ومن شأن هذه الحالة، التي يطلق عليها اسم "كوفيد طويل الأمد"، أن يكون لها تأثير موهن على حياة المبتلين بها، ومن الشائع الآن سماع قصص تروي معاناة المصابين بإرهاق شديد حتى بعد المشي لمسافات قصيرة جدا. وقد كان التركيز منصبا إلى حد الآن على إنقاذ أرواح المصابين أثناء تفشي وباء فيروس كورونا، ولكن ثمة إدراكا متناميا بأن المصابين بالفيروس ربما يواجهون عواقب وخيمة وطويلة الأمد. ولكن حتى الأسئلة الأساسية المتعلقة بهذا الموضوع، مثل السبب الكامن خلف إصابة البعض بكوفيد طويل الأمد واحتمال تماثل جميع المصابين بالمرض للشفاء، ما زالت محاطة بكثير من الغموض. ما هو كوفيد طويل الأمد؟ لا يوجد أي تعريف طبي دقيق لهذه الظاهرة، أو أي قائمة محددة للأعراض التي يعاني منها المصابون بها، حيث يمكن أن يواجه شخصان مصابان بكوفيد طويل الأمد تجارب مختلفة كليا. مواضيع قد تهمك نهاية ولكن العامل المشترك الأكثر شيوعا هو الشعور المستمر بإرهاق شديد. ومن الأعراض الأخرى التي قد يعاني منها المصابون: ضيق التنفس وسعال مستمر وآلام في المفاصل والعضلات ومشاكل في السمع والبصر والصداع وفقدان حاستي الشم والتذوق، علاوة على أضرار في القلب والرئتين والكليتين والأمعاء. وقد يعاني المصابون من مشاكل نفسية من بينها الاكتئاب والقلق وصعوبات في التفكير. ومن الممكن أن تجتمع هذه الأعراض لتدمر حياة الذين يعانون منها، فعلى سبيل المثال تقول جيد غراي كريستي المصابة بهذا الداء "لم أخبر من قبل شعورا بالإرهاق كالذي أشعر به اليوم". ولا يعد "كوفيد طويل الأمد" مجرد فترة نقاهة يمر بها المريض بعد مكوثه في ردهة العناية المركزة لفترة ما. فحتى الذين يصابون بشكل خفيف من المرض قد يظلون يواجهون مشاكل خطيرة وطويلة الأمد. ويقول الأستاذ ديفيد ستراين، وهو من جامعة أكستر جنوبي إنجلترا ويتابع في عيادة متلازمة الإرهاق المزمن التي يديرها مرضى يشتكون من هذه الظاهرة: "ما من شك لدينا بوجود ظاهرة كوفيد طويل الأمد". كم من المصابين يعانون من هذه الظاهرة؟ تتبعت دراسة أجريت في أكبر مستشفيات العاصمة الإيطالية روما، ونشرت نتائجها في دورية الجمعية الطبية الأمريكية، حالات 143 مصابا بعد إخراجهم. وبينت الدراسة أن 87 في المئة من هؤلاء كانوا لا يزالون يعانون من عرض واحد على الأقل بعد نحو شهرين من خروجهم من المستشفى، بينما اشتكى نصفهم من الإرهاق. ولكن هذه الدراسات تركز على الأقلية التي ينتهي بها الأمر إلى الحاجة إلى العلاج في المستشفى. وتم التوصل، من خلال تحليل النتائج الواردة في تطبيق تتبع أعراض كوفيد (Covid Tracker App) الذي يستخدمه نحو 4 ملايين شخص في بريطانيا، إلى أن 12 في المئة من المصابين بكوفيد 19 ما زالوا يعانون من أعراض بعد مضي 30 يوما. وتشير الأرقام التي تم الحصول عليها من خلال التطبيق - والتي لم تنشر بعد - إلى أن مصابا واحدا من كل 50 يعانون من اعراض بعد مضي 90 يوما. هل من الضروري أن تكون الإصابة شديدة ليصاب المريض بكوفيد طويل الأمد؟ لا يبدو الأمر كذلك. فنصف عدد المشاركين في دراسة أجريت في العاصمة الإيرلندية دبلن قالوا إنهم ما زالوا يشعرون بالإرهاق بعد مضي 10 أسابيع على إصابتهم بفيروس كورونا، وقال ثلثهم إنهم لا يقوون على العودة إلى مزاولة أعمالهم من شدة الإرهاق الذي يشعرون به. ولم يتمكن الأطباء من الاستدلال على وجود أي علاقة بين شدة الإصابة بالفيروس والإرهاق الذي يستمر المصابون بالشعور به. ولكن من الضروري الانتباه إلى أن الإرهاق ليس أحد أعراض كوفيد طويل الأمد. ويعتقد الأستاذ في جامعة ليستر كريس برايتلينغ، الذي يرأس مشروعا لتتبع تماثل المصابين بكوفيد-19، أن الذين يصابون بذات الرئة جراء إصابتهم بفيروس كورونا أكثر عرضة للاصابة بكوفيد طويل الأمد بسبب الأضرار التي تلحق برئتيهم. مسح لرئتين مصابتين بفيروس كورونا كيف يتسبب الفيروس بالإصابة بكوفيد طويل الأمد؟ هناك العديد من الأفكار والطروحات، ولكن لا توجد أي إجابات محددة على هذا السؤال. فقد يعود الأمر إلى بقاء الفيروس في جيوب صغيرة رغم اختفائه من معظم أجزاء الجسم. ويقول الأستاذ في جامعة كينغز كوليج في لندن تيم سبيكتور "إذا كان المريض يشتكي من إسهال طويل الأمد، فستجد الفيروس في أمعائه، وإذا كان يشتكي من فقدان حاسة الشم، فالفيروس ما زال موجودا في أعصابه، فمن الممكن أن يكون بقاء الفيروس هو أساس المشكلة". وبإمكان فيروس كورونا إصابة طيف واسع من الخلايا في الجسم، مما ينتج عنه رد مناعي قوي يسبب بدوره أضرارا تصيب الجسم بأسره. ويعتقد بعض الخبراء أن جهاز المناعة لا يعود إلى حالته الطبيعية بعد الإصابة بكوفيد، وأن هذا هو سبب الاعتلال الذي يشعر به كثير من المصابين بعد تماثلهم للشفاء. كما قد تؤدي الإصابة بالفيروس إلى تغييرات في عمل الأجهزة الجسمية المختلفة، وهذا يظهر بوضوح في الرئتين إذا أصيبتا بتليفات. وقد شوهدت بالفعل مشاكل طويلة الأمد عند المصابين بمرضي سارس وميرس اللذين تسببهما فيروسات من نوع كورونا أيضا. ولكن كوفيد قد يسبب أيضا تغييرات في عملية التمثيل الغذائي، إذ حصلت حالات يواجه البعض فيها صعوبات كبيرة في السيطرة على مستويات السكر في دمهم بعد أن أصيبوا بداء السكري جراء إصابتهم بكوفيد، كما تسببت الإصابة بسارس بتغييرات في طريقة تمثيل الجسم للدهون استمرت لـ 12 سنة على الأقل. وثمة مؤشرات أولية على وقوع تغييرات في بنية الدماغ، ولكن هذا الموضوع ما زال خاضعا للبحوث. كما يسبب كوفيد 19 تغييرات غريبة في الدم، بما فيها تغييرات في التخثر وأضرار في الأوعية الدموية. وقال الأستاذ ستراين لبي بي سي "النظرية التي أعمل عليها تتلخص في احتمال إصابة الأوعية الدموية الصغيرة التي توصل الأوكسجين والأغذية إلى أنسجة الجسم المختلفة بالهرم والشيخوخة قبل وقتها". ولكنه يحذر من أنه ما لم نتوصل إلى المسبب الحقيقي لكوفيد طويل الأمد، سيكون من الصعوبة بمكان التوصل إلى علاج ناجع له. هل هذا أمر غريب؟ إن الاستمرار في المعاناة من الارهاق والسعال عقب الاصابة بأي مرض فيروسي ظاهرة معروفة وموثقة وشائعة، وربما أصبنا كلنا بمرض استغرق الشفاء التام منه وقتا طويلا. فنحو 10 في المئة من الذين سبق لهم أن أصيبوا بمرض الحمى الغدّية استمروا في الشكوى من الإرهاق لأشهر عديدة. وهناك من يقول إن ثمة علاقة بين الإصابة بالإنفلونزا - وخصوصا عقب تفشي الوباء في عام 1918 - والإصابة بأعراض تشابه أعراض مرض الرعاش. ويقول الأستاذ برايتلينغ "يبدو أن الأعراض واسعة النطاق وعدد المصابين أكبر بكثير في حالة كوفيد 19". ويضيف أن التركيز ينبغي أن يكون على عبارة "يبدو"، إذ لن يكون بإمكاننا الجزم بمدى شيوع هذه الأعراض ما لم نعرف عدد المصابين بشكل دقيق". وقال لبي بي سي "يبدو أن الطريقة الفريدة التي يهاجم بها هذا الفيروس الإنسان ومن ثم الطرق المختلفة التي يغير بها سلوك خلايا الجسم تؤدي إلى إصابات أشد حدة من تلك التي تسببها الفيروسات الأخرى، علاوة على الإصابة بإعراض مستمرة". هل يشفى المصابون؟ يبدو أن عدد المصابين بكوفيد طويل الأمد في تناقص مع مرور الوقت. ولكن الفيروس لم يظهر للمرة الأولى إلا في أواخر عام 2019، قبل انتشاره إلى كل أرجاء العالم في أوائل العام الحالي، ولذا لا تتوفر أرقام بعيدة المدى. وقال الأستاذ برايتلينغ "طلبنا، وبالحاح، تتبع المصابين لمدة 25 سنة، وأتمنى بالتأكيد ألا يستمر المصابون بالمعاناة من الأعراض لفترة تزيد عن السنة الواحدة، ولكني قد أكون على خطأ". ولكن ثمة مخاوف من أنه رغم أن المصابين يبدو عليهم الشفاء الآن، قد يواجهون مخاطر طيلة حياتهم. فأولئك الذين أصيبوا بمتلازمة الإرهاق المزمن مرة قد يصابون بها ثانية، وثمة مخاوف من أن الاصابات التي تقع في المستقبل بكوفيد قد تؤدي هي الأخرى إلى زيادة الذين يعانون من كوفيد طويل الأمد. وقال الأستاذ ستراين "إذا واصل كوفيد طويل الأمد سيره الحالي، أتوقع أن يشفى كثير من المصابين، ولكن إذا انتشرت سلالة أخرى من فيروس كورونا فسنرى انتشار هذه الظاهرة كل موسم شتاء". ومن الممكن أن تظهر مشاكل أخرى في المستقبل. وحذرت منظمة الصحة العالمية من أن الالتهابات الحادة التي يسببها فيروس كورونا قد تؤدي إلى إصابة البشر بمشاكل قلبية في أعمار أصغر. ما الذي ينبغي عليّ عمله إذا اعتقدتُ بأني مصاب بكوفيد طويل الأمد؟ وضع نظام التأمين الصحي في بريطانيا "خطة عمل للشفاء من كوفيد" تتضمن نصائح وإرشادات موجهة خصيصا لأولئك الذين بحاجة إلى علاج في المستشفى. وتوصي خطة العمل باتباع ثلاث نصائح من أجل أن يحتفظ المصاب بطاقته، وهي: وتنصح الخطة أيضا بمراجعة المستشفى أو الطبيب إذا استغرق الشفاء من مرض كوفيد وقتا أطول من المتوقع.

वैद्यकीय भाषेत याला 'लाँग कोव्हिड' म्हणतात. लाँग कोव्हिडचा लोकांच्या आयुष्यावर मोठा परिणाम होत असल्याचं दिसतंय. अगदी थोडंसं चालल्यावरही दमायला होतं, असं सांगणाऱ्यांची संख्या वाढतेय. कोरोना विषाणूच्या जागतिक आरोग्य संकटात आतापर्यंत लोकांचे प्राण वाचवण्यावरच प्रामुख्याने भर होता. पण कोव्हिड-19 संसर्गाच्या शरीरावर होणाऱ्या दीर्घकालीन परिणामांविषयीची चिंता आता वाढू लागली आहे. कोव्हिड-19 आजार झाल्यानंतर काही जणांमध्ये त्याची लक्षणं दीर्घकाळ का टिकून राहतात किंवा या आजारातून बचावलेला प्रत्येक जण पूर्णपणे बरा होतो का, या प्रश्नाचं उत्तर अजूनही मिळालेलं नाही. लाँग कोव्हिड म्हणजे काय? याची वैद्यकीय व्याख्या नाही किंवा सर्व रुग्णांमध्ये समान लक्षणं आढळतातच, असंही नाही. लाँग कोव्हिडचा सामना करणाऱ्या दोन रुग्णांचे अनुभव वेगवेगळे असू शकतात. पण शरीरातली सगळी शक्ती ओढून घेणारा थकवा येणं हे अनेकांमध्ये आढळणारं लक्षण आहे. धाप लागणं, सतत खोकला येणे, सांधेदुखी, स्नायूदुखी, नीट ऐकू न येणं किंवा नीट न दिसणं, डोकेदुखी, गंध आणि चव न कळणं अशा इतर काही समस्या दीर्घकाळ जाणवतात. तर काही जणांमध्ये या आजाराचा हृदय, फुफ्फुसं, किडनी आणि आतड्यांवरही परिणाम होतो. याशिवाय, नैराश्य, ताण आणि स्पष्टपणे विचार करण्याची क्षमता बाधित होणे, अशा मानसिक समस्यांही काही जणांमध्ये दिसून आल्या आहेत. या सगळ्याचा परिणाम रोजच्या आयुष्यावर होत असल्याचं जेड ग्रे-क्रिस्टी म्हणतात. जेड यांनीदेखील लाँग कोव्हिडचा सामना केला आहे. त्या म्हणतात, "असा थकवा मी यापूर्वी कधीही अनुभवला नव्हता." लाँग कोव्हिड म्हणजे केवळ अतिदक्षता विभागातून बाहेर यायला वेळ लागणं नव्हे. तर बरेचदा सौम्य लक्षणं असणाऱ्या कोरोनाग्रस्तांमध्ये काही लक्षणं दीर्घकाळ कायम राहतात आणि कधीकधी परिस्थिती गंभीरही होऊ शकते. युनिव्हर्सिटी ऑफ एक्झेटरमध्ये प्राध्यापक असलेले डेव्हिड स्ट्रेन म्हणतात, "लाँग कोव्हिड होतो, यात आता कुठलीच शंका नाही." प्रा. स्ट्रेन हे 'क्रोनिक फटिग सिन्ड्रोम क्लिनिक' चालवतात. या क्लिनिकमध्ये त्यांनी अनेक असे रुग्ण बघितले ज्यांना कोरोना विषाणूची लागण झाली. ते त्यातून बचावलेदेखील. पण या आजाराची लक्षणं त्यांच्यात दीर्घकाळ होती. किती लोकांना याचा त्रास होतो? रोममधल्या सर्वात मोठ्या हॉस्पिटलमध्ये 143 रुग्णांवर अभ्यास करण्यात आला. अमेरिकन मेडिकल असोसिएशनच्या जर्नलमध्ये याविषयीची पाहणी प्रसिद्ध करण्यात आली आहे. हॉस्पिटलमधून डिस्चार्ज मिळाल्यानंतर या रुग्णांवर या संशोधनासाठी लक्ष ठेवण्यात आलं. यापैकी 87% रुग्णांना दोन महिन्यांपर्यंत किमान एक लक्षण जाणवत राहिल्याचं यात आढळलं. तर जवळपास निम्म्या लोकांना दीर्घकाळ थकवा जाणवला. मात्र, हा अभ्यास ज्यांना हॉस्पिटलमध्ये उपचार घ्यावे लागले होते त्यांच्यावरच करण्यात आला आणि अशा लोकांची संख्या खूप कमी आहे. यूकेमध्ये जवळपास 40 लाख लोक कोव्हिड-19 सिम्पटम्स ट्रॅकर अॅप वापरतात. यापैकी 12% लोकांना लागण होऊन गेल्याच्या 30 दिवसांनंतरही लक्षणं जाणवतात. तर लागण झालेल्यांपैकी 2% लोकांना 90 दिवसांनंतरही लक्षणं जाणवत असल्याचा अंदाज आहे. गंभीर रुग्णांनाच लाँग कोव्हिडचा त्रास जाणवतो का? नाही. डब्लिनमध्ये संशोधन करण्यात आलेल्या लोकांपैकी निम्म्या लोकांना 10 आठवड्यांनंतरही थकवा जाणवत होता. तर एक तृतियांश जण 10 आठवड्यांनंतरही कामावर परतू शकले नाहीत. संसर्गाची तीव्रता आणि थकवा यात डॉक्टर्सना थेट संबंध अजून आढळलेला नाही. मात्र, इथे एक गोष्ट लक्षात घेतली पाहिजे की अतिथकवा हे लाँग कोव्हिडच्या अनेक लक्षणांपैकी एक आहे. कोरोना व्हायरसचा संसर्ग झालेल्या व्यक्तीच्या फुफ्फुसांमधला न्यूमोनिया युनिव्हर्सिटी ऑफ लिस्टरमधले प्राध्यापक आणि कोव्हिड-19 मधून बरे होणाऱ्या रुग्णांचा अभ्यास करण्यासाठीच्या PHOSP कोव्हिड प्रोजेक्टमध्ये चीफ इन्व्हेस्टिगेटर असणारे प्रा. क्रिस ब्राईटलिंग यांच्या मते ज्यांना न्यूमोनिया होतो त्यांच्या फुफ्फुसांवर परिणाम झाल्याने त्यांना जास्त त्रास होतो. कोरोना व्हायरसमुळे लाँग कोव्हिड कसा होतो? याची अनेक कारणं असू शकतात. मात्र, कुठलंही एक निश्चित उत्तर अजून मिळालेलं नाही. कदाचित शरीरातल्या बऱ्याचशा भागातून विषाणू बाहेर पडतो. पण काही छोट्या पोकळ्यांमध्ये तो बराच काळ घर करून राहतो. लंडनमधल्या किंग्ज कॉलेजमधे प्राध्यापक टिम स्पेक्टर म्हणतात, "अनेक दिवस अतिसाराचा त्रास जाणवत असेल तर आतड्यांमध्ये हा विषाणू असू शकतो. गंध येत नसेल तर विषाणू मज्जातंतूंमध्ये असू शकतो." कोरोना व्हायरस शरीरातल्या वेगवेगळ्या पेशींवर थेट परिणाम करू शकतो. यामुळे रोगप्रतिकारक यंत्रणा अधिक सक्रीय झाली तर त्याचेही शरीरातल्या वेगवेगळ्या अवयवांवर गंभीर परिणाम होऊ शकतात. कोव्हिड-19 नंतर रोगप्रतिकारक यंत्रणा पुन्हा पूर्वीसारखी होत नाही आणि यामुळे आरोग्यावर परिणाम होतो, असाही एक मतप्रवाह आहे. कोरोना विषाणूच्या संसर्गामुळे अवयवांच्या कार्यक्षमतेवरही परिणाम होऊ शकतो. विशेषतः फुफ्फुसांच्या बाबतीत. सार्स आणि मर्स या कोरोना कुटुंबातल्या विषाणूंच्या साथीच्यावेळीसुद्धा असाच प्रकार आढळला होता. मात्र, कोव्हिड-19 चा परिणाम केवळ फुफ्फुसांवरच नाही तर चयापचय शक्तीवरही (Metabolism) होऊ शकतो. अशा अनेक केसेस आढळल्या आहेत ज्यात कोव्हिडमुळे मधुमेहाचा त्रास सुरू झाला आणि आजारातून उठल्यानंतरही अनेकांना रक्तातल्या शर्करेची पातळी सामान्य ठेवण्यात अडचणी येत आहेत. सार्सच्या साथीवेळी अनेकांमध्ये तब्बल 12 वर्ष शरीरातील चरबीवर (Fats) प्रक्रिया करण्याच्या क्षमतेत बदल झाल्याचं आढळून आलं होतं. मेंदूच्या संरचनेतही कोव्हिडमुळे काही बदल झाल्याचं काही प्राथमिक अभ्यासांमध्ये आढळून आलं आहे. पण यावर अजून संशोधन सुरू आहे. प्रातिनिधीक छायाचित्र इतकंच नाही तर कोव्हिड-19 चा रक्तावरही परिणाम होत असल्याचं आढळलं आहे. यात रक्त गोठणे, शरीरातील रक्तवाहिन्यांच्या जाळ्यात अडचणी निर्माण होणे, असे प्रकार आढळून आले आहेत. बीबीसीशी बोलताना प्रा. स्ट्रेन म्हणाले, "शरीरातील टिश्यूना ऑक्सिजन आणि पोषणद्रव्ये पुरवणाऱ्या लहान रक्तवाहिन्यांना येणारं अकाली वृद्धत्व, यावर मी काम करतोय." पण, 'लाँग कोव्हिड कशामुळे होतो, याचं उत्तर मिळत नाही तोवर त्यावर उपचार शोधणं कठीण' असल्याचंही ते म्हणतात. असं होणं नेहमीपेक्षा वेगळं आहे का? संसर्गजन्य आजारानंतर येणारा थकवा किंवा खोकला नवीन नाही. संसर्गजन्य असणाऱ्या अनेक आजारांमध्ये आजार होऊ गेल्यानंतरही बऱ्याच जणांना थकवा किंवा खोकल्याचा त्रास जाणवतो. ग्लँड्युलर फिव्हर (Glandular Fever) म्हणजेच ग्रंथींच्या तापातून बरं झालेल्या दहापैकी एका व्यक्तीला अनेक महिने थकवा जाणवतो. इतकंच नाही फ्लूनंतर पार्किन्सन्स आजारातली काही लक्षणं विकसित होत असल्याचंही काही संशोधनांमध्ये आढळलं आहे. प्रा ब्राईटलिंग म्हणतात, "कोव्हिडमध्ये अधिक दीर्घकाळ टिकणारी लक्षणं दिसत आहेत आणि दीर्घकाळ लक्षणं असणाऱ्यांची संख्याही खूप जास्त आहे." मात्र, इथेही एक लक्षात घेतलं पाहिजे की हा केवळ अंदाज आहे. किती जणांना कोव्हिडची लागण झाली, याची निश्चित आकडेवारी मिळत नाही तोवर त्यातल्या किती लोकांना लाँग कोव्हिडचा त्रास झाला, हे सांगता येणार नाही. प्रा ब्राईटलिंग म्हणतात, "प्रत्येक व्यक्तीला या विषाणूचा संसर्ग होण्याची पद्धत वेगळी आहे आणि पेशींच्या कार्यावरही त्याचा वेगवेगळ्या पद्धतीने परिणाम होतो. या दोन्हीमुळे इतर संसर्गजन्य विषाणूंपेक्षा या विषाणू अधिक गंभीर संसर्ग होतो आणि लक्षणंही दीर्घकाळ टिकून राहतात." लाँग कोव्हिड पूर्णपणे बरा होऊ शकतो का? काळानुसार लाँग कोव्हिड रुग्णांची संख्या कमी होताना दिसतेय. कोरोना व्हायरसचा संसर्ग पसरायला गेल्या वर्षी डिसेंबर महिन्यात सुरुवात झाली. त्यामुळे या नवीन आजाराविषयीचा फारसा डेटा उपलब्ध नाही. प्रा. ब्राईटलिंग म्हणतात, "रुग्णांवर किमान 25 महिने लक्ष ठेवावं, असा माझा सल्ला आहे. मला आशा आहे की वर्षभरापेक्षा जास्त काळ लक्षणं टिकणार नाहीत. मात्र, मी चूकही ठरू शकतो." रुग्ण आजारातून बरे होत असल्याचं दिसत असलं तरी त्यांना आयुष्यभर धोक्याचा सामना करावा लागू शकतो. ज्यांना 'क्रोनिक फटिग सिंड्रोम'चा त्रास आहे त्यांना पुन्हा हा आजार होण्याची शक्यता आहे आणि भविष्यात होणारा संसर्ग अधिक गंभीर असण्याचीही शक्यता आहे. प्रा. स्ट्रेन म्हणतात, "लाँग कोव्हिडचा पॅटर्न कोरोनाच्या इतर विषाणूंप्रमाणेच असेल तर तब्येतीत सुधारणा होण्याची काही शक्यता आहे. पण तर कोरोनाच्या इतर विषाणूंच्या संसर्गालाही हा संसर्ग प्रतिसाद देत राहिला तर मग दर हिवाळ्यात ही लक्षणं डोकं वर काढत राहतील." भविष्यात गुंतागुंत आणखी वाढण्याची शक्यता आहे. कोरोना विषाणूमुळे होणाऱ्या दाहामुळे कमी वयातच हृदयासंबंधीचे आजार जडण्याची शक्यता असल्याचा इशारा जागतिक आरोग्य संघटनेने दिला आहे. लाँग कोव्हिड असल्यास काय कराल? युकेतल्या NHS (नॅशनल हेल्थ सर्विस) ने लाँग कोव्हिड असणाऱ्यांना तीन सल्ले दिले आहेत. कोरोना विषाणूची लागण होऊन बरेच दिवस झाल्यानंतरही तुम्हाला कुठलाही त्रास जाणवत असेल तर त्वरीत डॉक्टरांचा सल्ला घ्या. हे वाचलंत का? (बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम, यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.रोज रात्री8 वाजता फेसबुकवर बीबीसी मराठी न्यूज पानावर बीबीसी मराठी पॉडकास्ट नक्की पाहा.)


ووصف ترامب هذا التحرك بأنه "خطوة متأخرة جدا" من أجل دفع عملية السلام في الشرق الأوسط والعمل باتجاه التوصل إلى اتفاق دائم. وأكّد ترامب في الوقت نفسه أن الولايات المتحدة تدعم حل الدولتين إذا أقره الإسرائيليون والفلسطينيون. ولا يعترف المجتمع الدولي بسيادة إسرائيل على القدس بأكملها. وفيما يلي أهم المعلومات عن مدينة القدس:

इस्राईल आणि पॅलेस्टाईन दोघांचा जेरुसलेमवर दावा आहे. डोनाल्ड ट्रंप यांचं यासंदर्भातलं भाषण बुधवारी अपेक्षित आहे. त्या पार्श्वभूमीवर अमेरिकेनं हे जाहीर केलं. पण अधिकाऱ्यांनी असंही सांगितलं की, अमेरिकेचा दूतावास तेल अवीवहून तातडीने जेरुसलेमला हलवण्यात येणार नाही. अमेरिकेकडून जेरुसलेमला इस्राईलची राजधानी म्हणून मान्यता दिला जाण्याची शक्यता असल्याच्या बातमीनं अरब आणि इतर देशांकडून वेगवेगळ्या प्रतिक्रिया उमटत आहेत. इस्राईलची राजधानी म्हणून अमेरिकेनं जेरुसलेमला मान्यता दिली तर आमचे इस्राईलबरोबरचे संबंध दुरावतील असे उद्गार तुर्कस्तानचे राष्ट्राध्यक्ष रेसेप तय्यप अर्दोगान यांनी काढले आहेत. मुस्लिमांसाठी ही लक्ष्मणरेषा असेल असंही अर्दोगान यांनी म्हंटलंय. जेरुसलेमला इस्राईलची राजधानी म्हणून मान्यता देण्यासंदर्भात डोनाल्ड ट्रंप यांनी जगभरातल्या नेत्यांशी चर्चा केली. अमेरिकेनं जेरुसलेमला इस्राईलची राजधानी म्हणून मान्यता दिली तर ती गंभीर घटना असेल ठरेल असं फ्रांसचे राष्ट्राध्यक्ष इमॅन्युएल मॅक्रॉन यांनी म्हंटलंय. इस्राईल आणि पॅलेस्टाईनच्या लोकांची मतं लक्षात घेऊनच अमेरिकेनं असा कोणताही निर्णय घ्यावा असं मॅक्रॉन यांनी सांगितलंय. महत्त्वाचं म्हणजे पॅलेस्टाईन आणि इस्राईल दोघांचाही जेरुसलेमवर दावा आहे. दरम्यान, पॅलेस्टाईनचे राष्ट्राध्यक्ष महमूद अब्बास यांनी जागतिक नेत्यांना याप्रकरणी हस्तक्षेप करण्याची विनंती केली आहे. अमेरिकेनं असा निर्णय घेतला तर इस्राईल-पॅलेस्टाईन शांतता प्रक्रियेवर दुष्परिणाम होतील असं त्यांनी म्हटलं आहे. डोनाल्ड ट्रंप आणि बेंजामिन नेतन्याहू 1995 मध्ये अमेरिकी संसदेनं त्यांचं इस्राईलमधलं दुतावास तेल अवीव शहरातून जेरुसलेममध्ये हलवण्यासंदर्भातला प्रस्ताव पारित केला आहे. पण त्यानंतरच्या सर्व राष्ट्राध्यक्षांनी याबाबतचा निर्णय सतत सहा महिने लांबणीवर टाकला. डोनाल्ड ट्रंप यांनी सुद्धा असंच केलं आहे. यावेळी मात्र त्याची मुदत उलटून गेल्यानंतरही ट्रंप यांनी तो निर्णय लांबणीवर टाकलेला नाही. यावेळी मात्र ट्रंप दुतावास जेरुसलेमला हवलण्यासाठी मान्यता देतील असं बोललं जात आहे. असं झालं तर अमेरिकेनं जेरुसलेमला इस्राईलची राजधानी म्हणून मान्यता दिल्यासारखं होईल. जेरुसलेम : अशांततेचं मुख्य कारण जेरुसलेम हा इस्राईल आणि पॅलेस्टाईनमधला वादाचा मुख्य मुद्दा आहे. पॅलेस्टाईनला अरब आणि मुस्लीम देश पाठिंबा देत आले आहेत. जेरुसलेम शहरात विशेषत: पूर्व जेरुसलेममध्ये ज्यू, इस्लाम आणि ख्रिचन धर्माची पवित्र स्थळं आहेत. पूर्व जेरुसलेममध्ये ज्यू, इस्लाम आणि ख्रिचन धर्माची पवित्र स्थळं आहेत. 1967 मध्ये मध्य-पूर्वेत झालेल्या युद्धानंतर इस्राईलनं हा भाग ताब्यात घेतला आणि पूर्ण शहरावर आपला दावा केला. पॅलेस्टाईन या शहराकडे भविष्यातली राजधानी म्हणून पाहतं. 1993 च्या 'इस्राईल-पॅलेस्टाईन शांतता करारा'नुसार याविषयीचा अंतिम निर्णय भविष्यातील शांतता चर्चांतून घेतला जाईल असं सांगण्यात आलं होतं. आंतरराष्ट्रीय समुदायानं मात्र इस्राईलचा जेरुसलेमवरचा दावा कधीही मान्य केला नाही. अगदी अमेरिकेनंही आपलं दुतावास तेल अविवमध्येच उघडलं. 1967 नंतर मात्र इस्राईलनं पूर्व जेरुसलेममध्ये दोन लाख ज्यू लोकांच्या वसाहती वसवल्या आहेत. आंतरराष्ट्रीय स्तरावर या वसाहती बेकायदेशीर मानल्या जात आहे. जेरुसलेमला मान्यता मिळाली तर काय होईल? अमेरिकेनं जेरुसलेमला इस्राईलची राजधानी म्हणून मान्यता दिली तर इस्राईल या भागातील ज्यू लोकांच्या वस्त्या कायदेशीर असल्याचं जाहीर करू शकतं. जेरुसलेम शहर सौदी अरेबियानं याला विरोध केला आहे. यामुळे इस्राईल आणि पॅलेस्टाईनमधल्या शांतता प्रक्रियेत बाधा येऊ शकते, असं त्याचं म्हणण आहे. जॉर्डननं सुद्धा याचे गंभीर परिणाम होतील असा इशारा दिला आहे. तसंच यामुळे मध्य-पूर्वेत कट्टरता आणि हिंसेत वाढ होऊ शकते असा इशारा अरब लीगचे प्रमुख अबुल गेथ यांनी दिला आहे. आपण ही क्विझ सोडवली का? (बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम, यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


ومن المزمع ان تمهد المحادثات التي تجري في قرية بانمونجوم الحدودية الطريق لمحادثات على مستوى الوزراء في سول الاربعاء المقبل. ويتركز جدول أعمال المحادثات على استئناف العلاقات التجارية، بما في ذلك مجمع كايسونغ التجاري المشترك الذي أغلقه كوريا الشمالية في إبريل/نيسان الماضي. وجاءت المحادثات بعد تحول غير متوقع من كوريا الشمالية التي عرضت بدء المحادثات. وردت كوريا الجنوبية سريعا باقتراح عقد اجتماع وزاري في سول، إلا أن كوريا الشمالية طلبت عقد محادثات على مستوى أقل من وزاري للتمهيد للاجتماع الوزاري. مواضيع قد تهمك نهاية وكانت آخر محادثات بين البلدين في فبراير/شباط 2011 ولم تجتمعا على مستوى وزاري منذ 2007. وتزايد التوتر بين الكوريتين منذ أن أمر الزعيم الكوري الشمالي الجديد الشاب كيم جونغ اون باجراء تجربة نووية في فبراير/ شباط منتهكا عقوبات الأمم المتحدة ومتجاهلا تحذيرات من الصين أقرب حلفاء كوريا الشمالية. ودفعت هذه التجربة الأمم المتحدة الى فرض مزيد من العقوبات التي تهدف الى الضغط على بيونغيانغ لوقف برنامجها النووي. وردت كوريا الشمالية على الخطوات الجديدة بتصعيد وتيرة تحذيراتها وتهديداتها بالحرب.

पॅनम्यूनजोम या सीमेवरच्या गावात उत्तर आणि दक्षिण कोरियात चर्चा होणार आहे. या दोन देशांच्या सीमेवर वसलेल्या पॅनम्यूनजोम या गावातल्या पीस हाऊस इथं स्थानिक वेळेनुसार सकाळी दहा वाजता चर्चा सुरू झाली. त्यानुसार पुढच्या महिन्यात दक्षिण कोरियात होणाऱ्या हिवाळी ऑलिंपिक स्पर्धेसाठी उत्तर कोरिया त्यांचा संघ पाठवणार आहे. क्रीडापटू, त्यांचे मित्रमैत्रिणी आणि इतर मंडळींना यासाठी दक्षिण कोरियामध्ये पाठवलं जाणार आहे. यावेळी कोरियन युद्धामुळे दोन देशांत विभागल्या गेलेल्या कुटुंबीयांना भेटण्याची संधी देण्यात येईल असं दक्षिण कोरियाकडून सांगण्यात आलं आहे. खेळांच्या उद्घाटन समारंभात दोन्ही देशांचे खेळाडू एकत्र संचलन करतील असंही जाहीर करण्यात आलं आहे. 2015 मध्ये झाली होती शेवटची चर्चा उत्तर कोरियानं क्षेपणास्त्र आणि अणू बॉम्बची चाचणी केली होती. याचा परिणाम म्हणून दक्षिण कोरियानं उत्तर कोरियातल्या काइसाँग इंडस्ट्रिअल कॉम्प्लेक्समध्ये होणार असलेल्या संयुक्त आर्थिक उपक्रमातून माघार घेतली. यामुळे उत्तर कोरियानं दक्षिण कोरियाबरोबरचे सगळे संबंध तोडून टाकले. यानुसार दोन्ही देशातला दूरध्वनीच्या माध्यमातून होणारा संपर्कही स्थगित झाला. या दोन देशांदरम्यान शेवटची चर्चा 2015 मध्ये झाली होती. उत्तर कोरियानं सातत्यानं प्रतिबंधित शस्त्रास्त्रांच्या चाचण्यांवर भर दिल्यानं दोन्ही देशांदरम्यानचे संबंध दुरावले होते. ऑलिंपिक चर्चेचा केंद्रबिंदू उत्तर कोरियाचा ऑलिंपिक सहभाग चर्चेचा केंद्रबिंदू असेल असं दक्षिण कोरियाचे एकत्रीकरण मंत्री चो म्योयंग ग्योन यांनी सांगितलं होतं. उत्तर आणि दक्षिण कोरिया यांच्यात दूरध्वनी चर्चा काही दिवसांपूर्वी सुरू झाली. रि सन ग्वोन हे उत्तर कोरियाच्या पाच सदस्यीय शिष्टमंडळाचं नेतृत्त्व करत आहेत. दक्षिण कोरियाशी चर्चेसाठी तयार करण्यात आलेल्या सरकारी संघटनेचे ग्वोन चेअरमन आहेत. ज्येष्ठ मुत्सदी असणारे ग्वोन 2006 पासून उत्तर कोरियातर्फे होणाऱ्या वाटाघाटींमध्ये निर्णायक भूमिका बजावतात. दोन्ही देश सावध पवित्र्यानिशी या चर्चेकडे पाहत आहेत. दोन्ही देशातले संबंध सुधारावेत आणि संवाद वाढावा यासाठी प्रयत्नशील असल्याचं उत्तर कोरिया नेतृत्त्वविषयक तज्ज्ञ मायकेल मॅडेन यांनी सांगितलं. दोन्ही देशातला तणाव निवळावा यादृष्टीनं उचलण्यात आलेली ही पावलं आहेत असं त्यांनी पुढे सांगितलं. दोन्ही देशांच्या सीमेवर असलेल्या पॅनम्यूनजोम या डीएमझेड अर्थात निशस्त्रीकरण करण्यात आलेल्या गावात ऐतिहासिक चर्चेची फेरी होत आहे. पॅनम्यूनजोमचं महत्त्व काय? 1953 मध्ये कोरिया युद्ध समाप्तीनंतर दोन्ही देशातील अधिकाऱ्यांनी भेटण्यासाठी 'पॅनम्यूनजोम' या गावाची निवड करण्यात आली. या गावाचा एक भाग उत्तर कोरियात येतो तर दुसरा भाग दक्षिण कोरियाच्या हद्दीत आहे. गावाच्या मध्यभागी संयुक्त राष्ट्रांच्या कार्यालयाची इमारत आहे. गेल्यावर्षी उत्तर कोरियाच्या एका नागरिकानं डीएमझेडचा भाग असलेल्या या गावातून दक्षिण कोरियात जाण्याचा प्रयत्न केला होता. तणाव निवळणार दक्षिण कोरियात होणार असलेल्या हिवाळी ऑलिंपिकमध्ये सहभागी होण्यासंदर्भात अनुकूल असल्याचे उद्गार उत्तर कोरियाचे सर्वेसर्वा किम जाँग उन यांनी काढले होते. त्यानंतर दक्षिण कोरियानं उच्च स्तरीय चर्चेची तयारी दर्शवली होती. फेब्रुवारी महिन्यात दक्षिण कोरियातल्या प्योनचांगमध्ये हिवाळी ऑलिंपिक स्पर्धा होणार आहे. काही दिवसांपूर्वीच दोन्ही देशांदरम्यान हॉटलाइन अर्थात दूरध्वनी चर्चा सुरू झाली. ऑलिंपिकच्या निमित्तानं दोन्ही देशांना एकत्र येण्याची दुर्मीळ संधी आहे असं मत दक्षिण कोरियाचे अध्यक्ष मून जेई इन यांनी व्यक्त केलं. या दोन देशांमधला तणाव कमी होऊन चर्चेला सुरुवात झाली तर आंतरराष्ट्रीय समुदायाच्या दृष्टीनं सकारात्मक गोष्ट आहे, असं मत अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रंप यांनी व्यक्त केलं. (बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम, यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


"ثيابنا.. نصرنا" وأُطلق على هذا الحراك اسم "ثورة سارونغ" - والسارونغ هي قطعة قماش تلف بعدة أشكال كتنورة أو فستان أو حتى حزام. وهناك اعتقاد شائع في ميانمار يقول إنه إن مشى رجل تحت هذه القطعة من الثياب فسيفقد جزءا من قوته أو مجده. لذلك، ولمنع تقدم قوات الأمن في المناطق السكنية وبالتالي تنفيذ الاعتقالات، أخذت النساء بتعليق هذا الزي على حبال الغسيل في الشوارع - ويبدو أن هذه الحركة قد حققت الهدف منها في بعض الأماكن. إذ تُظهر مقاطع فيديو متداولة على وسائل التواصل الاجتماعي أن رجال الشرطة اضطروا إلى إنزال حبال تعليق الملابس قبل المرور تحتها. مواضيع قد تهمك نهاية ويطالب المتظاهرون بإنهاء الحكم العسكري في ميانمار، والإفراج عن قادة الحكومة المنتخبين، ومن ضمنهم أونغ سان سو تشي، التي اعتقلت عندما استولى الجيش على السلطة في 1 فبراير/شباط الماضي. وقال الجيش إنه رد على "تزوير الانتخابات"، وسلّم السلطة إلى قائد الجيش الجنرال، مين أونج هلاينغ، وفرض حالة الطوارئ لمدة عام في البلاد. اعتقاد شائع نزلت النساء إلى الشوارع مستندات إلى معتقدات شعبية شائعة، فأطلقن "ثورة السارونغ". تشرح الطالبة هتون لين زاو، الفكرة وراء هذا الحراك قائلة: "منذ صغري تربيت على خرافة مفادها أنه إن كانت تنورة المرأة الطويلة (تعرف محليا بـ Htamein) غير نظيفة ومشيت تحتها فستقل قوتي، ويؤمن كثير من أصدقائي بهذه الخرافة". كما تقول الكاتبة ومعدة برنامج بودكاست، البورمية ميمي آي، التي تعيش الآن في بريطانيا، إن الناشطات يسخرن هذه المعتقدات التمييزية ضد المرأة، لصالحهن. وتقول: "بالأساس، لم يكن أصل الخرافة أن الرجال يفقدون قوتهم إن كانت النساء غير طاهرات، بل لأنه ينظر إلى النساء على أنهن كائنات جنسية، كائنات مغرية يمكن لها أن تدمر الرجال الضعفاء". كما توضح أن التنورة الطويلة التقليدية استُخدمت أيضا كرمز للحظ السعيد. وتقول: "كان الرجال الذين يذهبون إلى الحرب يلفون قطعة صغيرة من أثواب أمهاتهم ويضعونها كأقراط على الآذان، وكان المتظاهرون أثناء انتفاضة 8888 (عام 1988) أيضا يضعون قطع قماش من أثواب أمهاتهم كعصبة حول الرأس". والآن تختار النساء المتظاهرات تسخير قوة هذه القطعة من القماش في الأماكن العامة؛ وفي اليوم العالمي للمرأة، 8 آذار/مارس، ربطت النساء أثوابهن على ساريات أعلام كجزء مما يسمينه "ثورة الثياب". نشرت ثينزار شونلي يي، وهي ناشطة مؤيدة للديمقراطية، صورة لها على الإنترنت مع عبارة "مع ردائي.. ثيابي التي تحميني أكثر مما يحميني الجيش في ميانمار". ونثرت بعض المتظاهرات في الشوارع فوطا صحية علقوا عليها صور الجنرال، مين أونج هلاينغ، الذي استولى على السلطة - فأملهنّ أن يردعن بذلك التقدم العسكري، لأن رجال الجيش لن يرغبوا في المشي على صور لوجه قائدهم. ويشارك رجال في هذه الحركة مثل الطالب هتون لين زاو، الذي لف قطعة من السارونغ حول رأسه. وكتب على صفحته على مواقع التواصل الاجتماعي: "هذه إحدى طرق إظهار التضامن مع النساء الشجاعات اللواتي يشاركن في الاحتجاج". وقُتل حتى الآن أكثر من 54 شخصا، معظمهم نساء، على أيدي قوات الأمن في الاحتجاجات، وفقا لمكتب حقوق الإنسان التابع للأمم المتحدة. وفاة أول متظاهرة ضد الانقلاب في ميانمار وأدانت عشرات الدول حملة القمع العنيفة - لكن قادة الانقلاب تجاهلوا تلك الإدانات. لكن يبدو أن المتظاهرات يرفضن السكوت، مستخدمات ملابسهن لمواصلة تحدي الحكم العسكري.

त्या आपल्या कपड्यांशी संबंधित अंधश्रद्धेचा वापर निषेध आंदोलनादरम्यान करत आहेत. याला 'सारोंग क्रांती' म्हणून संबोधण्यात येत आहे. सारोंगचा वापर म्यानमारमध्ये जर कुणी पुरुष एखाद्या महिलेच्या 'सारोंग'खालून गेल्यास तो आपला पुरुषार्थ गमावतो, अशी एक अंधश्रद्धा आहे. पण म्यानमारमध्ये व्यापक स्वरुपात ही गोष्ट अनेक जण मानतात. म्यानमारमध्ये पुरुषांच्या लैंगिक शक्तीला 'हपोन' असं संबोधलं जातं. तर दक्षिण-पूर्व आशियातील महिला कंबरेवर वापरत असलेल्या एका वस्त्राला सारोंग असं संबोधण्यात येतं. पोलीस कर्मचारी आणि लष्करी जवान येथील रहिवासी भागात घुसण्याचा आणि लोकांना अटक करण्याच्या प्रयत्नात आहेत. त्यांना यापासून रोखण्यासाठी अनेक शहरांमध्ये महिलांनी आपले सारोंग रस्त्या-रस्त्यांवर लटकवून ठेवले आहेत. काही ठिकाणी याचा परिणामही पाहायला मिळाला. सोशल मीडियावर येथील काही व्हीडिओसुद्धा व्हायरल झाले होते. यामध्ये पोलीस कर्मचारी गल्लीत घुसण्याआधी हे कपडे तारेवरून खाली उतरवताना दिसतात. आंदोलक म्यानमारमधील लष्करी राजवटीचा विरोध करत आहेत. देशातील नागरिकांनी निवडून दिलेल्या सरकारमधील नेत्यांना तत्काळ मुक्त करावं, अशी मागणी लोकांकडून केली जात आहे. म्यानमारच्या पंतप्रधान आंग सान सू ची यासुद्धा सध्या अटकेत आहेत. त्यांना एक फेब्रुवारी रोजी लष्कराने सत्तेतून हटवलं होतं. निवडणुकीत विश्वासघात केल्याच्या उत्तरादाखल ही कारवाई करण्यात आल्याचं लष्कराने म्हटलं. यानंतर लष्करप्रमुखांना सत्ता सोपवण्यात आली होती. देशात एका वर्षासाठी आणीबाणी घोषित करण्यात आल्याचं लष्कराने म्हटलं आहे. लैंगिक शक्तीवर परिणामाबाबत अंधश्रद्धा म्यानमारच्या महिलांच्या मते, त्यांनी सारोंग क्रांती करण्यासाठी परंपरागत मान्यतांचा वापर केला. हुतून लिन नामक एका विद्यार्थ्याने म्हटलं, "एखाद्या महिलेचं सारोंग हे अशुद्ध कापड असतं. हे जर माझ्यावर ठेवण्यात आलं तर माझी लैंगिक शक्ती कमी होईल, असं मानलं जातं. मी ही अंधश्रद्धा पाळतच लहानाचा मोठा झालो आहे." म्यानमारच्या लेखिका मिमी आय सध्या ब्रिटनमध्ये राहतात. त्या सांगतात, "आंदोलक महिला आपल्या हितासाठी या लैंगिक अंधश्रद्धेचा वापर करत आहेत." त्या म्हणाल्या, "अंधश्रद्धेचं मूळ स्वरुप असं नव्हतं. एखादा पुरुष सारोंगमुळे आपली लैंगिक शक्ती गमावेल, असं आधी कधीच म्हटलं नव्हतं. हे कापड अशुद्ध मानलं गेलं कारण पूर्वी महिलांना फक्त उपभोगासाठी किंवा प्रलोभन म्हणून पाहिलं जात असे. ही महिला कोणत्याही कमजोर पुरुषाला उद्ध्वस्त करू शकते, अशा अर्थाने ते म्हटलं जात होतं. परंपरेनुसार सारोंगचा उपयोग करणं सौभाग्याचं प्रतीक म्हणून संबोधण्यात येतं, असंही त्यांनी सांगितलं. त्यांच्या मते, "पूर्वीच्या काळी, युद्धात लढाई करण्यासाठी जात असेलेले पुरुष आपल्या आईच्या सारोंगचा एक तुकडा आपल्यासोबत घेऊन जात असत. 1988 मध्ये झालेल्या बंडादरम्यान आंदोलकांनी आपल्या आईचं सारोंग बंडाना म्हणून वापरलं होतं." (बंडाना म्हणजे डोक्यावर बांधलं जाणारं वस्त्र) आता म्यानमारच्या महिला आंदोलक सार्वजनिक ठिकाणी सारोंगच्या शक्तीचा वापर करत आहेत. 8 मार्चला जागतिक महिला दिनाच्या मुहूर्तावर महिला आंदोलकांनी आपले सारोंग ठिकठिकाणी रस्त्यांवर लटकवले होते. हे आंदोलनाचा एक भाग असल्याचं म्हटलं गेलं. लोकशाही समर्थक कार्यकर्त्या थिनजार शुनली यांनी एक फोटो सोशल मीडियावर पोस्ट केला होता. माझा सारोंग मला म्यानमार लष्करापेक्षा जास्त सुरक्षा देतो, असं त्यांनी फोटोसोबत लिहिलं. काही आंदोलक महिलांनी जनरल मिन आँग हृाइंग यांच्या फोटोंना सॅनिटरी पॅड्स चिकटवले आणि ते रस्त्यावर पसरवून दिले. म्यानमारचं लष्कर आपल्या प्रमुखाच्या फोटोवर पाय ठेवणार नाही आणि त्यामुळे ते पुढेही येणार नाहीत, असा विचार यामागे होता. तुन लिन जॉ एक विद्यार्थी आहेत. पण तेसुदधा आपल्या डोक्यावर सारोंग बांधून आंदोलनात सहभागी होत आहेत. महिलांना सशक्त करण्याची तसंच आंदोलनात सहभागी होणाऱ्या या धाडसी महिलांच्या मागे ठामपणे उभे राहण्याची ही एक पद्धत आहे, असं त्यांनी सोशल मीडियावर लिहिलं आहे. संयुक्त राष्ट्रांच्या मानवाधिकार कार्यालयाच्या माहितीनुसार, म्यानमारमध्ये सुरू असलेल्या आंदोलनादरम्यान लष्कराकडून आतापर्यंत 60 पेक्षा अधिक लोक मारले गेले आहेत. त्यामध्ये कित्येक महिलांचाही समावेश आहे. जगभरातील कित्येक देशांनी म्यानमारमधील लष्कराकडून होत असलेल्या हिंसक कारवाईचा निषेध नोंदवला. पण म्यानमारच्या लष्कराने त्याकडे दुर्लक्ष केलं आहे. तरीही महिला आंदोलकांनी लष्करी राजवटीचा विरोध करणं अजूनही सुरुच ठेवलेलं आहे. त्यासाठी आपल्या कपड्यांनाच त्यांनी शस्त्राच्या स्वरुपात वापरण्याचा निर्णय घेतला आहे. त्यांचं ब्रीदवाक्य आहे, "आमचं सारोंग, आमचं बॅनर, आमचा विजय." हे वाचलंत का? (बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम, यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


إقليم بلوشستان يشهد عنفا متواصلا (صورة أرشيفية). وقد وقع الهجوم في حي بيشين الذي يبعد 40 كيلومترا شمال كويتا، عاصمة إقليم بلوشستان الذي يعاني عنف المتمردين الانفصاليين والإسلاميين. وقال رئيس الشرطة في المنطقة لوكالة الأنباء الفرنسية "إن قنبلة زرعت تحت سيارة نقل للشرطة، ثم انفجرت بينما كان المسؤولون يؤدون فحصا عاديا، فقتلت خمسة أشخاص، من بينهم ثلاثة رجال شرطة، ومدنيان". وأضاف أن الانفجار أصاب أيضا خمسة أشخاص، من بينهم ركاب حافلة صغيرة. وأكد مسؤول إداري رفيع المستوى الحادث والإصابات. مواضيع قد تهمك نهاية ويعتقد أن في إقليم بلوشستان، الذي يتاخم إيران وأفغانستان، احتياطيات نفط كبيرة. لكنه أيضا أحد أكثر المناطق غير المستقرة التي يكثر فيها وقوع هجمات على الشرطة والجيش. وكان الإقليم نقطة تركز فيها العنف المتزايد ضد الأقلية الشيعية في باكستان. كما يعاني الإقليم منذ عقود عدة من تمرد القوميين البلوش الذين يسعون إلى حكم ذاتي أوسع، والحصول على حصة أكبر من عوائد النفط والغاز.

हल्ला पाकिस्तानमधल्या खैबर-पख्तुनवा प्रांतातल्या दिर कॉलनीतली स्पिन जमात मशीद आणि मदरशामध्ये झाला. पोलिसांनी दिलेल्या माहितीनुसार स्फोट झाला तेव्हा सकाळी आठ वाजता मदरशामध्ये अभ्यास सुरू होता. या स्फोटात लहान मुलं ठार झाले असण्याची शक्यता आहे, असं रॉयटर्सला एका पोलिस अधिकाऱ्याने सांगितलं आहे. या स्फोटात अनेक जण जखमी झाले आहेत. या स्फोटाची जबाबदारी अद्याप कुणीही स्वीकारली नाही. "कुणीतरी मदरशामध्ये एक बॅग नेली आणि तिथेच ठेवली असा अंदाज आहे," अशी माहिती पोलीस अधिकारी वकार अझीम यांनी एएफपीला दिली आहे. पाकिस्तानचे पंतप्रधान इम्रान खान यांनी मृतांना श्रद्धांजली वाहिली. "पेशावरमधील मदरशावर झालेल्या हल्ल्याने मला तीव्र दुःख झालं आहे. मृतांच्या नातेवाईकांप्रति मी सद्भावना व्यक्त करतो आणि जखमी लवकर बरे व्हावेत अशी प्रार्थना करतो. या भ्याड, पाशवी हल्ल्यासाठी जबाबदार असलेल्या दहशतवाद्यांचा योग्य तो न्यायनिवाडा करू याची मी देशाला हमी देतो", असं इम्रान खान यांनी ट्विटरवर म्हटलं. खैबर पख्तुनवा प्रांताचे अर्थमंत्री तैमूर झगडा यांनी पत्रकारांशी बोलताना म्हटलं की, या स्फोटात सात जणांचा मृत्यू झाला असून 70 हून अधिक जण जखमी झाले आहेत. जखमींमध्ये लहान मुलांचाही समावेश आहे. लेडी रीडिंग हॉस्पिटलचे प्रवक्ते मोहम्मद असीम यांनी निवेदन प्रसिद्ध करून सांगितलं की, रुग्णालयात आतापर्यंत 50 जखमी आणि 5 मृतांना आणण्यात आलं आहे. बहुतांश जणांच्या शरीरावर भाजल्याच्या खुणा आहेत. पेशावर शहर अफगाणिस्तानला लागून आहे. तालिबानी बंडाच्या वेळेस गेल्या काही वर्षांत इथे हिंसाचाराच्या अनेक घटना घडल्या. सहा वर्षांपूर्वी बंदूकधारी हल्लेखोरांनी मिलिट्री स्कूलवर हल्ला केला होता त्यात 150 मुलांचा मृत्यू झाला होता. हेही वाचलंत का? (बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम, यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.रोज रात्री8 वाजता फेसबुकवर बीबीसी मराठी न्यूज पानावर बीबीसी मराठी पॉडकास्ट नक्की पाहा.)


وفي تصريحات من موسكو، قال بومبيو إن الولايات المتحدة تنتظر من إيران أن تتصرف كـ "دولة طبيعية". وفي الوقت نفسه، قال القائد المرشد الأعلى الإيراني علي خامنئي إنه لن تكون هناك حرب مع الولايات المتحدة. وتصاعد التوتر بين البلدين بعد أن دُمرت أربع ناقلات قبالة دولة الإمارات العربية المتحدة يوم الأحد. ويعتقد المحققون الأمريكيون أن إيران أو الجماعات التي تدعمها متورطة في الحادث على الرغم من عدم ظهور أي دليل حتى الآن يشير إلى دور طهران. ماذا قال بومبيو؟ وقال بومبيو، الذي أجرى محادثات مع وزير الخارجية الروسي سيرغي لافروف في مدينة سوتشي الروسية، إن الولايات المتحدة "من حيث المبدأ" لا تسعى إلى صراع مع إيران. وأضاف "لقد أوضحنا للإيرانيين أنه إذا تعرضت المصالح الأمريكية للهجوم، فسنرد بكل تأكيد بطريقة مناسبة". ومن بين القضايا الأخرى التي نوقشت خلال لقاء بومبيو ولافروف: ما موقف المرشد الأعلى الإيراني ؟ في تصريحات نشرت على وسائل الإعلام الحكومية وعلى حسابه على موقع التواصل الاجتماعي تويتر، قال آية الله علي خامنئي: "نحن لا نسعى إلى الحرب ، ولا هم أيضا يسعون لها". لكنه أكد تمسك طهران بموقفها في عدم التفاوض مع الولايات المتحدة حول صفقة نووية لتحل محل تلك التي انسحب منها الرئيس الأمريكي دونالد ترامب الذي العام الماضي. ماذا عن الحادث في الخليج؟ ولم ترد سوى تفاصيل بسيطة عن الحادث، الذي قيل إنه وقع في وقت مبكر يوم الأحد داخل المياه الإقليمية لدولة الإمارات العربية المتحدة في خليج عمان، شرق إمارة الفجيرة. وقالت وزارة الخارجية الإماراتية إن أربع سفن تجارية استُهدفت في "هجوم تخريبي" بالقرب من ميناء الفجيرة خارج مضيق هرمز. ولم تقع إصابات لكن السعودية قالت إن اثنتين من سفنها تضررت "بشكل كبير". وكانت ناقلة أخرى مسجلة في النرويج بينما كانت السفينة الرابعة تحمل علم الإمارات. ونقلت وكالة أسوشيتيد برس عن مسؤول لم تكشف عن هويته أن محققين عسكريين أمريكيين اكتشفوا ثغرات كبيرة في جميع السفن ويعتقدون أنها نجمت عن عبوات ناسفة. كما لم يوضحوا كيفية الربط بين إيران والحادث. ماذا كان رد الفعل؟ وقد طالبت إيران، التي تنفي أي تورط في استهداف الناقلات، بإجراء تحقيق كامل، ووصفت الحادث بأنه "مقلق". وقال الرئيس الإيراني حسن روحاني في اجتماع مع رجال دين يوم الاثنين "إن شاء الله ستمر هذه الفترة العصيبة علينا بمجد ورؤوسنا مرفوعة ، وسنهزم العدو" ، مضيفا أن البلاد "عظيمة جدا لدرجة يتعذر معها على أي مخلوق أن يخوفها". ونفى ترامب تقريرا لصحيفة نيويورك تايمز يشير إلى أن الجيش لديه خطط لإرسال نحو 120 ألف جندي إلى الشرق الأوسط في حالة مهاجمة إيران للقوات الأمريكية هناك أو تسريع العمل على ترسانتها النووية. وقال ترامب بعد يوم من تحذيره لإيران بأنها "ستعاني الويلات" إذا فعلت أي شيء: "لم نخطط لذلك. نأمل ألا نضطر لذلك، لأننا إذا اضطررنا، فسنرسل جحيما من الجنود أكثر من الرقم الذي يتحدثون عنه بكثير". وكانت الولايات المتحدة قد حذرت سابقا من أن "إيران أو وكلائها" قد يستهدفون حركة النقل البحري في المنطقة ، وفي الأيام الأخيرة، نشرت سفنا حربية لمواجهة "المؤشرات الواضحة" للتهديدات الإيرانية. لكن إيران وصفت هذه المزاعم بأنها محض هراء. وفي وقت سابق، قال الحوثيون الذين تدعمهم إيران في اليمن إنهم نفذوا هجمات بطائرات بدون طيار على خط أنابيب نفط سعودي رئيسي، ووصف وزير الطاقة السعودي الحادث بأنه عمل إرهابي.

डोनाल्ड ट्रंप आणि हसन रुहानी रशियामध्ये बोलत असताना पाँपेयो म्हणाले, की इराणसोबतही इतर देशांप्रमाणेच सामान्य संबंध ठेवण्याची आमची इच्छा आहे. अमेरिकेच्या हितसंबंधांना बाधा निर्माण झाल्यास मात्र आम्ही नक्कीच प्रत्युत्तर देऊ. दरम्यान, इराणचे सर्वोच्च नेते अयातुल्लाह अली खामनेई यांनी देखील आम्हाला अमेरिकेसोबत युद्ध नकोय, असं स्पष्ट केलं आहे. गेल्या आठवड्यात अमेरिकेनं ओमानच्या आखातामध्ये त्यांच्या युद्धनौका आणि लढाऊ विमानं तैनात केली होती. रविवारी आखातामधील संयुक्त अरब अमिरातच्या चार तेलवाहू जहाजांवर हल्ला करण्यात आला होता. या हल्ल्यामागे इराण किंवा इराणचं समर्थन असलेल्या गटांचा हात असल्याचा संशय व्यक्त केला जात आहे. मात्र इराणचा या हल्ल्यातील सहभाग सिद्ध करणारा कोणताही पुरावा समोर आलेला नाही. तेहराननं हल्ल्यात आपला हात नसल्याचं सांगत चौकशीची मागणी केली आहे. स्पेननं आपली युद्धनौका माघारी बोलावली आहे वॉशिंग्टन आणि तेहरानमधील तणाव वाढत असतानाच स्पेननं अमेरिकेच्या नेतृत्वाखालील जहाजांच्या ताफ्यांमधून आपलं लढाऊ जहाज काढून घेतलं आहे. स्पेनला इराणसोबत सध्या तरी कोणताही वाद नको असल्याचं फ्रान्सच्या कार्यकारी संरक्षण मंत्री मार्गारिटा रोबेल्स यांनी म्हटलं आहे. का वाढला आहे इराणसोबतचा तणाव? ओमानच्या आखातामध्ये संयुक्त अरब अमिरातच्या चार व्यावसायिक तेलवाहू जहाजांवर रविवारी हल्ला करण्यात आला होता. होरमुझच्या खाडीजवळच या जहाजांवर अतिशय विध्वंसक असा हल्ला करण्यात आल्याचं संयुक्त अरब अमिरातच्या परराष्ट्र मंत्र्यांनी सांगितलं. या हल्ल्यात कोणतीही जीवितहानी झाल्याची माहिती नाही. मात्र आपल्या दोन जहाजांचं मोठं नुकसान झाल्याचा दावा सौदी अरेबियानं केला आहे. या हल्ल्यातील चौथ्या जहाजाची नोंदणी नॉर्वेमधील असल्याची माहिती मिळत आहे. मात्र या जहाजावर संयुक्त अरब अमिरातचा झेंडा होता. अमेरिकन लष्कराच्या तपास अधिकाऱ्यांना या जहाजाला प्रचंड मोठी भोकं पडल्याचं आढळून आलं. हे नुकसान स्फोटकांमुळे झाल्याचा त्यांचा अंदाज आहे. मात्र या नुकसानाचा इराणशी नेमका संबंध काय, हे अजूनही स्पष्ट झालेलं नाही. मध्य पूर्वेत यापूर्वीही तेलाच्या जहाजांवर असे हल्ले झाले आहेत. त्या हल्ल्यांशी तुलना करता रविवारी झालेला हल्ला हा तितकासा तीव्र नव्हता. या हल्ल्यामुळं कोणत्याही स्वरूपाची तेलगळती झाली नाही, आग लागली नाही किंवा जीवितहानीही झाली नाही. मात्र तरीही जी वेळ साधून हा हल्ला केला गेला, त्यामुळं हल्ल्याच्या हेतूबद्दल संशय निर्माण होत आहे. या भागातील तणाव वाढवणं तसंच इराण आणि अमेरिकेमधली दरी वाढवणं हा हल्ल्यामागचा प्राथमिक हेतू असावा, असं म्हटलं जातंय. पाँपेयोंनी नेमकं काय म्हटलंय? रशियामधीस सोची इथं आम्ही रशियन परराष्ट्र मंत्री सर्जेई लाव्रोव्ह यांच्याशी चर्चा केली असून अमेरिकेला इराणसोबत युद्ध नको असल्याचं स्पष्ट केलं आहे, असं पाँपेयोंनी सांगितलं आहे. अमेरिकेचे परराष्ट्र मंत्री पोम्पियो (डावीकडे) आणि रशियन परराष्ट्र मंत्री सर्जेई लाव्रोव्ह पाँपेयो आणि लाव्रोव्ह यांच्यामध्ये अमेरिका-रशियामधील संबंध सुधारण्यासाठी काय करता येईल याबाबत सविस्तर बोलणी झाली. इराण व्यतिरिक्त अन्य विषयांवरही दोन्ही देशांमध्ये चर्चा झाली. रशियानं व्हेनेझुएलाचे अध्यक्ष निकोलस मादुरो यांना पाठिंबा देऊ नये, अशी मागणी अमेरिकनं केली. मात्र मादुरो सरकारला अमेरिकेचा असलेला विरोध हा लोकशाहीविरोधी असल्याचं रशियाच्या परराष्ट्र मंत्र्यांनी म्हटलं. युक्रेन प्रश्नावर बोलताना पोम्पियो यांनी हे स्पष्ट केलं, की 2014 मध्ये रशियानं क्रीमियाच्या केलेल्या विलीनीकरणाला अमेरिका कधीही पाठिंबा देणार नाही. त्यासंबंधी जे निर्बंध रशियावर लादले आहेत, ते तसेच कायम राहतील. इराणची भूमिका आपलं ट्विटर अकाउंट तसंच सरकारी माध्यमांमधून अयोतुल्लाह अली खामनेई यांनी इराणची भूमिका स्पष्ट केली. अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रंप यांनी गेल्या वर्षी मागे घेतलेल्या अणुकराराबद्दल इराण आता पुन्हा कोणतीही चर्चा करणार नसल्याचं खामनेई यांनी सांगितलं. आम्हाला युद्ध नको आहे आणि त्यांनाही ते टाळायचंय, असं खामनेई यांनी म्हटलं. सोमवारी इराणचे अध्यक्ष हसन रुहानी यांनी काही धर्मगुरूंची भेट घेतली. या भेटीमध्ये रुहानी यांनी म्हटलं, की देवाच्या कृपेनं या कठीण प्रसंगातून आपण आपला स्वाभिमान कायम ठेवून सन्मानानं बाहेर पडू. आपल्या शत्रूला आपण नक्कीच पराभूत करू. हे वाचलंत का? (बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम, यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


كان بانون ذات يوم أحد أكثر المستشارين ثقة للرئيس الأمريكي دونالد ترامب وقالت وزارة العدل الأمريكية إن بانون وثلاثة آخرين احتالوا على مئات الآلاف من المانحين ممن تبرعوا لحملة "نبني الجدار"، التي جمعت نحو 25 مليون دولار. وأضافت الوزارة أن بانون حصل على أكثر من مليون دولار، واستخدم بعضها لتغطية نفقات شخصية. وكان بانون مديرا رئيسيا لفوز ترامب في الانتخابات الرئاسية عام 2016، وعززت أيديولوجيته اليمينية المناهضة للهجرة حملة ترامب "أمريكا أولا". وأشارت أنباء إلى اعتقاله على متن يخت في ولاية كونيكتيكت الأمريكية، بوساطة أفراد من خدمة التفتيش البريدي، التي تحقق في قضايا الاحتيال. مواضيع قد تهمك نهاية ويعد بانون سادس مساعد بارز سابق لترامب توجه إليه اتهامات جنائية، بعد رئيس حملة ترامب السابق، بول مانافورت، والمستشار السياسي المخضرم، روجر ستون، ومحامي ترامب السابق، مايكل كوهين، ونائب مدير الحملة السابق، ريك غيتس، ومستشار الأمن القومي السابق، مايكل فلين. وقال ترامب، ردا على اعتقال بانون، إنه شعر "بسوء شديد" لذلك، وأضاف أنه لم يكن له أي علاقة بحملة "نبني الجدار". وقال: "قلت هذا للحكومة هذا ليس للأشخاص العاديين وبدا لي وكأنه يستعرض، أعتقد أنني تركت رأيي مذكورا بقوة في ذلك الوقت". حثت حملة "نبني الجدار" المتبرعين على المشاركة وتمويل البناء ما هي التهم الموجهة لبانون؟ كانت حملة "نبني الجدار" قد تعهدت باستخدام التبرعات لبناء أجزاء من الجدار الحدودي، الذي كان تشييده بمثابة وعد من ترامب أثناء انتخابات عام 2016. بيد أن أودري ستراوس، القائم بأعمال المدعي العام الأمريكي للمنطقة الجنوبية لنيويورك، قالت إن بانون وبريان كولفاغ وأندرو بادولاتو وتيموثي شي "احتالوا على مئات الآلاف من المتبرعين، مستفيدين من اهتمامهم بتمويل جدار حدودي، وجمعوا ملايين الدولارات بحجة كاذبة أن كل هذه الأموال ستُنفق على البناء ". وقالت وزارة العدل إن بانون حصل على أكثر من مليون دولار عن طريق منظمة غير ربحية يديرها، واستخدم بعضها على الأقل لتغطية "نفقات شخصية بمئات الآلاف من الدولارات". كما أشار البيان إلى أن كولفاغ، مؤسس حملة "نبني الجدار"، حصل سرا على 350 ألف دولار لاستخدامه الشخصي. وقالت ستراوس: "على الرغم من أن المتبرعين أكدوا مرارا أن بريان كولفاغ، مؤسس (حملة) نبني الجدار، لن يحصل على سنت واحد، خطط المتهمون سرا لتمرير مئات الآلاف من الدولارات إلى كولفاغ، واستخدمها لتمويل أسلوب حياته المسرف". وقال فيليب آر بارتليت، مفتش مسؤول بالمنطقة الجنوبية لنيويورك، إن المتهمين الأربعة "زوروا فواتير وفتحوا حسابات وهمية لغسل التبرعات وإخفاء جرائمهم، دون اعتبار للقانون أو الحقيقة". وأضاف: "يجب أن تكون هذه القضية بمثابة تحذير للمحتالين الآخرين بأنه لا أحد فوق القانون، حتى لو كان الشخص محاربا قديما يعاني من إعاقة أو استراتيجيا سياسيا مليونيرا". وكان بانون والثلاثة الآخرون قد أطلقوا الحملة في ديسمبر/ كانون الأول عام 2018 وقالت وزارة العدل، إن كولفاغ قال خلال الحملة إن جميع الأموال المتبرع بها ستُنفق على البناء، بينما قال بانون علنا: "نحن منظمة تطوعية". ووجهت إلى جميع المتهمين الأربعة تهمة التآمر لتنفيذ عملية احتيال، واتُهم واحد بالتآمر لغسل أموال، وعقوبة كل تهمة السجن لمدة أقصاها 20 عاما. ومثل بانون، البالغ من العمر 66 عاما، أمام محكمة فيدرالية عن طريق الفيديو بعد ساعات من اعتقاله يوم الخميس، وسوف يمثل كولفاغ وبادولاتو أمام محكمتين منفصلتين في ولاية فلوريدا، وسيمثل شي أمام محكمة في ولاية كولورادو. وسوف يُفرج عن بانون بكفالة قيمتها 5 ملايين دولار، على أن يُمنع من السفر على متن طائرات أو قوارب خاصة أو مغادرة البلاد لحين محاكمته جنائيا. من هو ستيف بانون؟ كان المصرفي الاستثماري السابق قوة دافعة لموقع "بريتبارت" الإخباري اليميني قبل أن خدمته في البيت الأبيض في منصب كبير المستشارين الاستراتيجيين لترامب. وكان تأثيره واضحا في قرارات رئيسية مثل انسحاب الولايات المتحدة من اتفاقية باريس للمناخ في منتصف عام 2017. ترك منصبه في أغسطس/ آب عام 2017 وعاد إلى "بريتبارت"، لكنه أُجبر مرة أخرى على الاستقالة بعد انتقاد قرارات ترامب، مما دفع الأخير إلى القول بأن "ستيف بانون لا علاقة له بي أو برئاستي. عندما أُقيل من منصبه، لم يفقد وظيفته فحسب، بل فقد عقله". وأعرب بانون، منذ ذلك الوقت، عن دعمه لفكرة المجموعة اليمينية للأحزاب الشعبوية في أوروبا، وأصبح وجوده على مسرح الأحداث مثيرا للجدل، وأسقطته مجلة "نيويوركر" من أحد الاحتفالات، وانسحبت نيكولا ستيرجن، الوزيرة الأولى في اسكتلندا، من أحد الأنشطة، التي شاركت بي بي سي في تنظيمها وظهر فيها، كما أثار ظهور آخر له في اتحاد جامعة أكسفورد احتجاجات. وقال لبي بي سي، العام الماضي، إن "الاضطرابات" الناجمة عن خروج بريطانيا من الاتحاد الأوروبي كانت "مجرد بداية"، وقال إن الجدار الحدودي بين الولايات المتحدة والمكسيك سيساعد مجتمعات السود والمناطق ذات الأصول الإسبانية. ماذا يحدث للجدار الحدودي؟ قال ترامب، ردا على اعتقال بانون، إنه شعر "بسوء شديد" لذلك ربما يكون بناء جدار على الحدود مع المكسيك أكثر وعود ترامب التي لا تُنسى خلال حملته الانتخابية عام 2016، إذ قال وقتها إنه سيبني الجدار وسوف تدفع المكسيك ثمنه. قبل تولي ترامب منصبه ، كان يوجد جدار بطول 654 ميلا (نحو ألف كيلومتر أو يزيد) على طول الحدود الجنوبية، ووعد ترامب ببناء جدار بطول ألفي ميل على كامل الحدود، وقال بعد ذلك إنها ستغطي نصف ذلك فقط، وأن الطبيعة، مثل الجبال والأنهار، ستساعد في المسافة المتبقية. وبدأ العمل في تمديد الجدار الحالي العام الماضي. وتٌنفق الأموال من تمويل سابق وافق عليه الكونغرس، بالإضافة إلى أموال أخرى تمكن ترامب من الحصول عليها منذ إعلان حالة الطوارئ في فبراير/شباط 2019، في ظل الزيادة الكبيرة لأعداد المهاجرين الذين يعبرون إلى الولايات المتحدة. كما استطاع الاستفادة من أموال الدفاع، لكنه لا يزال أقل من التقدير الأصلي المحدد بـ 12 مليار دولار، والذي بدوره أقل بكثير من أعلى تقدير للتكلفة الحقيقية. وكانت تهدف الإدارة الأمريكية إلى أن تكون 509 أميال من الجدار جاهزة بحلول نهاية عام 2020.

डोनाल्ड ट्रंप या भिंतीसाठी पैसे गोळा करण्याची मोहीम अमेरिकेत सुरू होती त्या दरम्यान लोकांकडून आलेले पैसे स्वखर्चासाठी वापरल्याचा बॅनन यांच्यावर आरोप आहे. ब्रिटबार्ट या न्यूज वेबसाइटची जबाबदारी सांभाळल्यानंतर स्टीव्ह बॅनन यांनी ट्रंप यांच्या निवडणूक प्रचारामध्ये सहभाग घेतला. ब्रिटबार्ट ही वेबसाइट उजव्या विचारसरणीच्या लोकांमध्ये खूप लोकप्रिय आहे. स्टीव्ह बॅनन ट्रंप यांचे जावई जेरेड कुशनर यांना ते नकोसे झाले होते. बॅनन यांना बडतर्फ करण्यासाठी ते प्रयत्न करत होते असं म्हटलं जातं. प्रचार प्रमुख म्हणून नियुक्ती झाल्याच्या वर्षानंतर म्हणजेच 2017 मध्ये त्यांची हकालपट्टी करण्यात आली होती. डोनाल्ड ट्रंप यांच्यासाठी का महत्त्वाची आहे ही भिंत? संकटापासून वाचायचं असेल तर मेक्सिको सीमेवरील भिंतीसाठी पैसा गोळा करा, असं आवाहन अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रंप यांनी केलं होतं. मेक्सिकोतून कामगारांचे लोंढे अमेरिकेत येतात. त्यामुळे अमेरिका-मेक्सिको बॉर्डरवर भिंत घालूत असं डोनाल्ड ट्रंप यांनी निवडणुकीपूर्वी म्हटलं होतं. निवडून आल्यानंतरही या भिंतीवरून अमेरिकेत बराच वाद निर्माण झाल्याचं पाहायला दिसलं. ट्रंप यांनी अमेरिका आणि मेक्सिकोच्या सीमेवर भिंत बांधण्याठी 1 बिलियन डॉलरचा (6884 कोटी 85 लाख) निधी मंजूर केला होता. "संरक्षण विभागाला रस्ते आणि सीमा बांधण्याचा आणि ड्रग्सची तस्करी होणाऱ्या आंतरराष्ट्रीय सीमेवरचा मार्ग बंद करण्याचा आदेश देण्यात आला आहे." असं ट्रंप यांच्या कार्यालयाने म्हटलं होतं. ट्रंप यांच्या या निर्णयामुळे अमेरिकन संसदेत गदारोळ झाला होता. अमेरिकेत काही महिन्यांवरच निवडणुका आल्या आहेत. निवडणुकाच्याच तोंडावर ट्रंप यांच्या माजी सल्लागाराला अटक झाली आहे. हेही वाचलंत का? (बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम, यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


مستقبل غير واضح ينتظر اثنين من الأفيال الناجين من الواقعة وظُن في البداية أن ستة أفيال فقط غرقت. لكن عُثر على خمسة أفيال آخرى غرقى أيضا بعد أيام. وخرج العاملون في حديقة خاو ياي الوطنية بتفسير للواقعة على أنها كانت مهمة إنقاذ. وأن الأفيال أثناء عبورها لنهر شلالات الجحيم، الذي يبلغ عمقه 150 مترا، انزلق أحد الفيلة الصغار، فانزلق الآخرون تباعا في محاولة لإنقاذه. وعلى الرغم من أن فقدان 11 فيلا من هذه الفصيلة ليس كارثيا بالنسبة لبقاء النوع، إلا أن الواقعة تلفت انتباهنا إلى سمة التضحية الواضحة في هذه الأفيال. وبعيدا عن العواطف، ما مدى صحة تحلي الأفيال بالمشاعر والمهارات التي تدفعها لإنقاذ حياة صغارها؟ والأهم، كيف يتأثر الناجون منهم بمثل هذه الوقائع؟ مواضيع قد تهمك نهاية الأفيال سقطت من ارتفاع 80 مترا على الأقل ودأب الدكتور جوشوا بلوتنيك، أستاذ علم النفس بجامعة نيويورك، على دراسة سلوك الأفيال في تايلاند لأكثر من عِقد. وقال في حوار مع بي بي سي إنه في غياب الشهود، لا يمكن التكهن بما حدث. لكنه يقول إنه "من المعقول جدا حين تعرض أحد الأفيال في مجموعة ما للخطر، أن يتدخل الآخرون ويفعلوا كل ما في وسعهم لإنقاذه". وثمة دليل علمي موّثق على أن الأفيال ترصد الخطر، وتتعاون لتنفيذ مهمة إنقاذ. لكن بلوتنيك لا يرجح "تدافع كل الأفيال نحو الشلال في مثل هذا الموقف الخطير". والراجح أن الأمر كان مجرد حادث بشع. الأفيال عُثر عليها مسجاة في قاع الشلال وتتفق الدكتورة راشيل دالي، المتخصصة في سلوك الأفيال في جامعة الطب البيطري في فيينا، مع الرأي القائل إن الأفيال تندفع بلا هوادة لإنقاذ فيل في خطر "حتى لو كلفها ذلك حياتها". "لكنها كائنات شديدة الذكاء"، فغالبا لديها القدرة على تقييم المخاطر قبل خوضها. خطر واضح يقود بيشيت نونتو مشروع التعايش بين الأفيال والإنسان في تايلاند، التابع لمكتب أبحاث وتطوير العلوم. ويدرس الأنماط السلوكية للأفيال. وقال إن الظروف المعيشية في الحديقة وقت وقوع الحادث كانت مزرية، وكانت معروفة بأنها خطر على الأفيال، خاصة في موسم الفيضانات. وفي عام 1992، نفقت ثمانية أفيال بعد تعثرها عند نفس الشلال، وقال المسؤولون عن الحديقة آنذاك إنهم رؤوا أُما تقفز وراء الفيل الصغير. كما يرجح سقوط دغفل (الفيل الصغير) في هذا الشلال عام 1987. أسوار من الخرسانة وُضعت في المناطق الخطرة لمحاولة منع الأفيال من دخولها العاملون في الحديقة لا يقدرون على إبعاد الأفيال عن الخطر باستمرار ووضع المسؤولون عن الحديقة أعمدة خرسانية حول مناطق الخطر، في محاولة لإبعاد الأفيال عنها ومنع وقوع المزيد من الحوادث. لكنهم لم يستطعوا السيطرة على كل المناطق. وتدل آثار السير على أن المجموعة كانت تسير إلى جوار أحد الأسوار حتى عثرت على ثغرة عند قمة الشلال. وقالت هيئة حماية الحدائق الوطنية والحياة البرية والنباتات إن الأفيال ربما كانت تبحث عن نبات معين ينمو في هذا المناطق سنويا، وربما خاضوا مغامرة الوصول إليه. كذلك يمكن أن يكونوا حاولوا تجنب التعامل مع البشر. وقال مدير الهيئة إن "الأفيال لها طباع مثل البشر، منها المهذب، والمشاغب، واللطيف. وعندما تخرج إحداها من الطريق المعتاد، تواجه خطر السقوط." صدمة الناجين لكن الدراما المرتبطة بالواقعة لم تنته، إذ نجت أم وصغيرها من القطيع. وكانا محبوسين في منطقة صخور زلقة في قاع الشلال، حتى تمكن المسؤولون من إنقاذهما. وإذا كان الأفيال يتمتعون بالمشاعر والذكاء الذي يمكنها من فهم الخطر ومحاولة إنقاذ الآخرين، فكيف يكون الأمر بالنسبة للناجين؟ يقول بلوتنيك إن الأفيال "ذات عقل كبير، وذكية، واجتماعية، وعاطفية. وأعتقد أنها تعاني من نفس مشاعر الصدمة التي يمر بها البشر". والعلاقة الأسرية المفصلة لدى الأفيال غير معروفة حتى الآن، لكن حال نفوق الأم المسؤولة عن القطيع، تضيع معلومات هامة عن الحياة البرية يحتاج اكتسابها لعقود من الزمن. أحد الأفيال الناجين عُثر عليه واقفا بجوار جثة أحد الأفيال النافقة وتقول دالي إن أعمار الأفيال تقدر بنفس طول أعمار البشر، ويعتمدون على تناقل الخبرات عبر الأجيال، لذا يتطلب الأمر فترات طويلة لملاحظة تأثير الفقد على الأفيال، ومدى تأثيره على سلوكها أو أنماطها المعتادة. لكن المسؤولين في الحديقة يثقون في قدرة الفيلين الناجيين على البقاء على قيد الحياة واكتساب الخبرة المطلوبة لتجنب الشلالات. وجاء في تقرير نونتو عن الحديقة إنه قد تكون هناك فيلة آخرى من نفس الأسرة ويمكن للفيلين الناجيين أن ينضما إليهم. كما ذكر أن الدراسات التي أُجريت على الفيلة التي عادت إلى البرية بعد الأسر، تشير إلى قدرة الأفيال على الانضمام إلى قطعان جديدة. وقال: "يمكنهم التعايش والتكيف. ربما أيضا يلتقون بأفيال ذكور لإعادة بناء الأسرة". البرية ليست ودودة وثمة رابط بين الفيلة والإنسان، فهي كائنات ارتبط بها البشر منذ أكثر من ألف عام. ورغم حجمها الهائل، إلا أنها تعيش في أسر مثلنا، وتبدو عليها علامات المرح، ويمكن رؤيتها وهي تحزن. وأمكننا بالفعل التأكد من هذا الأمر بعد الحادث الذي وقع في الحديقة. العاملون في الحديقة يقيمون مراسم لتأبين الأفيال النافقة كل عام نفوق الأفيال أمر "مؤثر جدا" بالنسبة للناس في تايلاند وترى دالي أن الانضمام لمجموعات أخرى لا يساعد الأفيال بشكل تام. "فالبشر لديهم مهارات معينة تساعدهم على استكمال حياتهم. وهذه المهارات قد لا تنطبق على حيوانات أخرى. لذا، فإن رؤية الأمور من منظور بشري لا تساعدنا دائما في فهم الأنواع الأخرى وما تحتاج إليه لاستكمال حياتها". وعند تنحية المشاعر جانبا، وتقييم ما يدفع الأفيال للتفكير والتصرف بطريقة معينة، قد يتمكن العلماء من منع حدوث كوارث مثل هذه. ويقول بلوتنيك إنه مثل هذه الحوادث قد تكون نادرة "لكنها تنبهنا إلى أن البرية ليست مكانا ودودا، حتى بالنسبة لحيوانات بحجم الأفيال". ويعمل المسؤولون حاليا على انتشال أجسام الأفيال وفحصها، ثم دفنها في الحديقة. وستُحيا ذكراهم كل عام في مراسم التأبين التي تقام كل عام للأفيال النافقة. ويقول نونتو إن الأمر "يجلب الكثير من الحزن للمسؤولين عن الحديقة لأنهم لا يريدون تكرار مثل هذه الحوادث. فالأمر مؤثر جدا بالنسبة للناس في تايلاند".

त्या दुर्घटनेत दोन हत्ती जिवंत राहिले. धबधब्यात पडून 6 हत्ती दगावल्याची बातमी सुरुवातीला मिळाली होती. मात्र, काही दिवसांनंतर पाण्याच्या प्रवाहात आणखी 5 हत्तींचे मृतदेह सापडले. सुरुवातीला असं मानलं गेलं होतं की धबधब्यात पडलेल्या एका पिल्लाला वाचवताना या हत्तींचा मृत्यू झाला. खाओ याई राष्ट्रीय उद्यानातल्या रेंजर्सने ही माहिती दिली होती. या अभयारण्यात 'हेऊ नॅरोक' (नरकातील धबधबा) नावाचा दीडशे मीटर उंच धबधबा आहे. हा अत्यंत धोकादायक धबधबा असल्याचं म्हणतात. या धबधब्यावरून जाताना हत्तीचं पिल्लू पाय घसरून पडलं आणि त्याला वाचवण्यासाठी म्हणून इतर हत्तींनी धबधब्यात उडी घेतली असावी, असा अंदाज बांधण्यात आला होता. या धबधब्यात घसरून पडून हत्तींचा मृत्यू झाला होता. एकाच वेळी एकाच कळपातल्या 11 हत्तींचा मृत्यू ही केवळ त्या कळपासाठीच हादरवून टाकणारी घटना नव्हती. तर या घटनेविषयी जी माहिती सांगण्यात आली, त्यामुळे सर्वांनाच धक्का बसला. हत्तींनी जे बलिदान दिलं, ते वाचून जगभरातले वाचक हळहळले. आमची बातमीही लाखो वाचकांनी वाचली. मात्र, भावना बाजूला ठेवून जरा विचार करूया. हत्तींकडे पिल्लाला वाचवण्यासाठी स्वतःचा जीव धोक्यात टाकण्याइतपत सहानुभूती आणि कौशल्य असू शकेल का? आणि कदाचित याघडीला यापेक्षा महत्त्वाचा प्रश्न म्हणजे या दुर्घटनेतून बचावलेल्या हत्तींवर या घटनेचा काय परिणाम झाला असेल? न्यूयॉर्कमधल्या हंटर कॉलेज सिटी युनिवर्सिटीत मानसशास्त्राचे सहप्राध्यापक असलेले डॉ. जोशुआ प्लॉटनिक दशकभराहूनही अधिक काळापासून थायलंडमधल्या हत्तींचा अभ्यास करत आहेत. त्यांनी बीबीसीला सांगितलं की, प्रत्यक्ष साक्षीदाराच्या अभावी नेमकं काय घडलं असेल, हे आपण सांगू शकत नाही. मात्र, "हा अंदाज नक्कीच बांधता येऊ शकतो की कुटुंबातला एखादा सदस्य संकटात असेल तर कळपातले इतर हत्ती त्याला वाचवण्यासाठी शक्य ते सर्व करू शकतात." हत्तींना धोका ओळखता येतो आणि त्यातून सुरक्षित बाहेर पडण्यासाठी ते एकत्र येऊन मार्ग शोधतात, याचे ठोस पुरावे आहेत. हत्तींची दुर्घटना मात्र, डॉ. प्लॉटनिक म्हणतात की "अशा धोकादायक परिस्थितीत सर्वच्या सर्व हत्ती धबधब्यावर जातील", याची शक्यता कमी वाटते. कदाचित हा एक भयंकर अपघात असावा. विएन्नामधल्या युनिवर्सिटी ऑफ व्हेटर्नरी मेडिसीनमध्ये हत्तींचे तज्ज्ञ असलेल्या डॉ. रॅचेल डेल यादेखील मान्य करतात की हत्ती 'स्वतःच्या प्राणांची बाजी लावूनही' संकटात सापडलेल्या हत्तीची मदत करतील, यात शंकाच नाही. मात्र, त्या पुढे असंही सांगतात की, "हत्ती हुशार प्राणी आहे, अत्यंत हुशार. त्यामुळेच कुठलीही जोखीम उचलताना आधी रिस्क असेसमेंट करण्याची क्षमता त्यांच्यात असावी." भिचेत नूंतो हे थायलंडच्या सायन्स रिसर्च अँड इनोव्हेशन कार्यालयात थायलंड ह्युमन-एलिफंट कोएक्झिस्टंट प्रकल्पाचे प्रमुख आहेत. ते हत्तींच्या स्वभावाचा अभ्यास करत आहेत. त्यांनी सांगितलं की अपघातावेळी पार्कमधली परिस्थिती अत्यंत खराब होती आणि पावसाळ्यात 'हेऊ नॅरोक' धबधबा हत्तींसाठी कायमच धोकादायक असतो. काँक्रिटचं कुंपण 1992 सालीदेखील या धबधब्यात अशीच एक घटना घडली होती. त्यात 8 हत्तींचा धबधब्यात पडून मृत्यू झाला होता. त्यावेळी एक पिल्लू धबधब्यात पडल्यानंतर त्याच्या आईने उडी घेतल्याचं आपण बघितल्याचं काही अधिकाऱ्यांनी सांगितलं होतं. 1987 सालीसुद्धा हत्तीचं एक पिल्लू या धबधब्यात पडलं होतं. अशा दुर्घटना रोखण्यासाठी वनअधिकाऱ्यांनी क्रॉंक्रिटचे खांब उभारले आहेत. मात्र, सगळीकडे असे खांब उभारता येत नाही. या हत्तींच्या कळपाच्या पावलांचे ठसे अधिकाऱ्यांना आढळले आहेत. त्यावरून असा अंदाज बांधण्यात येत आहे की हा कळप खांबांच्या कडेने चालत गेला आणि जिथे त्यांना जागा मिळाली तिथून त्यांनी खांब ओलांडून धबधब्याचं टोक गाठलं. हत्तींचा कळप नॅशनल पार्क, वाईल्डलाईफ अँड प्लँट कॉन्झर्व्हेशन विभागाने (DNP) दिलेल्या माहितीनुसार हत्तींचा हा कळप कदाचित वर्षातून एकदाच येणाऱ्या एका विशिष्ट वनस्पतीच्या शोधात स्वतःचा जीव धोक्यात टाकून धबधब्याच्या टोकावर गेला असणार. दुसरी शक्यता अशीही आहे की माणसाचा संपर्क टाळण्यासाठी म्हणून हा कळप नेहमीच्या रस्त्याने न जाता दुसऱ्या मार्गाने गेला असणार. "माणसाप्रमाणेच हत्तीही अनेक प्रकारचे असतात. सभ्य, खोडकर, गुणी. ते जेव्हा त्यांच्या नेहमीच्या मार्गाने न जाता दुसऱ्या मार्गाने जाण्याचा प्रयत्न करतात तेव्हा असे अपघात होण्याची शक्यता जास्त असते", असं DNP संचालक सोंगथम सुकसावँग यांचं म्हणणं आहे. मानसिक आघात या अपघातातून एक पिल्लू आणि त्याची आई असे दोन हत्ती बचावले. हे दोघं धबधब्यातल्या गुळगुळीत दगडांच्या मध्ये अडकले होते. उद्यानातल्या बचाव पथकाने त्यांना सुरक्षित बाहेर काढलं. आपल्या कळपातला एखादा सदस्य संकटात आहे हे कळण्याइतपत सहानुभूती आणि बुद्धीमत्ता हत्तींमध्ये असेल आणि ते त्याला वाचवण्याचा प्रयत्न करत असतील, तर अशा अपघातातून बचावलेल्या हत्तींच्या मनावर काय परिणाम होत असेल? डॉ. प्लॉटनिक म्हणतात, "हत्ती हा मोठा मेंदू असलेला, हुशार, सामाजिक आणि सहानुभूती असलेला प्राणी आहे. त्यामुळे जसा मानसिक आघात आपल्यावर होतो तशाच प्रकारचा त्रास तेही भोगतात." दुर्घटना मृत्यूमुखी पडलेल्या हत्तींमध्ये काय नातं होतं, हे अद्याप तरी माहिती नाही. मात्र, या अपघातात कळपाचा नेता दगावला असेल तर अनेक वर्ष जंगलात फिरून जमवलेली जंगलाविषयीची अत्यंत महत्त्वाची माहिती आता नष्ट झाली आहे. याविषयी सविस्तर समजवून सांगताना डॉ. डेल म्हणतात मानवाप्रमाणे हत्तीसुद्धा पिढीजात चालत आलेल्या ज्ञानाचा उपयोग करत असतात. या दुर्दैवी घटनेचे काय परिणाम होतील?, त्यांच्या वागणुकीत काही बदल होतो का? किंवा ते आपले जुने मार्ग सोडून नवीन मार्ग चोखाळतील का? हे कळण्यासाठी बराच काळ लागेल. मात्र, अपघातातून बचावलेल्या माय-लेकाच्या जोडीकडे जगण्याचं कौशल्य आहे आणि आपल्या अनुभवातून यापुढे कधीच त्या धबधब्याकडे जायचं नाही, हा धडा ते घेतील, असा विश्वास वनअधिकाऱ्यांना वाटतो. नूंतो यांच्या म्हणण्यानुसार परिसरातून जे काही रिपोर्ट्स मिळाले आहेत त्यावरून असं दिसतं की या कळपातले इतरही काही हत्ती याच परिसरात असावेत आणि वाचवण्यात आलेले दोन्ही हत्ती लवकरच त्यांचा शोध घेतील. मात्र, समजा असं झालं नाही तर या दोन हत्तींना दुसरा कुठला तरी कळप आपल्यात सामावून घेईल. बचावलेल्या हत्तींवर करण्यात आलेल्या अभ्यासात असं दिसून आलं आहे की त्यांना जेव्हा पुन्हा जंगलात सोडण्यात आलं तेव्हा इतर हत्तींनी त्यांना आपल्या कळपात सामावून घेतलं. नूंतो म्हणतात, "ते जगू शकतात. ते जुळवून घेऊ शकतात. इतकंच नाही तर कदाचित कुटुंब वाढवण्यासाठी ही मादी दुसऱ्या नर हत्तीशी संबंधही ठेवू शकते." 'जंगलही नाही सुरक्षित' हत्तींविषयी माणसाला कायमच आकर्षण राहिलं आहे. गेली हजारो वर्षं माणसाने हत्तींशी मैत्री केलेली आहे. त्यांचा आकार मोठा असला तरी सामान्यपणे हत्ती हा शांत, माणसाप्रमाणेच कुटुंबात राहणारा, मौजमजा करणारा प्राणी म्हणून ओळखला जातो. इतकंच नाही तर माणसासारखंच त्यालाही दुःख होतं आणि म्हणूनच खाओ याईसारख्या दुर्घटनेविषयी सहानुभूती व्यक्त होणं, स्वाभाविक आहे. हती डॉ. डेल म्हणतात हत्तींमध्ये माणसासारखे गुण असले तरी त्याचा हत्तींना उपयोग होत नाही. "मनुष्य प्राणी काही गोष्टींमध्ये निपुण आहे. जगण्यासाठी ज्या गोष्टी आपल्याला मदत करतात त्या प्राण्यांनाही मदत करतीलच असं नाही आणि म्हणूनच प्रत्येक गोष्टीकडे मानवी चष्म्यातून बघून इतर प्राण्यांना समजून घेता येत नाही आणि त्यांना जगण्यासाठी, त्यांच्या विकासासाठी कशाची गरज आहे, हेही जाणून घेता येत नाही." या हत्तींनी काय विचार करून अशी कृती केली असावी, याचा भावना बाजूला ठेवून शांत चित्ताने विचार करावा लागेल. त्यातूनच शास्त्रज्ञांना अशा प्रकारच्या दुर्घटना रोखण्यासाठीचे पर्याय शोधून काढता येतील. डॉ. प्लॉटनिक म्हणतात, अशा प्रकारच्या घटना दुर्मिळ असल्या तरी यातून एक गोष्ट नक्कीच लक्षात येते की हत्तींसारख्या भव्य प्राण्यांसाठीसुद्धा 'जंगल सुरक्षित ठिकाण नाही.' या कळपातल्या हत्तींचे मृतदेह एकत्र करून त्यांचा अभ्यास करण्यात येईल. त्यानंतर या अभयारण्यातच त्यांचे मृतदेह पुरण्यात येतील. नूंतो म्हणतात, "वनअधिकाऱ्यांसाठी ही खूप दुःखद घटना आहे. असं पुन्हा कधीच घडू नये, अशी त्यांची इच्छा आहे. थायलंडच्या लोकांसाठीदेखील हा खूपच भावनिक क्षण आहे." हे वाचलंत का? (बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम, यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


اصطحب رئيس وزراء باكستان ولي العهد السعودي في سيارة قادها بنفسه وقال بن سلمان إن هذا الرقم يمثل فقط البداية، في تعزيز العلاقات الاقتصادية بين البلدين. وأضاف: "هذا الرقم ضخم، بالنسبة للمرحلة الأولى، لكنه بالتأكيد سيزداد كل شهر وكل عام، وسيفيد كلا البلدين". طائرات حربية باكستانية تستقبل ولي العهد السعودي وجاء ذلك في مستهل جولة آسيوية للأمير السعودي بدأها بزيارة باكستان، وتشمل الهند والصين. ورحبت باكستان، التي تعاني من أزمة مالية، بزيارة بن سلمان، واستقبلته بحفاوة بالغة، وأرسلت طائرات مقاتلة لمرافقة طائرته، بمجرد دخولها الأجواء الباكستانية. واستقبل رئيس الوزراء عمران خان وقائد الجيش، قمر جاويد باجوا، الضيف السعودي، في مطار عسكري بمدينة روالبندي، قبل أن يصطحبه خان، في سيارة قادها بنفسه إلى العاصمة إسلام أباد. وقال عمران خان: "السعودية كانت لنا دوما صديقا وقت الضيق، وهذا ما يجعلنا نقدرها للغاية". وأضاف موجها حديثه لضيفه: "أود أن أشكرك، على الطريقة التي ساعدتنا بها، حين كنا في وضع صعب". استقبلت باكستان ولي العهد السعودي بحفاوة بالغة. لكن خان دعا بن سلمان إلى معاملة العمال الباكستانيين في بلاده، مثل المواطنين السعوديين، وطالبه باتخاذ إجراءات، من أجل الإفراج سريعا، عن نحو 3000 سجين باكستاني في السعودية. ويقول محللون إن الزيارة يُنظر إليها على أنها محاولة، من جانب بن سلمان لتجميل صورته، بعد أزمة مقتل الصحفي السعودي جمال خاشقجي بالقنصلية السعودية في إسطنبول. وألقى كثيرون في الغرب المسؤولية على بن سلمان، بشأن مقتل خاشقجي، وهو الحادث الذي سبب أقوى أزمة سياسية للمملكة، خلال عقود. وينفي محمد بن سلمان تورطه في الحادث. وخطط بن سلمان لزيارة إندونيسيا وماليزيا أيضا، خلال جولته الآسيوية، لكن هاتين الزيارتين تأجلتا، وفقا لمسؤولين إندونيسيين وماليزيين. وفي باكستان، تركزت معظم الاتفاقات التي وقعت على مشروعات للطاقة، من بينها 10 مليارات دولار لإنشاء مصفاة نفط، ومجمع للصناعات البتروكيميائية، في مدينة جوادار الساحلية، حيث تبني الصين ميناء هناك. وقال عمران خان إنه جرى توقيع مذكرات تفاهم بين البلدين، لتنفيذ استثمارات، في قطاعي المعادن والزراعة. يذكر أن السعودية تدعم الاقتصاد الباكستاني، الذي يعاني، بتقديم قروض ضخمة بشكل منتظم.

पाकिस्तानचे पंतप्रधान इम्रान खान यांनी सौदी राजकुमारासाठी स्वतः गाडी चालवली. यामध्ये ग्वादरजवळ एका तेल शुद्धीकरणासाठी 8 अब्ज डॉलरची गुंतवणूक समाविष्ट आहे. पाकिस्तानात पोहोचल्यावर राजकुमार म्हणाले, "पाकिस्तानचं भविष्य उज्ज्वल आहे. गेल्या वर्षीसुद्धा पाकिस्तानने पाच टक्के गतीने आर्थिक प्रगती केली आणि सध्याच्या नेतृत्त्वाखाली पाकिस्तानचं भविष्य सोनेरी असेल." ते म्हणाले, "त्यासाठीच आपण पाकिस्तानशी 20 अब्ज डॉलरचे करार केले असून हे पाकिस्तानातील सौदी गुंतवणुकीचे पहिले पाऊल आहे." सौदी राजकुमारांचं स्वागत करण्यासाठी पाकिस्तानचे पंतप्रधान इम्रान खान आणि सेनाध्यक्ष कमर जावेद बावजा विमानतळावर उपस्थित होते. इम्रान खान यांनी राजकुमारांना आपल्या गाडीत बसवून पंतप्रधान निवासस्थानी नेलं. ही गाडी ते स्वतः चालवत होते. राजकुमारांच्या सन्मानासाठी पंतप्रधान निवासस्थानी खास भोजनाचे आयोजनही करण्यात आलं होतं. सौदी अरेबियात काम करणाऱ्या पाकिस्तानी मजुरांच्या समस्यांवरही इम्रान खान यांनी चर्चा केली. पाकिस्तान आणि सौदी अरेबिया यांच्यामध्ये 20 अब्ज डॉलरचे करार करण्यात आले. इम्रान खान म्हणाले, "सौदी अरेबियामध्ये 25 लाख पाकिस्तानी नागरिक काम करतात. हे लोक आपले कुटुंब सोडून मेहनत करण्यासाठी सौदी अरेबियाला जातात आणि मोठा काळ आपल्या कुटुंबापासून दूर राहातात." "हे लोक मला अगदी जवळच्या लोकांसारखे आहेत", असं सांगून इम्रान यांनी "या मेहनती लोकांसमोर अनेक प्रकारच्या समस्या आहेत आणि राजकुमारांनी त्याकडे लक्ष द्यावे" अशी अपेक्षा व्यक्त केली. मजुरांच्या समस्यांबरोबरच हज यात्रेदरम्यान पाकिस्तानी नागरिकांना येणाऱ्या समस्यांचा मुद्दाही इम्रान यांनी चर्चेत आणला. यावर सौदी राजकुमार म्हणाले, "आपल्याला पाकिस्ताननं सौदीमधील त्यांचा 'प्रतिनिधी'च समजावं. त्यांच्या सर्व समस्या सोडवण्यासाठी आपण काम करु." तत्पुर्वी राजकुमार रविवारी संध्याकाळी पाकिस्तानात पोहोचले तेव्हा त्यांचं थाटात स्वागत करण्यात आलं. जेव्हा त्यांचं विमान पाकिस्तानच्या हवाई हद्दीत आलं तेव्हा लढाऊ विमानांनी त्याची सोबत केली. पाकिस्तानी लढाऊ विमानं त्यांच्या विमानाच्या उजव्या डाव्या बाजूला येऊन शिस्तबद्ध रचनेमध्ये त्यांना रावळपिंडीच्या नूर खान हवाईतळावर घेऊन आले. यानंतर राजकुमार मोहम्मद बिन सलमान आणि पंतप्रधान इम्रान खान यांच्या अध्यक्षतेखाली सर्वोच्च समन्वय परिषदेची बैठक झाली. अशा उच्चस्तरीय परिषदेची स्थापना करण्याचा प्रस्ताव सलमान यांनीच दिला होता. त्यामध्ये पाकिस्तान आणि सौदी अरेबियाचे संरक्षण मंत्री आणि परराष्ट्र मंत्री सहभागी होतात. राजकुमार पाकिस्तानात येण्यापूर्वी थोडाच वेळ आधी सौदीचे परराष्ट्रमंत्री आदिल अल जुबैर रावळपिंडीला पोहोचले. त्यांचं स्वागत पाकिस्तानचे परराष्ट्रमंत्री महमूद कुरेशी यांनी केलं. सौदी राजकुमार आज (सोमवारी) पाकिस्तानचे सेनाध्यक्ष जनरल कमर जावेद बाजवा यांचीही भेट घेतील. सौदी राजकुमारांची भेट ऐतिहासिक आहे असं पाकिस्तानच्या नागरिकांना वाटतं. सौदी अरेबियाकडून मोठी आर्थिक मदत मिळेल असं त्यांना वाटतं. मोहम्मद बिन सलमान एप्रिल 2017मध्ये सौदी अरेबियाचे राजकुमार झाले. त्यानंतर हा त्यांचा पहिलाच दौरा आहे. या दोन दिवसांच्या दौऱ्याकडून पाकिस्तानला भरपूर अपेक्षा आहेत. सध्या पाकिस्तान गंभीर आर्थिक संकटात आहे आणि आपल्या जवळच्या देशांशी मदतीची याचना करत आहे. पाकिस्तान आणि सौदी अरेबिया यांच्यात मजबूत लष्करी संबंधही आहेत. हेही वाचलंत का? (बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम, यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


وقالت غوغل إن ثغرة أمنية جعلت البيانات الخاصة بنحو نصف مليون مستخدم متاحة أمام طرف ثالث. ووفقا لتقرير لصحيفة "وول ستريت جورنال"، فإن الشركة كانت على دراية بهذه المشكلة منذ مارس/ آذار الماضي ولكنها لم تكشف عنها. وذكر التقرير أن خللا برمجيا في موقع شبكة التواصل الاجتماعي أعطى مطورين خارجها القدرة على الوصول لبيانات الحسابات الخاصة في الفترة من 2015 وحتى مارس/ آذار 2018 عندما اكتشف محققون داخل الشركة المشكلة وقاموا بإصلاحها. وقالت الشركة في بيان بهذا الشأن إن المشكلة لم تكن خطيرة لدرجة الإعلان عنها. وجاء في البيان أن "مكتبنا المعني بالخصوصية والبيانات راجع القضية ليرى نوعية البيانات المسربة وهل يمكن تحديد أصحابها لإبلاغهم أو هل هناك دليل على سوء استخدام أو هل هناك إجراء يمكن أن يقوم به مطور أو مستخدم ردا على ما حدث". وأضاف البيان "لم نعثر على أدلة تشير إلى أن أي مطور كان على دراية بهذا الخلل أو أساء استخدام واجهة تطبيق البرنامج، ولم نعثر على أدلة على إساءة استخدام أي بيانات شخصية". محاولة فاشلة وأُطلقت منصة غوغل بلاس في عام 2011، وسرعان ما اعتبرها البعض محاولة فاشلة لمنافسة فيسبوك. والآن، وبعد سنوات عديدة من التكهن بإغلاقها، تقدم شركة غوغل على هذه الخطوة. وقالت الشركة إنها ستواصل توفير منصة غوغل بلاس خاصة للشركات التي تستخدمها حاليا. وكتب بن سميث نائب رئيس غوغل للشؤون الهندسية في مدونة إن "هذه المنصة لم تشهد إقبالا جماهيريا كبيرا، والتفاعل مع تطبيقها محدود". وكانت الشركة في الماضي متحفظة إزاء كشف حجم استخدام غوغل بلاس، ولكنها الآن ومع تسرب البيانات الخاصة باتت حريصة على التقليل من أهمية هذه المنصة. وقالت الشركة إن "استخدام هذه المنصة والتفاعل عليها محدود حيث أن 90 في المئة من الزيارات لا تزيد مدتها عن 5 ثواني". وتراجعت الأسهم في شركة ألفابت، وهي الشركة الأم لغوغل، 1.23 في المئة. ----------------------------------------------------- يمكنكم استلام إشعارات بأهم الموضوعات بعد تحميل أحدث نسخة من تطبيق بي بي سي عربي على هاتفكم المحمول.

गुगलप्लसच्या सॉफ्टवेअरमध्ये असणाऱ्या एका बगमुळे लोकांनी खाजगी म्हणून सेव्ह केलेली माहिती सार्वजनिक झाली. ती कोणत्याही तिसऱ्या माणसाच्या हाती लागू शकण्याचा धोका आहे. जवळपास 5 लाख युझर्सला याचा फटका बसलेला असू शकतो असं गुगलचं म्हणण आहे. वॉल स्ट्रीट जर्नलनुसार हा डेटा खाजगी न राहाता सार्वजनिक झाला हे गुगलला मार्चमध्येच माहीत होत, पण त्यांनी ही गोष्ट लपवून ठेवली. वॉल स्ट्रीट जर्नलनं गुगलच्या एका कार्यालयीन मेमोचा उल्लेख केलेला आहे ज्यात म्हटलं आहे की, ही (डेटा सार्वजनिक झाला) गोष्ट आता उघड केली तर 'त्यावर लगेचच कारवाई होऊ शकते.' लोकांना सांगण्याइतका हा मुद्दा महत्त्वाचा नव्हता असं गुगलने आपल्या पत्रकात म्हटलं आहे. "आमच्या प्रायव्हसी आणि डेटा प्रोटेक्शन ऑफिसनं या गोष्टीची सखोल तपासणी केली. कोणत्या प्रकारचा डेटा सार्वजनिक झाला आहे, त्याचा गैरवापर झाल्याचे काही पुरावे आहेत का? आणि यावर डेव्हलपर किंवा युझर्स काय करू शकतात याची संपूर्ण चाचपणी आम्ही केली. या तपासणीत आम्हाला कोणतेही धोके आढळले नाहीत." फसलेला प्रयोग गुगलप्लस 2011 मध्ये सुरू करण्यात आलं होतं. फेसबुकच्या तुलनेत हा प्रयोग फसला आहे हे तेव्हाच लक्षात आलं होतं. गुगलप्लस बंद होणार असं अनेक वर्षं म्हटलं जात होतं. सरतेशेवटी आता गुगल हे सोशल नेटवर्क युझर्ससाठी बंद करत आहे. मात्र जे व्यावसायिकरित्या या नेटवर्कचा वापर करतात त्यांना आम्ही ही सुविधा पुरवत राहू असंही गुगलने पुढे म्हटलं आहे. गुगलचे इंजिनिअरिंग विभागाचे उपाध्यक्ष बेन स्मिथ यांनी त्यांच्या ब्लॉगमध्ये लिहिलं, "गुगलला मोठ्या प्रमाणात युझर्स मिळाले नाहीत. त्याचं अॅप तर फारच कमी लोक वापरतात." याआधी गुगलप्लसच्या युझर्सची माहिती द्यायला गुगल टाळाटाळ करायचं पण आता हा डेटा सार्वजनिक झाल्याने कंपनीने या सोशल नेटवर्कचं महत्त्व कमी केलं आहे. "सर्वसामान्य लोकांसाठी बनवलेल्या गुगलप्लसला फारच कमी प्रतिसाद आहे. आणि त्याचा वापरही फार कमी होतो. जवळपास 90 टक्के युझर्सचे सेशन्स पाच सेकंदही टिकत नाहीच," असंही ते पुढे म्हणाले. यानंतर गुगलची मुख्य प्रवर्तक असलेल्या अल्फाबेटचे शेअर्स 1.23 टक्क्यांनी घसरले आहेत. हेही वाचलंत का? (बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम, यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


ترامب وقع الأمر التنفيذي الأربعاء بعد ضغط عليه وتراجع ترامب عن سياسته وسط غضب دولي من فصل الأطفال والآباء والأمهات الذين لا يحملون وثائق هجرة. وقال ترامب إن السبب وراء قراره الأخير هو صور الأطفال الذين انتزعوا من والديهم، الذين يقبعون قيد السجن وينتظرون المحاكمة بسبب عبورهم الحدود بطريقة غير قانونية. ولكن الأمر التنفيذي الجديد لا يعالج حالات الأسر التي أدت سياسة ترامب إلى فصل أفرادها بالفعل. ويقول مسؤولو الهجرة في الولايات المتحدة إن 2342 طفلا فصلوا عن 2206 أشخاص من الآباء والأمهات، في الفترة الواقعة بين 5 مايو/أيار و9 يونيو/حزيران. وقال ترامب خلال توقيع الأمر التنفيذي أمس الأربعاء "هذا يتعلق بالحفاظ على الأسر معا". وأضاف "لا أحب منظر الأسر المنفصلة"، ولكنه قال إن الإدارة ستواصل "سياسة عدم التسامح" مع المخالفين، وستحاكم أي شخص يعبر الحدود بطريقة غير قانونية. ويطالب الأمر التنفيذي بـ: وقال ترامب إن زوجته، ميلانيا، وابنته إيفانكا، اللتين قيل إنهما ضغطتا عليه لإلغاء سياسته "تشعران بشدة" بضرورة إنهاء ممارسة فصل الأسر. الكونغرس سيصوت على قرار لإبقاء الأسر معا وأضاف "أعتقد أن كل من لديه قلب يشعر بشدة بهذا. نحن لا نحب أن نرى الأسر منفصلة". وكان الرئيس قد قال قبل تراجعه "لا يمكن عمل ذلك من خلال أمر تنفيذي"، مصرا على أن الكونغرس هو وحده الذي يستطيع علاج المشكلة بتمرير تشريع إصلاحي لقوانين الهجرة. وقال بول ريان، أحد زعماء الجمهوريين في الكونغرس، إن مجلس الشيوخ سيصوت الخميس على "تشريع للإبقاء على الأسر معا". لماذا الغضب؟ كان وزير العدل الأمريكي قد أعلن في أبريل/نيسان سياسة "عدم التسامح" مع المخالفين جنائيا، وسجن عابري الحدود ممن ليس في حوزتهم وثائق هجرة. ونظرا لتعذر سجن الأطفال قانونيا مع أسرهم، فإنهم يفصلون عن أسرهم ويودعون في منشآت منفصلة. وقد أثارت خلال الأيام الأخيرة عشرات الصور لأطفال نائمين في حظائر مسيجة، وأصوات بكائهم انتقادات واسعة النطاق. ترامب يقول إن إدارته ستواصل سياسة عدم التسامح مع المخالفين وكان المهاجرون الذين يقبض عليهم وهم يعبرون الحدود لأول مرة، خلال فترة إدارة الرئيس أوباما، يستدعون إلى المحكمة ثم يطلق سراحهم. وأبلغت ست شركات طيران أمريكية إدارة الرئيس ترامب بعدم استخدام طائراتها في نقل أطفال المهاجرين الذين يفصلون عن آبائهم وأمهاتهم. وقالت شركات، ألاسكا، ودلتا، وأمريكان، وساوثويست، ويونايتيد إن تلك السياسة تتعارض وقيمها. أين يؤخذ الأطفال؟ زنازين احتجاز: يحتجز الأطفال أول الأمر في منشآت الجمارك وحماية الحدود، حيث تستخدم حظائر مسيجة وسلاسل، ولا يمكن احتجاز الأطفال فيها إلا لثلاثة أيام فقط. مراكز اعتقال: يفترض بعد ذلك أن ينقلوا إلى أحد مراكز الاعتقال الـ100 التي يديرها مكتب إعادة توطين اللاجئين، التابع لوزارة الصحة والخدمات الإنسانية. ملاجئ خاصة بالصغار: أفادت وكالة أسوشيتيدبرس بأن الأطفال الرضع ومن بدأوا في الحبو - ممن هم أقل من خمس سنوات - يحتجزون في ملاجئ خاصة بالصغار في جنوبي ولاية تكساس. مخيمات: أنشأ مسؤولون في الولايات المتحدة مخيما لأطفال المهاجرين في تورنيو بولاية تكساس. أفراد من الأسرة: بناء على القوانين الأمريكية، يطلق سراح الأطفال على أن يبقوا مع أقاربهم، أو من يتبنونهم "دون تأخير". أما عمليا، فإن مكتب إعادة توطين اللاجئين يقول إن هذه العملية تستغرق شهرين. -------------------------------------------------- يمكنكم تسلم إشعارات بأهم الموضوعات بعد تحميل أحدث نسخة من تطبيق بي بي سي عربي على هاتفكم المحمول.

स्थलांतरितांच्या कुटुंबांना आता एकत्रितपणे अटक केली जाईल असं या आदेशात नमूद केलं आहे. पण जर पालकांना अटकेत ठेवल्यामुळे मुलांवर वाईट परिणाम होणार असेल तर त्यांना वेगळंच ठेवलं जाईल. मुलांना त्यांच्या पालकांपासून किती काळ दूर ठेवलं जाईल याचा उल्लेख मात्र या आदेशात नाही. तसंच ट्रंप यांचा आदेश कधी लागू होईल याबद्दल स्पष्टता नाही. पाहा व्हीडिओः अमेरिकेतल्या त्या मुलांच रडणं आणि सरकारचं धोरण ज्या कुटुंबीयांच्या अनेक सदस्यांना एकत्रितपणे अटक केली आहे ती प्रकरणं लवकरात लवकर निकालात काढण्याचाही उल्लेख केला आहे. मुलांचा फोटो पाहून पाघळलो आपल्या आई वडिलांपासून वेगळ्या झालेल्या मुलांचे फोटो पाहून मी पाघळलो आणि हा आदेश जारी केल्याचं ट्रंप यांनी सांगितलं. आपल्या कुटुंबीयांपासून कुणीही वेगळं झालेलं त्यांना आवडत नाही असंही त्यांनी सांगितलं. डोनाल्ड ट्रंप प्रसारमाध्यमांच्या अहवालांनुसार मेलानिया, इवांका यांनी ट्रंप यांच्यावर या कायद्याबाबत नरमाईचं धोरण स्वीकारण्याबाबत दबाव टाकला होता. ट्रंप यांच्या आदेशानंतर माजी राष्ट्राध्यक्ष बराक ओबामा यांनी फेसबुकवर एक पोस्ट लिहिली होती. त्यात स्थलांतरितांचं आणि पाहुण्यांचं स्वागत करण्यासाठी काहीतरी क्लृप्त्या लढवणं ही अमेरिकेची परंपराच आहे असं लिहिलं होतं. आधी ट्रंप यांची भूमिका काय होती? याआधी ट्रंप यांनी विरोधी डेमोक्रॅटिक पक्षाच्या सदस्यांना त्यांच्या कामात अडथळे आणण्याचा आरोप केला होता. त्यांनी स्थलांतरितांसाठी केलेल्या झिरो टॉलरन्स पॉलिसीचं समर्थनसुद्धा केलं होतं. आपल्या देशात लाखो स्थलांतरितांना जागा देऊन युरोपियन देशांनी मोठी चूक केल्याचं ट्रंप यांचं म्हणणं होतं. वादग्रस्त कायदा काय म्हणतो? वादग्रस्त कायद्यानुसार अमेरिकेच्या सीमेवर अवैध पद्धतीनं घुसणाऱ्या लोकांवर कायदेशीर गुन्हा दाखल करून त्यांना तुरुंगात टाकण्यात येतं. अशा स्थलांतरितांना त्यांच्या मुलांना भेटू दिलं जात नाही आणि त्यांना वेगळं ठेवलं जातं. या मुलांची काळजी डिपार्टमेंट ऑफ हेल्थ अँड ह्युमन सर्व्हिसेस तर्फे घेण्यात येते. याआधी योग्य ती कागदपत्रं सादर न करण्याऱ्या लोकांना न्यायालयात बोलावलं जात असे. ट्रंप यांच्यामते अनेकदा समन्स पाठवूनसुद्धा हे लोक न्यायालयात उपस्थित राहत नसत. त्यामुळे गुन्हेगारी खटला दाखल करण्याचा नियम लागू करावा लागला होता. नव्या कायद्यानुसार अवैधरीत्या सीमा ओलांडणाऱ्या लोकांना अटक केली जाईल. नव्या कायद्यात अमेरिकेची झिरो टॉलरन्स पॉलिसी आधीसारखीच लागू होईल असा उल्लेख केला आहे. मुलांच्या छायाचित्रांमुळे वाढला वाद जेव्हा साखळी लावलेल्या दारांच्या मागे असलेल्या मुलांची छायाचित्रं समोर आली तेव्हा या कायद्याबाबत वाद वाढला. या फोटोंना पाहून मुलांना सांभाळणाऱ्या केंद्रांची तुलना छळ छावण्यांशी झाली. अमेरिकी सरकारच्या आकडेवारीनुसार 5 मे ते 9 जून दरम्यान तब्बल 2342 मुलं त्यांच्या आईवडिलांपासून वेगळी झाली आहेत. हेही वाचलंत का? (बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम, यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


تعيش الخفافيش على كوكبنا منذ أكثر من 50 مليون سنة يهبط الدكتور بورغاريل، بعد أن يرتدي كمامته وملابسه الوقائية وثلاثة أزواج من القفازات، في الظلام ويلج ممرات الكهوف الضيقة. يشم رائحة الخفافيش المميزة في كل مكان، ويدوس بقدميه على طبقات كثيرة من براز هذه الحيوانات المكدسة على أرض الكهف كما لو أنه يمشي على ثلج سقط حديثا من السماء. وبين الفينة والأخرى، يستيقظ خفاش من نومه، ويطير خائفا من مقدم الدكتور بورغاريل. يطلق سكان هذه المنطقة في زيمبابوي على الخفافيش لقب "التنينات الطائرة" أو "الجرذان الطائرة" أو، ببساطة، "الأشرار". فالحقائق المحيطة بالخفافيش هنا، كما في شتى أرجاء العالم، غير مفهومة إلى حد بعيد. أما بالنسبة للباحث في بيئة الحيوانات البرية بورغاريل، فالخفافيش كائنات جميلة ومدهشة في آن. ويقول العالم الفرنسي، "إنها كائنات مذهلة...إن الناس يخشون المجهول دائما". تعيش تجمعات كثيرة من الخفافيش في الكهوف ويعمل الدكتور بورغاريل متعقبا للفيروسات لدى معهد الأبحاث الفرنسي كيراد. وبالتعاون مع زملاء له في جامعة زيمبابوي، يقصد بورغاريل كهوف الخفافيش من أجل جمع عينات ونماذج من براز هذه الثديات الطائرة. وبعد عودتهم إلى مختبرهم، يعكف العلماء على استخلاص المواد الجينية من النماذج التي جمعوها ويقومون بفحص التسلسل الجيني للفيروسات التي تصيب الخفافيش. وقد اكتشفوا بالفعل أنواع متعددة من فيروسات كورونا في هذه العينات، من ضمنها فيروس ينتمي إلى نفس عائلة فيروسي سارس وكوفيد-19. وتعد البحوث الجارية في زيمبابوي جزءا من جهد عالمي يهدف إلى التحري عن أنواع الفيروسات التي تحملها الخفافيش وتركيباتها الجينية، والتوصل إلى الآليات التي تضمن الرد السريع على انتشار الأمراض بين البشر. تقول الدكتورة أليزابيث غوري التي تعمل في جامعة زيمبابوي، "يؤم السكان المحليون الأماكن التي تعيش فيها هذه الخفافيش من أجل جمع برازها لاستخدامه كسماد لمزروعاتهم. ولذا فمن الضروري بل الحيوي أن نتعرف على الجراثيم التي تحملها الخفافيش لأن لها القدرة على الانتقال إلى البشر". يرتدي العلماء معدات وقاية كاملة قبل ولوج الكهوف وقد أطلق خبراء في دراسة الخفافيش حملة تحمل عنوان "لا تلوموا الخفافيش"، الهدف منها نشر الوعي بين الناس وتبديد المخاوف والأساطير المحيطة بهذه الكائنات، والتي تهدد جهود المحافظة عليها. ويقول القائمون على الحملة إن الخفافيش من أقل الحيوانات فهما وتقييما في العالم. وتلام الخفافيش، وهي أهداف للكراهية والاضطهاد والتعصب الثقافي عبر العصور، على كثير من الشرور التي تصيب البشر. وقد تعززت هذه المخاوف والأساطير بعد تفشي وباء كوفيد-19 مؤخرا. حقائق حول الخفافيش المصدر: الهيئة الدولية لحماية الخفافيش لم يتمكن العلماء من تحديد المصدر الدقيق للفيروس الذي ما برح يفتك بالبشر في أجزاء كثيرة من العالم. ولكن الأغلبية الساحقة منهم متفقون على أنه (أي الفيروس) انتقل إلى البشر من أحدى الفصائل الحيوانية، والخفافيش على الأرجح. لا يعني هذا أن الخفافيش هي المسؤولة عن انتقال فيروس كورونا، بل أن تدخلنا المتزايد (كبشر) في حياة هذه الكائنات هو الذي يشكل أساس المشكلة. فمعظم تفشيات الأمراض والأوبئة الجديدة يمكن ربطها بالدمار الذي يسببه البشر للطبيعة. فعندما تزال الغابات والأحراش الطبيعية لتحويلها إلى مراعي أو مزارع لفول الصويا أو لتشييد الطرق والمجمعات السكنية، تُجبَر الحيوانات على العيش على مقربة من البشر والمواشي مما يتيح للفيروسات فرصا للانتقال من فصيلة إلى أخرى. ولكن ريكاردو روشا من جامعة بورتو في البرتغال يقول بهذا الصدد، "لا يمكن نفي الحقيقة القائلة إن الخفافيش، شأنها شأن الكثير من الحيوانات الأخرى، تمثل تهديدا حقيقيا للبشر كونها مضيفة لأمراض قد تكون خطيرة". ولكنه يشير إلى أنه عندما نأخذ في اعتبارنا التنوع الكبير لفصائل الخفافيش (حوالي 400 فصيلة أو أكثر) نستنتج أن عدد الفيروسات القادرة على الانتقال إلى البشر التي تحملها ليس أكثر من الفيروسات التي تحملها الفصائل الحيوانية الأخرى كالطيور والحيوانات المنزلية الأليفة والجرذان. خسرت جزيرة بورنيو 20 ألف ميل مربع من غاباتها منذ عام 2000 ويقدّر العلماء أن 3 من كل 4 من الأمراض المعدية المستجدة التي تصيب البشر تأتي من الحيوانات. وجاءنا تحذير في هذا السياق في عام 2002، عندما ظهر مرض غريب - أطلق عليه سارس - في الصين وتسبب في وفاة نحو 800 إنسان حول العالم. وفي عام 2017، تعرّف الباحثون على مستعمرة من خفافيش "حدوة الحصان" تعيش في كهوف نائية في إقليم يونان الصيني وفيها قطع جينية لفيروس سارس البشري. وحذروا في حينه من إمكانية ظهور مرض مشابه في المستقبل، وقد ثبت أن ما حذروا منه كان صوابا. ولكن بدل أن نلقي باللوم على فصيلة دون سواها، علينا إعادة النظر في علاقتنا بالعالم الطبيعي المحيط بنا، كما يقول الدكتور روشا، الذي يشير إلى أن الخفافيش تلعب دورا حيويا ومهما في المحافظة على عافية النظام البيئي وصحة الإنسان. فالخفافيش تكبح الحشرات التي تقتات على المحاصيل وتتلفها، وتعتمد النباتات التي تنمو في المناطق الاستوائية على هذه الحيوانات من أجل إتمام عمليات التلقيح. وتشمل هذه النباتات محاصيل الكاكاو والفانيلا وفاكهة الدوريان. وتقوم الخفافيش بنشر بذور أشجار الغابات المطيرة وتسهم بذلك في محاربة ظاهرة تغيّر المناخ. خفافيش تخرج من كهف جيري في المكسيك ويقول الدكتور ديفيد روبرتسون، من جامع كلاسكو في اسكتلندا، إنها ستكون "نتيجة مروعة" لو تمت شيطنة الخفافيش، لأن سبب انتشار الأمراض من الحيوانات إلى البشر ينتج بشكل أكبر عن غزو الإنسان للمناطق التي تعيش فيها هذه الحيوانات وليس العكس. ويقول إنه من المرجح أن تكون سلالات فيروس كورونا المسبب لكوفيد-19 موجودة في الخفافيش منذ عدة عقود، وكان لها القدرة على إصابة فصائل حيوانية أخرى في ذلك الحين. ووردت تقارير متفرقة تتحدث عن حملات تستهدف الخفافيش نتيجة لتفشي كوفيد-19، بما فيها عمليات لقتل هذه الحيوانات وذلك في بيرو والهند وأستراليا والصين وإندونيسيا. ويحذر العلماء من أن تصرفات فردية خاطئة قد تكون لها عواقب خطيرة للفصائل المهددة من الخفافيش، وقد تؤدي حتى إلى زيادة إمكانية انتشار الأمراض منها إلى البشر. تحمل بعض خفافيش الفواكه البذور وتنشرها في مساحات شاسعة يقول دوغلاس ماكفارلين، من جامعة كمبريدج، "إحدى مصادر القلق الحقيقية تتلخص في أن العديد من فصائل الخفافيش مهددة بالانقراض، ولذا فإن حالات قليلة ومتفرقة للتعامل معها بعنف قد تؤدي إلى وقوع أضرار لا يمكن معالجتها وأن يكون لها تأثيرات كارثية للأنظمة البيئية التي يعتمد عليها البشر". ومن المعروف أن الخفافيش ما لبثت تتعايش مع البشر لقرون طويلة في علاقة عادت بالخير للطرفين. ففي بلدة كويمبرا الجامعية في البرتغال، تحتل الخفافيش مكتبة تعود إلى القرن الـ 18 لأكثر من 300 سنة، اقتاتت خلالها على الحشرات التي كانت ستلتهم كتبها ومخطوطاتها. وإذا زرت تلك المكتبة عند الغسق، قد ترى الخفافيش وهي تطير من شبابيكها وتحلق فوق طرقات البلدة الضيقة المعبدة بالحجارة. يقول ريكاردو روشا إن علينا أن نتذكر أن الخفافيش تشكل جزءا أساسيا من الشبكات الطبيعية المعقدة التي تحافظ على عافية وصحة الأنظمة البيئية، ويضيف "إذا كان ينبغي علينا أن نفهم رسالة واحدة من هذه اللحظة البائسة من التاريخ، فهي أن الإساءة إلى الطبيعة وإصابتها بالأمراض تصيبنا نحن بالأمراض في نهاية المطاف".

अधूनमधून एखादा वटवाघूळ त्यांच्या दिशेने येत बाजूने उडत जायचं. झिम्बाब्वेच्या या परिसरात लोक वटवाघळांना पंखवाला ड्रॅगन, उडणारा उंदीर किंवा वाईट गोष्टींचं प्रतिक म्हणून संबोधतात. जगातील इतर ठिकाणांप्रमाणेच वटवाघळांबाबत इथं अनेक दंतकथा किंवा अंधश्रद्धा आहेत. पण इकोलॉजिस्ट डॉ. मॅथ्यू यांच्या दृष्टीने तो एक सुंदर आणि अद्भुत जीव आहे. डॉ. मॅथ्यू यांच्या मते, वटवाघूळ आकर्षक आहे. पण लोकांना त्याच्याबाबत माहिती नाही. लोक अनोळखी गोष्टींनाच जास्त घाबरतात. वटवाघूळ वाचवण्यासाठी मोहीम डॉ. मॅथ्यू सिराड येथील फ्रेंच रिसर्च इंस्टिट्यूटमध्ये विषाणूंवर संशोधन करत आहेत. युनिव्हर्सिटी ऑफ झिम्बाब्वेमध्ये आपल्या सहकाऱ्यांसोबत काम करताना ते वटवाघळांच्या गुहेत जातात. तिथं नमुने गोळा करून ते परत येतात. प्रयोगशाळेत या नमुन्यांचा अभ्यास केला जातो. शास्त्रज्ञांनी आतापर्यंत एकाच प्रजातींच्या वेगवेगळ्या कोरोना व्हायरसचा शोध लावला आहे. उदाहरणार्थ सार्स आणि कोव्हिड-19 चा व्हायरस. हे शोध जगभरात वटवाघळांमधून पसरणाऱ्या व्हायरसची आनुवंशिक बनावट आणि त्याचे गुणधर्म ओळखण्यासाठी केल्या जात असलेल्या प्रयोगांचा भाग आहेत. या विषाणूंच्या प्रसारावर तत्काळ प्रतिबंध घालण्यासाठी खबरदारीच्या दृष्टीकोनातून हे सर्व प्रयोग करण्यात येत आहेत. युनिव्हर्सिटी ऑफ झिम्बाब्वेच्या डॉ. एलिझाबेथ गोरी सांगतात, स्थानिक लोक नेहमी या वटवाघळांच्या ठिकाणी जात असतात. ते तिथून गुनाओ (एक प्रकारचं खत) गोळा करतात. शेतातील पीकांची वाढ होण्यासाठी या खतांचा उपयोग होतो. त्यामुळे नेमके कोणत्या प्रकारचे विषाणू वटवाघळांमधून माणसांमध्ये येऊ शकतात, हे समजून घेणं आपल्यासाठी महत्त्वाचं ठरतं. वटवाघळांवर काम संशोधन करत असलेल्या तज्ज्ञांनी 'वटवाघळांना दोष देऊ नका' नामक एक मोहीम सुरू केली आहे. वटवाघळांबाबत विनाकारण असलेली भीती आणि गूढ दूर करण्यासाठी त्यांनी हा पुढाकार घेतला आहे. खरं तर, वटवाघळांना सध्या संरक्षणाची गरज आहे, त्यामुळे या मोहिमेचं महत्त्व अधोरेखित आहे. जगात सर्वात कमी लेखण्यात आलेला, चुकीचा ठरवण्यात आलेला जीव म्हणजे वटवाघुळ, असं स्पष्ट मत गोरी नोंदवतात. वटवाघुळ गेल्या कित्येक वर्षांपासून सांस्कृतिक आणि सामाजिक दृष्टीने पूर्वग्रहांचा शिकार बनत आले आहेत. त्यांना मानवावर येणाऱ्या संकटासाठी जबाबदार धरलं जातं. कोरोना काळात तर ही भीती जास्तच वाढल्याचं दिसून येईल. वटवाघळांबाबत काही गोष्टी वटवाघुळ हा उडू शकणारा एकमेव सस्तन प्राणी आहे. कीडे खाणाऱ्या वटवाघळांमुळे अमेरिकेत शेतकऱ्यांचा प्रचंड फायदा होतो. तिथं वटवाघळांमुळे जवळपास साडेतीन अब्ज अमेरिकन डॉलर किमतीचं पीक सुरक्षित राहतं. झाडांच्या 500 हून अधिक प्रजाती परागकणांसाठी वटवाघळांवर अवलंबून आहेत. क्लायमेट चेंज, शिकार आणि इतर कारणांमुळे वटवाघळांच्या अस्तित्वाचा प्रश्न निर्माण झाला आहे. खरी समस्या जगभरात कोरोना व्हायरसने धुमाकूळ घातला आहे. हे नाकारता येणार नाही. अशा प्रकारचे व्हायरस प्राण्यांमधून मानवात येतात, किंबहुना वटवाघळातून मानवी शरीरात दाखल होतात, याबाबत शास्त्रज्ञांचं मोठ्या प्रमाणात एकमतही आहे. पण याचा अर्थ आपण विषाणूंच्या प्रसारासाठी वटवाघळांना दोष द्यावा, असं नाही. खरी समस्या मानवाने जंगली जनावरांच्या जगात केलेलं अतिक्रमण ही आहे. आजारांचं मूळ कारण मानवाकडून निसर्गाच्या होणाऱ्या नुकसानीमध्ये दडलेलं आहे. जंगल किंवा गवताळ प्रदेश माणून रस्ते बांधण्यासाठी, इतर बांधकामांसाठी किंवा शेतीसाठी करू लागला तर तिथं राहणारे जीव-जंतू मानवी जगात येण्यास प्रवृत्त केले जातील. ते सर्वप्रथम अन्नधान्याच्या शोधात शेतात-गोदामांमध्ये येतील. तिथून त्यांच्यातील विषाणू मानवी शरीरात दाखल होईल. पोर्तुगालमधील युनिव्हर्सिटी ऑफ पोर्टो येथील रिकार्डो रोचा सांगतात, "वटवाघूळ हा प्राणी इतर जनावरांप्रमाणेच रोगांचं वहन करू शकतो, ही गोष्ट नाकारता येणार नाही. आपण वटवाघळांचा बंदोबस्त करण्याच्या गोष्टी करतो. पण इतर पाळीव प्राणी, पक्षी यांच्यातून विषाणू संसर्गाचा धोकासुद्धा तितकाच असतो, हे विसरून चालणार नाही." दरवर्षी चारपैकी प्रत्येकी तीन संसर्गजन्य आजार प्राण्यांमधूनच मानवांमध्ये येतात, असा शास्त्रज्ञांचा अंदाज आहे. 2002 मध्ये चीनमध्ये एका गूढ आजाराचा धोका निर्माण झाला होता. त्याला सार्स असं नाव देण्यात आलं. या आजाराने जगभरात 800 जणांचा मृत्यू झाला होता. 2017 मध्ये संशोधकांना चीनच्या युनान प्रांतातील दुर्गम भागातील गुहांमध्ये वटवाघळांची वस्ती आढळून आली होती. या वटवाघळांमधूनच सार्स व्हायरसचा संसर्ग मानवामध्ये होतो. आगामी काळात अशाच प्रकारचा आजार पुन्हा एकदा पसरू शकतो, असा इशारासुद्धा संशोधकांनी त्यावेळी दिला होता. हा अंदाज नंतर खरा ठरल्याचं दिसून येईल. डॉ. रोचा यांच्या मते, "कोणत्याही एका किंवा दोन प्रजातींना दोष देण्याऐवजी आपण निसर्गासोबत आपल्या संबंधांबाबत आत्मपरिक्षण करण्याची गरज आहे." वटवाघुळ निसर्गाच्या परिसंस्थेतील एक महत्त्वाचा भाग आहे. मानवासाठी तो अत्यंत उपयोगी आहे, असं त्यांचं स्पष्ट मत आहे. वटवाघळांची गरज वटवाघूळ पिकांना नष्ट करणाऱ्या किटकांना खातात. परागकणांच्या देवाण-घेवाणीसाठी वटवाघूळ हे महत्त्वाचे ठरतात. यामुळे कोकोआ, व्हॅनिला आणि ड्यूरियन फळांच्या झाडांच्या प्रजनन प्रक्रियेत मदत होते. वटवाघुळ झाडांच्या बिया पर्जन्य वनांमध्ये, रानावनांत पसरवतात. ज्यामुळे जलवायू परिवर्तनाशी निपटण्यास मदत होते. युनिव्हर्सिटी ऑफ ग्लासगोचे डॉ. डेव्हिड रॉबर्टसन सांगतात, "वटवाघळांना खलनायक म्हणून पाहिल्यास आपल्यालाच गंभीर परिणाम भोगावे लागतील. जनावरांमधून मानवामध्ये आलेल्या विषाणूंसाठी मानवच जबाबदार आहे. मानवाने त्यांच्या जीवनात हस्तक्षेप केल्याने ते इथं दाखल झाले आहेत." कोरोनाच्या व्हायरस साथीनंतर भारतासह, चीन, ऑस्ट्रेलिया, पेरू आणि इंडोनेशिया यांच्यासारख्या देशांमध्ये वटवाघळांना लक्ष्य केल्याच्या बातम्या येऊ लागल्या आहेत. कोणतीही माहिती न घेता केलेल्या कारवाईमुळे वटवाघळांच्या अस्तित्वावर गदा येऊ शकते. यामुळे इतर विषाणू पसरण्याचा धोकासुद्धा वाढेल. युनिव्हर्सिटी ऑफ केंब्रिजचे डग्लस मॅकफेरलेन यांच्या मते, "वटवाघळांच्या अनेक प्रजाती विलुप्त होण्याच्या स्थितीत आहेत. वटवाघळाचं शेकडो वर्षांपासून मानवासोबत सहअस्तित्व आहे. याचा दोघांनाही लाभ झालेला आहे. त्यांच्या नष्ट होण्यामुळे मानवालासुद्धा गंभीर परिणामांना सामोरं जावं लागू शकतं." हे वाचलंत का? (बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम, यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


وقتل خاشقجي، الذي كان منتقدا بارزا للحكومة السعودية، داخل قنصلية بلاده في اسطنبول بأيدي فريق من العملاء السعوديين. وقال النائب العام السعودي إن القتل كان نتيجة "عملية مارقة" وأن 11 شخصا، لم يفصح عن أسمائهم، يحاكمون في القضية. وقال النائب العام السعودي الاثنين إن، سعود القحطاني، المستشار السابق في الديوان الملكي حُقق معه، لكن لم توجه إليه تهمة "بسبب قلة الأدلة"، وإن العسيري وجهت إليه تهمة ولكن أخلي سبيله لقلة الأدلة. كما برئ القنصل السعودي في اسطنبول محمد العتيبي. مواضيع قد تهمك نهاية ردود فعل وصفت تركيا الأحكام التي أعلنت عنها السعودية بأنها أبعد ما تكون عن تحقيق العدالة، ودعت أنقرة السلطات السعودية إلى التعاون القضائي. وقال المتحدث باسم وزارة الخارجية، حامي أقصوي، في بيان "الأحكام المعلنة اليوم ... بعيدة عن تحقيق توقعات بلادنا والمجتمع الدولي بكشف كل جوانب هذا القتل وتحقيق العدالة". وأضاف البيان أن هناك قصورا في العدالة، من مظاهره مصير جثة خاشقجي، وتصميم المحرضين على القتل، وعزم المتعاونين المحليين (إن وجد) على البقاء في الظلام. وطالب البيان "بكشف كل الحقائق المتعلقة بهذه الجريمة التي وقعت في بلدنا ... ويجب تحديد جميع المسؤولين والمحرضين ومعاقبتهم". وقال الأمين العام لمنظمة "مراسلون بلا حدود"، كريستوف دولوار، إن "العدالة لم تحترم" في قضية خاشقجي، بينما قالت منظمة العفو الدولية إن الحكم عبارة عن "تبرئة لا تحقق العدالة ولا تظهر الحقيقة". ما الذي قالته محققة الأمم المتحدة؟ وكتبت انييس كالامار المحامية التي شاركت في التحقيق المستقل الذي أجرته الأمم المتحدة في قتل خاشقجي، على حسابها على تويتر "وفقا لمصادري، قال النائب العام إنّ قتل خاشقجي كان بنية مسبقة، لكن ولي العهد قال إنه حادثة (...). فاحذروا إلى من استند القاضي". وكانت كالامار قد انتهت إلى أن قتل خاشقجي كان "إعداما خارج نطاق القضاء". وطالبت بالتحقيق مع ولي العهد السعودي، محمد بن سلمان في مقتل خاشقجي. المقررة الخاص كالامار في لقاء مع بي بي سي ونفى بن سلمان أي ضلوع له في العملية، لكنه قال في أكتوبر/تشرين الأول إنه يتحمل "المسؤولية كاملة باعتباره قائدا في السعودية، خاصة وأن القتل ارتكبه أفراد يعملون للحكومة السعودية". ذكرى مقتل خاشقجي:"بحماقة من قتله، خاشقجي أصبح أكثر تأثيرا" ذكرى مقتل خاشقجي: كيف تطورت كرة الثلج؟ وقالت منظمة هيومن رايتس ووتش لحقوق الإنسان، إن المحاكمة، التي جرت سرا، لا تساير المستويات الدولية، وإن السلطات السعودية "عرقلت إجراء مساءلة ذات مغزى". كيف قتل خاشقجي؟ شوهد خاشقجي، الذي كان في 59 من عمره، لآخر مرة وهو يدخل القنصلية السعودية في 2 أكتوبر/تشرين الأول 2018، للحصول على بعض الوثائق التي كان بحاجة إليها لإتمام زواجه من خطيبته خديجة جنكيز. وقالت المحققة الخاصة، كالامار، بعد أن استمعت إلى تسجيلات صوتية أعدتها الاستخبارات التركية ويدعى أنها للمحادثات التي تمت داخل القنصلية، إن خاشقجي "ذبح بوحشية" في ذلك اليوم. أحمد العسيري النائب السابق لرئيس المخابرات وكان نائب النائب العام السعودي، شلعان الشلعان، قد قال للصحفيين في نوفمبر/تشرين الثاني 2018 إن القاتل تلقى أمرا من رئيس "فريق المفاوضات"، الذي أرسله إلى اسطنبول نائب رئيس المخابرات لإحضار خاشقجي إلى المملكة، "بطريق الإقناع"، أو "بالقوة" إذا لم ينجح الإقناع. وانتهى المحققون إلى أن خاشقجي قيد بعد مقاومة وحقن بكمية كبيرة من المخدر، أدت إلى تلقيه جرعة زائدة تسببت في وفاته، بحسب ما قاله الشلعان. وأضاف أن الجثة قطعت بعد ذلك، وسلمت إلى "متعاون" محلي خارج القنصلية. وحتى الآن لم يعثر على الجثة. تحقيق لبي بي سي: شهادات عن انتهاكات في فندق ريتز بالسعودية وأصر الشلعان على أن الأمير محمد "لم يكن لديه أي علم بذلك". من المسؤول؟ قبض على 18 شخصا في السعودية، وطرد خمسة مسؤولين كبار في الحكومة، في التحقيق الذي تجريه المملكة في القضية. وكان من بين المسؤولين، نائب رئيس المخابرات السابق، أحمد العسيري، وسعود القحطاني، مستشار الديوان الملكي السابق. وفي يناير/كانون الثاني، مثل 11 شخصا أمام المحاكمة في محكمة في الرياض لعلاقتهم بالقتل، وطالبت النيابة العامة بإعدام خمسة منهم. ولم يكشف عن هوية المتهمين. ذكرى مقتل خاشقجي: التسجيلات السرية لمقتل الصحفي السعودي وقالت كالامار في يونيو/حزيران إن الخمسة الذين يواجهون حكم الإعدام هم: فهد شبيب البلوي، وتركي مصرف الشهري، ووليد عبد الله الشهري، وماهر عبد العزيز مطرب، وهو ضابط استخبارات قالت الولايات المتحدة إنه كان يعمل للقحطاني، ودكتور صلاح محمد الطبيجي، وهو طبيب شرعي يعمل في وزارة الداخلية. أما المتهمون الستة الآخرون فهم منصور عثمان أباحسين، ومحمد سعد الزهراني، ومصطفى محمد المدني، وسيف سعد القحطاني، ومفلح شايع المصلح، الذي قيل إنه كان من موظفي القنصلية، وأحمد العسيري، نائب رئيس المخابرات السابق. وبحسب المقابلات التي أجرتها كالامار، فإن محامي المتهمين قال في المحكمة إن المتهمين موظفون في الدولة، ولا يمكنهم مخالفة أوامر رؤسائهم.

मोहम्मद बिन सलमान यांच्या सौदी सरकारचे प्रखर टीकाकार म्हणून ओळखले जाणारे खाशोग्जी यांची 2 ऑक्टोबर 2018 रोजी इंस्तबूल येथील सौदी अरेबियाच्या दूतावासात हत्या झाली होती. सुरुवातीला ते बपत्ता असल्याच्या बातम्या बाहेर आल्या होत्या आणि त्यांचा कसून शोध घेतला जाऊ लागला. मात्र नंतर त्यांची हत्या झाल्याचा दाट संशय जिथे हा दूतावास आहे, त्या टर्कीच्या सरकारने व्यक्त केला होता. त्यानंतर झालेल्या तपासाअंती सौदीच्या काही एजंट्सनी त्यांची हत्या करून त्यांचा मृतदेह अॅसिडमध्ये टाकून संपवल्याचा खुलासा टर्कीच्या अधिकाऱ्यांनी केला होता. सौदीचे सरकारी वकिलांनी सांगितलं की त्यांची हत्या म्हणजे काही 'गुन्हगारांनी केलेलं ऑपरेशन' होतं. याप्रकरणी त्यांनी 11 लोकांविरुद्ध खटला भरला होता. संयुक्त राष्ट्राच्या एका तज्ज्ञांच्या मते ही "न्यायबाह्य हत्या" होती आणि त्यावर आलेला हा निकाल म्हणजे "न्यायाच्या अगदी विपरीत" असल्याचं म्हटलं आहे. या प्रकरणासाठी संयुक्त राष्ट्राने नियुक्त केलेल्या विशेष अधिकारी अॅग्नेस कॅलामार्ड यांनी सौदी राजकुमार मोहम्मद बिन सलमान यांच्या या हत्येतील भूमिकेची चौकशी करण्याची मागणी केली आहे. "यातून एक स्पष्ट होतं - ज्यांनी थेट मारलं, त्यांना तुम्ही मृत्युदंड दिला. पण ज्यांनी मारण्याचे आदेश दिले, त्या मास्टरमाइंड्सला चौकशी किंवा सुनावणीदरम्यान हातही लावण्यात आलेला नाही," असं अॅग्नेस यांनी ट्वीट केलं. रिपोर्टर्स विदाऊट बॉर्डर्स या माध्यम स्वातंत्र्य गटाच्या सेक्रेटरी जनरल ख्रिस्तोफ डेलॉयर म्हणाले, "सौदीनेच खाशोग्जींच्या खुनासाठी पाच जणांना मृत्युदंड देणं, याचा अर्थ असाही होऊ शकतो की त्यांनी कधी खरं काय ते सांगू नये, यासाठी त्यांना कायमचं शांत केलं जात असावं." सलमान यांच्यावर संशयाची सुई आल्यानंतर हे प्रकरण आंतरराष्ट्रीय पातळीवर गाजलं होतं. सलमान यांनी या हत्येमागे आपण नसल्याचं फेटाळलं होतं. मात्र ऑक्टोबरमध्ये ते म्हणाले होते की "सोदी अरेबियाचा नेते आपण या घटनेची पूर्ण जबाबदारी स्वीकारतो, कारण ही हत्या सरकारसाठी काम करणाऱ्यांनी केली होती." खाशोग्जी यांची कारकीर्द राजे सलमान यांच्यावर संशयाची सुई आल्यानंतर हे प्रकरण आंतरराष्ट्रीय पातळीवर गाजलं होतं. हेही वाचलंत का? (बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम, यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


أبل المُصنعة لهواتف أيفون تمثل حاليا حوالي أربعة في المئة من القيمة السوقية لجميع الشركات المدرجة في مؤشر ستاندرد آند بورز500 وجاء ذلك بعد أكثر من عامين بقليل على اجتيازها عتبة 700 مليار دولار. وارتفعت قيمة أسهم عملاق التكنولوجيا الذي يصنع هواتف آيفون بنسبة 33 في المئة هذا العام، وبنسبة حوالي 50 في المئة منذ انتخابات الرئاسة الأمريكية التي أجريت في نوفمبر/تشرين الثاني الماضي. وتمثل أبل الآن حوالي أربعة في المئة من القيمة السوقية لجميع الشركات المدرجة في مؤشر ستاندرد آند بورز500. وقال ريك ميكلر رئيس شركة "ليبرتي فيو كابيتال مانجمنت" بولاية نيوجيرسي إن "هذا يعكس مدى قوتها (أبل)". وأضاف: "بالنظر إلى أن لديها عددا محدودا من المنتجات، فإنها بالفعل سيطرت على هذا السوق بطريقة مماثلة لعدد قليل من الشركات، لقد استطاعت (أبل) أن تحافظ على هوامش (الأرباح) بالرغم من وجود الكثير من المنافسين"، بحسب ما نقلته وكالة رويترز. وقال الملياردير وارن بافيت، الذي تملك شركته بيركشاير هاثاواي حصة قيمتها حوالي 20 مليار دولار في أبل، هذا الأسبوع إنه أصبح أكثر ولعا بالشركة لأنه يمكنه "بسهولة للغاية تحديد" الموقع التنافسي لأبل و"من الذي يحاول ملاحقتها".

इतर कंपन्याही अॅपलच्या फार पाठीमागे नाहीत. गुगल ज्या कंपनीचा भाग आहे ती कंपनी म्हणजेच अल्फाबेटचं बाजारमूल्य लवकरच 900 अब्ज डॉलर होणार आहे. असंही म्हटलं जात आहे की शेअर मार्केटचे भाव आता यापेक्षा जास्त होणार नाहीत. त्याचा परिणाम अॅपलवर होऊ शकतो. पण तूर्तास तरी अॅपलनं इतिहास रचला आहे हे नक्की. हे पाहिलं का? (बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम, यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


سامارن بونان كان عضوا سابقا في البحرية التايلاندية وقال قائد القوات الخاصة التابعة للبحرية إن سامارن بونان وهو عضو سابق في البحرية التايلاندية كان ضمن فريق الإنقاذ في إقليم تشيانج راي وتوفي ليل الخميس بعد أن دخل الكهف لتوصيل إعانات ووضع اسطوانات الأكسجين على طريق خروج محتمل. ويواجه عمال الإنقاذ في تايلاند صعوبات كبيرة لدى سعيهم لمساعدة الأطفال العالقين مع مدربهم في كهف شمالي البلاد. ويتوقع أن تهطل أمطار غزيرة خلال أيام، وأن تصاحبها زيادة في منسوب المياه، وهو ما يمثل تهديدا لجهود الإنقاذ والظروف التي يعيش فيها الأطفال. وشهدت منطقة تشيانغ راي، شمالي تايلاند، على مدار الأيام القليلة الماضية فترة قصيرة من الطقس الجاف. وتعكف السلطات التايلاندية حاليا على بحث أفضل الطرق لإنقاذهم. أطفال الكهف في تايلاند: خيارات عملية انقاذهم وقال نارونغاسك أوسوتانكورن، حاكم منطقة تشيانغ راي، في مؤتمر صحفي، صباح الخميس: "كنا نسابق الزمن قبل أن نجدهم... والآن نسابق المياه". وأضاف أن المسؤولين في البحرية التايلاندية يقيّمون إمكانية طفو الأطفال على سطح المياه بعد ارتداء سترات نجاة. وأشار إلى أنه جرى تركيب عدد من الهواتف داخل الكهف، لكنها لم تصل حتى الآن إلى الأطفال كي يتمكنوا من الحديث مع أسرهم. وأرسل نوع جديد من الهواتف إلى الكهف بعدما تعطل عدد من الهواتف الأخرى أثناء نقلها في المياه. وفي حال توقفت الأمطار لفترة أطول، فقد يتمكن الأطفال من الخروج على أقدامهم من منطقة كهف ثام لوانغ أو الطفو على المياه بدلا من الاضطرار إلى الغوص. ويستغرق إجمالي الرحلة من مدخل الكهف إلى المنطقة التي يحاصر فيها الأطفال 11 ساعة، ست ساعات يستغرقها الدخول وخمس ساعات للعودة. ولا يستطيع أغلب الأطفال السباحة، ولذا سيكون من الضروري تعليمهم مهارات الغوص الأساسية إذا لم يتمكنوا من مغادرة الكهف مشيا أو طفوا.

अत्यंत धोकादायक वातावरणात लहान मुलांना डायव्हिंगचं प्रशिक्षण देत बचाव पथकाने ही धाडसी मोहीम सुफळ संपूर्ण केली. ही मुलं आणि प्रशिक्षक यांनी अनेक दिवस अन्नपाण्याविना काढले. त्यानंतर बचाव पथक त्यांच्यापर्यंत पोहोचले. मात्र सततच्या पावसामुळे गुहेतून या सगळ्यांची सुटका करणं अवघड होतं. मात्र थायलंड तसंच जगभरातल्या डायव्हर्सनी जीव धोक्यात घालून मुलांसह प्रशिक्षकांचा जीव वाचवला. हेही वाचलंत का? (बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम, यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)