उघडण्यात आलं होतं. 'अॅमेझॉन गो'च्या स्टाफने वर्षभर याची चाचणी केली आणि अखेर हे ग्राहकांसाठीही उघडण्यात आलं. अॅमेझॉन गो स्टोअर पण एकाच अंगकाठीच्या ग्राहकांना ओळखताना काही अडचणी येत होत्या. त्यात पुन्हा लहान मुलं इकडून तिकडं वस्तू घेऊन जाताना चुकीच्या कपाटांमध्ये त्या वस्तू ठेऊन देत होते, अशा काही अडचणी सुरुवातीला आल्याचं 'अॅमेझॉन'च्या सूत्रांनी सांगितलं. स्टोअरने चाचणी टप्प्यात चांगली कामगिरी केल्याचं 'अॅमेझॉन गो'च्या प्रमुख जाना पेरिनी यांनी सांगितलं. "हे तंत्रज्ञान याआधी अस्तित्वात नव्हतं. कॉम्प्यूटरची नजर आणि मशीन लर्निंगमधलं हे सर्वांत अद्ययावत तंत्रज्ञान आहे," असं त्या म्हणाल्या. भविष्यात आणखी 'अॅमेझॉन गो' स्टोअर सुरू होतील असंही कंपनीच्या सूत्रांनी सांगितलं. गेल्या वर्षी 13.7 बिलियन डॉलर देऊन विकत घेतलेल्या Whole Food या चेनशिवाय हे स्टोअर वेगळे असतील, हे 'अॅमेझॉन'नं अद्याप स्पष्ट केलेलं नाही. पण विक्रेत्यांना हे माहीत आहे की एखाद्या ग्राहकाला जेवढं लवकर खरेदी करता येईल, तेवढं त्यांचं त्या दुकानात परत येण्याचं प्रमाण वाढेल. आणि या तंत्रज्ञानामुळे सुपरमार्केटमध्ये नकोशा वाटणाऱ्या भल्या मोठ्या रांगांपासून ग्राहकांना सुटका मिळेल, म्हणून कुठलाही विक्रेत्याला इतरांवर मात करता येईल. अॅमेझॉन बुक स्टोअर सिअॅटलचं स्टोअर हे 'अॅमेझॉन'साठी काही पहिलं पाऊल नाही. 2015 मध्ये कंपनीने सिअॅटलमध्येच एक बुक स्टोअर सुरू केलं होतं. न्यूयॉर्कमध्ये गतवर्षी सुरू झालेल्या स्टोअरसह अमेरिकेत आता असे 12 स्टोअर झाले आहेत. याशिवाय डझनभर छोटेमोठे आऊटलेट्सही आहेत. ऑक्टोबरमध्ये जाहीर झालेल्या तिसऱ्या तिमाहीच्या निकालात 'अमेझॉन'च्या स्टोअर्समध्ये त्यांना 1.28 बिलियन डॉलर इतकं उत्पन्न मिळालं. स्टोअर्स हे सध्या तरी त्यांच्या उत्पन्नाचं मुख्य साधन नसलं तरी विश्लेषकांच्या मते अमेझॉन त्यांच्या प्राईम सेवेची मेंबरशिप वाढवण्यासाठी जोरदार प्रयत्न करत आहे. प्राईम मेंबर बुकस्टोरमधली पुस्तकं ऑनलाईन सवलतीच्या दरात घेतात तर जे मेंबर नाहीत त्यांना कव्हर प्राईजने घ्यावं लागतं . 'अॅमेझॉन'चे मुख्य वित्तीय अधिकारी ब्रायन ओल्सावस्की यांनी त्यांच्या स्पर्धकांना त्यांचे जास्तीत जास्त स्टोअर्स उघडण्याचा इशारा दिला आहे. याबद्दलच्या नियोजनाबाबत येत्या काळात वाढ होणार असल्याचंही त्यांनी ऑक्टोबरमध्ये सांगितलं. तुम्ही हे वाचलं का? (बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम, यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


يمارس الملك واشيرالونغكون سلطاته بطريقة أكثر مباشرة مقارنة بوالده ومن بين المسؤولين الستة المقالين سيدة ومسؤول كبير بالشرطة واثنان من الحرس الملكي. ووجهت إليهم تهمة "استغلال مناصبهم الرسمية لتحقيق مكاسب شخصية أو مكاسب لآخرين". وكان الملك قد جرد يوم الاثنين رفيقته، سينينات ونغواشيراباك، من رتبتها وألقابها. وأشارت أنباء إلى أن ساكولكيت شانترا، وهو ضابط برتبة فريق في الشرطة، ويعمل في مكتب شؤون العائلة الملكية، من بين الأشخاص الذين أقيلوا من مناصبهم. مواضيع قد تهمك نهاية وقال بيان في الجريدة الملكية: "لقد خالفوا بشدة السلوك الانضباطي لصالح أفعالهم الشريرة من خلال استغلال مناصبهم الرسمية لتحقيق مكاسب شخصية أو مكاسب لآخرين". وأضاف: "كما أنهم لم يلتزموا باللوائح الملكية، وهو ما تسبب في أضرار جسيمة للشؤون الملكية". الملك ورفيقته في القصر الملكي في بانكوك وتأتي إقالة المسؤولين الستة بعد قرار الملك المفاجىء بتجريد الملك رفيقته من ألقابها بعد أشهر قليلة من منحها الأوسمة. وعوقبت سنينات، البالغة من العمر 34 عاما، بسبب محاولتها الارتقاء بنفسها إلى "نفس رتبة الملكة". ويحظر قانون العيب في الذات الملكية في تايلاند أي انتقاد للنظام الملكي ويفرض عقوبة السجن المشدد.

सिनीनत वोंगवाजिरपकडी राजाच्या जोडीदार सिनीनत वोंगवाजिरपकडी या 'महत्त्वाकांक्षी' होत्या आणि त्यांनी स्वतःला 'राणीच्या बरोबरीचं' समजायला सुरुवात केली होती. "त्यांचं असं वागणं अपमानास्पद होतं," असं या पत्रकात म्हटलं आहे. राजे महा वाजिरालाँगकॉर्न यांनी आपली चौथी पत्नी राणी सुथिदा यांच्याशी लग्न झाल्यानंतर दोनच महिन्यांनी जुलैमध्ये सिनीनत यांची शाही जोडीदार म्हणून नेमणूक केली होती. सिनीनत यांना थायलंडच्या लष्करात मेजर-जनरल हे पद दिलं होतं. त्या प्रशिक्षित पायलट, नर्स आणि बॉडीगार्ड आहेत. Royal Noble Consort हा शाही जोडीदाराचा दर्जा मिळवणाऱ्या त्या गेल्या शतकभरात पहिल्या व्यक्ती होत्या. राजे महा वाजिरालाँगकॉर्न यांच्या चौथ्या पत्नी, 41 वर्षीय राणी सुथीदा या माजी फ्लाईट अटेंडन्ट आहेत. त्या वाजिरालाँगकॉर्न यांच्या खासगी सुरक्षेच्या उपप्रमुखही आहेत. गेल्या अनेक वर्षांपासून त्या राजांबरोबर सार्वजनिक कार्यक्रमांमध्ये दिसत आहेत. सिनीनत यांना पदच्युत केल्याची घोषणा 'रॉयल गॅझेट'मध्ये सोमवारी प्रसिद्ध झाली. यामुळे सिनीनत यांचे अधिकार काढून घेण्यात आले आहेत, यावर शिक्कामोर्तब झालं. गेली अनेक वर्षं त्या राजे महा वाजिरालाँगकॉर्न यांच्यासोबत दिसत होत्या. अगदी वाजिरालाँगकॉर्न यांनी सुथिदा यांच्याशी लग्न केल्यानंतरही सिनीनत शाही कार्यक्रमांमध्ये नियमितपणे पाहुण्या म्हणून हजेरी लावायच्या. काय होतं पत्रकात? सोमवारी प्रसिद्ध झालेल्या पत्रकात म्हटलं की सिनीनत यांनी "राणीची नियुक्ती होऊ नये म्हणून शक्य ते सर्व प्रयत्न केले तसंच त्यासाठी दबाव टाकण्याचा प्रयत्न केला." सुथिदा यांचा राज्याभिषेक जुलै महिन्यात झाला होता. "राजांनी सिनीनत यांना शाही साथीदाराचं पद दिलं. त्यांनी अपेक्षा होती की यामुळे सिनीनत जो दबाव टाकत आहेत तो कमी होईल, तसंच त्या राजाला उपद्रव देणार नाहीत," पत्रकात म्हटलं. सिनीनत यांनी राजा आणि राणीच्या विरोधात बंड केल्याचा आरोपही या पत्रकात करण्यात आला. तसंच आपल्या अधिकाराचा गैरवापर करत त्यांनी राजाच्या वतीने हुकूम दिल्याचंही त्यात म्हटलं आहे. "राजांच्या लक्षात आलं की आपल्याला दिलेल्या पदाबद्दल सिनीनत कृतज्ञ तर नाहीतच, शिवाय त्या पदाला शोभेल असं कधी वागल्याही नाहीत," पत्रकात स्पष्ट केलं. सिनीनत यांचे सगळे अधिकार शाही तसंच सैनिकी पदं, त्यांचं शाही सुरक्षारक्षकांमधलं सन्मान राजांनी काढून घेतले आहेत. राजे वाजिरालाँगकॉर्न 2016 मध्ये आपल्या वडिलांच्या मृत्यूनंतर सिंहासनावर बसले. राजाच्या माजी पत्नींचं काय? राजे वाजिरालाँगकॉर्न यांना राणी सुथिदा यांच्याआधी तीन पत्नी होत्या. राजकुमारी सोमसावली या 1997 ते 1993 पर्यंत त्यांच्या पत्नी होत्या तर 1994 ते 1996 मध्ये युवाधिदा पोलप्रासेर्थ. 2001 ते 2014 दरम्यान स्रिरास्मी सुवादी त्यांच्या पत्नी होत्या आणि आता राणी सुथिदा. सिनीनत यांना पदच्युत का केलं, याचं खरं कारण कधीही समजू शकणार नाही, कदाचित कारण थायलंडमध्ये शाही परिवाराच्या अंतर्गत गोष्टींबाबत अत्यंत गुप्तता बाळगली जाते. देशातल्या शाही कायद्याअंतर्गत राजेशाहीचा कोणत्याही प्रकारचा अपमान करणं किंवा त्याविषयी अनुद्गार काढणं गुन्हा आहे. जगातल्या सगळ्यांत कडक कायद्यांपैकी हा कायदा मानला जातो. सिनीनत यांचं पदच्युत करणं राजांच्या आधींच्या पत्नींचे हक्क ज्याप्रकारे काढून घेतले, त्यासारखंच दिसतं आहे. 1996 मध्ये वाजिरालाँगकॉर्न यांची दुसरी पत्नी यांचेही सगळे हक्क, सन्मान अशाच प्रकारे काढून घेण्यात आले होते. राजा आणि त्यांच्या चार मुलांनाही शाही परिवारातून बेदखल करण्यात आलं होतं. या पत्नीने नंतर अमेरिकेत आश्रय घेतला. राजे महा वाजिरालाँगकोन आणि राणी सुथिदा 2014 मध्ये राजाची तिसरी पत्नी स्रिरास्मी सुवादी यांच्यासोबतही असंच झालं. त्यांची सगळी पदं आणि सन्मान काढून घेतले, तसंच त्यांच्या शाही दरबारात येण्यावर बंदी घालण्यात आली. त्या दोघांना एक मुलगा आहे, जो सध्या राजाच्या देखरेखीखाली जर्मनी आणि स्वित्झरलँडमध्ये शिकतो आहे. राजे वाजिरालाँगकॉर्न यांनी आपल्या हाती सगळी सत्ता एकवटली आहे. त्यांच्या आधीच्या राजांच्या तुलनेत त्यांनी आपल्या अधिकारांची पकड घट्ट केली आहे. या महिन्याच्या सुरुवातीला त्यांनी राजधानी बँकॉकमधल्या दोन सगळ्यात महत्त्वाच्या दोन सैनिक तुकड्यांची कमान आपल्या हाती घेतली आहे. राजाच्या हाती सैन्याचं असं केंद्रीकरण याआधी आधुनिक थायलंडमध्ये झालेलं नाही. हेही वाचलंत का? (बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम, यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)