فشلت محاولات عدد من النساء دخول المعبد على الرغم من قرار المحكمة العليا برفع الحظر المفروض على من هن دون سن الخمسين ويحظر دخول النساء، في المرحلة العمرية من عشرة إلى خمسين سنة أو ما يُعرف "بسن الطمث"، معبد ساباريمالا. وقضت المحكمة العليا في الهند في سبتمبر/ أيلول الماضي بإلغاء هذا الحظر، لكن النساء اللاتي حاولن دخول المعبد تعرضن لاعتداءات من أجل الحيلولة دون دخولهن. وتمكنت بندو أميني، 42 سنة، وكاناكا دورغا، 44 سنة، من دخول المعبد فجر يوم الأحد. وقالت بندو أميني لبي بي سي: "وصلنا في الصباح الباكر وتمكنا من رؤية القديس لدقائق". وحاولت إمرأتان دخول المعبد في 24 ديسمبر/ كانون الأول الماضي، لكنهما أُجبرتا على العودة بسبب المتظاهرين الرافضين دخولهما أمام المعبد. وقال مسؤولو المعبد إن النساء "دَنَّسنَ" المعبد، ما اضطره إلى إغلاق الحرم لمدة ساعة لأداء "طقوس التطهير"، لكن كبير مسؤولي المعبد أخبر بي بي سي بعد ذلك بأن االمكان فُتح من جديد. وقال بينارايا فايجين، حاكم ولاية كيرالا الهندية، إنها كانت لحظة تاريخية عندما دخلت النساء المعبد، إذ تدعم حكومته قرار المحكمة العليا الذي سمح للنساء بدخول المعبد وأنهى الحظر الذي كان مفروضا عليهن. وأضاف أن قرار مديري المعبد بإغلاق الحرم بعد دخول النساء يخالف قرار المحكمة. ورغم أن معابد الهندوس في الهند تسمح للنساء بدخولها، إذا لم يكن في فترة الطمث، كان معبد ساباريمالا هو الوحيد الذي يمنع دخول النساء تحت سن الخمسين بشكل قاطع. ويقع هذا المعبد على تلة ويزوره ملايين الرجال سنويا، يتسلقون التل وهم حفاة الأقدام لزيارة المذبح المقدس. وهناك طرق عدة لدخول المذبح، أبرزها التسلق لحوالي 18 خطوة مقدسة أعلى التل ثم الدخول إليه، ووفقا للموقع الإلكتروني لمعبد ساباريمالا، يُعد هذا النشاط مقدسا، ولا يسمح بممارسته إلا بعد الصيام لمدة 41 يوما. وقالت أميني إنها ورفيقتها لم تتسلقا لهذا العدد من الخطوات بسبب الزحام ومخافة أن تتعرضا للاعتداء. وأضافت: "لم نواجه أية مشكلة في دخول المذبح، وأبدى المسؤولون في المعبد تعاونا معنا، لكننا غادرنا قبل أن يلاحظ المتظاهرون وجودنا". وأشارت إلى أن أفراد شرطة بزي مدني رافقوهما. كما شوهدت نساء وهن يغادرن المذبح المقدس في فيديو تم تداوله على تطبيق التواصل الاجتماعي واتساب. ويُفتح المعبد لفترات قصيرة على مدار العام. ورغم رفع حظر دخول النساء تحت سن الخمسين بقرار المحكمة العليا الهندية في سبتمبر/ أيلول الماضي، لم تستطع النساء دخول المعبد حتى الآن بسبب المظاهرات الحاشدة المناهضة لدخول النساء. كما فشلت نساء كثيرات في الوصول إلى المعبد بعد أن أجبرتهن المظاهرات على التراجع. ---------------------- يمكنكم تسلم إشعارات بأهم الموضوعات بعد تحميل أحدث نسخة من تطبيق بي بي سي عربي على هاتفكم المحمول.

कनकदुर्गा आणि बिंदु अम्मिनि त्या राहत असलेलं घर सुरक्षित आहे, असं त्यांना वाटतं. त्यांनी याच घरात बीबीसी हिंदीला मुलाखतही दिली. शिवाय ज्यांनी आपल्याला धमक्या दिल्या आहेत ते त्यावर कृती करतील, असं वाटत नसल्याचे सांगायलाही त्या घाबरत नाहीत. बिंदू अम्मिनी यांनी बीबीसी हिंदीला सांगितले, "आम्ही पहिल्यांदा नाताळच्या आदल्या संध्याकाळी मंदिर प्रवेश करण्याचा प्रयत्न केला. मात्र त्यावेळी आमच्या दोघींच्या घराबाहेर आंदोलक होते. माझ्या घराजवळ असलेली माणसं मला कधीच काही करणार नाही, असा मला विश्वास आहे. त्यांचे माझ्यावर प्रेम आहे. आमच्या घराला घेरणारी आणि आम्हाला धमक्या देणारी माणसं कधीच काही करणार नाहीत." या देवळात 10 ते 50 या वयोगातील स्त्रियांना प्रवेश निषिद्ध आहे. मात्र वर्षानुवर्ष चालत आलेली ही प्रथा बिंदू आणि कनकदुर्गा या दोघींनी मोडली. त्यांनी 2 जानेवारीला साध्या वेशातील मोजक्या पोलिसांच्या पहाऱ्यात मंदिरात प्रवेश केला. मंदिर प्रवेशाच्या दुसऱ्या प्रयत्नात त्यांना यश आलं. 'भविष्याबद्दल भीती नाही' या प्रकरणी सर्वोच्च न्यायालयाने 28 सप्टेंबर रोजी निकाल दिला. कोर्टाने 4-1च्या बहुमताने परंपरेपेक्षा महिला अधिकाराला महत्त्व देत महिलांना मंदिर प्रवेशाची परवानगी दिली होती. त्यानंतर जवळपास 10 महिलांनी मंदिर प्रवेशाचा प्रयत्न केला होता. मात्र त्यांना यश आले नाही. अखेर बिंदू आणि कनकदुर्गा यांनी ते करून दाखवले. बिंदूपेक्षा एक वर्ष लहान असलेल्या 39 वर्षांच्या कनकदुर्गा सांगतात, "मला भविष्याबद्दल कुठल्याही प्रकारची भीती नाही. माझा देवावर विश्वास आहे." बिंदु अम्मिनि बिंदू कनकदुर्गाएवढ्या धार्मिक नाहीत. मात्र त्यांना त्यांच्या सुरक्षिततेविषयी अजिबात भीती वाटत नाही. लहानपणी अत्यंत कठीण काळ बघितल्याने कदाचित त्या इतक्या कणखर झाल्या असाव्या. त्या खूप लहान असतानाच त्यांचे आई-वडील विभक्त झाले आणि एक दिवस त्यांच्या आईने आत्महत्या करण्याचा निर्णय घेतला होता. बिंदू सांगतात, "ती पायी निघाली आणि मी तिला विचारलं आपण किती चालणार आहोत. त्याक्षणी तिने जगण्याचा निर्णय घेतला. त्या क्षणापासून आजवर मी खूप संघर्ष केला आहे. मला कसलीच भीती नाही." त्यांनी आयुष्यभर संघर्ष केला. शालेय जीवनातही त्यांनी अनेक स्पर्धांमध्ये भाग घेतला. मात्र तिथेही त्यांना भेदभावाचा सामना करावा लागला. 'मंदिर प्रवेशामागे घटनात्मक नैतिकता' या संघर्षादरम्यान त्यांचा भारतीय कम्युनिस्ट पक्षाच्या (माले गट) विद्यार्थी संघटनेशी संपर्क आला. त्या संघटनेच्या कार्यकर्त्या बनल्या आणि तिथूनच प्रेरणा घेत त्यांनी कायद्याचं शिक्षण घ्यायचं ठरवलं. त्यानंतर त्या महाविद्यालयात कायद्याच्या प्राध्यापिका झाल्या. अशी पार्श्वभूमी असलेल्या या दोघी सबरीमलामध्ये महिला प्रवेशाच्या समर्थनार्थ सुरू करण्यात आलेल्या सोशल मीडिया ग्रुपशी जोडल्या गेल्या. 'आजीवन ब्रह्मचारी' असलेल्या स्वामी अय्यप्पांचं हे देऊळ. त्यामुळे या मंदिरात 10 ते 50 वयोगटातील महिलांना प्रवेश दिला जात नाही. कनकदुर्गा या दोघींनी 24 डिसेंबरच्या संध्याकाळी पहिल्यांदा दर्शनाचा प्रयत्न केला. डोंगरावर असलेल्या या मंदिरात प्रवेशासाठी त्यांनी चढायला सुरुवात केली. मंदिरापासून केवळ दिड किलोमीटर अंतरावर असताना त्यांच्यासोबत असलेल्या गणवेशातील पोलिसांनी कायदा-सुव्यवस्था नियंत्रणाबाहेर जाण्याच्या भीतीमुळे पुढे जायला नकार दिला. बिंदू सांगतात, "आम्ही निराश झालो नव्हतो. पोलिसांनी आम्हाला जाण्यास सांगितले. त्यानंतर कोट्टायममधील मेडिकल कॉलेजच्या हॉस्पिटलमध्ये आम्ही त्यांना सांगितले की आम्हाला पुन्हा शबरीमलाला जायचे आहे. त्यांनी आम्हाला घरी जाण्यास सांगितले. आम्ही उपोषणाला बसलो. तेव्हा कुठे शक्य होईल तेव्हा तुमची मदत करू, असं आश्वासन पोलिसांनी दिले." 2 जानेवारीला पुन्हा मंदिर प्रवेशाची मानसिक तयारी होण्याआधी या दोघीही आपल्या वेगवेगळ्या मैत्रिणींच्या घरी थांबल्या. यावेळी पोलिसांनी साध्या वेशातील पोलीस द्यायचं ठरवलं. मंदिरातील कर्मचारी जातात त्या मार्गाने तुम्ही गेला होतात का आणि तुम्हाला अॅम्ब्युलन्समध्ये नेण्यात आले का? यावर बिंदू म्हणाल्या, "नाही. प्रसार माध्यमांनी चुकीच्या बातम्या दिल्या. इतर भाविक जातात त्याच मार्गाने आम्ही गेलो होतो. कनकदुर्गा देवावर असलेल्या निस्सीम श्रद्धेमुळे तिथे गेल्या. मात्र बिंदू यांचे तसे नाही. सर्वोच्च न्यायालयाने दिलेल्या निकालाची अंमलबजावणी व्हावी, यासाठी त्यांनी हा प्रयत्न केला. त्या सांगतात, "माझ्या मंदिर प्रवेशामागे घटनात्मक नैतिकता हे महत्त्वाचं कारण होतं." बिंदू या कनकदुर्गा यांच्याप्रमाणे धार्मिक नसल्या तरी मंदिर प्रवेशाआधी उपवासासारख्या ज्या काही धार्मिक विधी कराव्या लागतात, त्या सर्व विधी दोघींनीही केले. त्या सांगतात, "जेव्हा मी मंदिरात पोहोचले त्यावेळी मला स्वामी अय्यप्पांकडे काहीही मागायचं नव्हतं. मात्र मी स्वामी अय्यप्पांशी बोलले. ते माझ्याशी बोलले. मला खूप आनंद झाला. मी स्वामींशी संवाद साधला. त्यांनी मला विचारले, दर्शन कसं झालं?" दुसरीकडे कनकदुर्गा यांची स्वामी अय्यप्पांवर गाढ श्रद्धा आहे. त्यामुळेच धर्मात स्त्री-पुरुष भेद त्यांना मान्य नाही. त्या म्हणाल्या, "येणाऱ्या काळात मी पुन्हा शबरीमला इथे दर्शन घ्यायला जाणार आहे." मात्र बिंदू यांनी शबरीमलाला पुन्हा जायचे की नाही, हे अजून ठरवलेले नाही. देवावर श्रद्धा निर्माण झाली आहे की नाही, हेही त्या सांगू शकत नाहीत, त्या म्हणतात, "कदाचित माझा विश्वास बसतोय. मात्र खात्रीने सांगता येत नाही." असे असले तरी त्यांनी आणि कनकदुर्गा दोघींनी 'इतर महिलांसाठी शबरीमलाचा मार्ग मोकळा केल्याचा' त्यांना अतिशय आनंद आहे. आपल्या या कृतीच्या परिणामांची बिंदू यांना पूरेपूर कल्पना आहे. त्या म्हणतात, "मला ठार मारलं जाऊ शकतं." "आम्हा दोघींना भविष्यात सुरक्षा पुरवण्याविषयी आमचं सरकारशी काहीही बोलणं झालेलं नाही. मात्र पोलिसांनी सुरक्षा पुरवण्याची हमी दिली आहे. खरंतर मला माझ्या सुरक्षेची काळजी नाही." तर कनकदुर्गा म्हणतात, "मी घाबरत नाही. स्त्रीने जेव्हा जेव्हा प्रगती केली आहे समाजाने त्यावर रान उठवलं आहे." हे वाचलंत का? (बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम, यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


وأعلن حسن روحاني، في كلمة أمام حشد كبير الأحد، أن "الحقل المكتشف تبلغ مساحته 2400 كم مربع، ويقع بين مدينتي بستان واميدية". ويزيد الحقل الجديد احتياطيات نفط إيران بحوالي الثلث، ويبلغ عمق طبقة النفط فيه 80 مترا، بحسب ما نقلته وكالة إرنا الرسمية عن روحاني. وقال روحاني إن عوائد إيران من النفط، باكتشاف الحقل الجديد، ستزيد بحوالي 32 مليار دولار "إذا زاد معدل استخراج النفط من الحقل بنسبة واحد في المئة فقط". وتبلغ قيمة صادرات إيران 107.435 مليارات دولار، تمثل صادرات النفط منها - بحسب موقع منظمة الدول المصدرة للنفط "أوبك" - أكثر من النصف، أي حوالي 60.198 مليار دولار. مواضيع قد تهمك نهاية ويبلغ احتياطيات النفط الخام في إيران حوالي 155.600مليار برميل .أما إنتاج البلاد من النفط الخام فيبلغ 3.335 ملايين برميل يوميا، بحسب أوبك. وتفيد إحصاءات أوبك بأن إيران تصدر من النفط الخام حوالي 1 مليون و849 ألف برميل يوميا. وفي بداية عام 2018 بلغ إنتاج إيران من النفط الخام 3.8 ملايين برميل يوميا، بحسب أوبك. وكانت البلاد تصدر حوالي مليونين و300 ألف برميل يوميا. وكان معظم النفط يصدر إلى ثماني دول منحتها الولايات المتحدة إعفاء من تطبيق الحظر عندما أعادت فرض العقوبات على طهران، وهي الصين، والهند، واليابان، وكوريا الجنوبية، وتايوان، وتركيا، واليونان، وإيطاليا. ولكن تصدير النفط الإيراني انخفض في مارس/آذار 2019 إلى 1.1 مليون برميل يوميا، بعد توقف بعض الدول عن استيراده تماما، وتخفيض واردات دول أخرى منه. أهم حقول النفط في إيران صُنفت إيران في 2019 رابع دولة في العالم من حيث حجم الاحتياطي النفطي. ويوزع هذا الاحتياطي على 145 حقلا، أهمها وأكبرها خمسة حقول هي: 1- حقل الأهواز: أكبر حقل نفطي في إيران، وثالث أكبر حقل في العالم، ويقع في محافظة خوزستان جنوب غربي إيران، ويُنتج 750 ألف برميل يومياً. 2- حقل غجساران: يقع في جنوب غربي إيران، ويُنتج أكثر من 500 ألف برميل يومياً. 3- حقل مارون: يقع في محافظة خوزستان، ويُنتج نحو نصف مليون برميل نفط يومياً. 4- حقل أزادغان : وهو حقل مشترك بين إيران والعراق، وتبلغ حصة إيران الإجمالية فيه 33 مليار برميل، وينتج حوالي 230 ألف برميل يومياً. 5- حقل أغاجاري: يقع في محافظة خوزستان، وينتج 200 ألف برميل يومياً.

हा तेलसाठा खुझेस्तान प्रांताच्या नैऋत्य भागात असून तब्बल 2,400 स्क्वेअर किलोमीटरच्या परिसरात पसरला आहे. इथून साधारणतः कच्च्या तेलाचे 53 अब्ज बॅरल इतका पुरवठा होऊ शकतो. अमेरिकनं लादलेल्या निर्बंधांमुळे इराणला सध्या अन्य देशांना तेलविक्री करण्यात अडचणी येत आहेत. "आम्हाला या ठिकाणी 53 अब्ज बॅरल कच्चं तेल निघेल असा साठा आढळून आला आहे. हा अत्यंत मोठा असा तेलसाठा आहे. तेलाच्या या थराची खोली 80 मीटर इतकी आहे," यझाद या शहरात बोलताना हसन रुहानींनी म्हटलं. तेल उत्खननाचा वेग जर 1 टक्क्यानं वाढला तर इराणचा तेलामधून मिळणारा महसूल 32 अब्ज डॉलर्सनं वाढेल, असंही रुहानींनी सांगितलं. "मला व्हाईट हाऊसला सांगायचं आहे, की तुम्ही इराणच्या तेलविक्रीवर निर्बंध लादले. मात्र या देशातील इंजीनिअर्स आणि अन्य कर्मचाऱ्यांनी 53 अब्ज बॅरल्स इतका तेलसाठा शोधण्यात यश मिळवलं आहे," निम-सरकारी फार्स न्यूज एजन्सीनं रुहानी यांचं हे वक्तव्य प्रसिद्ध केलं आहे. हा नवीन तेलसाठा इराणमधील दुसऱ्या क्रमांकाचा सर्वांत मोठा साठा असल्याचं AP या वृत्तसंस्थेनं म्हटलं आहे. ऐहवाज हा इराणमधील सर्वांत मोठा साठा असून याची क्षमता 65 अब्ज डॉलर इतकी आहे. इराण जगातील सर्वांत मोठ्या तेलउत्पादक देशांपैकी एक आहे. दरवर्षी इराणकडून अब्जावधी डॉलर्सच्या तेलाची विक्री होते. इराणमधील सध्याच्या तेलसाठ्यांची क्षमता ही 150 अब्ज बॅरल्स इतकी असल्याचंही रुहानी यांनी सांगितलं. इराणमध्ये जगातील चौथ्या क्रमांकाचे तेलसाठे आहेत, तर नैसर्गिक वायू उत्पादनाचा विचार करता इराणचा क्रमांक जगात दुसरा आहे. पर्शियन आखातात कतारच्या बरोबरीनं इराणचे नैसर्गिक वायूचे तेलसाठे आहेत. अमेरिकेचे अध्यक्ष डोनाल्ड ट्रंप यांनी गेल्यावर्षी इराणवर आर्थिक निर्बंध लादले होते. इराण आणि सहा अन्य देशांमध्ये 2015 मध्ये झालेला आण्विक करार फेटाळून लावल्यानंतर अमेरिकेनं ही कारवाई केली होती. या करारान्वये इराणनं त्यांच्या अण्वस्त्र निर्मितीवर मर्यादा आणण्याचं कबूल केलं होतं आणि आंतरराष्ट्रीय निरीक्षकांना पाहणीसाठी देशात येऊ देण्याचंही मान्य केलं होतं. आर्थिक निर्बंधांमुळे इराणच्या अर्थव्यवस्थेला प्रचंड मोठा फटका सहन करावा लागला होता. त्यांच्या चलनाचं मूल्यही घसरलं होतं. चलनवाढीचा वेग वाढला होता. परदेशी गुंतवणूकदारांनीही इराणकडे पाठ फिरवली होती आणि देशांतर्गत असंतोष उफाळला होता. हेही वाचलंत का? (बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम, यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


كشفت شركة شاومي عن هاتفها الجديد خلال معرض في العاصمة الصينية بكين. وقد جرى تطوير المستشعر بالغ الدقة للكاميرا من قبل شركة سامسونغ، التي لم تدمجه بعد في منتجاتها الخاصة. وتقول الشركتان إن فائدة هذه الكاميرا تكمن في أنها تقدم "صورا دقيقة للغاية غنية بكل التفاصيل". وعلى الرغم من ذلك، يشير اختبار أولي لهذه التقنية إلى أن صورها قد تحتوي على تشوهات رقمية، من تلك التي تحتويها الهواتف الذكية منخفضة الدقة. وحتى الآن، فإن الهاتف الجديد الذي يحمل اسم "برو بريميم CC9 " متاح في السوق الصينية حسبما أعلنت الشركة، حيث يتكلف الطراز الأساسي منه نحو 400 دولار. مواضيع قد تهمك نهاية لكن شركة شاومي أعلنت أنها ستستخدم نفس المكون في هاتفها الذكي Mi Note 10 الذي أطلقته يوم الأربعاء، والذي سيباع على نطاق أوسع. وتعد شركة شاومي حاليا رابع بائع للهواتف الذكية في العالم، وفقا لشركة كاناليس للأبحاث، بحصة سوقية تبلغ 9.1 في المئة. "لا يخلو من مشكلات" حتى الآن كانت أجهزة الاستشعار، التي تزيد دقتها عن 100 ميغابكسل، عادة ما تُلحق بالكاميرات الرقمية متوسطة الحجم، والتي يمكن أن تكلف عشرات الآلاف من الجنيهات الاسترلينية. لكن التقنية الجديدة لا تخلو من مشكلات، حيث إن محاولة ضغط مزيد من مكونات الدقة في وحدة أصغر للهواتف الذكية، قد ينتج عنه زيادة "المحادثات المتقاطعة"، وهي ظاهرة يتدفق فيها النشاط الكهربائي من بكسل واحد إلى جيرانه، ويتم تجميعهم بشكل وثيق معا، وينتج عن هذا تشوش رقمي رقمية في الصورة النهائية. يقوم مستشعر الكاميرا بدمج البيانات من وحدات البكسل الخاصة به، لإنتاج صور بدقة 27 ميغابكسل بشكل افتراضي. وعلى المستخدمين أيضا أن يأخذوا في اعتبارهم أن الصور، التي تبلغ دقتها 108 ميغابكسل، ستستهلك مساحة تخزينية أكبر بكثير من المعتاد، وتتطلب طاقة معالجة أكبر لتحريرها. لكن الهاتف يتضمن أيضا مستشعرات منخفضة الدقة في الجزء الخلفي، لالتقاط الصور المقربة والمناظر الطبيعية بزاوية عريضة، ما ساعد موقع DXOMark الذي يقيم الهواتف الذكية على منحه درجة عالية من التقييم. وكانت شركة شاومي قد أعلنت، في وقت سابق، أنها سوف تستخدم المستشعر الذي تبلغ دقته 108 ميغابكسل، في هاتف Mi Mix Alpha الذي كشفت عنه في سبتمبر/ أيلول الماضي. لكن تم تعديل ذلك الجهاز ليكون هاتفا فاخرا، بسعر يقترب من 2900 دولار، ومن غير المقرر إطلاقه قبل ديسمبر/ كانون الأول المقبل. وقال بن وود، الخبير في شركة "سي سي إس إنسايت" للاستشارات، إن إدراج هذه الكاميرا بالغة الدقة في السوق الجماهيرية لهاتفي Mi CC9 Pro و Mi Note 10 من شأنه أن يساعد على تميزهما عن المنافسين.

सध्या Mi CC9 Pro Premium फोन केवळ चिनी बाजारपेठांमध्ये उपलब्ध असेल, त्याची किंमत 2,799 युआन (28,277 रुपये, 400 डॉलर्स) इतकी आहे. या फोनमधला हाय रेझोल्युशनचा सेन्सर सॅमसंगने तयार केलाय, पण तो त्यांनी अद्याप स्वतःच्या उत्पादनांमध्येही वापरलेला नाही. या खास कॅमेऱ्यामुळे लोकांना "अगदी बारीक डिटेलसह अत्यंत सुस्पष्ट फोटो" काढता येतील, असं शाओमीने म्हटलंय. मात्र सुरुवातीला या फोनच्या झालेल्या एका चाचणीत असं लक्षात आलं की यापेक्षा कमी रेझोल्युशन असलेल्या कॅमेऱ्यांपेक्षा या कॅमेऱ्याने काढलेल्या फोटोंमध्ये जास्त गडबड होतेय. सध्या Mi CC9 Pro Premium फोन केवळ चिनी बाजारपेठांमध्ये उपलब्ध असेल, त्याची किंमत 2,799 युआन (28,277 रुपये, 400 डॉलर्स) इतकी आहे. हाच कॅमेरा शाओमी Mi Note 10 या येऊ घातलेल्या नवीन फोनमध्ये वापरणार असल्याचं शाओमीनं सांगितलं. हा फोन बुधवारी लाँच होतोय आणि Mi CC9 Pro Premium पेक्षा जास्त प्रमाणावर त्याची विक्रीही होणार आहे. मार्केत रिसर्च करणाऱ्या 'कॅनलीस'नुसार शाओमी ही आज जगातील चौथी सर्वात जास्त विक्री करणारी स्मार्टफोन कंपनी आहे. एकूण जागतिक स्मार्टफोन बाजारपेठेत आजच्या घडीला 9.1 टक्के फोन्स शाओमीचे आहेत. भारतासह आशियात मोठ्या प्रमाणावर विक्री केल्यानंतर ही चिनी कंपनी युरोपात झपाट्याने वाढते आहे. 2020 साली जपानमध्ये विस्तार करण्याची शाओमीची योजना आहे. मिसळणारे पिक्सल्स आतापर्यंत 100 पेक्षा जास्त मेगापिक्सेलचे सेन्सर साधारणपणे मध्यम आकाराच्या डिजिटल कॅमेरांमध्येच वापरले जात होते. असे कॅमेरे लाखो रुपयांना मिळतात. मात्र या लहानशा स्मार्टफोनमध्ये इतके सारे पिक्सल एकत्र ठासण्याचे दुष्परिणाम असू शकतात. अनेकदा हे पिक्सेल्स एकमेकांत मिसळण्याची शक्यता वाढते. त्यामुळे अनेकदा जो अंतिम "हाय रेझोल्युशन" फोटो असतो, तो फारसा समाधानकारक नसतो. असा हाय रेझोल्युशनचा कॅमेरा असला तर एक करू शकतो... ...की झूम करून एखाद्या फोटोमधला एक विशेष भागही स्पष्ट दिसू शकतो. तसंच त्याच निर्धारित जागेच्या सेन्सरमध्ये अनेक पिक्सल्स एकत्र बसवण्यासाठी पिक्सलचा आकार कमी करावा लागतो. यामुळे प्रत्येक पिक्सलला पुरेसा प्रकाश मिळत नाही आणि त्यामुळे कमी उजेडातले (Low light) फोटो धड येत नाहीत. या समस्यांचं निराकरण करतो सॅमसंगचा आयएसओसेल प्लस सेन्सर (Isocell Plus), ज्याचा आकार इतर सेन्सर्सपेक्षा मोठा असतो. त्यात आणखी एक भारी प्रयोग म्हणजे दर चार पिक्सल्सचे गट केले जातात. हा प्रत्येक गट मग फोटो काढताना लाल, हिरवा आणि निळा लाईट फिल्टर करण्यासाठी एकच कलर फिल्टर वापरतो. दर चार पिक्सल्सचे गट केले जातात. हा प्रत्येक गट मग फोटो काढताना लाल, हिरवा आणि निळा लाईट फिल्टर करण्यासाठी एकच कलर फिल्टर वापरतो. मग मोठ्या पिक्सेलचं काम एकत्रितपणे करण्यासाठी प्रत्येक गटातील डेटा गोळा करून विलीन केला जातो. अशा प्रकारे 27 मेगापिक्सलचा फोटो दिसून येतो. परंतु पुरेसा प्रकाश असेल तर तुम्ही संपूर्ण 108 मेगापिक्सलचा कॅमेर यथोचित वापरू शकता. त्यासाठीचे मॅन्युअल सेटिंग तुम्ही स्वतः करू शकता. पण यातही समस्या असणारच आहेत. "Mi CC9 Pro Premiumच्या कॅमेऱ्याने काढलेल्या फोटोंमध्ये आम्ही तपासलेल्या अन्य कुठल्याही आघाडीच्या फोनपेक्षा जास्त अतिरिक्त गोष्टी दिसून येत होत्या," असं DXOMark या मोबाईल रिव्ह्यू करणाऱ्या साईटने म्हटलंय. या साईटकडे हा नवा हँडसेट अलीकडेच पाठवण्यात आला होता. "तुम्हाला कोणत्याही परिस्थितीत सर्वोत्तम फोटो मिळतीलच, याची शाश्वती नाही. याशिवाय, 108 मेगापिक्सेलचे फोटो काढताना फोनमध्ये मेमरी आणि प्रोसेसिंग पॉवरही नेहमीपेक्षा अधिक लागणार. याशिवाय टेलिफोटो पोर्टेट, वाईड-अँगल लँडस्केप आणि मायक्रो क्लोजअप, असे फोनमध्ये मागच्या बाजूला वेगळे असे कमी रेझोल्युशनचे सेन्सर देण्यात आलेले आहेत, ज्यामुळे DXOMarkनं याला जास्तीचे गुण दिले आहेत. शाओमीनं Mi Mix Alphaमध्ये 108 मेगापिक्सेलचं सेन्सर देण्यात येईल अशी घोषणा केली होती, ती सप्टेंबरमध्ये पूर्ण करण्यात आली. मात्र तो लक्झरी फोन असल्याने त्याची किंमतही 19,999 युआन (साधारण 2 लाख रुपये) इतकी असणार आहे. शिवाय हा फोन डिसेंबरपूर्वी बाजारात उपलब्ध होण्याची शक्यताही नाही. याशिवाय टेलिफोटो पोर्टेट, वाईड-अँगल लँडस्केप आणि मायक्रो क्लोजअप, असे फोनमध्ये मागच्या बाजूला वेगळे असे कमी रेझोल्युशनचे सेन्सर देण्यात आलेले आहेत त्यामुळे Mi CC9 Pro आणि Mi Note 10 मध्ये असा भारी कॅमेरा दिल्यामुळे हे फोन इतरांपेक्षा जरा हटके नक्की दिसतील, असं तज्ज्ञांचं मत आहे. "मोबाइल फोन उत्पादक लोकांची मनं जिंकण्यासाठी काहीही करत असतात. हा प्रचंड मेगापिक्सलचा कॅमेरा असाच एक प्रकार आहे," असं CCS इनसाईट कन्सल्टन्सीचे बेन वुड म्हणाले. "तुम्हाला कोणत्याही परिस्थितीत सर्वोत्तम फोटो मिळतीलच, याची शाश्वती नाही. पण अनेक ग्राहकांना असंच वाटत असतं की 'बड़ा है तो बेहतर है'," असंही ते म्हणाले. हेही वाचलंत का? (बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम, यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


وفي مؤتمر صحفي مشترك مع رئيس وزراء اليابان، شينزو آبي، قال هو وآبي إنه يجب ممارسة أقصى ضغط على كوريا الشمالية فيما يتعلق بنزع أسلحتها النووية. ويجري ترامب محادثاته مع آبي في منتجع "مار-أ-لاغو" في ولاية فلوريدا. وكان ترامب قد أكد في وقت سابق زيارة مايك بومبيو مدير وكالة الاستخبارات المركزية السرية إلى بيونغيانغ، واجتماعه مع كيم. وقال إن بومبيو أسس "علاقة جيدة" مع كيم، الذي كان الرئيس الأمريكي قد وصفه العام الماضي بـ"رجل الصواريخ القصير"، وأضاف أن اجتماعهما كان "سلسا جدا". وتعد تلك الزيارة أول اتصال على مستوى رفيع بين الولايات المتحدة وكوريا الشمالية منذ عام 2000. ويتوقع أن يعقد ترامب قمة مع كيم في شهر يونيو/حزيران. وما زال مكان عقد القمة قيد المناقشة. ماذا قيل عن القمة؟ وقال الرئيس ترامب في المؤتمر الصحفي المشترك إنه إذا اعتقد أن الاجتماع لن يكون ناجحا، فإنه سينسحب منه، وإذا عقدت القمة ولكنها لم تكن مثمرة، فإنه سينسحب. وأضاف "سوف نواصل الضغط إلى أقصى حد حتى تصبح كوريا الشمالية دولة غير نووية". "وكما قلت من قبل، سيكون هناك مسار براق أمام كوريا الشمالية إذا حققت التخلي عن الأسلحة النووية بالكامل، وبشكل يمكن التحقق منه، وبلا رجعة. وسيكون هذا يوما عظيما بالنسبة إليهم، ويوما عظيما بالنسبة إلى العالم". ترامب أكد الزيارة السرية لبومبيو لبيونغيانغ أما رئيس الوزراء الياباني، آبي فقال إنه طلب من الرئيس ترامب بإلحاح المساعدة في إطلاق سراح المواطنين اليابانيين المخطوفين في كوريا الشمالية خلال السبيعينيات والثمانينيات. وكانت كوريا الشمالية قد أقرت بأنها خطفت 13 يابانيا لاستخدامهم في تدريب جواسيسها على التقاليد اليابانية. وتعتقد اليابان أن عدد المخطوفين أكبر من ذلك. وقد أدت تلك القضية إلى توتر العلاقات بين البلدين على مدى عقود. وما زال يوجد في كوريا الشمالية ثلاثة مواطنين أمريكيين محتجزين. وقال ترامب إن الولايات المتحدة "ستعمل بجد" على عودة اليابانيين المخطوفين إلى بلادهم. وأضاف "نحن نكافح باجتهاد من أجل استعادة الأمريكيين الثلاثة. أعتقد أن هناك فرصة جيدة لتحقيق هذا. والحوار بيننا جيد جدا".

चर्चा फसली तर परिषद सोडून जाण्याचा इशारा डोनाल्ड ट्रंप यांनी दिला आहे. आण्विक अस्त्रं नष्टं करण्याबाबत उत्तर कोरियावर सर्वतोपरी दडपण असायला हवं असं ट्रंप आणि जपानचे पंतप्रधान शिंझो अबे यांनी संयुक्त पत्रकार परिषदेत सांगितलं. फ्लोरिडातील ट्रंप यांच्या 'मार-अ-लागो' रिसॉर्ट याठिकाणी अबे यांचं वास्तव्य आहे. सीआयए डायरेक्टर माइक पॉम्पेओ यांनी उत्तर कोरियात जाऊन किम यांची गुप्त भेट घेतल्याच्या वृत्त्ताला ट्रंप यांनी दुजोरा दिला. या बैठकीत सकारात्मक चर्चा झाल्याचं ट्रंप यांनी सांगितलं. काही दिवसांपूर्वीपर्यंत ट्रंप किम यांना लिटील रॉकेटमॅन असं म्हणत असत. 2000 सालानंतर पहिल्यांदाच अमेरिका आणि उत्तर कोरिया यांच्यात उच्चस्तरीय पातळीवर चर्चा होण्याची ही पहिलीच वेळ आहे. जून महिन्यात ट्रंप आणि किम यांच्यात चर्चा होण्याची शक्यता आहे. मात्र या बैठकीचं ठिकाण अद्याप निश्चित नाही. दरम्यान दक्षिण कोरियाचे राष्ट्राध्यक्ष मून जेई इन पुढच्या आठवड्यात किम यांची भेट घेणार आहेत. आण्विक अस्त्रांचं संपूर्णत: निशस्त्रीकरण करण्यासाठी उत्तर कोरिया राजी असल्याचं मून यांनी सांगितलं. उत्तर आणि दक्षिण कोरिया यांच्यात होणारी बैठक तसंच अमेरिका आणि उत्तर कोरिया यांच्यादरम्यान होणारी चर्चा यशस्वी व्हावी यासाठी सर्व पर्याय पडताळले जात आहेत असंही मून यांनी स्पष्ट केलं. सीआयए डिरेक्टर माइक पॉम्पेओ, उत्तर कोरियाचे सर्वेसर्वा किम जोंग उन आणि अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रंप बैठकीत फार काही निष्पन्न होणार नाही असं लक्षात आलं तर जाणार नाही, असं ट्रंप यांनी सूचित केलं. तसंच बैठकीला गेल्यानंतर चर्चा निष्फळ ठरतेय असं लक्षात आलं तर बैठक सोडून जाईन, असा इशाराही ट्रंप यांनी दिला आहे. जोपर्यंत उत्तर कोरिया संपूर्ण निशस्त्रीकरण अवलंबत नाही, तोपर्यंत आम्ही दबाव आणत राहू असं ट्रंप यांनी स्पष्ट केलं. उत्तर कोरियानं अण्वस्त्रांचा त्याग केला तर त्यांच्यासाठी आणि जगासाठी ही अत्यंत चांगली आणि सकारात्मक गोष्ट असेल असं ट्रंप यांनी सांगितलं. उत्तर कोरियाच्या आण्विक अस्त्रांच्या नि:शस्त्रीकरणाव्यतिरिक्त अमेरिका आणि जपान यांच्यात मुक्त आणि सर्वसमावेशक चर्चा व्हावी यादृष्टीनं ट्रंप आणि अबे यांच्यात चर्चा झाली. हे वाचलंत का? (बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम, यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


وتوصل العلماء إلى أن هذه الخضراوات من فصيلة الصليبيات مفيدة بالنسبة للأمعاء بدون شك، لكن تفسير ذلك مازال غير واضح. وخلص فريق العلماء التابع لمعهد فرانسيس كريك إلى أن ثمة مواد مضادة للسرطان تُنتج أثناء هضم الخضراوات. وقال معهد بحوث مكافحة السرطان في بريطانيا إنه توجد أسباب كثيرة تدعو إلى تناول المزيد من الخضراوات. وركزت الدراسة على كيفية تغيير الخضراوات جدار الأمعاء، وذلك من خلال الاستعانة بتجارب على الفئران وأمعاء مصغرة تنمو في المختبر. وخلص العلماء إلى أن سطح الأمعاء، مثل الجلد، يتولد باستمرار في عملية تستغرق من أربعة إلى خمسة أيام. بيد أن عملية التجديد المستمرة هذه تحتاج إلى تحكم دقيق للغاية، وإلا قد يؤدي الأمر إلى الإصابة بالسرطان أو حدوث التهاب في الأمعاء. وأظهرت الدراسة التي نشرتها دورية "إميونيتي" المعنية بأمراض المناعة أن المواد الكيميائية التي تنتجها الخضراوات من فصيلة الصليبيات مهمة جدا. من المطبخ إلى منع خطر السرطان؟ بحث العلماء مادة كيميائية تعرف باسم "إندول-3-كاربينول" تُنتج في الجسم عن طريق مضغ مثل هذه الخضراوات. وقالت غيتا ستوكينغر، إحدى الباحثين المشرفين على الدراسة :"تأكدوا من عدم المبالغة في طهيها، وألا يكون البروكلي رطبا". ويحدث تعديل في المادة الكيميائية عن طريق حمض في المعدة، ويواصل رحلته في الجهاز الهضمي. وفي الأمعاء السفيلة يحدث تغيير في سلوك الخلايا الجزعية، التي تولّد من جديد جدار الأمعاء وخلايا مناعية تسيطر على الالتهاب. وأظهرت الدراسة أن الوجبات الغذائية التي تحتوي على نسبة عالية من مادة إندول-3-كاربينول وفرت حماية للفئران من مرض السرطان، حتى أولئك الذين تسبب مستويات جيناتهم العالية خطر الإصابة بالمرض. وبدون نظام غذائي وقائي، تنقسم خلايا الأمعاء بدون سيطرة. وأضافت ستوكينغر :"حتى عندما بدأت الفئران تعاني من تطور الورم، حولناها إلى نظام غذائي مناسب، وتوقف نمو الورم". علامات الإصابة بسرطان الأمعاء: وقالت ستوكينغر إن نتائج الدراسة تعد "سببا للتفاؤل". وأضافت لبي بي سي :"توجد كثير من النصائح الغذائية التي نحصل عليها بشكل دوري، فهي مركبة للغاية وغير واضحة من حيث الأسباب والعواقب". وقالت : "مجرد إخباري بأنها مفيدة بالنسبة لي سوف يجعلني أتناولها". وأضافت : "بفضل هذه الدراسة استطعنا أن يكون لدينا آليات جزيئية بشأن كيفية عمل هذا النظام". وقال تيم كي، من معهد بحوث مكافحة السرطان في بريطانيا : "هذه الدراسة التي أجريت على الفئران توضح أن الأنسجة الموجودة في خضراوات مثل البروكلي والكرنب لا تساعد في تقليل خطر سرطان الأمعاء فحسب، بل عثر على جزيئات في هذه الخضراوات أيضا". وأضاف : "سوف تساعد دراسات إضافية في تحديد ما إذا كانت الجزئيات الموجودة في هذه الخضراوات لها نفس التأثير في البشر، لكن في ذلك الوقت توجد أسباب كثيرة بالفعل تدعو إلى تناول المزيد من الخضراوات". --------------------------------------- يمكنكم تسلم إشعارات بأهم الموضوعات بعد تحميل أحدث نسخة من تطبيق بي بي سي عربي على هاتفكم المحمول.

कोबीवर्गीय शाकाहारी खाद्य हे आतड्यांसाठी चांगलं असतं यात काही शंका नाही. पण यासंबंधीचं सविस्तर विश्लेषण आता समोर आलं आहे. कोबीवर्गीय भाज्या पचल्यानंतर शरीरात कर्करोगविरोधी रसायनं तयार होतात, असं Francis Crick Instituteच्या टीमला संशोधनात आढळून आलं आहे. शाकाहारी पद्धतीच्या जेवणाचं प्रमाण वाढवण्याकरता अधिक कारणं उपलब्ध होत आहेत, असं Cancer Research UKनं म्हटलं आहे. आतड्यांसाठी पालेभाज्या कशाप्रकारे महत्त्वाच्या असतात, यावर या अभ्यासात लक्ष केंद्रित करण्यात आलं होतं. प्रयोगशाळेत उंदीर आणि त्यांच्या सूक्ष्म आतड्यांच्या वाढीवर लक्ष ठेवण्यात आलं होतं. चार-पाच दिवसांच्या या प्रक्रियेत त्वचेसारखंच आतड्यांच्या पृष्ठभागाचं पुनरुत्थान होत असल्याचं दिसून आलं. पण या पुनरुत्थानाला सतत नियंत्रणाची गरज होती. अन्यथा त्यामुळे कॅन्सरचा धोका निर्माण होत होता. कोबीवर्गीय भाज्यांतील रसायनं महत्त्वपूर्ण कोबीवर्गीय भाजीपाल्यांत असलेली रसायनं महत्त्वपूर्ण असतात, असं Immunity या जर्नलमध्ये प्रकाशित करण्यात आलं आहे. अशाप्रकारचा भाजीपाला खाल्ल्यानं indole-3-carbinol नावाचं रसायन शरीरात तयार होतं, असं शास्त्रज्ञांचं म्हणणं आहे. "हा भाजीपाला जास्त शिजलेला अथवा पाण्यात जास्त काळ भिजवलेला असता कामा नये," असं शास्त्रज्ञ गिट्टा स्टॉकिंजर सांगतात. हे रसायन पचनसंस्थेतून सुरळीतपणे प्रवास करत असल्यानं त्यामुळे पोटातील आम्लात सुधार होते. यामुळे आतड्यांतील पेशींचं वर्तन बदलू शकतं. indole-3-carbinol मधील तत्त्वांनी उंदराला कॅन्सरपासून वाचवलं असा हा अभ्यास सांगतो. नियंत्रित आहाराशिवाय आतड्यातील पेशी अखंडितपणे विभाजित होतात. "उंदरामध्ये ट्यूमरची लक्षण दिसू लागली तेव्हा आम्ही योग्य आहार देण्यावर अधिक लक्ष केंद्रित केलं आणि त्यामुळे ट्यूमरची वाढ थांबली," असं स्टॉकिंजर सांगतात. आतड्याच्या कॅन्सरची लक्षणं: 1.मलमार्गातील रक्त 2.आतड्यांच्या सवयीत बदल, जसं शौचास वारंवार जाणे 3.पोटदुखी, पोटात गोळा येणे आणि अस्वस्थता वाढणे या अभ्यासातील निष्कर्ष आशावाद उत्पन्न करणारे होते, असं स्टॉकिंजर यांनी म्हटलं आहे. त्यांनी स्वत: आहारातील मांसाचं प्रमाण कमी केलं आहे आणि पालेभाज्या खाण्यावर भर दिला आहे. बरेच आहारविषयक सल्ले नियमितपणे बदलत असतात. याची कारणं आणि परिणामं काय आहेत, हे स्पष्ट करणं गोंधळात टाकणारं आहे, स्टॉकिंजर सांगतात. "ते का चांगलं आहे हे सांगण्याऐवजी नुसतंच ते चांगलं आहे, असं सांगितल्यास मी ते खाणार नाही. या अभ्यासानुसार आमच्याकडे अशी यंत्रणा आहे जी ही कार्यप्रणाली स्पष्ट करते," स्टॉकिंजर पुढे सांगतात. Cancer Research UK मधले प्राध्यापक टीम के यांच्यानुसार, "या अभ्यासाअंती असं लक्षात आलं की, कोबीवर्गीय पालेभाज्यांमधलं फायबरच नाही तर रेणूही आतड्यातील कॅन्सरचा धोका कमी करण्यासाठी मदत करतात." या भाज्यांमधल्या रेणूचा लोकांवर सारखाच प्रभाव होतो का, हे तपासणं या संशोधनाचं पुढचं ध्येय असणार आहे. पण, पालेभाज्या खाण्यासाठीची अनेक चांगली कारणं आधीच उपलब्ध आहेत. हे वाचलंत का? (बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम, यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


تعدّ الولايات المتحدة أكبر جهة مساهمة بحصة تمويل فردية في منظمة الصحة العالمية يرى ترامب أنّ المنظمة الدولية أخفقت في محاسبة الصين على تفشي كورونا. ويأتي قطعه للعلاقة معها تتويجاً لسلسلة انتقادات لاذعة وجهها للمنظمة التابعة للأمم المتحدة خلال الأسابيع الماضية. وكان ترامب قد علّق مساهمة بلاده في منظمة الصحة العالمية الشهر الماضي، وقرر أمس الجمعة، وقف دفع مساهمة بلادة المالية فيها بشكل دائم. وكانت مساهمة الولايات المتحدة المالية في المنظمة قد بلغت العام الماضي نحو 400 مليون دولار، ما يجعلها أكبر جهة تساهم بحصة فردية تبلغ 15 بالمئة تقريباً من ميزانية المنظمة. وواجه قرار ترامب انتقادات دولية حادة، إذ حثّ الاتحاد الأوروبي ترامب على إعادة النظر بقراره. وقالت رئيسة المفوضية الأوروبية أورسولا فون دير لاين في بيان مشترك مع مفوض الاتحاد الأوروبي للسياسة الخارجية جوزيب بوريل: "في مواجهة خطر عالمي، الوقت الآن لتعزيز التعاون والحلول المشتركة، ومن الأفضل تجنّب الأفعال التي من شأنها إضعاف ثمار الجهود الدولية". مواضيع قد تهمك نهاية بينما وصف وزير الصحة الألماني، ينس شبان، القرار الأمريكي بأنّه "نكسة مخيّبة للصحة العالمية"، رغم إقراره بأنّ المنظمة تحتاج فعلاً إلى "إصلاح". ودعا الوزير الألماني الاتحاد الأوروبي إلى لعب دور قيادي في المنظمة، وتوسيع التزاماته المالية فيها. من جهته، قال رئيس لجنة الصحة في مجلس الشيوخ الأمريكي لامار ألكسندر - ينتمي للحزب الجمهوري مثل ترامب - إنّ التوقيت الراهن لم يكن الأنسب لاتخاذ قرار مغادرة المنظمة. ورأى أن الخطوة قد تعطّل من جهود الكشف عن لقاح لكوفيد-19، مطالباً الرئيس بالعودة عن قراره. وقال ألكسندر إنّه من الضروري إلقاء نظرة متمعنة في أداء المنظمة وأخطائها المحتملة في التعاطي مع الجائحة، لكن يمكن لذلك أن يتمّ بعد انقضاء الأزمة، وليس خلالها". وقال ناطق باسم بريطانيا: "فيروس كورونا تحدّ عالمي، ودور منظمة الصحة العالمية في قيادة جهود الاستجابة للأزمة مهم"، مؤكداً أن بلاده لا تخطط لسحب تمويلها. في غضون ذلك، غرّدت المرشحة السابقة للرئاسة الأمريكية، اليزابيث وارن، قائلة إنّ قرار ترامب "يشكل خطراً على صحة الشعب الأمريكي". وكانت الدول الأعضاء في منظمة الصحة العالمية قد وافقت في 19 مارس/آذار الماضي على فتح تحقيق مستقل، في الاستجابة الدولية للجائحة. تتهم الصين ترامب بشن حملة لحرف الانتباه عن فشله في إدارة أزمة كورونا في بلاده ما خلفية قرار ترامب؟ خلال مؤتمر صحافي في البيت الأبيض، قال ترامب إنّ "المنظمة فشلت في تنفيذ الإصلاحات المطلوبة منها"، معلناً قطع العلاقة بها، وتوجيه التمويل الذي كان مخصصاً لها إلى جمعيات خيرية أخرى تعنى بالصحة. لم يتضح بعد متى سيصير الانسحاب الأمريكي نافذاً، لكن اتفاقية تعود لعام 1948 بين الولايات المتحدة والمنظمة، تسمح بتقديم إشعار قبل عام واحد من الانسحاب. واتهم الرئيس الأمريكي الصين بمحاولة التغطية على نشأة فيروس كورونا في ووهان نهاية العام الماضي، والضغط على منظمة الصحة العالمية لتضليل العالم بشأن انتشاره. ووصف ترامب المنظمة بأنها باتت دمية في يد الصين، قائلاً إن العالم يعاني اليوم نتيجة سوء تصرف الحكومة الصينية. وقد أودى الوباء بحياة أكثر من 100 ألف أمريكي، في أكبر حصيلة وفيات حصدها كوفيد-19 حول العالم. ويرى معارضو ترامب أنه يحاول تفادي الانتقادات الموجهة لطريقة ادارته لجائحة تفشي الفيروس، قبل دخوله معركة إعادة انتخابه لولاية ثانية نهاية العام الحالي. في هذه الأثناء، قال المتحدث باسم وزارة الخارجية الصينية إن ترامب يحاول "تضليل الجمهور، وتشويه سمعة الصين، وتحويل اللوم عن قلة كفاءة الولايات المتحدة في الاستجابة للوباء في اتجاه آخر". منظمة الصحة العالمية في سطور تأسست في عام 1948 ومقرها في جنيف، سويسرا، وهي وكالة الأمم المتحدة المسؤولة عن الصحة العامة العالمية. تضم 194 دولة، وتهدف إلى "تعزيز الصحة"، والحفاظ على سلامة العالم وخدمة الضعفاء المعرضين للإصابة بالأمراض". تشارك في حملات التطعيم والطوارئ الصحية ودعم البلدان في مجال الرعاية الأولية. تمول المنظمة بواسطة مزيج من اشتراكات الأعضاء على أساس الثروة والسكان والمساهمات الطوعية.

अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रंप युरोपीय युनियनने ट्रंप यांना आग्रह केला आहे की, त्यांनी या निर्णयाचा पुनर्विचार करावा. ट्रंप यांचा निर्णय आंतरराष्ट्रीय आरोग्यासाठी निराशाजनक असल्याचं जर्मनीच्या आरोग्यमंत्र्यांनी म्हटलं आहे. अमेरिकेच्या सभागृहातील आरोग्य समितीच्या प्रमुखांनीही म्हटलंय की, WHOमधून बाहेर पडण्याची ही योग्य वेळ नाही. कोरोना व्हायरसचा प्रसार थांबवण्यासाठी WHOनं ठोस पावलं उचलली नाहीत, ही संस्था चीनच्या हातचं बाहुलं बनल्याचा आरोप ट्रंप यांनी केला आहे. कोरोना व्हायरससंदर्भातील कामगिरीविषयी डोनाल्ड ट्रंप नियमितपणे WHO वर टीका करत आहे. गेल्या महिन्यात ट्रंप यांनी WHOला मिळणारा निधी रोखण्याची घोषणा केली होता. शुक्रवारी त्यांना हा निधी थांबवला. गेल्या वर्षी अमेरिकेनं WHOला 40 कोटी डॉलरहून अधिक निधी दिला होता. जगभरातल्या इतर देशांतून मिळणाऱ्या रकमेपैकी ही रक्कम सर्वाधिक आहे. अमेरिकेचा मदतनिधी हा WHOच्या एकूण बजेटच्या 15 टक्के इतका आहे. जगभरात काय प्रतिक्रिया? युरोपीयन कमिशनच्या प्रमुख उर्सुला वोन आणि उच्चपदस्थ अधिकारी जोसेफ बोरेल यांनी निवेदनात म्हटलंय की, "कोरोनाच्या काळात सहकार्य वाढवण्याची गरज आहे. अमेरिकेच्या या निर्णयामुळे जगावर त्याचा परिणाम होईल. अमेरिकेनं या निर्णयाचा पुनिर्विचार करावा, असा आमचा आग्रह आहे." जर्मनीचे आरोग्य मंत्री जेंस स्पान यांनी म्हटलंय, "WHOमध्ये सुधारणेची गरज आहे, पण अमेरिकेनं उचलेलं पाऊल निराशाजनक आहे. आता युरोपीय युनियननं यात अधिक सकारात्मक भूमिका निभवावी लागणार आहे." जागतिक आरोग्य संघटना ब्रिटनमधील प्रतिनिधीनं म्हटलं, "कोरोनाच्या काळाच WHO सक्रिय असणं गरजेचं आहे. WHOला ब्रिटनकडून मिळणारा निधी नियमितपणे देण्यात येईल. निधी रोखण्याचा आम्ही विचार करत नाही आहोत." अमेरिकेच्या सिनेटमध्ये आरोग्य समितीचे प्रमुख लैमर अलेक्झांडर यांनी म्हटलंय की, ट्रंप यांच्या निर्णयामुळे कोरोनाची लस बनवण्याच्या प्रक्रियेला धक्का लागेल. त्यांनी या निर्णयाचा पुनर्विचार करावा. "WHOमध्ये सुधारणेची गरज आहे, यात काहीच शंका नाही. कोरोना व्हायरसच्या काळात WHOवर अनेक प्रश्न उपस्थित झाले आहेत. पण, सध्या आपण सगळ्यांनी एकत्र येऊन काम करणं गरजेचं आहे. कोरोनाच्या साथीनंतर बाकीच्या गोष्टी ठीक करता येऊ शकतात," असं लैमर यांनी म्हटलंय. अमेरिकेच्या राष्ट्राध्यक्षपदाच्या उमेदवार राहिलेल्या एलिझाबेथ वॉरेन यांनी ट्वीट करत म्हटलं, "जागतिक साथीच्या काळात WHOबरोबरचं नातं संपवल्यामुळे आमचं जागतिक नेतृत्व प्रभावित होऊ शकतं. यामुळे अमेरिकी नागरिकांची आरोग्य यंत्रणाही प्रभावित होऊ शकते." WHOचे माजी कार्यकारी महानिर्देशक एंड्रेस नॉर्डोस्ट्रोम यांनी म्हटलंय की, "कोरोनाच्या काळात एकतेची गरज असताना या निर्णयामुळे तणावत भर पडेल." दक्षिण आफ्रिकेच्या आरोग्य मंत्र्यांनीही या निर्णयाला दु:खद म्हटलं आहे. कोरोनाच्या व्हायरसच्या काळात WHOची भूमिका काय होती, याविषयी स्वतंत्र चौकशी करण्याची सहमती WHOच्या सदस्य देशांनी 19 मे रोजी जाहीर केली होती. ट्रंप यांनी असा निर्णय का घेतला? शुक्रवारी पत्रकार परिषेदत ट्रंप यांनी म्हटलं, "WHOमध्ये व्यापक सुधारणा करण्याची सूचना आम्ही केली होती, पण त्यांनी नकार दिला. यानंतर आम्ही WHOबरोबरचे संबंध तोडण्याचा निर्णय घेत आहोत. आम्ही जो निधी WHOला द्यायचो, तो आता दुसऱ्या संस्थांना देऊ." अमेरिका औपचारिकरित्या स्वत:ला WHOपासून कधी वेगळं करेल, ते अद्याप स्पष्ट नाही. 1948मध्ये WHO आणि अमेरिकेत झालेल्या एका करारानुसार, दोघांना वेगळं व्हायचं असल्यास एक वर्ष अगोदर नोटीस द्यायची अट आहे. चीननं सुरुवातीला कोरोना व्हायरसविषयीची माहिती लपवण्याच प्रयत्न केला आणि WHOनं काहीच केलं नाही, असं ट्रंप यांनी म्हटलं होतं. "WHOवर चीनचं नियंत्रण आहे. चीननं कोरोनाच्या बाबतील WHOवर दबावतंत्राचा वापर केला आणि जगाची दिशाभूल केली. चीनच्या गुन्ह्याची शिक्षा सगळ्या जगाला भोगावी लागत आहे," असंही ट्रंप यांनी म्हटलं होतं. अमेरिकेत कोरोनामुळे आतापर्यंत 1 लाख 2 हजार जणांचा जीव गेला आहे. अमेरिकेत कोरोनाच्या रुग्णांची संख्या सर्वाधिक आहे. जागतिक आरोग्य संघटना ट्रंप यांनी कोरोनाच्या परिणामांना कमी लेखलं म्हणून देशाचं इतकं नुकसान झालं. ते त्यांचा नाकर्तेपणा लपवण्यासाठी असं करत आहे, असं अमेरिकेतल्या विरोधी पक्षाचं म्हणणं आहे. लवकरच अमेरिकेत राष्ट्राध्यक्षपदाची निवडणूक होणार आहे आणि या संकटाच्या काळात ट्रंप यांच्या निवडून येण्याविषयी प्रश्न आहेत. चीनचं म्हणणं आहे की, स्वत:चा नाकर्तेपणा लपवण्यासाठी ट्रंप जगाची दिशाभूल करत आहेत. WHO काय आहे? 7 एप्रिल 1948 रोजी जागतिक आरोग्य संघटना म्हणजे वर्ल्ड हेल्थ ऑर्गनायझेशन (WHO) या संघटनेची स्थापना झाली होती. जागतिक आरोग्य संघटनेचे प्रमुख गेल्या सात दशकांत सार्वजनिक आरोग्याच्या क्षेत्रातील सुधारणांमध्ये जागतिक आरोग्य संघटनेचाही वाटा आहे. कुठल्याही नव्या आजाराची माहिती मिळवणं आणि ती लोकांपर्यंत पोहोचवणं, आजारांच्या साथी पसरत असतील तर त्याविषयी देशांना सावध करणं, लस आणि उपचारांविषयी संशोधन, आरोग्यासाठी निधी जमा करणं आणि तो गरज असेल तिथे पोहोचवणं अशी कामं ही संघटना करते. WHOचे 194 देश सदस्य आहेत. हे वाचलंत का? (बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम, यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


مروحيات عراقية تهبط في قاعدة عين الأسد الجوية في محافظة الأنبار في 29 ديسمبر/كانون الثاني 2019 ولا يزال من غير الواضح ما إذا كانت هناك إصابات قد وقعت في صفوف القوات الأمريكية جراء الهجوم. وعلق الرئيس الأمريكي ترامب بتغريدة قائلا: "كل شيء على ما يرام". قاعدة عين الأسد الجوية جندي أمريكي في قاعدة الأسد الجوية 2004 تتسم قاعدة الأسد الجوية في العراق باتساعها؛ فبعد الاجتياح الأمريكي للبلاد، ضمت القاعدة عددا من دور العرض السينمائي وحمامات السباحة ومطاعم الوجبات السريعة، واثنين من خطوط الحافلات الداخلية. مواضيع قد تهمك نهاية وكانت القاعدة قد شيدت في حقبة الثمانينيات للجيش العراقي في الصحراء على مسافة نحو مئة ميل إلى الغرب من العاصمة بغداد. لكن بعد الاجتياح الأمريكي عام 2003، باتت قاعدة الأسد إحدى أكبر القواعد التي تتخذها القوات الأمريكية - ثم سرعان ما تم تحويلها إلى الوضع الراهن. وفي عام 2006، قال مراسل بي بي سي أوليفر بول: "إنها في قلب الصحراء، محاطة من كل الجوانب بالأدغال والرمال والصخور ... لكن ما أن تأتي إلى الجانب الأمريكي، حتى تجد تخطيطا أفضل بكثير ... لقد حاولوا بشتى الطرق إنشاء ضاحية أمريكية معاصرة". وضمت القاعدة مرافق مدهشة حتى أن كثيرين في القوات الأمريكية أطلقوا عليها اسم "كامب كابكيك". وبانسحاب الولايات المتحدة من القاعدة عامي 2009 و2010 سُلّمت قاعدة الأسد إلى العراقيين، لكنها تعرضت للهجوم بعد أن بسط تنظيم الدولة الإسلامية سيطرته على محافظة الأنبار المتاخمة. وفي 2014 وبينما كان تنظيم الدولة يطوّق القاعدة تمكّن مراسل بي بي سي كوينتن سمرفيل من دخولها عبر طائرة عسكرية عراقية، ووصفها قائلا: "عوامل التذكير بالاحتلال الأمريكي في كل مكان - قذائف المدفعية الفارغة وأماكن الإقامة التي يعلوها الغبار وحصص الإعاشة التي لم تؤكل وقد تناثرت على الأرضية". وبعد عودة الولايات المتحدة إلى العراق لمكافحة تنظيم الدولة في العام نفسه، تم تأمين القاعدة وبناؤها مجددا. ولكن العودة الأمريكية كانت بعدد قوات أقلّ، وقال أحد الطيارين عام 2017 إن القاعدة لم تعد تقدم من عوامل الراحة سوى بعض ما كانت تقدمه ذات يوم". وفي 26 ديسمبر/كانون الأول 2018، قام الرئيس الأمريكي ترامب بزيارة للقاعدة، وقال إن "الرجال والنساء المتمركزين في قاعدة الأسد لعبوا دورا حيويا في هزيمة تنظيم داعش عسكريا في العراق وسوريا". لكنه صرح بعد ذلك للصحفيين بأنه خشي على سلامة زوجته أثناء الزيارة، قائلا: "لا تتخيلوا ما اضطررنا إلى المرور به". وفي نوفمبر/تشرين الثاني العام الماضي، قام نائب الرئيس الأمريكي مايك بنس بزيارة للقاعدة للاحتفال بعيد الشكر. ويُعتقَد أن قاعدة الأسد تضم نحو 1,500 من عناصر القوات الأمريكية وقوات التحالف، وأن إجمالي القوات الأمريكية في العراق يبلغ خمسة آلاف جندي. وفي تصويت غير ملزم هذا الأسبوع، صوّت البرلمان العراقي لصالح طرد القوات الأمريكية. وردًّا على ذلك التصويت، تحدث الرئيس الأمريكي عن تكلفة بناء قاعدة الأسد الجوية. "لدينا هناك قاعدة جوية تكلفت مبالغ طائلة بمليارات الدولارات قبل مجيئي بوقت طويل. ولن نغادر قبل أن يدفعوا إلينا تلك التكلفة". قاعدة أربيل قاعدة أمريكية في منطقة حرير على مسافة 70 كيلومتر من أربيل القاعدة الأخرى التي تعرضت لهجوم توجد في أربيل، عاصمة إقليم كردستان العراق المستقر نسبيا. وفي سبتمبر/أيلول، قال الجيش الأمريكي إن هذه القاعدة تضم "أكثر من 3,600 من الجنود والموظفين المدنيين من 13 دولة مختلفة". وتستخدم القاعدة لتدريب قوات محلية. وفي الشهر الماضي، قالت القيادة المركزية الأمريكية إن الدفعة الأولى من المعلمات العسكريات في المنطقة قد تخرجت من أربيل. وليس معلوما بعد إلى أي مدى سيطول الوجود الأمريكي في العراق. وكان وزير الدفاع الأمريكي مارك إسبر، نفى في وقت سابق من الأسبوع الجاري عمل بلاده على سحب قواتها من العراق.

मात्र, या हल्ल्यांमध्ये एकही अमेरिकी किंवा इराकी नागरिक ठार झालेला नाही, फक्त थोडंफार नुकसान झाल्याचा दावा अमेरिकेचे अध्यक्ष डोनाल्ड ट्रंप यांनी केला आहे. इराणच्या क्षेपणास्त्रांनी लक्ष्याचा वेध घेतला. मात्र अमेरिकेला या हल्ल्यांची पूर्वसूचना कशी मिळाली? याचं उत्तर स्वतः डोनाल्ड ट्रंप यांनी दिलं आहे. अमेरिकेच्या 'वॉर्निंग यंत्रणे'ने योग्यपद्धतीने काम केल्याचं ते म्हणाले. अमेरिकेकडे खूप मोठी रडार यंत्रणा आणि अनेक उपग्रह आहेत. यांच्या माध्यमातून जगभरात होणारे क्षेपणास्त्र हल्ले ट्रॅक करता येतात. या सुसज्ज तांत्रिक व्यवस्थेमुळेच अमेरिकेचं सैन्य क्षेपणास्त्र हल्ल्यातून वाचू शकलं. यावेळी वॉर्निंग सिस्टिमने योग्यपद्धतीने काम केलं. मात्र, काही देश अत्याधुनिक क्षेपणास्त्र निर्मिती करत आहेत. ही अत्याधुनिक क्षेपणास्त्र कुठलीच रडार यंत्रणा टिपू शकत नाहीत. अशावेळी अमेरिका काय करणार? Wired या न्यूज वेबसाईटनुसार अमेरिकेकडे या क्षणाला 4 मिसाईल ट्रॅकिंग इन्फ्रारेड सॅटेलाईट आहेत. याव्यतिरिक्त 2 इन्फ्रारेड मिसाईल डिटेक्शन सिस्टिमदेखील आहेत. इराणबाबतही यापैकीच एखाद्या उपग्रहाने माहिती पुरवली असेल. अमेरिकेने याबद्दलची माहिती दिली नसली तरी हे उपग्रह लपून नाहीत. डोंगरांमुळे या रडार यंत्रणा क्षेपणास्त्र तोवर टिपू शकत नाही जोवर क्षेपणास्त्र निश्चित अशा उंचीपर्यंत पोहोचत नाहीत. प्रतिकात्मक छायाचित्र जेव्हा एखादं क्षेपणास्त्र डागलं जातं त्यावेळी एक मिसाईल वॉर्निंग सेंटरमध्ये एक अलर्ट येतो. अमेरिकेतील कोलोराडोस्थित यूएस स्पेस कमांड सेंटर हे ऑपरेट करतं. यानंतर उपग्रहाने टिपलेली माहिती योग्य आहे की नाही, हे संरक्षण तज्ज्ञ तपासतात. क्षेपणास्त्राची ट्रॅजेक्टरी म्हणजेच क्षेपणास्त्र कुठल्या मार्गाने जाणार आणि कशाला धडकणार, हेदेखील हे तज्ज्ञच तपासतात. वॉशिंग्टन पोस्टने दिलेल्या माहितीनुसार इराणबाबतीत अमेरिकेच्या अधिकाऱ्यांचं म्हणणं आहे की उपग्रहातून मिळालेल्या वॉर्निंगमध्ये त्यांना क्षेपणास्त्र हल्ल्याची माहिती खूप आधी मिळाली होती. मात्र, प्रत्यक्षात क्षेपणास्त्र डागल्यावर काही मिनिटंच हाताशी असतात. क्षेपणास्त्राला रोखण्याऐवजी अमेरिकी जवानांना तळ सोडण्याचे आदेश देण्यात आले होते. मात्र, आणखी एक विशेष बाब इथे दिसतेय. अमेरिकेतील सीएनएन या न्यूज चॅनलचे पत्रकार जेक टॅपर यांनी पेंटॅगॉनच्या एका वरिष्ठ अधिकाऱ्यांचा हवाला देत ट्वीट केलं आहे की इराणने मुद्दाम असंच टार्गेट निवडलं जिथं नुकसान कमी होईल. अमेरिका आणि युरोपीय सरकारांच्या सूत्रांनी रॉयटर्स या वृत्त संस्थेला दिलेल्या माहितीनुसार कमीत कमी नुकसान व्हावं, यासाठी इराणने मुद्दाम असा हल्ला केल्याचा विश्वास त्यांना वाटतोय. तसंच इराणने हल्ल्यातून बहुतांश अमेरिकी तळांना सुरक्षित ठेवलं जेणेकरून परिस्थिती हाताबाहेर जाऊ नये. अमेरिकेची मिसाईल वॉर्निंग सिस्टिम बॅलेस्टिक क्षेपणास्त्रांसाठी योग्य पद्धतीने काम करतो. इराणजवळही बॅलेस्टिक श्रेणीतील क्षेपणास्त्रच आहेत. ही क्षेपणास्त्र डागल्यानंतर त्यांचा मार्ग तपासता येतो. म्हणजे त्याचा मार्ग कोणता असेल,हे शोधता येतं. अल बगदादी शहरात डागलेल्या क्षेपणास्त्राचे अंश मात्र, आता अशी क्षेपणास्त्रही येऊ घातली आहेत जी डागल्यानंतर मधूनच आपला मार्ग बदलू शकतात. काही देशांकडे उत्तम क्षेपणास्त्र तंत्रज्ञानही आहे. या क्षेपणास्त्रांवरचा उपाय अमेरिकेकडे नाही. उदाहरणार्थ कमी उंचीवरून मारा करणारे हायपरसोनिक क्षेपणास्त्र. हायपरसोनिक उपकरणं आवाजाच्या वेगाच्या पाचपट अधिक वेगाने मारा करतात. त्यांचे दोन प्रकार असतात. एक क्रूज मिसाईल आणि दुसरा एमआरव्ही नावाने ओळखली जाणारी एकप्रकारचं बॅलेस्टिक क्षेपणास्त्र. अमेरिकेला आपली दुबळी बाजू चांगलीच ठाऊक आहे आणि तंत्रज्ञान विकासासाठी ते कायम अग्रेसर असतात. अमेरिकेच्या कुठल्याही शहराला आणि त्यात राहणाऱ्या जनतेला कुठल्याही प्रकारच्या क्षेपणास्त्र हल्ल्यापासून सुरक्षित ठेवेल असा क्षेपणास्त्र विरोधी कार्यक्रम आखणार असल्याचं आश्वासन राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रंप यांनी दिलं होतं. जानेवारी 2019 मध्ये दिलेल्या या आश्वासनानंतर अमेरिकेने मिसाईल डिफेंस रिव्हू प्रसिद्ध केला. जुनीच धोरणं पुढे कायम ठेवणार असल्याचं या रिव्ह्यूमध्ये सांगण्यात आलं. बीबीसीचे संरक्षणविषयक पत्रकार जोनाथन मार्कस या रिपोर्टच्या हवाल्याने सांगतात की अमेरिका अनेक बाबतीत इतर देशांच्या पुढे आहे. उदाहरणार्थ इंटेलिजन्स (गुप्तचर संस्था), बॅलेस्टिक क्षेपणास्त्र विरोधी यंत्रणा आणि लढाऊ विमानं. शस्त्रास्त्र नियंत्रण संघटनेनुसार (Arms Control Organisation - ACO) अमेरिकेजवळ 400 आंतरखंडीय बॅलेस्टिक क्षेपणास्त्र आहेत. हेही वाचलंत का? (बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम, यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


مرت ساعات وخطيبته تنتظر خارج القنصلية دون أن يخرج فاتصلت بصديقه ياسين أقطاي مستشار رئيس حزب العدالة والتنمية الحاكم في تركيا وأبلغته بالوضع. وكان خاشقجي قد طلب منها الاتصال بأقطاي في حال شعرت تعرضه لمكروه. وفي اليوم التالي أعلنت السلطات التركية أن المعلومات التي لديها تفيد أن الصحفي السعودي مازال في قنصلية بلاده. وفي 6 أكتوبر/تشرين أول الجاري نسبت وكالة رويترز للأنباء لمصادر أمنية تركية القول إن تقييمها الأولي للقضية يشير إلى أن خاشقجي قتل داخل قنصلية بلاده. ومازالت هذه القضية تتفاعل وفصولها مستمرة. فما هو السؤال الذي تود طرحه بشأن قضية خاشقجي؟ إسأل ونحن نجيب. Ваша контактная информация Подпишите меня на вашу рассылку! Не публикуйте мое имя рядом с моим вопросом. Я старше 16 лет я принимаю условия предоставления услуг Би-би-си сохраняет за собой право выбирать из предложенных материалов на основе редакционных требований Би-би-си и условий пользования сайтом. Если вы захотите узнать больше о политике Би-би-си в отношении обработки персональных данных, пожалуйста, пройдите по ссылке.

सुरुवातीला ते बपत्ता असल्याच्या बातम्या बाहेर आल्या होत्या आणि त्यांचा कसून शोध घेतला जाऊ लागला. मात्र नंतर त्यांची हत्या झाल्याचा दाट संशय जिथे हा दूतावास आहे, त्या टर्कीच्या सरकारने व्यक्त केला होता. त्यानंतर झालेल्या तपासाअंती सौदीच्या काही एजंट्सनी त्यांची हत्या करून त्यांचा मृतदेह अॅसिडमध्ये टाकून संपवल्याचा खुलासा टर्कीच्या अधिकाऱ्यांनी केला होता. त्या हत्येच्या साधारण 14 महिन्यांनी सौदी अरेबियाच्या एका कोर्टाने पाच जणांना मृत्युदंडाची शिक्षा सुनावली आहे. त्यांची हत्या का झाली असावी? त्यांची पत्रकारिता, त्यांचं सौदी सरकारविरोधात उभं राहणं, सरकारच्या धोरणांवर टीका करणं त्यांना भोवलं का? असे अनेक प्रश्न त्यांच्या मृत्यूनंतर उपस्थित झाले होते. त्यांच्या कारकीर्दीवर नजर टाकल्यास ते, त्यांची पत्रकारिता आणि व्यक्तिमत्त्व कसं होतं, हे आपल्या लक्षात येऊ शकते. खाशोग्जी यांची कारकीर्द मोहम्मद बिन सलमान यांना विरोध अटक होण्याच्या भीतीने मी तसेच माझ्या अनेक सहकाऱ्यांना विजनवासात जाण्याचा निर्णय घेतल्याचं त्यांनी सांगितलं होतं. मोहम्मद बिन सलमान यांनी देशात अनेक आर्थिक आणि सामाजिक सुधारणांचं धोरण अवलंबलं होतं. त्यांच्या धोरणांना विरोध करणाऱ्या लोकांना अटक होत असल्याचं त्यांचं मत होतं. सौदी अरेबिया सरकारविरोधात भूमिका मांडल्यामुळे त्यांना अनेकदा सरकारच्या रोषाला सामोरं जावं लागल्याची उदाहरणं आहेत. ते अल हयातमध्ये त्यांचा स्तंभ येत असे. हा स्तंभ बंद करण्यात आला. हा स्तंभ बंद करण्यासाठी सौदी सरकारनं प्रकाशकांवर दबाव टाकला असा आरोप त्यांनी त्यावेळी केला होता. इतकंच नव्हे तर सौदी अरेबिया आणि डोनाल्ड ट्रंप यांच्या वाढत्या जवळकीवर त्यांनी टीका केल्यामुळे आपल्याला ट्वीट करण्यावर बंदी घालण्यात आली होती असं देखील ते म्हणाले होते. "मी माझं घर, माझं कुटुंब आणि माझी नोकरी सोडली आणि आता मी त्यांच्याविरोधात आवाज उठवतोय. असं केलं नाही तर जे तुरुंगात आहे त्यांची फसवणूक केल्यासारखं आहे. ज्यावेळी अनेक जण गप्प बसताना दिसत आहेत तेव्हा मी बोलतोय. सौदी अरेबिया पूर्वीपासूनच असं नव्हतं. एक सौदी अरेबियन म्हणून मला वाटतं चांगल्या स्थितीची अपेक्षा ठेवणं हा आमचा हक्क आहे," असं ते म्हणत. राजे सलमान यांच्यावर संशयाची सुई आल्यानंतर हे प्रकरण आंतरराष्ट्रीय पातळीवर गाजलं होतं. सौदी सरकारनं जहालवाद्यांविरोधात मोहीम उघडली होती. पण काही अतिजहालवाद्यांना सरकारनं पाठीशी घातल्याची टीका त्यांनी केली. सौदीच्या राजाची तुलना त्यांनी रशियाचे राष्ट्राध्यक्ष व्लामिदीर पुतीन यांच्याशी केली होती. खाशोग्जी यांचा शेवटचा लेख 11 सप्टेंबरला प्रकाशित झाला. शुक्रवारी ते बेपत्ता झाले आणि ते सांगण्यासाठी वॉशिंग्टन पोस्टने त्यांच्या स्तंभाच्या जागी कोरी जागा सोडली. त्यांनी शेवटच्या लेखात येमेन संघर्षातील सौदीच्या सहभागावरून टीका केली होती. मी त्यांची वाट पाहतच राहिले... 2 ऑक्टोबरला तुर्कीतील सौदीच्या दूतावासात ते त्यांच्या घटस्फोटाची कागदपत्रं घ्यायला गेले होते. एका तुर्की स्त्रीशी विवाह करता यावा म्हणून त्यांना घटस्फोट हवा होता. त्यांच्या वाग्दत वधू हतीस सेगिस म्हणाल्या की तिने त्यांची बराच वेळ वाट पाहिली. मात्र ते बाहेर आले नाहीत. त्या म्हणाल्या की खाशोग्जी यांना इमारतीत प्रवेश करताना मोबाईल बाहेर ठेवायचा होता. मी जर बाहेर आलो नाही तर तुर्कीचे राष्ट्राध्यक्ष रेसेप तेय्यप एर्डोगन यांना संपर्क करायला सांगितलं. शेवटच्या मुलाखतीमध्ये ते म्हणाले? बेपत्ता होण्याच्या तीन दिवस आधी बीबीसीच्या 'न्यूज अवर' या कार्यक्रमात त्यांनी मुलाखत दिली होती. फोनवर झालेल्या संभाषणात ते म्हणाले की, "मला माझ्या देशात परत जाता येईल असं वाटत नाही." "ज्या लोकांना अटक होतेय ते फक्त धोरणाला विरोध म्हणून विरोध करणारे नसतात तर त्यांच्याकडे स्वतंत्र डोकं असतं. मी स्वत:ला विरोधक मानत नाही. मी नेहमी असं म्हणतो की मी फक्त लेखक आहे. माझ्या मनातलं सांगण्यासाठी मला मोकळं वातावरण हवं आहे. वॉशिंग्टन पोस्टमध्ये मी तेच करतो." "मला लिहिण्यासाठी ते एक व्यासपीठ देतात. माझ्या देशातसुद्धा मला असं स्वातंत्र्य मिळावं अशी माझी इच्छा होती." सौदीत सुधारणा आणण्याच्या निर्णयावरसुद्धा त्यांनी टीका केली होती. "ज्या सुधारणा होत आहे त्यांच्याबद्दल काहीही चर्चा झाली नाही. काही आठवड्यांनी किंवा महिन्यांनी युवराज नवीन प्रकल्पांची घोषणा करतात, त्यांची माहिती आम्हाला देतात. या प्रकल्पांची चर्चा संसदेत, वर्तमानपत्रात झालेली झालेली नसते. लोक फक्त टाळ्या वाजवून प्रतिसाद देतात. असं चालत नाही." हेही वाचलंत का? (बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम, यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


قطاع الطيران يسعى جاهدا للتعافي من تبعات الوباء ووردت النصيحة المتعلقة بارتداء الحفاضات في فصل العناية الشخصية من كتيّب إرشادات جديد موجّه لشركات الطيران. ونبّهت السلطات إلى أن التوصيات تُطبّق على الرحلات الجوية المتجهة إلى مناطق ذات معدلات إصابة عالية بكوفيد-19. وتُجري شركات الطيران والموانئ الجوية حول العالم تغييرات كبيرة فيما يتعلق بالطرق التي تعمل بها، في محاولة للقضاء على مخاوف عملائها من المسافرين جوًا. ويقع كتيب الإرشادات الجديد في 49 صفحة تستهدف الحدّ من تفشّي فيروس كورونا. مواضيع قد تهمك نهاية وتُطبّق التوصيات الخاصة بالحفاضات على الرحلات الجوية من وإلى الأماكن التي يزيد بها معدل العدوى على 500 حالة في المليون. الطيران في زمن فيروس كورونا تجربة مختلفة تماما وعلى رأس قائمة التوصيات الموجّهة لأطقم قيادة الطائرات يأتي ارتداء كمامات طبية، وقفازات، ونظارات واقية، وأغطية على الأحذية تُستخدم لمرة واحدة. وشملت التوصيات كذلك أطقم ضيافة الطيران، لكن من دون التوصية الخاصة بالحفاضات. وتكافح صناعة الطيران المدني حول العالم من أجل التعافي من تأثير وباء كورونا على السفر جوًا. وتختلف التدابير المتخذة في الرحلات الجوية باختلاف البلد؛ وثمة من يطالب شركات الطيران بترْك مقعد خالٍ بين كل مقعدين، وهناك شركات تُلزم بارتداء الكمامات طوال الرحلة.

कोव्हिड काळात विमान प्रवासासाठीचे नवे नियम चीनच्या विमान वाहतूक मंत्रालयाने नुकतेच जाहीर केले. त्यामध्ये नॅपी वापरण्याच्या नव्या नियमाचा समावेश करण्यात आला आहे. कोव्हिडचा प्रसार मोठ्या प्रमाणात झालेल्या ठिकाणी जाणाऱ्या चार्टर विमानांसाठी ही नियमावली लागू असेल, असं विभागाने म्हटलं आहे. जगभरात सर्वत्रच विमान वाहतुकीच्या प्रक्रियेत बदल करण्यात आला आहे. लोकांचा प्रवास थांबू नये तसंच कोरोनाचा प्रसार रोखावा, असं दुहेरी आव्हान विमान कंपन्यांसमोर आहे. त्यामुळे कोरोना रोखण्यासाठी विमान कंपन्यां तसंच विमान वाहतूक मंत्रालयाकडून विविध प्रकारचे निर्बंध लावण्यात येत आहेत. त्या पार्श्वभूमीवर चीनच्या विमान वाहतूक प्रशासनाने एक 49 पानी नियमावली विमानप्रवासासाठी प्रसिद्ध केली आहे. कोरोना रुग्णांची संख्या प्रति दशलक्ष 500 पेक्षा जास्त असलेल्या देशात प्रवास करायचा असल्यास केबिन क्रूच्या कर्मचाऱ्यांना विमानातील स्वच्छतागृहाचा वापर करता येणार नाही. प्रातिनिधिक छायाचित्र केबिन क्रूमधील कर्मचाऱ्यांनी प्रवासादरम्यान मास्क, हातमोजे, टोपी, गॉगल, फेसशिल्ड, कपडे आणि शूज झाकले जातील अशी डिस्पोजेबल आवरणं तर वापरावीतच, शिवाय त्यांनी डायपरही वापरावेत, अशी सूचना चीनच्या विमान वाहतूक मंत्रालयाने केली आहे. सध्याच्या कोरोना संकटाचा मोठा फटका विमान वाहतूक क्षेत्राला बसला आहे. विस्कटलेली घडी बसवण्याच्या प्रयत्न या कंपन्यांकडून केला जात आहे. विमान प्रवास सुरू राहावा यासाठी अनेक निर्बंध प्रवासी तसंच कर्मचाऱ्यांवरही घालण्यात आले आहेत. नव्या नियमांनुसार, परदेशप्रवास करणाऱ्या विमानांसाठीचं धोरण आणखी कठोर आहे. काहींनी दोन प्रवाशांमधील एक जागा कठोरपणे रिकामी ठेवण्याचा नियम ठरवला आहे. तर काही विमानांमध्ये मास्क वापरणं अनिवार्य आहे. तसंच दोन प्रवाशांच्या मध्ये बसलेल्या प्रवाशाने पीपीई किट किंवा डिस्पोझेबल आवरण वापरावं, असा नियमही आहे. हे वाचलंत का? (बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम, यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


سفارة أستراليا لن تُنقل من تل أبيب حتى تتحقق تسوية سلمية بين الفلسطينيين والإسرائيليين. لكنه قال إن سفارة أستراليا ستظل في تل أبيب حتى تتحقق تسوية سلمية بين الفلسطينيين والإسرائيليين. وأضاف أن أستراليا تعترف أيضا بتطلعات الفلسطينيين إلى إقامة دولة عاصمتها في القدس الشرقية. ويعتبر وضع القدس من أبرز القضايا المتنازع عليها بين الإسرائيليين والفلسطينيين. وواجه الرئيس الأمريكي دونالد ترامب انتقادات واسعة العام الماضي، حين أحدث تغييرا جذريا في السياسة الخارجية الأمريكية واعترف بالقدس عاصمة لإسرائيل. ونُقلت السفارة الأمريكية من تل أبيب إلى القدس في مايو/ أيار الماضي. ماذا قال رئيس الوزراء الأسترالي؟ جاء إعلان موريسون بعد فترة من المباحثات مع سياسيين في أستراليا وحلفاء في الخارج. وقال رئيس الوزراء إن "أستراليا تعترف الآن بالقدس الغربية عاصمة لإسرائيل، كونها مقرا للكنيست الإسرائيلي ومقرا للعديد من المؤسسات الحكومية". وأضاف: "نتطلع إلى نقل سفارتنا إلى القدس الغربية عندما يكون ذلك عمليا... وبعد تحديد الوضع النهائي". وأشار إلى أنه في هذه المرحلة الانتقالية، ستفتح أستراليا مكتبا للدفاع والتجارة في القدس الغربية. وأوضح أن أستراليا تدعم "ديمقراطية ليبرالية" في الشرق الأوسط. وكان مالكولم تيرنبول، رئيس الوزراء الأسترالي السابق، قد استبعد أن تسير بلده على خطى الولايات المتحدة في نقل سفارتها إلى القدس. وأعلنت غواتيمالا وباراغواي نيتهما نقل سفارتيهما من تل أبيب إلى القدس في وقت سابق، لكن باراغواي غيرت موقفها بعد تولي حكومة جديدة سدة الحكم.

त्याचवेळी शांतता प्रक्रिया पार पडेपर्यंत ऑस्ट्रेलियाचा दूतावास तेल अविवमधून हलवणार नाही असंही त्यांनी जाहीर केलं आहे. पूर्व जेरुसलेम या राजधानीसह देशाच्या पॅलिस्टिनच्या आकांक्षाचांही ऑस्ट्रेलिया दखल घेत असल्याचं त्यांनी म्हटलं आहे. जेरुसलेमची हा इस्रायल आणि पॅलेस्टिन वादातील कायमच कळीचा मुद्दा राहिला आहे. मे महिन्यात अमेरिकेने त्यांचा दूतावास तेल अविव येथून जेरुसलेमला हलवला होता. यापूर्वी अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रंप यांनी अमेरिकेच्या मते जेरुसलेमच इस्रायलची राजधानी असेल, असं जाहीर करत अमेरिकेच्या परराष्ट्र धोरणात मोठा बदल केला होता. या निर्णयामुळे त्यांच्यावर आंतरराष्ट्रीय पातळीवर टीकेची झोड उठली होती. हा मुद्दा इतका महत्त्वाचा का? इस्रायल आणि पॅलेस्टाईन संघर्षात जेरुसलेम हा अतिशय महत्त्वाचा मुद्दा आहे. इस्रायलच्या मते जेरुसलेम ही त्यांची एकसंध राजधानी आहे तर पॅलेस्टाईनच्या मते पूर्व जेरुसलेम ही त्यांच्या भविष्यात उदयाला येणाऱ्या देशाची राजधानी असेल. मध्य पूर्व आशियात झालेल्या संघर्षानंतर या शहरावर 1967पासून इस्रायलचा ताबा आहे. जेरुसलेमवर इस्रालयचा असलेल्या वर्चस्वाचा आंतरराष्ट्रीय पातळीवर कधीच स्वीकार झाला नाही. 1993मध्ये इस्रायल-पॅलेस्टाईन यांच्यात झालेल्या शांतता करारात जेरुसलेमबद्दल कराराच्या नंतरच्या टप्प्याच्या चर्चेनंतर निर्णय घेण्यात येईल, असं ठरलं होतं. 1967पासून इस्रायलने अनेक करार केले आहेत. पूर्व जेरुसलेममध्ये जवळपास 20,000 ज्यू लोक राहतात. इस्रायलने केलेल्या कराराला आंतररराष्ट्रीय पातळीवर बेकायदेशीर ठरवण्यात आलं आहे. यावर इस्रायलचे अनेक आक्षेप आहेत. डिसेंबर 2017मध्ये संयुक्त राष्ट्रांच्या सदस्य देशांनी अमेरिकेच्या निर्णयाच्या विरोधात मतदान केलं होतं, तसंच हा निर्णय तात्काळ मागे घ्यावा, अशी मागणीही केली. हरम-अल-शरीफ नावानं ओळखला जाणारा परिसर. मॉरिसन यांनी हा निर्णय तेथील नेते आणि मित्रपक्षांशी चर्चा करून घेतला आहे. "पश्चिम जेरुसलेम हीच इस्रायलची राजधानी असं ऑस्ट्रेलिया जाहीर करत आहे. हा भाग इस्रायलच्या संसदेचा आणि प्रशासनाचा महत्त्वाचा भाग आहे," असं मॉरिसन यांनी सिडनेत सांगितलं. "जेव्हा व्यावहारिक पातळीवर शक्य होईल आणि अंतिम निर्णय होईल तेव्हा आम्ही आमचा दूतावास पश्चिम जेरुसलेमला नेऊ," असंही ते पुढे म्हणाले. जेव्हा या धोरणाबाबत ऑक्टोबरमध्ये चर्चा करण्यात आली तेव्हा इस्रायलने या निर्णयाला पाठिंबा दिला मात्र पॅलेस्टाईनने विरोध केला. अमेरिकेप्रमाणेच ऑस्ट्रेलियाही आपला दूतावास जेरुसलेमला हलवणार या वृत्ताचं मॉरिसन यांचे पूर्वसुरी माल्कम टर्नबुल यांनी खंडन केलं. ग्वाटेमाला आणि पॅराग्वे या दोन देशांनीही हा बदल करण्याचा निर्णय घेतला होता. मात्र पॅराग्वेमध्ये सरकार बदलल्यानंतर त्यांनी हा निर्णय मागे घेतला. हेही वाचलंत का? (बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम, यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


بعض الخبراء يؤكدون أن هناك إمكانية لانتقال العدوى عبر جزيئات الفيروس المنتشرة في الهواء وأكدت دراسة أجراها فريق من الباحثين في المعهد الوطني للعلوم في استراليا أن فيروس سارس كوف-2 يمكنه البقاء لفترات أطول مما كان متخيلا فوق بعض الأسطح ويتم انتقال العدوى بالفيروس في الغالب بسبب السعال أو العطس والحديث. لكن بعض الخبراء يؤكدون أن هناك إمكانية لانتقال العدوى عبر جزيئات الفيروس المنتشرة في الهواء أو المستقرة فوق بعض الأسطح المعدنية أو البلاستيكية أو الورقية. وكانت دراسات سابقة رجحت أن يبقى الفيروس نشطا فوق أوراق العملات المالية يومين وفوق الأسطح الزجاجية والبلاستيكية والمعدنية ستة أيام. لكن الدراسة الأخيرة وجدت أن الفيروس نشط بشكل كبير على هذه الأسطح لمدة وصلت إلى 28 يوما خاصة الأسطح ناعمة الملمس مثل الزجاج المستخدم لصنع شاشات الهواتف المحمولة وكذلك العبوات البلاستيكية ناعمة الملمس والعملات الورقية. وأشار الباحثون إلى أن هذه النتائج تم التوصل إليها بعد فترة من البحث المكثف لنشاط الفيروس في درجة حرارة 20 مئوية وهي تقريبا درجة حرارة الغرفة المعتادة. ومقارنة بفيروس الانفلونزا المعتاد، يمكن لكورونا أن يبقى نشطا لمدة 17 يوما في نفس الظروف الحياتية. وأجريت البحوث في أجواء مظلمة حيث أنه من المعروف أن الأشعة فوق البنفسجية تساعد على قتل الفيروس. وقال لاري مارشال، مدير المعهد، إن "اكتشاف فترة بقاء الفيروس في طور النشاط فوق الأسطح المختلفة يساعدنا على التوقع والتنبوء بنشاطة وسلوكه بشكل أكثر دقة وتقديم حلول أكثر نجاعة لمساعدة الناس على تجنب العدوى". ووجدت الدراسة التي نشرتها دورية "فايرولوجي جورنال" المتخصصة في علم الفيروسات أن الفيروس يبقى نشطا لفترة أقل في درجات الحرارة المرتفعة وتقتصر إمكانية انتقال العدوى من ملامسة بعض الأسطح على فترة 24 ساعة فقط عند درجة حرارة 24 درجة مئوية. واستمر نشاط الفيروس بشكل أطول فوق الأسطح الأكثر نعومة وغير المسامية أكثر من غيرها. كما وجدت الدراسة أن الملابس لا يستمر وجود فيروسات كورونا نشطة ومعدية فوقها أكثر من 14 يوما. تحليل: بالاب غوش : مراسل الشؤون العلمية يمكن لكورونا أن ينتقل عبر الهواء. فقد وجدت دراسات أن الفيروس يمكنه البقاء نشطا في جزيئات الهواء أكثر من ثلاث ساعات بينما كانت احتمالية انتقال العدوى عبر أوراق النقد وشاشات الهواتف المحمولة أقل تأكدا. دراسات سابقة أيضا بحثت في فترة بقاء الفيروس على الأسطح المعدنية الملساء وتباينت نتائجها بشكل كبير. فقد وجد بعضها أن الفيروس يبقى نشطا لثلاثة أيام على الأكثر، بينما أكدت دراسات أخرى أنه يبقى نشطا لفترة تصل إلى 14 يوما عند درجة حرارة الغرفة. لكن الدراسة الأخيرة بحثت في مدة نشاط الفيروس فوق أسطح زجاجية ومعدنية وورقية فوجدت أنه يمكن تعقب فيروسات نشطه لمدة تصل إلى 28 يوما في درجة حرارة الغرفة، وهو ما يزيد بشكل كبير عن الدراسات السابقة. وتمت الدراسة في أجواء مهيأة لبقاء الفيروسات منها الظلام ودرجات حرارة مستقرة ورطوبة عالية وهي الظروف غير المتوفرة للفيروس بشكل طبيعي مستمر. ورغم ذلك تضفي النتائج أهمية أكبر على غسل اليدين بشكل معتاد وتجنب ملامسة الوجه لتقليل احتمالات الإصابة. نتائج أخرى ووجد الباحثون أن قدرة فيروس سارس -كوف- 2 على البقاء في حال نشطة فوق الأسطح المعدنية الملساء عند درجات حرارة منخفضة يمكن أن يفسر تفشي الإصابة في مصانع معالجة اللحوم ومخازن الأطعمة الباردة التي تبين إصابة الآلاف من العاملين فيها حول العالم في السابق. ودعمت الدراسة الأخيرة نتائج دراسات سابقة من بقاء الفيروس نشطا في بعض الأطعمة الطازجة والمجمدة. وتقول منظمة الصحة العالمية إنه "لا توجد حاليا حالات إصابة مؤكدة بالفيروس بسبب انتقاله عبر الأطعمة الطازجة أو المغلفة" لكن المنظمة تقدم بعض النصائح والإرشادات لتجنب مخاطر انتقال العدوى عبر الأسطح المختلفة.

ऑस्ट्रेलियाच्या राष्ट्रीय विज्ञान संस्थेने केलेल्या एका अभ्यासात कोरोना व्हायरस वाटलं होतं त्यापेक्षा कितीतरी अधिक काळ वातावरणात जगू शकतो अशाप्रकारचे निष्कर्ष समोर आलेत. पण हे निष्कर्ष काढण्यासाठी जे प्रयोग केले ते पूर्णपणे अंधारात केले. सूर्यप्रकाशात असणारे यूव्ही किरण व्हायरसला मारून टाकतात हे याआधी सिद्ध झालेलं आहे. संसर्गित व्यक्ती खोकली, शिंकली किंवा बोलली तर जे ड्रॉपलेट्स बाहेर पडतात, ते निरोगी व्यक्तीच्या शरीरात गेले तर त्यांना कोव्हिड-19 चा संसर्ग होतो हे सिद्ध झालेलं आहे. हवेतल्या कणांमुळे एखाद्याला संसर्ग होण्याची शक्यता आहे हेही सिद्ध झालेलं आहे. एखाद्या पृष्ठभागावर कोरोना व्हायरस आहे आणि त्यामुळे एखाद्या व्यक्तीला कोव्हिड -19 चा संसर्ग होऊ शकतो की नाही याबाबत संशोधकांमध्ये मतमतांतरं आहेत. पण पृष्ठभागावर हा विषाणू असला तरी त्या पृष्ठभागाला हात लागल्यानंतर संसर्ग झाल्याची उदाहरणं आहेत. नवा अभ्यास काय सांगतो? प्रयोगशाळेत आधी झालेल्या चाचण्यांमध्ये हे सिद्ध झालंय की कोव्हिड-19 चा विषाणू दोन ते तीन दिवस नोटा आणि काच अशा पृष्ठभागांवर जिवंत राहू शकतो. तर साधारण सहा दिवसांपर्यंत प्लॅस्टीक आणि स्टेनलेस स्टीलवर जिवंत राहू शकतो. अर्थात वेगवेगळ्या चाचण्याचे निष्कर्ष वेगळे आहेत. पण ऑस्ट्रेलियन संस्था CSIRO च्या चाचणीत असं आढळून आलंय की कोरोना व्हायरस 'अत्यंत मजबूत' आहे. आसपासचं वातावरण साधारण 20 अंश सेल्सिअस असेल आणि खोलीत सतत अंधार असेल तर हा व्हायरस गुळगुळीत पृष्ठभाग जसं की मोबाईल फोनची स्क्रीनची काच, नोटा किंवा प्लॅस्टिकवर 28 दिवस तग धरून राहू शकतो. याच तुलनेन फ्लूचा व्हायरस अशाच परिस्थितीत 17 दिवस तग धरून राहू शकतो. व्हायरोलॉजी जर्नलमध्ये प्रसिद्ध झालेल्या या अभ्यासात असंही म्हटलंय की कोव्हिड-19 चा विषाणू गरम वातावरणापेक्षा थंड वातावरणात जास्त काळ जिवंत राहू शकतो. अभ्यासातून समोर आलंय की 40 अशं सेल्सियसच्या वर तापमान गेल्यानंतर काही पृष्ठभागांवर असलेला व्हायसर 24 तासांच्या आत निष्क्रिय झाला. मतभेद कशावरून? कार्डिफ युनिवर्सिटीच्या साधी सर्दी अभ्यास केंद्राचे माजी संचालक प्रा रॉन एक्लेस यांनी या अभ्यासावर टीका केली आहे. ते म्हणतात, "हा विषाणू 28 दिवसांपेक्षा जास्त काळ पृष्ठभागांवर तग धरून राहू शकतो असं म्हणणं म्हणजे लोकांमध्ये अनाठायी भीती पसरवण्यासारखं आहे. जेव्हा संसर्गित व्यक्ती खोकते, शिंकते त्यावेळेस जे ड्रॉपलेट्स बाहेर पडतात ते ताजे असल्यामुळे सक्रिय असतात. असे सक्रिय ड्रॉपलेट्स जर कोणत्या पृष्ठभागावर जमा झाले आणि ते सक्रिय असतानाच त्यांच्याशी लगेच दुसऱ्या व्यक्तीचा संबंध आला तर पृष्ठभागाव्दारे संसर्ग व्हायची शक्यता असते. पण या अभ्यासात ताजे ड्रॉपलेट्स वापरले गेलेले नाहीत." या अभ्यासात ज्या धोक्यांचं वर्णन केलंय त्याचा खऱ्या आयुष्याशी 'फारच थोडा' संबंध आहे असंही ते म्हणतात. काही दिवसांपूर्वी युनिव्हर्सिटी ऑफ कॅलिफोर्नियामध्ये प्राध्यापक असणाऱ्या मोनिका गांधी यांनी म्हटलं होतं की "कोरोना व्हायरस पृष्ठभागांवरून पसरत नाही." हात आणि मोबाईल फोनची स्क्रीन वारंवार स्वच्छ करण्याची गरज बीबीसीचे विज्ञान प्रतिनिधी पल्लव घोष या अभ्यासाचं विश्लेषण करताना सांगतात की, "कोव्हिड-19 मुख्यत्वे हवेतून पसरतो. हवेत असणारा व्हायरस साधारण तीन तास सक्रिय राहातो. पण पृष्ठभागांवरचा व्हायरस किती काळ सक्रिय राहतो याविषयी मतभेद आहेत. या अभ्यासात कोरोना व्हायरस नोटा किंवा फोनचे स्क्रीन्स अशा गुळगुळीत पृष्ठभागांवर 28 दिवसांपेक्षा जास्त काळ जिवंत राहू शकतो असं समोर आलं आहे. पण हेही लक्षात घ्यायला हवं की या प्रयोगाचं वातावरण विषाणूला अनुकूल असं होतं. खऱ्या आयुष्यात सतत अंधार, सूर्यप्रकाश किंवा कोणत्याही प्रकारची यूव्ही किरणं नसणं आणि सतत 20 सेल्सिअस तापमान असणं अशी परिस्थिती सलग नसणार. त्यामुळे याचे निष्कर्ष खऱ्या आयुष्यात बदलू शकतात." तरीही या अभ्यासाने हात सतत धुणं किंवा आपण ज्या पृष्ठभागांना सतत स्पर्श करतो असे पृष्ठभाग वारंवार निर्जंतूक करणं या गोष्टींचं महत्त्व पुन्हा एकदा ठसवलं आहे. या अभ्यासाचं महत्त्व CSIRO चे प्रमुख लॅरी मार्शल म्हणतात की, "कोणत्या पृष्ठभागावर हा व्हायरस किती काळ सक्रिय राहू शकतो हे लक्षात आल्यानं आपण या व्हायरसच्या प्रसाराचा जास्त चांगल्या प्रकारे अंदाज बांधू शकतो आणि लोकांचा बचाव करू शकतो." तो पुढे असंही म्हणतात की, "या अभ्यासातून हा व्हायरस थंड तापमानात स्टेनलेस स्टीलवर किती काळ सक्रिय राहू शकतो हे लक्षात आलं. यामुळे जगभरातली शीतगृह किंवा मांसाच्या फॅक्टऱ्या इथे हा व्हायसर वाऱ्यासारखा का पसरला हे समजायला मदत होईल." CSIRO च्या अभ्यासाकांच्या मते कोरोना व्हायरस ताज्या आणि फ्रोजन अन्नावरही सक्रिय राहू शकतो. पण जागतिक आरोग्य संघटनेच्या मते अजून तरी अन्न किंवा अन्नाचं पॅकेजिंग याव्दारे कोणाला संसर्ग झाल्याचं उदाहरण समोर आलेलं नाही, पण तरीही त्यांनी याबाबत काय काळजी घ्यावी याचे निर्देश दिलेले आहेत. हे वाचलंत का? (बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम, यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.रोज रात्री8 वाजता फेसबुकवर बीबीसी मराठी न्यूज पानावर बीबीसी मराठी पॉडकास्ट नक्की पाहा.)


لكن اتباع عدد من النصائح حول كيفية حماية أنفسنا والآخرين أثناء الوباء يمكن أن يساعد في التغلب على هذا الفيروس. كيف نحمي أنفسنا؟ طبقا لمنظمة الصحة العالمية، فإن أحد أهم تدابير الوقاية الأساسية ضد فيروس كورونا يتمثل في النظافة الشخصية. يُنصح بغسل اليدين بانتظام - اغسل يديك جيدا وكثيرا بالماء والصابون، أو دلّكهما بالكحول. هكذا تقتل الفيروسات التي قد تكون عالقة على يديك. - حاول ألا تلمس عينيك ولا أنفك ولا فمك. فالأيدي تلمس العديد من الأسطح ويمكن أن تعلُق بها الفيروسات. ومن هنا يمكن أن يخترق الفيروس جسمك. مواضيع قد تهمك نهاية كيف نوقف انتشار الفيروس؟ هل تُجدي الكمامات والقفازات؟ الكمامات والقفازات لا توفر سوى حماية محدودة ولا تعوِّض عن تدابير النظافة الشخصية الأساسية الكمامات البسيطة كتلك التي تُباع في المتاجر لا تقي من العدوى. ذلك لأنها مساميّة ولا تغطي العينين ولا يمكن ارتداؤها لفترات طويلة. على أن هذه الكمامات يمكن أن تمنع وصول رذاذ المصابين إلى غيرهم. هذا فضلا عن أن العديد من المصابين بفيروس كورونا المستجَدّ لا يظهرون أي أعراض، ومن ثم فلا ضرر من استخدام هذه الكمامات لدى التعامل مع الآخرين. وبالنسبة للقفازات، تقول منظمة الصحة العالمية إن استخدامها لا يحصّن من الإصابة بـكوفيد-19، وعليه، فإن ملامسة الوجه عند ارتداء القفازات يمكن أن يساعد الفيروس في اختراق الجسد. كما يوفر غسل الأيدي بانتظام بالماء والصابون حماية من الإصابة بفيروس كوفيد-19 أكثر من الحماية التي توفرها القفازات، طبقا لمنظمة الصحة العالمية. كيف أعرف أنني مصاب بـ كوفيد-19؟ السعال الجاف من أعراض الإصابة تتمثل الأعراض الأساسية لفيروس كورونا في الحُمّى والكُحّة الجافة - هذان العرضان هما الباعثان على القلق. وأظهرت بعض حالات الإصابة أعراضا إضافية كاحتقان الحلق والصداع والإسهال، وتحدّث البعض عن تأثُّر حاستَي التذوق والشم. ماذا أفعل إذا أحسستُ بتلك الأعراض؟ إذا انتابك القلق، اتصل بطبيبك تنصح منظمة الصحة العالمية بالبقاء في البيت حال الشعور بالتوعُّك لحين التعافي، حتى لو كانت الأعراض خفيفة كالصداع ورشح الأنف البسيط. تذكّر أن 80 في المئة من حالات الإصابة بـ كوفيد-19 تكون أعراضها طفيفة، فمن الضروري تجنُّب الاتصال بالآخرين. أما إذا عانيت الحمى والسعال وصعوبةً في التنفس، فاتصل بالطبيب، وقد يكون ما تعانيه ناجما عن إصابة الجهاز التنفسي أو غير ذلك. ما مدى خطورة كوفيد-19؟ عملية احتساب معدلات العدوى أثناء تفشي الأوبئة غالبا ما تكتنفها صعوبات جمة يتوقع بحث جديد نشرته دورية لانسيت الطبية وفاة 0.66 في المئة من المصابين بفيروس كورونا. هذه النسبة أعلى بكثير من الـ 0.1 في المئة وفيات جرّاء الإصابة بالإنفلونزا الموسمية، لكنها دون التقديرات السابقة. لكن من دون الوقوف على عدد الإصابات، يستحيل تحديد معدل الوفيات جراء الإصابة بفيروس كورونا بشكل دقيق. إن احتساب معدل الوفيات إبان تفشّي الأوبئة عملية تكتنفها الصعوبات، وذلك بسبب الفجوة الزمنية بين إصابة الأشخاص بالمرض وموتهم جرّاء تلك الإصابة. تشير آخر التقديرات المنشورة عن جامعة إمبريال كوليدج لندن إلى أن معدل الوفيات بين المسنّين فوق الثمانين يعادل عشرة أمثاله بين مَن هم دون الأربعين. وفي الصين، أظهر أول تحليل موسَّع لأكثر من 44 ألف حالة أنّ معدل الوفيات بين مرضى السكري وضغط الدم المرتفع أو القلب أو مَن يعانون مشكلات في التنفس يعادل خمسة أمثاله على الأقل بين مَن لا يعانون تلك الأمراض. هل ثمة علاج؟ لا توجد عقاقير معينة أو لقاحات للفيروس الجديد الذي لا تُجدي معه المضادات الحيوية (فهي تقتل البكتيريا لا الفيروسات). الباحثون حول العالم يسابقون الزمن لتطوير لقاح وتوجد خيارات للعلاج، لكن معظم الناس يتحسّنون من تلقاء أنفسهم. ويسابق الباحثون حول العالم الزمن لتطوير لقاح، لكن يتعين أن تمرّ العملية بمراحل تجريبية، ومن هنا تستغرق جهوزية اللقاحات بعض الوقت. كيف أعتني بصحتي النفسية أثناء تفشي الوباء؟ لا شك أننا نعيش أوقاتا غريبة. ولهذا فقد ينتابك شعور بالقلق، والتوتر، والحزن، والضيق، والوحدة، والإحباط. الشعور بالعزلة والقلق قد ينتاب البعض أثناء الوباء وفي محاولة لاجتياز هذه المرحلة، تقدّم خدمة الصحة الوطنية البريطانية عشر نصائح لتحسين الصحة النفسية: - ابق على اتصال بأصدقائك وأفراد عائلتك عبر الهواتف المحمولة أو اتصالات الفيديو أو وسائل التواصل الاجتماعي. - فضفِضْ، وتحدّثْ عما يثير قلقك. - حاول أن تتفهم ما يعانيه غيرك من مشاعر قلق. - ضع خطة تطبيقية لنظامك اليومي الجديد، كشراء الأطعمة، والعمل من المنزل وكن دائما مستعدا. - اعتن بجسمك: مارس الرياضة بانتظام، تناول وجبات متزنة غذائيا، واشرب كميات كافية من المياه. ولا تدخن ولا تفْرط في شرب الكحول. - تابِع مصدرا معلوماتيا موثوقا ولتكن قراءاتك ومشاهداتك للمواد الخاصة بالوباء محدودة. - واجِه الظروف الصعبة: لا بأس أن تعرف أن ثمة أمورا خارجة عن سيطرتك، لكن بإمكانك في المقابل التركيز في الأمور التي تستطيع التحكم فيها، كالتحكم في سلوكياتك. - قم بالأمور التي تمنحك المتعة. وإذا كانت هذه الأمور محدودة، فحاول تنقيحها؟ - ركّز في الحاضر وتذكّر أن هذه المرحلة مؤقتة. - احرص على الحصول على قسط كاف من النوم يوميا، وابتعد عن تناول المنبهات قبل وقت النوم.

हे बदल नेमके कोणत्या स्वरूपाचे आणि कसे झालेले असतील याचाच घेतलेला हा आढावा. हे वाचलंत का? (बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम, यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


شارك الجندي الاسكتلندي السابق بيتر ماكاليز، في نزاعات مختلفة مثل النزاع في روديسيا وكان بابلو إسكوبار زعيما لكارتيل(عصابة)ميدلين للمخدرات في كولومبيا وأحد أغنى الأشرار في التاريخ. لقد كان إسكوبار أكبر منتج وموزع للكوكايين في العالم، ومسؤولا عن نحو 80 في المئة من تجارة المخدرات في العالم آنذاك. وتم استخدام الضابط السابق في قوات الخدمات الجوية الخاصة المعروفة اختصارا بـ (ساس) من طرف كارتيل كولومبي منافس للقضاء على إسكوبار. ويتناول برنامج وثائقي جديد بعنوان "قتل إسكوبار" قصة مهمة لم تكتمل فصولها في نهاية المطاف، والرجل الذي كان وراءها. مواضيع قد تهمك نهاية كان إسكوبار واحدا من أغنى وأخطر زعماء العصابات الإجرامية في العالم وقال المخرج ديفيد ويتني الذي ولد في غلاسكو باسكتلندا في عام 1942 إن ماكاليز كان "رجلا معقدا" ويعاني من الكثير من "الاضطرابات الداخلية". ونشأ في منطقة ريدري الموجودة في ضواحي أكبر مدينة في اسكتلندا. ويقول ماكاليز، البالغ من العمر الآن 78 عاما، في هذا الفيلم الوثائقي: "تلقيت تدريبا في الجيش على القتل لكن غريزة القتال جاءت من مدينة غلاسكو". ويقول ماكاليز إنه غادر منزله وانضم إلى الجيش في عمر 17 عاما، بهدف إيجاد طريقة لتفريغ نزعاته العدائية. وانضم إلى فوج المظليين، وأصبح عضوا في قوات النخبة في الفوج 22 من قوات الخدمات الجوية الخاصة المعروفة اختصارا بـ (إس أي إس). ماكاليز في قوات الدفاع لجنوب أفريقيا في الثمانينيات من القرن الماضي وعمل ماكاليز في منطقة بورنيو مع قوات (إس أي إس)، وحارب بشراسة في المعارك التي جرت في الغابات، قبل أن يغادر الجيش البريطاني في عام 1969، وهو قرار يصفه بأنه أسوأ شيء قام به. وتنقل ماكاليز بين عدة وظائف لأنها "لم تكن مناسبة". ويقول إنه شعر بالضياع وأصبحت نزعته العدوانية أسوأ من قبل إلى درجة أنه حكم عليه بالسجن بسبب الاعتداء على صديقته. وعند الإفراج عنه، سعى ماكاليز إلى إحياء مسيرته العسكرية من خلال إيجاد عمل "كمرتزق في الحرب الأهلية التي شهدتها أنغولا ولاحقا في روديسيا (زيمباوي حاليا) وكذلك في جنوب أفريقيا. التقى بديف تومكينز في أنغولا في عام 1976. لم يكن تومكينز جنديا نظاميا لكنه كان على علم بكيفية عقد الصفقات وتوفير الأسلحة. وأصبح الاثنان صديقين حميمين وكان تومكينز هو من اتصل بمكاليز وعرض عليه مهمة اغتيال إسكوبار. صورة الهوية لبيتر ماكاليز خلال عمله مرتزقا في أفريقيا في السبعينيات من القرن الماضي وكان خورخي سالسيدو، وهو جزء من عصابات المخدرات الكولومبية المنافسة "كالي كارتل" ينسق الهجوم وأراد من تومكينز تجنيد فريق لتنفيذ المهمة. وكان ماكاليز أول شخص وقع عليه الاختيار. وقال ماكاليز "لا يُطلب منك اغتيال بابلو إسكوبار إلا إذا كنت تملك الخبرة الصحيحة". وأضاف قائلا: "لم تكن لدي اعتبارات أخلاقية بشأن قتله. لم اعتبر الموضوع إطلاقا على أنه عملية قتل. اعتبرته هدفا". وكان كارتيل كالي واثقا من أن إسكوبار قد يقتل عندما يذهب إلى مزرعته الفخمة في، هاسيندا نابوليس، وهي مباني شيدها إسكوبار. مسدسات وقنابل وكانت المزرعة تشمل حديقة حيوانات مليئة بحيوانات غريبة، ومجموعة من السيارات القديمة وسيارات فارهة، ومطار خاص وحلبة لمصارعة الثيران. وحلق ماكاليز فوق المزرعة بهدف الاستطلاع ووافق على إمكان تنفيذ العملية. كانت المهمة فكرة قابلة للتحقيق. وجند تومكينز فريقا من 12 مرتزقا، وهم أشخاص عمل مع بعضهم سابقا أو تمت تزكيتهم. وحصل هؤلاء الأشخاص على مساعدة خورخي سالسيدو في الجمارك، وموَّل كارتيل كالي إقامتهم في كولومبيا. وخصص لكل رجل مبلغ 5000 دولار أمريكي شهريا، إضافة إلى نفقات أخرى لكن تومكينز كان يحصل على 1000 دولار في اليوم. مرتزقة يتدربون في كولومبيا استعدادا للهجوم وأتيح للقائمين على الفيلم الاطلاع على لقطات فيديو صورها تومكينز وتشمل رجالا يتلاعبون برزم كبيرة من الأموال. وفي البداية، أقاموا في مدينة كالي لكن واجهوا خطر لفت الانتباه إليهم، ولهذا انتقلوا إلى مزرعة في المناطق الريفية من كولومبيا حيث تم تزويدهم بكميات كبيرة من الأسلحة. وقال ماكاليز "كان الوضع مثل أعياد رأس السنة. كل ما احتجنا إليه من أسلحة كان هناك". وخضع المرتزقة لتدريبات مكثفة من أجل تنفيذ المهمة لكن لم يكن يعرف الهدف المقصود من هذه العملية سوى تومكينز وماكاليز. وقبل إخبار الآخرين، انسحب أحد أفراد المجموعة وسمح له بالعودة إلى منزله. لقد باع قصته إلى الصحف لكنه لم يكشف أسماء المشاركين في المهمة أو تفاصيل العملية. وبعد اقتراب موعد تنفيذ الهجوم، نقل عناصر الفريق تدريباتهم إلى غابة حتى يمكنهم التدرب على استخدام الأسلحة والقنابل بدون إمكانية سماع الأصوات من قبل آخرين. صورة أصلية للفريق وهم يتدربون لتنفيذ الهجوم وتضمنت خطة الهجوم اتجاه طائرتي هليكوبتر إلى المجمع السكني، هاسيندا نابوليس، عندما يشق المرتزقة طريقهم إليه لتنفيذ عملية أمنية ضخمة تهدف إلى قتل بارون المخدرات وإحضار رأسه كتذكار. عندما علم الفريق من مخبر أن إسكوبار موجود في مزرعته، انطلقوا لتصيد هدفهم. لكن الهجوم لم يحدث على الإطلاق. لقد تحطمت طائرة الهليكبوتر التي كانت تقل ماكاليز وتومكينز بسبب تحليقها عبر السحب على جبال الأنديز، الأمر الذي أدى إلى مقتل ربانها. وعود الرب ونجا الآخرون لكن ماكاليز أصيب بجروح بالغة ولم يتمكن من مغادرة سفح الجبل. وظل هناك لمدة ثلاثة أيام وهو يعاني آلاما مبرحة قبل أن يتم إنقاذه. سمع إسكوبار عن خطة الهجوم وأرسل رجاله إلى الجبل للعثور عليهم. وقال ماكاليز: "لو أمسك بي بابلو حينها، كنت سأموت ميتة طويلة، ومؤلمة". وبدلا من ذلك، هرب وحاول الوفاء بالوعود التي وعد بها الرب عندما كان على حافة الجبل. يقول بيتر ماكاليز إنه شعر بالندم لكنه وجد راحة البال ويعترف ماكاليز بأنه كان "رجلا سيئا، ووضيعا، وغير لطيف"، وأدرك أنه في حاجة إلى التغيير. لكنه أضاف أنه لم يشعر بالندم على تصرفاته في ميادين القتال، ولكن بسبب فشله في أن يكون زوجا وأبا. وقال "أشعر بندم شديد لكنه ليس ندما متعلقا بحياتي العسكرية". ويقول إنه في سن 78 عاما وجد أخيرا السلام. ويذكر أن بابلو إسكوبار لقي حتفه في إطلاق النار عليه عام 1993 عندما كان مطاردا من قبل السلطات.

पाब्लो एस्कोबारला मारण्यासाठी मोठी टोळीच निघाली होती. जगातल्या सगळ्यांत धोकादायक समजल्या जाणाऱ्या माणसाचा खात्मा करणं हे त्यांचं उद्दिष्ट होतं. या तुकडीचं नेतृत्व करत होते स्कॉटलंडचे पीटर मॅक्लेज. फक्त कोलंबियात नव्हे तर जगात सर्वांत भीतीदायक मानलं जाणाऱ्या मॅडलिन ड्रग्स कार्टेलचा तो सर्वेसर्वा होता. गुन्हेगारी जगतात पाब्लो हा सगळ्यांत श्रीमंत गँगस्टर मानला जातो. कोकेनचा सगळ्यांत मोठा निर्माता आणि वितरक यासाठी तो जगात ओळखला जात असे. जगभरात चालणाऱ्या कोकेनच्या एकूण व्यापारापैकी 80 टक्के हिस्सा पाब्लोच्या नावावर होता. ब्रिटिश सैन्यातील स्पेशल एअर सर्व्हिसचे माजी कर्मचारी मॅक्लेज यांच्यावर पाब्लोला मारण्याची जबाबदारी कोलंबियातील त्याच्या प्रतिस्पर्ध्यांनी सोपवली होती. अपयशी ठरलेल्या या मोहिमेबद्दल आणि त्यासाठी कारणीभूत ठरलेल्या माणसाबद्दल 'किलिंग एस्कोबार' नावाच्या डॉक्युमेंटरीत सविस्तर ऐकायला आणि पाहायला मिळतं. ग्लासगो इथे 1942मध्ये जन्मलेल्या मॅक्लेज यांचं व्यक्तिमत्व गुंतागुंतीचं होतं आणि त्यांनी आयुष्यात खूप चढउतार पाहिल्याचं चित्रपट निर्माते डेव्हिड व्हिटनी सांगतात. स्कॉटलंडमधल्या सगळ्यांत मोठ्या शहराच्या उपनगरात म्हणजेच रिडडिरी या ठिकाणी ते लहानाचे मोठे झाले. यापासून जवळच बर्लिननेचा कुख्यात असा तुरुंग होता. तिथेच त्यांचे वडील होते. त्यांचे बाबा कठोर आणि हिंसक स्वभावाचे होते. आता 78 वर्षांचे झालेले मॅक्लेज डॉक्युमेंटरीत सांगतात, कोणाचीही हत्या करण्याचं प्रशिक्षण मला लष्करात मिळालं होतं. परंतु माझ्यातली विजीगिषु वृत्ती ग्लासगो इथली होती. ते पुढे सांगतात, घर सोडल्यानंतर 17व्या वर्षी मी लष्करात भरती झालो. माझ्या आक्रमकतेला तिथे दिशा मिळाली. ते ब्रिटिश लष्कराच्या पॅराशूट रेजिमेंटचा भाग झाले. त्यानंतर लष्कराच्या अतिमहत्त्वाच्या अशा एलिट22 रेजिमेंटचे सदस्य झाले. स्पेशल एअर सर्व्हिस युनिटचा भाग म्हणून ते बोर्नियाच्या जंगलात झालेल्या युद्धात देखील होते. 1969 मध्ये त्यांनी ब्रिटिश लष्कराला रामराम केला. आयुष्यातला तो सगळ्यांत चुकीचा निर्णय असल्याचं ते सांगतात. त्यानंतर एकामागोमाग एक नोकऱ्या बदलत राहिले. अनेक नोकऱ्यांमध्ये ते स्वत:ला सामावून घेऊ शकत नसत. त्यामुळे ते अलिप्त राहू लागले. त्यांच्यातली आक्रमकता वाढीस लागली होती. गर्लफ्रेंडचा छळ केल्याप्रकरणी त्यांना तुरुंगवासही भोगावा लागला. मॅक्लेज यांना या चित्रपटासाठी भाडोत्री मारेकरी म्हणून अंगोलियातील नागरी युद्ध, झिम्बाब्वे तसंच दक्षिण आफ्रिकेतील आठवणींना उजाळा द्या असं सांगण्यात आलं. पाब्लोला मारण्यासाठी मॅक्लेज कार्यरत होते. अंगोला इथं 1976मध्ये मॅक्लेज यांची भेट डेव्ह टॉमकिंस यांच्याशी झाली. टॉमकिंस सैन्याचा भाग नव्हते. मात्र व्यवहार ठरला की ते हत्यारं पुरवत असत. हे दोघं घट्ट मित्र बनले. पाब्लो एस्कोबारच्या हत्येसाठी टॉमकिंस यांनीच मॅक्लेज यांच्याशी संपर्क साधला होता. जॉर्ज सालसेडो कोलंबियात एस्कोबारविरोधी काली कार्टेलचा भाग होते. ते एस्कोबारवर हल्ला करण्याची योजना तयार करत होते. त्यासाठी टॉमकिंस यांना त्यांनी एक चमू तयार करायला सांगितलं. मॅक्लेज यांना सगळ्यांत आधी पाचारण करण्यात आलं. मॅक्लेज सांगतात की, तुमच्याकडे पुरेसा अनुभव नसेल तर पाब्लोची हत्या करण्यासाठी तुम्हाला संपर्कच केला जाणार नाही. त्याची हत्या करण्याबाबत माझ्या मनात कोणतीही साशंकता नव्हती. मी याकडे हत्या म्हणून पाहतच नव्हतो. मी याकडे माझं लक्ष्य अशा पद्धतीने बघत असे. पाब्लो त्याच्या नेपल्स इस्टेटमधल्या आलिशान फार्महाऊसवर असतानाच त्याला मारलं जाऊ शकतं असं काली कार्टेलला वाटत होतं. बंदुका आणि बॉम्ब हे फार्महाऊस प्रचंड मोठं आहे. यामध्ये एक प्राणीसंग्रहालयही आहे. अनेक अनोखे प्राणी याठिकाणी ठेवलेले आहेत. त्याशिवाय जुन्या आणि लक्झरी गाड्याही मोठ्या संख्येने आहेत. खाजगी विमानतळ आहे. बैलांच्या झुंजीसाठी स्वतंत्र मैदान आहे. मॅक्लेज यांनी बेत आखण्यासाठी फार्महाऊसला भेट दिली. इथे पाब्लोची हत्या केली जाऊ शकते यावर त्यांनी शिक्कामोर्तब केलं. टॉमकिंस यांनी पाब्लोची हत्या करण्यासाठी बारा जणांचं पथक तयार केलं. यापैकी बहुतांश जणांनी टॉमकिंस यांच्याबरोबर काम केलं होतं किंवा त्यांच्या मित्रांनी त्यापैकी कुणाची तरी शिफारस केलेली होती. जॉर्ज सोलसेडो यांनी या बारा जणांना कोलंबियातील वागण्याबोलण्याची पद्धत सांगितली. काली कार्टेलने त्यांच्या राहण्याची आणि खाण्यापिण्याची व्यवस्था केली. तुकडीतल्या प्रत्येकाला दर महिन्याला पाच हजार डॉलर्सव्यतिरिक्त खाण्यापिण्याचा वेगळा भत्ता दिला जात असे. टॉमकिंसला दर दिवसासाठी हजार डॉलर मिळत होते. ऐशींच्या दशकात पीटर दक्षिण आफ्रिकेच्या लष्करात होते. या चित्रपटात एक व्हीडिओ वापरण्यात आला होता. टॉमकिंसने हा व्हीडिओ चित्रित केला होता. यामध्ये हे सगळेजण पैशाची बंडलं उघडताना दिसत आहेत. सुरुवातीला हे सगळे काली सिटी मध्ये राहिले. मात्र लोकांच्या नजरेत येऊ लागल्याने धोका वाढला त्यामुळे हे सगळे शहराच्या अन्य भागात स्थिरावले. त्याठिकाणी त्यांना मोठ्या प्रमाणावर हत्यारं पुरवण्यात आली. मॅक्लेज सांगतात, "अगदी ख्रिसमसप्रमाणे वातावरण होतं. आम्हाला जी हत्यारं लागत होती ती उपलब्ध करून देण्यात आली." भाडोत्री मारेकरी असलेल्या त्या सगळ्याचं कठोर प्रशिक्षण सुरू होतं. टॉमकिंस आणि मॅक्लेजवगळता अन्य कुणाला लक्ष्य कोण आहे याची कल्पना देण्यात आली नव्हती. जोवर कोणाला लक्ष्य करायचं हे हे कळण्याआधीच या पथकातल्या काहीजणांनी मोहिमेपासून दूर जाण्याचा निर्णय घेतला. त्यांना घरी जाण्याची परवानगी देण्यात आली. या लोकांनी वर्तमानपत्राला कहाणी सांगितली मात्र नाव आणि मोहीम कुठली ते सांगितलं नाही. हल्ल्याचा दिवस जवळ येऊ लागला तसं उरलेल्या लोकांनी बाँब आणि बंदुकांसह जंगलात सरावाला सुरुवात केली. जंगलात सराव केला जेणेकरून आवाज अन्य लोकांना कळू नये. पाब्लोला मारायचं आहे हे मोजक्या लोकांना ठाऊक होतं. हल्ल्याच्या योजनेनुसार दोन हेलिकॉप्टरं पाब्लोच्या फार्महाऊसवर उतरून हल्ला करणार होती. तिथल्या सुरक्षारक्षकांवर गोळीबार करून पाब्लोची हत्या करून त्याचा शिरच्छेद करून डोकं चषक म्हणून घेऊन जाण्याचा त्यांचा मनसुबा होता. मुखबिरहून पाब्लोच्या फार्महाऊसला जाण्यासाठी माहिती मिळाली, तशी त्यांनी तयारी सुरू केली मात्र हा हल्ला कधी होऊच शकला नाही. मॅक्लेज आणि टॉमकिंस यांना घेऊन उडालेलं हेलिकॉप्टर अँडीज पर्वतरांगेत दुर्घटनाग्रस्त झालं. या अपघातात पायलटचा मृत्यू झाला. वचन या हल्ल्यात बाकी सगळे जण वाचले पण मॅक्लेज गंभीररीत्या जखमी झाले. वेदनेने विव्हळत ते डोंगरामध्ये पडून राहिले, तेव्हा त्यांना वाचवण्यात आलं. पाब्लो यांना हल्ल्याची माहिती मिळाली, त्यांनीही डोंगरांमध्ये या लोकांना शोधण्यासाठी आपली माणसं धाडली. कोलंबियात सुरू असलेला सराव मॅक्लेज सांगतात, पाब्लोच्या माणसांना मी सापडलो असतो तर माझा मृत्यू वेदनेने तळमळत झाला असता हे नक्की. मॅक्लेज तिथून निसटण्यात यशस्वी ठरले. अँडीज पर्वताच्या खाली पहुडलेल्या स्थितीत त्यांनी यापुढे चांगलं काम करेन असं देवाला वचन दिलं. मी वाईट, नीच आणि मूर्ख होतं हे मॅक्लेज यांनी स्वीकारलं आणि हे बदलण्याची आवश्यकता त्यांना वाटू लागली. युद्ध क्षेत्रातील कामगिरीबाबत त्यांना खजील वाटत नसे. पती आणि बाप म्हणून अपयशी ठरलो असं त्यांना वाटत असे. मॅक्लेज ते म्हणतात, मला पश्चाताप होतो. कुटुंबातलं कोणीही माझ्या सैन्यात असण्याच्या बाजूने उभं राहिलं नाही. मॅक्लेज यांच्या मते, 78व्या वर्षी आयुष्यात त्यांना शांतता लाभली आहे. दुसरीकडे 1993 मध्ये पोलिसांच्या गोळीबारात गोळी लागून पाब्लो यांचा मृत्यू झाला. हे वाचलंत का? (बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम, यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.रोज रात्री8 वाजता फेसबुकवर बीबीसी मराठी न्यूज पानावर बीबीसी मराठी पॉडकास्ट नक्की पाहा.)


لا يزور هذا الجزء الذي يقع على أطراف الاتحاد السوفيتي السابق، إلا القليل من السياح ويعد هذا الإقليم التابع لأذربيجان ويفصله جغرافيا عنها قطاع أرميني، ويبلغ تعداد سكانه 450,000 نسمة، أكبر إقليم حبيس مطوق بأراض أجنبية في العالم. وتتميز ناخيتشيفان، التي تعادل مساحتها تقريبا مساحة جزيرة بالي، بأنها مزيج فريد بين العمارة السوفيتية والمساجد ذات القباب الذهبية والجبال الحمراء القاحلة التي تقع بين البحر الأسود وبحر قزوين. وتحتضن ناختيشيفان مرقدا ضخما، يقال إن النبي نوح دفن فيه، وقلعة حصينة على قمة الجبل شيدت في القرون الوسطى، يشبهها البعض بقلعة "ماتشو بيتشو" في بيرو. وتمتاز عاصمتها بنظافتها المذهلة بفضل جهود موظيفها الحكوميين الذين يزرعون الأشجار ويكنسون الشوارع في عطلات نهاية الأسبوع. وكانت ناخيتشيفان أول جزء يعلن استقلاله عن الاتحاد السوفيتي قبيل انهياره، وسارت على دربها ليتوانيا بعد شهرين، ثم انضمت إلى أذربيجان بعد أسبوعين. لكن هذه المعلومات لم أكن أعرفها قبل أن أزور مدينة ناخيتشيفان، عاصمة الإقليم الذي يحمل نفس الاسم، في رحلة استغرقت نصف ساعة بالطائرة من العاصمة الأذربيجانية باكو الغنية بالنفط. مواضيع قد تهمك نهاية وأمضيت 15 عاما متنقلا بين المناطق الواقعة على حدود الاتحاد السوفيتي السابق، وتعلمت خلالها الروسية، لكن لم يخطر على بالي أن أزور ناخيتشيفان. ونظرا للموقع الفريد قرب الحدود مع تركيا - العضو في حلف شمال الأطلسي - وإيران، كانت ناخيتشيفان أقرب إلى جيب سري مغلق، لا يُسمح لأحد بالدخول إليه حتى معظم مواطني الاتحاد السوفيتي السابق. ولا تزال هذه المنطقة المتمعة بحكم ذاتي مغمورة نسبيا، لا يعرفها الكثيرون حتى من سكان البلدان التي تتحدث الروسية. لكن اليوم أصبح من حق أي شخص يحمل تأشيرة أذربيجانية أن يدخل ناخيتشيفان. ورغم أن المنطقة تعد آمنة نسبيا، فإن السلطات لا تزال تتعامل بحذر مع الأجانب، ربما بسبب قلة السياح الذين يزورونها. وبعد النزول من الطائرة والمرور بسهولة من مكتب الجوازات، همس أحدهم في أذني قائلا إن رجال الشرطة يتحدثون عنك. إذ يبدوأن مطار باكو هاتف ضباط الأمن في مطار ناخيتشيفان ليخبرهم مسبقا بقدوم مواطن بريطاني يرتدي سروالا أحمر زاهيا. وقد أحبط هذا اللون محاولاتي للاندماج وسط المسافرين. وكان ميرزا إبراهيموف المرشد وسائق سيارة الأجرة المرسيدس البراقة في انتظاري خارج مطار ناخيتشيفان شديد النظافة والترتيب، وقال لي ونحن في طريقنا إلى أوردوباد، ثاني أكبر مدن ناخيتشيفان، عبر الشوارع التي لا تشوبها شائبة: "لن تجد في هذه المدينة ورقة ملقاة على الأرض". وقد كان محقا، فأول ما لفت نظري في ناخيتشيفان هو نظافتها المثالية المذهلة التي تبدو كأنها من عالم آخر. وقبل أن أسأله عن سر حفاظ هذه المجمعات السكنية التي بنيت في العهد السوفيتي على نظافتها إلى هذا الحد، لفت انتباهي مسلة عالية خماسية الشكل مزينة بالنقوش الهندسية الإسلامية، التي قال إبراهيموف إنها تحظى بمكانة خاصة في قلوب السكان. ورغم الزعم بوجود خمسة مراقد على الأقل حول العالم للنبي نوح، فإن سكان ناخيتشيفان يطلقون على وطنهم بفخر اسم "أرض نوح". وبينما يقول بعض الباحثين أن كلمة "ناخيتشيفان" تعني باللغة الأرمينية "المستقر"، فإن الكثير من سكان أذربيجان يزعمون أنها تعني في اللغات الفارسية القديمة "موطن نوح". ويتداول سكان محليون حكايات عن أنه عندما انحسر الطوفان، رست سفينة نوح على قمة جبل الأفاعي "إيلانداغ" المجاور، وأحدثت ذلك الشق الذي يمكن رؤيته على قمة الجبل اليوم. ويؤكد لك الكثيرون من سكان الإقليم أن النبي نوح وأتباعه أمضوا بقية حياتهم في هذه المنطقة، وأنهم ينحدرون من نسلهم. فقبل أن يحكي لي إبراهيموف عن اصطدام سفينة نوح بقمة الجبل المغمورة بالمياه الذي أدى من فرط قوته إلى شق الجبل، أومأ إلي غريب مسن كان يجلس على مقعد في إحدى متنزهات مدينة أوردوباد، فجأة عندما اقتربت منه، بعد أن لاحظ أنني أجنبي، ونبهني إلى أن سفينة نوح استقرت على هذا الجبل. ربما ارتبط اسم النبي نوح للأبد بناخيتشيفان، لكن على مدى 7,500 عام تقريبا منذ هبوط النبي وأتباعه من جبل الأفاعي أو جبل أرارات المجاور، خضع أحفادهم لحكم الفرس والعثمانيين والروس وتحولت المنطقة إلى ما يشبه البوتقة التي انصهرت فيها ثقافات مختلفة ذات غالبية مسلمة. وفي العقود الأخيرة، نشب نزاع على الأراضي بين أرمينيا وناخيتشيفان، لا يزال يعد واحدا من آخر الصراعات المجمدة في أوروبا بعد انهيار الاتحاد السوفيتي. يصف سكان ناخيتشيفان موطنهم بأنه "أرض نوح" في إشارة إلى اعتقادهم بأن النبي نوح دُفن في هذا المرقد وفي عام 1988، تراخت قبضة موسكو على الجمهوريات السوفيتية، واشتعلت الحرب في جيب ناغورنو قره باغ المجاور لناخيتشيفان، جنوب غربي أذربيجان، بين الأرمن بدعم من أرمينيا وبين أذربيجان، وحصدت أرواح نحو 30,000 شخص، حتى إعلان وقف إطلاق النار في عام 1994. وردا على أذربيجان، أغلقت أرمينيا جميع الطرق والسكك الحديدية التي تربط ناخيتشيفان بسائر أجزاء أذربيجان والاتحاد السوفيتي في عام 1988، ولولا وجود جسرين يربطان ناخيتشيفان بإيران وتركيا، لانهارت ناخيتشيفان وعانى سكانها من الجوع. لكن هذا الحصار، عزز لدى السكان حس الاكتفاء الذاتي الذي أفرزته ندرة الموارد. وشرع سكان ناخيتشيفان، الذين كرهوا الاعتماد اقتصاديا على الجيران، في زراعة طعامهم وإنتاج سلعهم الوطنية. ومنذ ارتفاع إنتاج النفط في أذربيجان للمرة الثانية في عام 2005، الذي اقترن بارتفاع كبير في الناتج الإجمالي المحلي، تدفقت الاستثمارات من العاصمة باكو إلى ناخيتشيفان، وولدت مبادئ الاكتفاء الذاتي التي يتنباها سكانها نموذجا يحتذى به في الاستدامة. واليوم يعد هذا الجيب الأذربيجاني، كشأن كوريا الشمالية، واحدا من المناطق القليلة التي تتبنى نموذج الاقتصاد المغلق أو الاقتصاد القائم على الاكتفاء الذاتي، الذي لا يعتمد على المساعدات الخارجية أو التجارة الدولية. تحكي الأسطورة أن سفينة نوح اصطدمت بقمة جبل الأفاعي "إيلانداغ"، وأحدثت شقا لا يزال واضحا اليوم والمدهش أن سياسات ناخيتشيفان الاقتصادية لها أبعاد بيئية وصحية يفتخر بها سكان الإقليم وأسهمت في تشكيل هويتهم الثقافية. ويقدر سكان ناخيتشيفان أهمية الطعام، لأسباب وجيهة. ويقول إيلشاد حسنوف، صديق إبراهيموف، إن سكان المنطقة لم ينسوا بعد معاناتهم من نقص الغذاء. واستبدلت ناخيتشيفان بسياسات الاتحاد السوفيتي التي تحض على التبيعة الاقتصادية، سياسات صارمة تمنع استخدام المبيدات الحشرية وتشجع على الزراعة العضوية. وتضمن جملة المبادئ والسياسات المتبعة للحفاظ على سلامة الغذاء والترويج للغذاء المحلي، أن اللحوم التي يأكلها السكان مأخوذة من مزارع ناخيتشيفان والسمك من بحيراتها والأعشاب من أراضيها البرية والمحاصيل من بساتينها، وحتى الملح من كهوفها. وجلسنا معا على مائدة عامرة بصنوف الطعام، يتوسطها خروف كامل، وحوله أطباق من سلطات الخضروات والجبن والخبز المسطح واللحم المشوي والسمك المرقط الطازج والبيرة والفودكا التي تضم توليفة من 300 عشب جمعت من الجبال المجاورة، وكل منها يشفي من أحد الأمراض. وعندما سألت عن الدافع وراء حركة الأغذية العضوية المحلية، أجاب حسنوف قائلا: "إن سكان ناخيتشيفان يتمتعون بصحة جيدة، ولا يعانون من الأمراض التي كانوا يصابون بها سابقا، لأننا لا نأكل إلا الطعام الطبيعي". وبينما كنت استمع إليه تذوقت حبة طماطم كبيرة طازجة لم أتذوق ألذ منها في حياتي. وعلى بُعد 14 كيلومترا من مدينة ناخيتشيفان يقع كهف دوزداغ للملح، الذي يعد بمثابة منتجع صحي مجاني. ويؤكد الموقع الإلكتروني للكهف أن هذا المجمع الذي يضم 130 طنا من الملح الطبيعي النقي يشفي من أمراض تنفسية عديدة، من الربو إلى الالتهاب الرئوي. وبمجرد أن دخلنا إلى الكهف المظلم البارد، أخذ إبراهيموف، وهو مدخن شره، نفسا عميقا، وقال: "يأتي إلى الكهف زوار من جميع أنحاء العالم. ففي العام الماضي شفي أحد السياح من أوروغواي من الربو بعد زيارة الكهف". وعندما خرجنا من الكهف قررت أن أستكشف سر شغف سكان ناخيتشيفان بالنظافة. إذ تعد ناخيتشيفان، بجميع المقاييس، أكثر المدن نظافة، ربما في منطقة القوقاز بأكملها. فإينما تول وجهك في هذه المدينة تجد طرقا معبدة بشكل مثالي، وشوارع كنست بعناية فائقة، وأشجار مشذبة بدقة متناهية. وعزا تقرير مفصل نشرته لجنة هلسنكي النرويجية هذه النظافة إلى الموظفين الحكوميين بالإقليم، كالمدرسين والجنود والأطباء والعمال الذين يتطوعون لتنظيف الشوارع في أيام العطلات. وشُجع المواطنون على زرع الأشجار في أوقات فراغهم بعد أن حرقت الغابات أثناء الحصار للحصول على الوقود. وتعود جذور هذه العادة إلى العهد السوفيتي، حيث شاع آنذاك مفهوم العمل التطوعي غير مدفوع الأجر، وصف بأنه "عمل إجباري تحت غطاء التطوع". وفي صبيحة السبت، شاهدت مجموعات صغيرة من الناس مجتمعين معا تحت الشمس الحارقة وأخبرني إبراهيموف، أنهم يزرعون أشجار الفاكهة، فهذه الأشجار ستمد الإقليم بالفاكهة المحلية التي يعتز بها سكانه. لكن نفس التقرير الذي نشرته لجنة هلسنكي أشار إلى أن أحد الموظفين بوزارة التنمية الاقتصادية بناخيتشيفان أكد أن أي موظف حكومي يرفض تنفيذ العمل التطوعي عليه الاستقالة من منصبه فورا. وذكر أحد الأساتذة بجامعة ناخيتشيفان أن فاسيف طالبوف، رئيس ناخيتشيفان الحالي، الذي يعده الكثيرون حاكما مستبدا، يحصل على دخل ضخم بسبب العمالة المجانية. وفي نهاية زيارتي، تساءلت عما إذا كانت هذه الصورة النظيفة الخضراء سببها انخفاض أجور العمالة والخوف من التبعات الحكومية، كما هو الحال في سنغافورة. فقد كانت ناخيتشيفان لغزا محيرا يدعوك للتساؤل هل هي جيب مكتف ذاتيا يسكنه متطوعون يبذلون وقتهم ومجهودهم لخدمة وطنهم، أم هي مجتمع إقطاعي منعزل، أم مزيج من الاثنين؟ لكن كل ما أعرفه أنني لم أزر مكانا يشبه هذا الجيب المعزول. ففي هذا المعقل السري السابق للاتحاد السوفيتي، لا يزال الشباب يتهامسون في المطاعم خوفا من أن يسمعهم أحد، لكنهم يفتخرون أمام الأجانب بسياسات بلدهم التقدمية التي تشجع المطاعم والمتاجر على تقديم الغذاء المحلي. ويؤدي الموظفون الحكوميون أعمالا غير مدفوعة الأجر في العطلات رغم أنهم يعيشون في بلد ارتفع فيه الناتج الإجمالي المحلي بأكثر من 300 في المئة في السنوات الـ15 الأخيرة. ويربط السكان هويتهم الثقافية بقصة نبي أبحر من أقاصي الأرض، لكن حكومتها المحلية الآن منغلقة على نفسها. يمكنك قراءة الموضوع الأصلي على BBC Travel

जुन्या सोव्हियत संघराज्यातला हा सगळ्यांत लांबचा प्रदेश आहे. या भागात पर्यटक अगदी क्वचितच दिसतात. अझरबैजान देश आणि त्याचं हे नखचिवन राज्य या दोन्हीच्या मध्ये 80-130 किलोमीटरचा आर्मेनियाचा पट्टा आहे जो या राज्याला आपल्या देशापासून अलग करतो. हा जगातला सगळ्यांत मोठा भूवेष्टीत प्रदेश आहे आणि इथली लोकसंख्या आहे अंदाजे साडेचार लाख. या प्रदेशाचं क्षेत्रफळ बालीइतकं आहे. इथे जुन्या सोव्हिएत काळातल्या इमारती आहेत. सोन्याने मढवलेल्या घुमटांच्या मशिदी आहेत आणि लोखंडाचा गंज असतो ना, तशा लालसर रंगाचे डोंगर आहेत. डोंगरावर बनवलेल्या एका मध्ययुगीन किल्ल्याला लोनली प्लॅनेटने 'युरेशियाचं माचूपिचू' असं म्हटलं होतं. नखचिवनमध्ये प्रेषित नोहा यांना दफन केलेलं आहे. स्वच्छ राजधानी नखचिवनची राजधानी अतिशय स्वच्छ आहे. इथे दर आठवड्याला सरकारी कर्मचारी झाडं लावतात आणि सफाई करतात. सोव्हिएत युनियनचे तुकडे झाले तेव्हा सगळ्यात आधी इथे स्वातंत्र्याची घोषणा केली होती. पंधरा दिवसांनी या देश अझरबैजानमध्ये समाविष्ट झाला. अझरबैजानची राजधानी बाकूइथून विमानाने नखचिवन सिटीमध्ये पोहोचेपर्यंत मला याविषयी काहीही माहिती नव्हतं. बाहेरील जगासाठी अनोळखी दुनिया नखचिवनची सीमा नाटोचा सदस्य देश तुर्कस्थानला लागून आहे. हा देश इराणलाही लागून आहे त्यामुळे हा प्रदेश सोव्हिएत संघाचा भाग असूनही सोव्हिएत संघाच्या नागरिकांना इथे पोहचणं सहजासहजी शक्य नव्हतं. सोव्हिएत संघातून बाहेर पडून 30 वर्षांनीही रशियन भाषा बोलणारे काय किंवा इतर देशांमधले नागरिक काय, सगळ्यांसाठी ही एक अनोळखी जागा आहे. अझरबैजानचा व्हीसा असेल तर कोणीही व्यक्ती इथे पोहचू शकते. तशी पर्यटकांसाठी ही जागा सुरक्षित आहे पण तरीही परदेशी व्यक्ती दिसल्या की इथले अधिकारी सतर्क होतात. मी आलो तेव्हा विमानतळावर अधिकाऱ्यांकडे बोट दाखवून सांगितलं, "ते कदाचित तुझ्याचविषयी बोलत आहेत." नखचिवनच्या स्वच्छ विमानतळावरून बाहेर आल्यानंतर मी टॅक्सी पकडली आणि इथलं दुसरं मोठं शहर असणाऱ्या ऑडुबर्डच्या दिशेने निघालो. चकचकीत मर्सिडीज चालवणारे मिर्झा इब्राहिमोव गाईडचं कामही करतात. शहरातल्या आरशासारख्या लख्ख रस्त्यांवरून जाताना त्यांनी म्हटलं की, "तुम्हाला इथे कचऱ्याचा लवलेशही दिसणार नाही." रस्त्यातल्या एका अष्टकोनी मिनाराने माझं लक्ष वेधलं. इस्लामिक शैलीत बनलेल्या या मिनारावर संगमरवरी टाईल्स लावल्या आहेत. इब्राहिमोवने सांगितलं की स्थानिक लोकांच्या मनात या जागेचं विशेष स्थान आहे. याला नोहाचा मकबरा म्हणतात आणि स्थानिक लोकांची श्रद्धा आहे की प्रेषित नोहा यांना या जागी दफन केलं आहे. ही जागा त्या पाच जागांपैकी एक आहे जिथे प्रेषित नोहा यांचं दफन झालंय असं समजतात. काही तज्ज्ञांच्या मते नखचिवन हा शब्द दोन अर्मेनियन शब्दांपासून तयार झाला आहे, ज्यांचा अर्थ होतो 'वंशजांची जागा'. स्थानिक कथा काहींच्या मते नखचिवन हा शब्द जुन्या फारसीच्या दोन शब्दांपासून बनला आहे, नख (नोहा) आणि चिवन (स्थान) ज्याचा अर्थ होतो 'नोहा यांचं ठिकाण'. इथल्या लोककथांनुसार जेव्हा जग बुडवणाऱ्या प्रलयाचं पाणी ओसरलं तेव्हा नोहा यांनी आपली नाव इथल्या इलेंडाग पर्वतावर थांबवली. त्यांच्या खूणा अजूनही पर्वताच्या शिखरावर दिसतात. नखचिवनचे अनेक लोक तुम्हाला सांगतील की नोहा आणि त्यांच्या अनुयायांनी आपलं नंतरचं जीवन तिथेच व्यतीत केलं आणि नखचिवनचे लोक त्यांचेच वंशज आहेत. गेल्या 7500 वर्षांत इथल्या लोकांवर पर्शियन, ऑटोमन आणि रशियन साम्राज्यांनी राज्य केलेलं आहे. आर्मेनियाशी युद्ध 1988 मध्ये सोव्हिएत संघाची ताकद कमी होत होती तेव्हा दक्षिण-पश्चिम अझरबैजानमध्ये नखचिवनच्या जवळ नागोर्नो-कारबाखमध्ये आर्मेनियातल्या वांशिक समुहांनी अझरबैजानशी युद्ध पुकारलं. 1994 मध्ये हे युद्ध थांबेपर्यंत जवळपास 30,000 लोकांचा मृत्यू झाला होता. 1988 मध्ये या युद्धाचा परिणाम म्हणून आर्मेनियाने नखचिवनचे अझरबैजानकडे जाणारे रस्ते, रेल्वेमार्ग सगळं बंद केलं आणि पुरेपूर नाकाबंदी केली. इराण आणि तुर्कस्तानकडे जाणाऱ्या आरस नदीवर बनवलेल्या दोन पुलांनी नखचिवनला भूकेकंगाल होण्यापासून वाचवलं. या नाकाबंदीमुळे नखचिवनमध्ये राहाणाऱ्या लोकांमध्ये आत्मनिर्भरतेची भावना तयार झाली. आर्थिकदृष्ट्या आपल्या शेजाऱ्यांच्या मदतीवर अवलंबून राहाण्यापेक्षा त्यांनी अन्नधान्यात स्वयंपूर्ण व्हायचं ठरवलं. आपल्याला आवश्यक असणाऱ्या गोष्टी त्यांनी आपल्याच देशात बनवायचं ठरवलं. 2005 मध्ये कच्च्या तेलामुळे अझरबैजानचं उत्पन्न आणि जीडीपी वाढला तेव्हा नखचिवनमध्ये अजून गुंतवणूक झाली. यामुळे आत्मनिर्भरतेची राष्ट्रभावना आणखीनच विकसीत झाली. उत्तर कोरियाप्रमाणेच अझरबैजानचं हे भूवेष्टीत स्वायत्त गणराज्य जगातल्या काही मोजक्या उदाहरणांपैकी एक आहे जे आर्थिकदृष्ट्या कोणत्याही बाहेरच्या देशावर, कोणाच्या मदतीवर किंवा आंतरराष्ट्रीय व्यापारावर अवलंबून नाही. आरोग्यदायक अन्न इथे जेवणाला खूप महत्त्वाचं स्थान आहे. इराणच्या सीमेजवळ दुपारचं जेवण करत असताना इब्राहिमोवचे मित्र एलशाद हसानोव मला म्हणाले की, "आम्ही या संपूर्णपणे नैसर्गिक, पोषणतत्त्वांनी भरलेलं अन्न खातो, कारण तसं करणं आम्हाला शक्य आहे. आता आम्ही पूर्वीसारखे आजारांनी ग्रस्त नाही." 1981 सुमारास नाकाबंदीमुळे झालेली अन्नाची टंचाई त्यांच्या स्मरणात अजूनही ताजी आहे. पण त्यानंतर नखचिवनने आपलं स्वतःचं अन्नधोरण ठरवलं. शेतीत कीटकनाशकांच्या वापरावर बंदी घातली आणि संपूर्णपणे ऑरगॅनिक खाणं स्वीकारलं. लोकांना आरोग्याविषयी जागरूक केलं गेलं. तिथल्या लोकांनी स्थानिक जातीच्या जनावरांचं मासं, स्थानिक नदीतले ताजे मासे खावे यासाठी प्रोत्साहन दिलं. आता नखचिवनचे लोक जे खातात ते सगळं स्थानिकच असतं. पर्वतांच्या जवळ असणाऱ्या जंगलांमधून हिरव्या भाज्या आणि मसाले येतात. देशातला समुद्रकिनारा नाही, मग मीठाचं काय? तर इथलं मीठही इथल्या स्थानिक भूमिगत गुहांमधून येतं. आम्ही जेवायला बसलो तेव्हा मांस, चीझ, भाज्या, ताजी मासळी, बीयर आणि व्होडका असं सगळं वाढलं होतं. व्होडकामध्ये स्थानिक जंगलांमध्ये सापडणाऱ्या जवळपास 300 प्रकारच्या औषधी वनस्पती घातल्या होत्या ज्याने कुठल्या ना कुठल्या आजारावर इलाज होतो. केव्ह थेरेपी मी एक मोठा टमाटा खायला घेतला. त्याची चव फारच अप्रतिम होती. नखचिवनचे लोक संकरित वाणं खात नाहीत, जे आहे ते सगळं नैसर्गिक. इतकंच नाही, राजधानीपासून 14 किलोमीटर अंतरावर डजडाग नावाची एक गुहा आहे, तिथल्या एका मीठाच्या खाणीत उपचारकेंद्र आहे. इथलं नैसर्गिक खनिज मीठ दम्यापासून ब्राँकायटिसपर्यंत अनेक श्वसनाचे विकार दूर करतं असा दावा केला जातो. इब्राहिमोव आणि मी त्या अंधाऱ्या गुहेत उतरलो तर बाहेरची 30 डिग्री तापमानाची उष्णता जणू काही पळून गेली. इब्राहिमोव यांनी मोठ्ठा श्वास घेतला. खूप धुम्रपान करणाऱ्या इब्राहिमोव यांना या गुहेचा फायदा झाला होता. "इथे जगाच्याा कानाकोपऱ्यातून माणसं इलाजासाठी येतात. मागच्यावर्षी उरूग्वेहून आलेल्या एका माणसाला दम्याचा प्रचंड त्रास होता. तो माणूस इथून बरा होऊन गेला," त्यांनी मला सांगितलं. साप्ताहिक साफसफाई इथले रस्ते आणि गल्ल्या लख्ख दिसतात. झाडांची चांगल्याप्रकारे छाटणी केलेली दिसते. रस्त्यांवर इतकासाही पालापाचोळा दिसत नाही. नॉर्वेजियन हेलसिंकी कमिटीच्या विस्तृत रिपोर्टनुसार याचं सगळं श्रेय इथल्या सरकारी कर्मचाऱ्यांना जातं. ते सुट्टीच्या दिवशी स्वखुशीने रस्तेसफाईच्या कामात मदत करतात. नाकाबंदीच्या काळात लोकांनी इंधन मिळावं म्हणून झाडं तोडली होती. त्याची भरपाई म्हणून आता इथले लोक झाडं लावतात. एका शनिवारच्या सकाळी इब्राहिमोव यांनी एका शेताजवळ गाडी थांबवली आणि तिथे काम करणाऱ्या लोकांकडे इशारा केला. "ते लोक फळांची झाडं लावत आहेत. हे काम करण्यासाठी त्यांना कोणी पैसै दिलेले नाहीत. इथे प्रत्येक झाडाबरोबर ऑक्सिजनची पातळी वाढते. लोकांची फुप्फुसं मजबूत होतात आणि स्वादिष्ट फळंही आम्हाला मिळतात." स्वखुशीने काम की मजबूरी? नॉर्वेजियन हेलसिंकी कमिटीच्या त्या रिपोर्टनुसार ज्या सरकारी कर्मचाऱ्याची हे 'स्वैच्छिक' काम करण्याची इच्छा नसते त्यांना सरकारी नोकरीचा तातडीने राजीनामा द्यावा लागतो. आर्थिक विकास मंत्रालयाच्या एका कर्मचाऱ्याने ही गोष्ट मान्य केली. नखचिवन स्टेट विद्यापीठाच्या एका प्राध्यापकांच्यामते नखचिवनचे शासक वासिफ तालिबोब, ज्यांना अनेक लोक हुकूमशाह समजतात, या फुकट श्रमांमुळे भरपूर कमाई करत आहेत. माझ्या प्रवासाच्या शेवटच्या टप्प्यात मला लक्षात आलं की नखचिवन बरंचसं सिंगापूरसारखं आहे. तिथेही स्वस्त श्रम आणि सरकारची नाराजी यामुळे स्वच्छता केली जाते. माझ्या दृष्टीने नखचिवन एक न सुटणारं कोडं आहे. - हा प्रदेश खरंच एक प्रगतीशील आणि आत्मनिर्भर आहे की याचं फक्त सोंग आणलं जातंय की सत्य या दोन्हीमध्ये कुठतरी आहे? हे खरंच की इथली परिस्थिती आता पूर्वीसारखी राहिलेली नाही. सोव्हिएत काळासारखे इथे लोक दबून बोलत नाहीत, तर मोकळेपणाने बोलतात आणि बाहेरून आलेल्याचं स्वागतही करतात. सरकारी कर्मचारी साप्ताहिक सुटीच्या दिवशी इथे स्वतःहून श्रमदान करतात पण देशाचा जीडीपी गेल्या 15 वर्षांत 300 टक्क्यांनी वाढला आहे. इथले स्थानिक लोक स्वतःची ओळख एका परदेशातून आलेल्या प्रेषितामुळे आहे असं मानतात पण इथलं सरकार मात्र स्वतःला कवचबंद ठेवतं. हे वाचलंत का? (बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम, यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)