وفي نهاية البرنامج الديني اليهودي، الذي ينخرط فيه الطلاب في أنشطة جماعية يومية وجها لوجه حول طاولة صغيرة لدراسة التلمود، أصيب 22 طفلا وثلاثة بالغين بالعدوى. وعندما عاد هؤلاء الطلاب لمنازلهم، انتشر الفيروس في بروكلين ومقاطعة روكلاند، ثم مقاطعة أوشن ومقاطعة أورانج، وأصيب إجمالا 3,502 شخصا على الأقل بالعدوى على مدى عام. وخلص العلماء إلى أن هذه الطريقة في الدراسة قد أسهمت في نشر فيروس النكاف. لكن المثير للاستغراب أن الصبي الذي نشر العدوى دون قصد قد تلقى جميع الجرعات المعززة من لقاح الثلاثي (الحصبة والنكاف والحصبة الألمانية). صحيح أن الصبي كانت لديه مناعة من المرض، إذ ظهرت عليه أعراض طفيفة نسبيا، إلا أنه كان حاملا للفيروس وناشرا للعدوى. وكشفت دراسة أن معظم اللقاحات لا تقي تماما من الإصابة بالعدوى، رغم أنها تمنع ظهور الأعراض. ولهذا فإن الأشخاص الذين تلقوا التطعيمات قد يحملون مسببات الأمراض وينشرونها دون أن يدروا. وربما أيضا يتسببون في تفشي جائحة. مناعة فعالة أو تعقيمية توفر اللقاحات نوعين من الحماية، يطلق على النوع الأول اسم "المناعة الفعالة"، بمعنى أن جهاز المناعة يكون قادرا على منع ظهور الأعراض الشديدة للمرض وحدوث المضاعفات، لكنه لا يمكنه منع مسببات المرض من دخول الجسم أو التكاثر في الخلايا. مواضيع قد تهمك نهاية والنوع الثاني يطلق عليه اسم "المناعة التعقيمية"، أي أن جهاز المناعة يكون قادرا على منع الإصابة بالعدوى تماما، حتى لو كانت غير مصحوبة بأعراض. لكن هذا النوع من الحماية نادرا ما تحققه اللقاحات. قد يتسبب الأشخاص الذين تلقوا التطعيمات في نشر مرض النكاف الذي تسبب في جوائح في العصر الفيكتوري فقد طُورت، على سبيل المثال، أنواع عديدة من اللقاحات المضادة لعشرات السلالات المختلفة من جراثيم النيسرية السحائية التي تسبب التهاب السحايا. وتمنع الأنواع الثلاثة من لقاح المكورات السحائية المتوفرة في الولايات المتحدة، ما يتراوح بين 85 و90 في المئة من حالات الإصابة بالعدوى، في حين أن هناك أنواعا عديدة من هذه اللقاحات لا تقي من العدوى غير المصحوبة بأعراض. وقد تختبئ هذه الجراثيم الممرضة في الأنف أو أسفل الحلق وتنتقل إلى الآخرين عبر رذاذ العطس أو السعال أو التقبيل أو تقاسم السجائر أو الأدوات مع المصاب. وتقول كيث نيل، أستاذة فخرية لعلم الأوبئة بجامعة نوتنغهام: "إن فعالية اللقاحات المضادة للمكورات السحائية في منع انتقال العدوى تختلف تماما من نوع لآخر. لكن القليل من الأشخاص الذين يحملون الجراثيم الممرضة (في المجتمعات المحصنة) تظهر عليهم أعراض المرض لأنهم لديهم مناعة ضده". وقد يصاب أيضا الأشخاص الذين تلقوا تطعيمات السعال الديكي والالتهاب الكبدي من النوع ب والنكاف وأحيانا الإنفلونزا بالعدوى، لكن نادرا ما تظهر عليهم أعراض أو مضاعفات المرض. كيف تعمل المناعة التعقيمية خلافا للمناعة الفعالة التي تعتمد على كرات الدم البيضاء مثل الخلايا البائية (بي) والتائية (تي)، والأجسام المضادة، فإن المناعة التعقيمية تعتمد كليا على الأجسام المضادة المعادلة، التي ترتبط بسطح مسببات الأمراض من جراثيم أو فيروسات، في حالة غزو الجسم وتمنعها من دخول الخلايا. وفي حالة فيروس كورونا المستجد، ترتبط الأجسام المضادة المعادلة التي تعرفت على الفيروس بالبروتين السطحي الشائك على سطحه الذي يستخدمه لدخول الخلايا. ولتحقيق المناعة التعقيمية، تحفز اللقاحات إنتاج الأجسام المضادة المعادلة لمهاجمة أي جسيمات فيروسية تدخل الجسم. ما هو نوع الحماية الذي توفره لقاحات كورونا؟ حتى الآن، لم يقيم العلماء فعالية لقاحات كورونا المتوفرة بحسب قدرتها على منع انتقال العدوى، بل كان المعيار الرئيسي في تقييم فعاليتها هو مدى قدرتها على منع ظهور الأعراض. أعلنت إسرائيل عن تطعيم أكثر من نصف مواطنيها بنهاية يناير/كانون الثاني، ولهذا تتجه أنظار العلماء صوب إسرائيل لدراسة مدى تأثير اللقاحات على نقل العدوى وقد أثبتت دراسات بالفعل أن الأجسام المضادة التي ينتجها الجسم بعد الإصابة الطبيعية بمرض كوفيد-19 لا تمنع الإصابة بالعدوى مجددا. فقد خلصت دراسة بريطانية أجريت على العاملين بالرعاية الصحية إلى أن 17 في المئة من الأشخاص الذين كان لديهم أجسام مضادة للفيروس عند بداية الدراسة، أصيبوا بالعدوى للمرة الثانية. ومع أن نحو 66 في المئة من الأشخاص الذين أصيبوا للمرة الثانية بالفيروس لم تظهر عليهم أعراض، إلا أنهم من المحتمل أن ينقلوا العدوى للآخرين. لكن ثمة أدلة مبكرة تشير إلى أن بعض اللقاحات قد تكون قادرة على الحد من نقل العدوى بطرق عديدة، منها تقليل عدد الجزيئات الفيروسية في الجسم. وتقول نيل: "يفترض البعض أن اللقاحات ما دامت تمنع ظهور أعراض المرض، فإن عدد الفيروسات في الجسم سيكون أقل من المعتاد، ومن ثم ستقل احتمالات نقل العدوى، لكن هذا مجرد افتراض". ويجري الآن العلماء دراسات عن مدى تأثير اللقاحات على معدلات الإصابات في المناطق التي تلقت نسبة كبيرة من السكان فيها لقاحات كورونا. ففي دور الرعاية في بريطانيا، التي يحظى نزلاؤها بالأولوية في التطعيم، قد تتوقع أن تقل معدلات الإصابة بالمرض إذا كانت التطعيمات فعالة في منع انتقال العدوى. لكن نيل تنبه إلى أنه قد يكون من الصعب التمييز بين تأثير الحجر الصحي والتطعيم، فهل انخفضت معدلات الإصابة بسبب الحجر الصحي أم التطعيمات أم بسبب الاثنين معا؟ وسنستعرض فيما يلي المعلومات التي نعرفها حتى الآن عن فعالية اللقاحات المتوفرة حاليا في منع انتقال العدوى. لقاح أوكسفورد- أسترازينيكا خلصت دراسة أجريت على قرود المكاك الريسوسي لاختبار فعالية هذا اللقاح العام الماضي إلى أن لقاح أكسفورد- أسترازينيكا منع ظهور الأعراض الشديدة لمرض كوفيد-19، لكنه لم يحم القرود من الإصابة بالفيروس. وبالرغم من أن القرود التي تلقت اللقاح لم تكن أقل عرضة للإصابة بالعدوى من نظريتها التي لم تتلق اللقاح، إلا أن الباحثين عثروا على جزيئات فيروسية أقل في رئتيها مقارنة بنظريتها التي لم تتلق اللقاح. وخلص الباحثون إلى أن اللقاح قد لا يمنع انتقال العدوى لكنه يقلل كثيرا من حدة أعراض المرض. لكن في المرحلة الثالثة من التجارب السريرية التي أجريت على البشر، تلقى المشاركون جرعتين من لقاح كورونا أو اللقاح الوهمي، الذي كان في هذه الحالة اللقاح المضاد للمكورات السحائية. وجمع الباحثون من المشاركين عينات من الأنف والحلق أسبوعيا لمراقبة مدى فعالية اللقاح في منع العدوى. من الممكن الإصابة بسلالات معينة من البكتيريا التي تسبب التهاب السحايا حتى بعد تلقي اللقاح وتشير النتائج إلى أن اللقاح كان فعالا بنسبة 59 في المئة في منع الإصابة بالعدوى لدى المجموعة التي تلقت نصف جرعة وبعدها جرعة كاملة من اللقاح الحقيقي. وانخفضت هذه النسبة أربعة في المئة لدى المجموعة التي تلقت جرعتين كاملتين. ونشرت نتائج التجارب الأخيرة في الأول من فبراير/شباط، وخلص الباحثون إلى أن اللقاح حال دون إصابة 67 في المئة من المشاركين بالعدوى بعد جرعة واحدة كاملة، وهذا يدل على أنه يقلل احتمالات انتقال العدوى بنسبة كبيرة. لقاح فايزر- بيونتيك لا يمكن الجزم حتى الآن بأن لقاح فايزر-بيونتيك يقي الناس من الإصابة بالفيروس أو يمنع انتشاره. لكن في يناير/كانون الثاني، ذكر المدير التنفيذي لشركة فايزر، ألبرت بورلا، أن الدراسات التي أجريت على الحيوانات تؤكد أن اللقاح فعال بنسبة كبيرة في منع انتقال العدوى. وخلصت دراسة إسرائيلية إلى أن عدد الأجسام المضادة لدى 98 في المئة من أعضاء الفريق الطبي الذين تلقوا جرعتين من اللقاح كانت أعلى منها لدى الأشخاص الذين تعافوا من كوفيد-19. وتوقع رئيس الفريق أن هذه الاستجابة المناعية القوية قد تقي الناس من الإصابة بالفيروس أو نقل العدوى. وأشارت وزارة الصحة الإسرائيلية مؤخرا إلى أنه من أصل 715,425 شخصا تلقوا لقاح كورونا، تأكدت إصابة 317 شخصا فقط بالفيروس. وليس من المستبعد بالطبع أن تكون هذه النتيجة بسبب تأثير الحجر الصحي وليس اللقاح فحسب. لكن معدل الإصابة إجمالا، الذي يقدر بنسبة 0.04 في المئة، أقل بمراحل بالمقارنة بمناطق أخرى مثل إنجلترا، حيث قدر معدل الإصابة بالفيروس بنسبة 1.87 في المئة في يناير/كانون الأول الماضي. حتى الآن لم يقيم العلماء فعالية اللقاح المضاد لفيروس كورونا بناء على قدرته على منع انتقال العدوى وخلصت دراسة أخرى أجرتها هيئة الرعاية الصحية "مكابي" بإسرائيل إلى أنه من أصل 163 ألف شخص تلقوا جرعتين من اللقاح، أصيب 31 شخصا فقط بالفيروس. لقاح موديرنا مع أن الباحثين في تجارب لقاح موديرنا لم يركزوا على قدرة اللقاح على منع انتقال العدوى، إلا أن النتائج الأولية تشير إلى أن 14 مشاركا فقط تأكدت إصابتهم بكورونا بعد تلقي الجرعة الأولى من اللقاح، مقارنة ب38 شخصا من المشاركين في المجموعة التي تلقت لقاحا وهميا. وهذا يدل على أن اللقاح قد يمنع ثلثي حالات الإصابة بالعدوى غير المصحوبة بأعراض بعد جرعة واحدة. لقاح نوفافاكس بالرغم من أن اللقاح لم يجز بعد في أي مكان في العالم، ولم يثبت أنه يمنع الإصابة أو انتقال العدوى بين البشر، إلا أنه في نوفمبر/تشرين الثاني، ظهرت بعض النتائج المبشرة. إذ كشفت الشركة المطورة للقاح أنه نجح في منع انتشار الفيروس بنسبة 100 في المئة في الدراسات التي أجريت على قرود المكاك الريسوسي، بعد أن تلقت جرعة كافية من اللقاح. وهذا يعني أن لقاح نوفافاكس يعد واحدا من لقاحات قليلة حتى الآن تمنع الإصابة بالعدوى غير المصحوبة بأعراض بين الرئيسيات. وهذه النتائج مبشرة بسبب تشابه وظائف الجهاز التنفسي بين هذا النوع من القرود وبين البشر. مناعة جماعية غير مكتملة ستؤثر مدى فعالية اللقاحات في منع انتقال العدوى، على أمور عديدة، ليس فقط مدى استمرار تطبيق قواعد التباعد الاجتماعي، بل أيضا تحقيق المناعة الجماعية (مناعة القطيع). ويقول مايكل هيد، الزميل الباحث في الصحة العالمية بجامعة ساوثهامبتون: "إذا لم يمنع اللقاح انتقال العدوى بنسبة مئة في المئة، سيرتفع الحد الأدنى من الأشخاص المطلوب تطعيمهم لتحقيق المناعة الجماعية والقضاء على المرض". يتوقع العلماء أن يقل عدد حالات الإصابة المؤكدة بفيروس كورونا في دور الرعاية كلما زاد عدد الأشخاص الذين يتلقون اللقاح وتعرف المناعة الجماعية بأنها الحماية غير المباشرة التي يكتسبها سكان مجتمع ما من الأمراض المعدية عندما يكون عدد كاف من أفراده محصنين من المرض. ويعتمد الحد الأدنى من الأشخاص المطلوب تطعيمهم لتحقيق مناعة قطيع على عوامل عديدة، منها معدل تكاثر الفيروس، بمعنى عدد الحالات الجديدة التي يمكن لحالة مصابة واحدة نقل العدوى إليها. ويتفاوت هذا المعدل من مجتمع لآخر بحسب المنطقة الجغرافية التي تعيش فيها والقواعد المفروضة للحد من انتشار الفيروس، مثل الحجر الصحي. ولهذا لن يتمكن العلماء من وضع حد أدنى معين لتحقيق مناعة القطيع. لكن دراسة أشارت إلى أن تحقيق المناعة الجماعية في أحد المجتمعات سيتطلب تطعيم ما يتراوح بين 60 و72 في المئة من السكان، إذا كان اللقاح فعالا بنسبة 100 في المئة في منع انتقال العدوى، أو ما يتراوح بين 75 و90 في المئة من السكان إذا كان اللقاح فعالا بنسبة 80 في المئة في منع انتقال العدوى. لكن بعض العلماء لا يتوقعون القضاء على الفيروس تماما. بل إن الهدف الآن هو تقليل معدل انتقال العدوى إلى أدنى حد. ويقول هيد: "قد نشهد موجات تفشي لكوفيد-19 حتى بعد توزيع اللقاحات، لكنها ستكون في مناطق محددة ولن تنتشر عالميا". ويرى بعض العلماء أن التركيز على منع انتقال العدوى مجرد إهدار للوقت والجهد. ويبررون ذلك بالقول إنه حتى لو كان الشخص قادرا على نشر الفيروس، فبمجرد حصول نسبة كبيرة من السكان على اللقاح، سيكون معظم الناس محصنين من المرض. غير أن مسألة منع انتقال العدوى قد تمثل أهمية كبيرة للأشخاص الذين لا يمكنهم الحصول على اللقاح، كالحوامل والصغار أو المرضى. ولهذا حتى نتوصل إلى إجابة شافية، ربما يجدر بنا أن نضع في الاعتبار قصة الصبي الذي نشر عدوى النكاف في الولايات المتحدة، ونتظاهر بأننا لم نحصل على اللقاح. يمكنك قراءة الموضوع الأصلي على BBC Future

एका आठवड्यानंतर या मुलानं न्यूयॉर्कमधील सुलिव्हन काऊंटी इथं एका धार्मिक शिक्षणाच्या कार्यक्रमाला उपस्थिती लावली. त्यावेळी त्याला लाळेच्या ग्रंथीची एक गूढ अशी सूज निर्माण झाली. त्याला गालगुंड झाले होते. हा श्वसनाचा संसर्ग असल्याने हवेतील थेंबाद्वारे तो इतरत्र पसरला. या दरम्यान धार्मिक शिक्षणाचा कार्यक्रम सुरूच होता. या शिक्षण कार्यक्रमात दररोज 400 मुलं सहभागी होत होती. अनेक तास ते समोरासमोर बसून शिक्षण घेत होते. ऑर्थोडॉक्स ज्युईश पद्धतीचं हे शिक्षण असून, यात सहविद्यार्थी समोरासमोर बसतात. 'चवरुसा' असं त्यांना म्हणतात. या कार्यक्रमामुळे तीन प्रौढ लोकांसह 22 जणांना लागण झाली. मुलं या कार्यक्रमातून आपापल्या घरी परतल्यानंतर ब्रूकलीन आणि रॉकलँ काऊंटी, तसंच ओसियन काऊंटी आणि ऑरेंज काऊंट इथंही विषाणूचा प्रसार झाला. हा प्रसार जवळपास वर्षभर सुरू राहिला आणि यात 3 हजार 502 जणांना या आजाराची लागण झाली. या सर्व प्रकाराचं शास्त्रज्ञांनी ज्यावेळी विश्लेषण केलं, तेव्हा त्यांनी सांगितलं की, चवरुसा शिक्षण पद्धती गालगुंडाच्या विषाणूचा प्रसार होण्यास कारणीभूत ठरली. या प्रकरणातील आश्चर्याची गोष्ट म्हणजे, यातील जो 'सुपर-स्प्रेडर' होता, त्यानं MMR (गोवर, गालगुंड आणि रुबेला) लस घेतली होती. त्यामुळे त्याच्यात काही प्रमाणात रोगप्रतिकारकशक्ती निर्माण झाली होती आणि त्यामुळेच इतर मुलांच्या तुलनेत त्याच्यात कोणतीही लक्षण दिसली नाहीत, तसंच त्याला तब्येतीत कुठले अडथळेही दिसले नाहीत. मात्र, विषाणू त्याच्या शरीरात होते आणि ते त्याच्यामार्फत इतरांपर्यंत पसरत होतेच. किंबहुना, बहुतांश लशी लक्षणं अदृश्य करतात, मात्र संसर्गापासून पूर्णपणे सुरक्षा करत नाहीत. याचा परिणाम असा होतो की, लोक अनावधनाने विषाणू शरीरातून पसरवतात. बऱ्याचदा यामुळेच साथीच्या रोगाला सुरुवात होते. 'प्रभावी' आणि 'निर्जंतुकीकरण' रोगप्रतिकारशक्ती लशीद्वारे दोन मुख्य प्रकारची प्रतिकारशक्ती मिळते. एक म्हणजे तथाकथित 'प्रभावी' प्रतिकारशक्ती, जी रोग गंभीर होण्यापासून रोखू शकते. मात्र, शरीरात प्रवेश करण्यापासून किंवा स्वत:च्या अधिक प्रती बनविण्यापासून रोखू शकत नाही. दुसरे म्हणजे 'निर्जंतुकीकरण रोग प्रतिकारशक्ती', जी संक्रमणास संपूर्णपणे रोखू शकते. तसंच, लक्षणं नसलेल्या आजारांनाही रोखू शकते. यातील दुसऱ्या प्रकारची लस बनवण्याकडे संशोधकांचा कल असतो. मात्र, नेहमीच ते साध्य होतं असं नाही. मेंदूज्वराचं उदाहरण घेऊया. Neisseria meningitidis या जीवाणूमुळे होणाऱ्या या आजारावर अनेक प्रकारच्या लशी उपलब्ध आहेत. US - MCV4, MPSV4 आणि MenB या तीन लशी तर 85-90 टक्क्यांपर्यंत हा आजार रोखू शकतात. मात्र, तरीही हे जीवणू लस घेतलेले लोक वाहून नेऊ शकतात, अशी शक्यता वर्तवण्यात येतेय. नाक किंवा घशाच्या मागील बाजूस हे जीवाणू लपतात. ज्यावेळी एखादी व्यक्ती शिंकते, खोकते, चुंबन घेते किंवा सिगरेट ओढते, तेव्हा ते इतरांपर्यंत प्रसारित होतात. युकेतील विद्यापीठातील काही विद्यार्थ्यांनी केलेल्या अभ्यासात असं आढळलं की, ज्या लोकांना या आजाराची बाधा झाली होती, त्यांना चार आठवड्यानंतर लस घेतल्यानंतर काहीच परिणाम जाणवला नाही. Meningitidis लशीचे दोन वेगवेगळे परिणाम दिसू शकतात, असं नॉटिंगहॅम विद्यापीठातील साथीच्या रोगांसंदर्भातील विभागाचे प्राध्यापक केईथ नील म्हणतात. ते पुढे म्हणतात, "लागण झालेल्या फार कमी लोकांमधील जंतू कमी होतात. कारण त्यांच्यात रोगप्रतिकारशक्ती असते."जरी तुम्ही लस घेतली असाल तरीही पर्टुसीस, हिपॅटायटीस, गालगुंड, इन्फ्ल्यूएंझा यांची लागण होण्याची शक्यता आहे. मात्र, या आजारांची गंभीर लक्षणं निर्माण होण्यापासून, रुग्णालयात भरती होण्यापासून या लशी रोखण्यास परिणामकारक ठरतात. निर्जंतुकीकरण प्रतिकारशक्ती कशी काम करते? एखादी परिणामकारक रोगप्रतिकारशक्ती साधारणत: पांढऱ्या पेशींचं संयोजन पुरवते - त्यात बी आणि टी पेशींचा समावेश असतो - तेही अँटी-बॉडीसह. निर्जंतुकीकरण प्रतिकारशक्ती ही या सगळ्यानंतरची गोष्ट आहे. या अँटीबॉडी बाह्य भागावर चिकटून असतात आणि नाक, घसा किंवा फुफ्फुसांशी संपर्क होण्यापासून रोखतात. एकूणच शरीराची सुरक्षा करतात. कोव्हिड-19 च्याबाबतीत सांगायचं तर, विषाणूची ओळख पटवणार्‍या अँटीबॉडीज निष्प्रभाषित केल्याने त्याच्या पृष्ठभागावरील स्पाइक प्रोटीनशी संबंध जोडला जातो, ज्याचा उपयोग पेशींमध्ये प्रवेश करण्यासाठी होतो. निर्जंतुकीकरण रोग प्रतिकारशक्ती प्राप्त करण्यासाठी, शरीरात प्रवेश करणारे कोणत्याही विषाणूचे कण पकडण्यासाठी आणि त्यांना ताबडतोब नष्ट करण्यासाठी लशींनी पुरेशा अँटीबॉडीना प्रोत्साहन देणं आवश्यक आहे. कोव्हिड-19 ची लस कोणत्या प्रकारची प्रतिकारशक्ती निर्माण करते? अगदी थोडक्यात सांगायचं, तर आम्हाला काहीच माहित नाही. कारण हे अजून खूप नवीन आहे, असं नील सांगतात. आतापर्यंत कोरोनावरील ज्या उपलब्ध लशी आहेत, त्या घेतल्यानंतर विषाणू पसरू शकतो की नाही, याबाबत कुठलीच चाचणी घेण्यात आली नाहीय. अशी क्षमता तपासण्यापेक्षा लक्षणं विकसती होण्यापासून या लशी रोखू शकतात की नाही, हे पाहिले गेले. याचा अर्थ आम्ही आमचं लक्ष अधिक व्यवहारिकरित्या ठेवतो, असं प्राध्यापक डॅनी अल्टमन म्हणतात. ते इम्पेरियल कॉलेज लंडनमध्ये इम्युनोलॉजीचे प्राध्यापक आहेत. शास्त्रज्ञांना आधीच माहित होते की, कोव्हिड-19 च्या नैसर्गिक संसर्गानंतर लोकांमध्ये विकसित होणाऱ्या अँटीबॉडीमुळे नेहमीच पुन्हा संसर्गापासून रोखलं जाऊ शकत नाही. ब्रिटीश हेल्थकेअर वर्कर्सच्या एका अभ्यासात असं समोर आलं की, ज्यांच्यात आधीपासूनच - बहुधा पहिल्यांदा लागण झाल्यानंतर - अँटिबॉडी असलेल्यांपैकी 17 टक्के जणांना पुन्हा लागण झाली. यातील जवळपास 66 टक्के लोक लक्षणविरहित होते. म्हणजेच, इतरांपर्यंत विषाणू पसरवण्यास लक्षणं असण्याचीच आवश्यकता आहे, असं नाही. "या प्रकारच्या विषाणूसाठी मला वाटतं लशीबाबत जास्त विचारण होतेय. पण हे अत्यंत कठीण आहे," असं अल्टमन म्हणतात. सुदैवाने, या गोष्टीचा हा शेवट नाही. नुकतेच काही संकेत मिळालेत की, काही लशी विषाणू पूर्णपणे नष्ट करू शकत नसल्या, तरी संक्रमण रोखू शकतात. हे करण्याचा एक मार्ग म्हणजे लोकांच्या शरीरातील विषारी कणांची संख्या कमी करणे. "याचा अर्थ असा की, जर लशीमुळे लोक कमी आजारी पडत असतील, जर कमी विषाणू निर्माण होत असतील आणि त्यामुळे कमी संसर्ग होत असेल, अर्थात ही एक थिअरीच आहे," असे नील सांगतात. निर्जंतुकीकरण प्रतिकारशक्ती सिद्ध करणं फार कठीण आहे. अनेक वैद्यकीय चाचण्यांमध्ये लस घेतल्यानंतर विषाणूचा प्रसार थांबू शकतो का, हे तपासलं नसल्यानं शास्त्रज्ञ आता हे पाहत आहेत की, जिथं मोठ्या प्रमाणात लस वितरित केली गेली, तिथं किती संसर्ग झाला याची तपासणी केली जातेय. "मात्र, नेमकं समजणं कठीण आहे, कारण इथं दोन गोष्टी आहेत. एक लॉकडाऊन आणि दुसरी लस. या दोन्ही गोष्टींना वेगळं करणं अशक्य आहे. मग हे लशीमुळे झालं? की लॉकडाऊन? की या दोन्हींच्या संयोजनातून?" असे प्रश्न नील उपस्थित करतात. आपण लसनिहाय क्षमता पाहूया. कुठलाही गोंधळ टाळण्यासाठी या माहितीत लक्षणांपासून वाचण्याची किंवा संरक्षणाची कोणतीही माहिती यात समाविष्ट केली नाहीय. ऑक्सफर्ड-अॅस्ट्राझेन्का गेल्यावर्षी जुलै महिन्यात या लशीची Rhesus macaque या माकडावर चाचणी करण्यात आली. या माकडाचे फुफ्फुस मानवासारखे आहे. या चाचणीतून काही आशादायी निकाल हाती आले. या माकडाला गंभीर आजारापासून वाचवता आले, मात्र कोरोनाची लागण होण्यापासून रोखता आलं नाही. लस टोचलेली माकडं तितकेच संक्रमित होण्याची क्षमता बाळगून होते, जितकी ज्यांना लसी टोचली नाही ते होते. फक्त फुफ्फुसातील विषारी कणांचे प्रमाण कमी-जास्त आढळले. लेखकाने असे नमूद केले की, लस आजाराचा संसर्ग रोखू शकत नाही. मात्र, आजाराच्या लक्षणांमध्ये घट होऊ शकते. आता आपण तिसऱ्या टप्प्याकडे वळूया. तिसऱ्या टप्प्यातील चाचण्या पाहता, हे चित्र अधिक गुंतागुंतीचे होते. ऑक्सफर्ड-एस्ट्राजेनेका लशीच्या चाचणीत सहभागी झालेल्यांना केवळ नवीन लस आणि प्लेसबो असे दोन इंजेक्शन देण्यात आले नव्हते, तर मेनिंजायटीस लस आणि काही आठवड्यांनंतर काही लक्षणं आढळली की नाही हे शोधून काढले गेले. या चाचण्यांमध्ये प्रत्येक आठवड्यात नाक आणि घशातील स्वॅब घेण्यात आले. याद्वारे लक्षणविरहित संसर्ग तपासले गेले. जानेवारी 2021 रोजी प्रकाशित झालेल्या या चाचण्याच्या निकालानुसार, ज्यांना लशीचा अर्धा डोस देण्यात आला आहे, ते विषाणू संक्रमित करण्यापासून रोखण्यात 59 टक्के यशस्वी झाले. ज्यांना दोन पूर्ण डोस देण्यात आले, त्यांच्यात हाच टक्का चारपर्यंत खाली कोसळला. मात्र, या अभ्यासात लोकांच्या फुफ्फुसात विषाणूच्या कणांचा काही परिणाम झाला का, हे तपासले गेले नाही. लशीचा अर्धा डोस घेणाऱ्यांमध्ये संसर्गबाबतची आकडेवारी आशादायी दिसली. मात्र, याला पुष्टी देण्यासाठी पुढील आकडेवारी आवश्यक होती. प्री-प्रिंटमध्ये 1 फेब्रुवारी रोजी प्रकाशित झालेल्या पेपर्समध्ये चाचण्यांमध्ये सहभागी झालेल्या लोकांचा अभ्यास करून काही गोष्टी मांडल्या आहेत. जे विषाणू शोधण्यासारखे आहेत, त्यांच्या आकडेवारीत एका डोसने 67 टक्क्यांनी घट झाल्याचे आढळले. "संक्रमण कमी करण्याची क्षमता असल्याचं" नमूद केलं गेलं. फायझर-बायोएनटेक फायझर-बायोएनटेक लस लोकांना कोरोना व्हायरस होण्यापासून रोखू शकते, असा कोणताही अंतिम पुरावा अद्याप नाही. मात्र, काही प्रारंभिक चिन्हे अशी आहेत की, ही लस संक्रमण रोखण्याचं काम करू शकेल. जानेवारीच्या सुरुवातीला फायजर लशीचे मुख्य कार्यकारी अधिकारी अल्बर्ट बोर्ला म्हणाले की, प्राण्यांवर करण्यात आलेल्या चाचण्यांमध्ये असे आढळून आले की, लस घेतल्यानंतर संक्रमण होत नाही. मात्र, मानुष्यावरील चाचण्यांमध्ये अद्याप हे सिद्ध झालेले नाही. एका इस्त्रायली सर्वेक्षणात असे आढळले की, लशीचे दोन डोस दिलेल्या 102 वैद्यकीय कर्मचार्‍यांपैकी केवळ दोनच जणांमध्ये अँटिबॉडी 'कमी' प्रमाणात विकसित झाल्या. इतर 98% लोकांमध्ये कोरोनाचा संसर्ग झालेल्या लोकांपेक्षा जास्त अँटिबॉडी होत्या. हे निकाल एका पत्रकाद्वारे प्रसिद्ध करण्यात आले होते. ज्यात अभ्यासाच्या प्रमुखांनी असे सांगितले आहे की, या रोगप्रतिकारकशक्तीमुळे लोकांना वाहक होण्यास किंवा रोगाचा प्रसार होण्यापासून रोखले जाऊ शकते. अर्थात, या परिणामांच्या विश्लेषणाविषयी सतर्कता बाळगण्याची आवश्यकता आहे. कारण एकतर नमुन्यांचा आकार कमी आहे आणि प्रतिष्ठित जर्नलमध्ये प्रकाशितही झाले नाहीय. अलीकडेच इस्रायलच्या आरोग्य मंत्रालयाने देशातील 10 लाख लोकांच्या आरोग्यसंबंधी नोंदी पाहिल्या आणि त्यांना असं आढळलं की, संपूर्ण लसीकरणानंतर एका आठवड्यात 7 लाख 15 हजार 425 जणांपैकी केवळ 317 जण कोरोना पॉझिटिव्ह आढळले. पुन्हा तेच की, ही काही वैद्यकीय चाचणी नव्हती, यात कुठलाही नियंत्रित गट नव्हता आणि लॉकडाऊनसारख्या गोष्टींमुळे निकाल कमीही असू शकतो, मात्र, संसर्गाचं प्रमाण लक्षणीयरित्या कमी होतं. मक्काबी हेल्थकेअर सर्व्हिस या राष्ट्रीय आरोग्य संस्थेच्या अभ्यासात असेच आशादायी निकाल आढळले. 1,63,000 लोकांपैकी केवळ 31 जणांना संसर्ग झाला. मॉडर्ना मॉडर्ना चाचणी ही लस संक्रमणास प्रतिबंध करते की नाही याकडे विशेष लक्ष दिलेले नसले तरी, सहभागींनी त्यांचा पहिला आणि दुसरा डोस घेण्यापूर्वी कोरोना संसर्गाची तपासणी केली गेली - म्हणजे या गटांमधील संक्रमणाच्या प्रमाणाची तुलना करणे शक्य होते. यात 14 लोक पहिल्या डोसनंतर पॉझिटिव्ह आढळले, तर प्लेसेबो घेतलेल्यांपैकी 38 जण पॉझिटिव्ह आढळले. यावरून असं आढळलं की, लक्षणविरहित लोकांपैकी दोन तृतीयांश लोकांना एका डोसनंतर संक्रमणापासून वाचवण्यात यश आलं. मात्र, या संशोधनाला काही मर्यादा होत्या. यात पॉझिटिव्ह आढळलेल्यांची संख्याही कमी होती. त्यामुळे हे पूर्णपणे अचूक आहे असं म्हणता येणार नाही. FDA समोर हे सादर केले गेले होते. मात्र, अद्याप याची समीक्षा झाली नाहीय. नोवाव्हॅक्स या लशीला अद्याप वापरासाठी जगात कुठेच परवानगी देण्यात आली नाहीय. तसंच, इतर लशींप्रमाणे या लशीतही अद्याप संक्रमण रोखण्याची व्यापक क्षमता दिसून आळेली नाही. मात्र, गेल्यावर्षी नोव्हेंबरमधील काही निकालांमध्ये शास्त्रज्ञांना काहीसं उत्सुकता निर्माण होणाऱ्या गोष्टी आढळल्या. कंपनीच्या दाव्यानुसार, rhesus macaques च्या अभ्यासानुसार विषाणूचा संपूर्ण प्रसार होण्यापासून रोखला गेला, जेव्हा त्यांना जास्त प्रमाणात डोस देण्यात आला. या परिणामांमुळे या लशीला एका विशिष्ट गटात समाविष्ट केलंय, ज्या लशी लक्षणविरहित संक्रमण पूर्ण रोखू शकतात. त्यामुळे याकडे आश्वासक म्हणून पाहिले जातंय. कारण rhesus macaques आणि मनुष्यात सारखीच श्वसन शरीरविज्ञान असतं. आता शास्त्रज्ञ लसीकरण केलेल्या मानवांमध्ये देखील निर्जंतुकीकरण प्रतिकारशक्ती मिळवू शकतात की नाही, या शोधाची वाट पाहत आहेत. अपूर्ण हर्ड इम्युनिटी दुर्दैवाने, विषाणूचा प्रसार रोखण्यासाठी केवळ लशीची क्षमता केवळ सोशल डिस्टंन्सिंगच्या नियमांवर अवलंबून नसेल, तर हर्ड इम्युनिटी (रोगप्रतिकारकशक्ती) चा परिणाम सुद्धा महत्त्वाचा आहे. "जर या लशींनी संक्रमण पूर्णपणे थांबवलं नाही, तर हर्ड इम्युनिटी वाढवण्यासाठी लसीकरणाची आवश्यकता निर्माण होईल," असं मायकल हेड सांगतात. हेड हे साउथॅम्प्टन विद्यापीठात जागतिक आरोग्यमध्ये वरिष्ठ रिसर्च फेलो आहेत. जे लोक पुरेसे रोगप्रतिकारक असतात, त्यांना संसर्गजन्य रोगांपासून अप्रत्यक्ष संरक्षण देण्यास हर्ड इम्युनिटीचा उपयोग होतो. अर्थात, यात अनेक गोष्टींचा समावेश होतो. आपण जगातल्या कुठल्या भागात राहतो, लॉकडाऊनची स्थिती काय आहे, या सगळ्यांचाही यात विचार होऊ शकतो. शास्त्रज्ञांना इतकं सारं माहीत असतानाही, हर्ड इम्युनिटीबाबत सर्वत्र लागू पडेल असं काही ठाम सांगता येत नाही. उदाहरणार्थ, एका आकडेवारीनुसार संक्रमण पूर्णपणे नष्ट करण्यासाठी 60-72 टक्के लोकसंख्येला इम्युनिटीची गरज आहे. मात्र, लस जर 80 टक्के परिणामकारक असेल, तर 75 आणि 90 टक्के लोकांना इम्युनिटीचा गरज असते. अनेक देशांच्या लसीकरणाच्या लक्ष्यापेक्षाही हे जास्त प्रमाण आहे. युकेत सप्टेंबरपर्यंत सर्व प्रौढ व्यक्तींना रोगप्रतिकारक करण्याचं ध्येय बाळगून आहे. म्हणजेच, जवळपास 6 कोटी साडेसात लाखांपैकी 5 कोटी एक लाख लोकांना रोगप्रतिकारक बनवण्याचा युकेचा प्रयत्न आहे. युकेच्या एकूण लोकसंख्येचपैकी 75 टक्के एवढी ही लोकसंख्या आहे. यावरून असा अंदाज लावला जाऊ शकतो की, देशातील प्रत्येक प्रौढ व्यक्तीचं लसीकरण आवश्यक असल्याचं ग्राह्य धरलं जात आहे. मात्र, तरीही अनेक शास्त्रज्ञांना वाटतंय की, कोरोनाचा विषाणू पूर्णपणे नष्ट केला जाऊ शकत नाही. त्यामुळे शक्य तितकं कोरोनाचं संक्रमण कमी करणं हेच ध्येय आहे. काही शास्त्रज्ञांचे म्हणणे आहे की, एकदा पुरेसे लोक लस घेतल्यानंतरही ते विषाणूचा प्रसार करण्यास सक्षम आहेत की नाही हे महत्त्वाचे नाही, तर प्रत्येकास प्रतिकारशक्ती मिळेल, हे महत्त्वाचे आहे. तथापि, ज्यांना लस देणं शक्य नाही, त्यांच्यासाठी हर्ड इम्युनिटीचा पर्याय चांगला वाटतो. म्हणजे, गरोदर असलेल्या महिला, लहान मुलं, आजारी व्यक्ती अशांचा यात समावेश होऊ शकतो. हे सर्व होईपर्यंत, आपण सुरुवातीला सांगितलेल्या 11 वर्षांच्या गालगुंड झालेल्या मुलाची गोष्ट लक्षात ठेवली पाहिजे. जरी लसीकरण झालं असलं तरी लसीकरण झालं नसल्यासारखंच वागावं आणि काळजी घ्यायला हवी. हे वाचलंत का? (बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम, यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.रोज रात्री8 वाजता फेसबुकवर बीबीसी मराठी न्यूज पानावर बीबीसी मराठी पॉडकास्ट नक्की पाहा.)


وأسفر الهجوم عن إصابة أكثر من 180 شخصا. ومن بين ضحايا التفجير نساء وأطفال. وأعلن تنظيم الدولة الإسلامية مسؤوليته عن الهجوم الانتحاري الذي وقع في منطقة غالبية سكانها من الشيعة. ونشر التنظيم بيانا قال فيه إن أحد مقاتليه فجر نفسه في "تجمع كبير"، في حين "فجر آخرون سيارة مفخخة" عند وصول خدمات النجدة. أكثر من 180 شخصا أصيبوا في التفجير وأدان الرئيس الأفغاني، أشرف غني، الهجوم ووصفه بـ "الهمجي". واتهم حركة طالبان "بتهيئة الساحة للإرهابيين". وقال في تغريدة عبر موقع التواصل الاجتماعي تويتر إنه دعا لاجتماع أمني "لمراجعة ومنع هذه الثغرات الأمنية". ونفت حركة طالبان علاقتها بالهجوم، وهو الأحدث ضمن تفجيرات وقعت في أفغانستان خلال الفترة الأخيرة. وأدان ذبيح الله مجاهد، المتحدث باسم الحركة الهجوم، وقال في رسالة نصية لوسائل الإعلام إنه "لا يوجد مبرر لعمليات القتل المتعمد واستهداف المدنيين من النساء والأطفال". وأكدت وزارة الداخلية الأفغانية حصيلة القتلى، وتُظهر صور الهجوم أشلاء القتلى وكراسي متناثرة في أرجاء القاعة. الأعراس في أفغانستان تضم مئات الحضور "لن أرى السعادة مجددا" وتضم الأعراس في أفغانستان عادة مئات الحاضرين، وينفصل فيها الرجال عن النساء. وقال العريس لوسائل الإعلام المحلية إنه وعائلته يعانون من "حالة صدمة وتعاني العروس من حالات إغماء متكررة. وتابع: "فقدت أخي وأصدقائي وأقاربي، لن أرى السعادة مجددا في حياتي، ولم أستطع حضور الجنازة لشعوري بالضعف الشديد، أعرف أن هذه ليست المأساة الأخيرة، وستستمر المعاناة في هذا البلد". كما قال والد العروس لوسائل الإعلام إن 14 فردا من عائلته قتلوا في التفجير. وذكر أحد الحضور أن الدخان "ملأ القاعة لمدة 20 دقيقة، وإن وأغلب الرجال سقطوا ما بين قتيل ومصاب". تنظيم الدولة الإسلامية نشر بيانا قال فيه إن سيارة مفخخة فُجرت عند وصول خدمات النجدة وقال شهود عيان لبي بي سي إن انتحاريا نفذ التفجير الذي وقع بقاعة مزدحمة بالرواد، وتظهر صور على مواقع التواصل الاجتماعي نساء يصرخن خارج القاعة. وقال المتحدث باسم وزارة الداخلية نصرت رحيمي إن هذه أكبر حصيلة قتلى لهجوم في أفغانستان منذ شهور. وفي وقت سابق من الشهر الحالي، قُتل 14 شخصا في تفجير ضخم أمام مركز للشرطة في كابول. وأعلنت حركة طالبان حينها مسؤوليتها عن التفجير. ويأتي ذلك على الرغم من التقارير التي تتحدث عن قرب الإعلان عن اتفاق سلام بعد محادثات بين الولايات المتحدة وطالبان.

रिसेप्शन हॉलमध्ये निमंत्रितांची गर्दी जमली होती. काल रात्री 10.40 ला लग्न समारंभात आत्मघातकी हल्ला झाला त्यात अनेक जणांचा मृत्यू झाला. काबूलमधल्या शिया बहुल भागात हा हल्ला करण्यात आला आहे. हा हल्ला घडवून आणला नसल्याचं तालिबाननं स्पष्ट केलं आहे. या हल्ल्याची जबाबदारी अजून कोणत्याही गटानं स्वीकारलेली नाही. अफगाणिस्तान आणि पाकिस्तानमधल्या शिया मुस्लिमांना तालिबान आणि आयएसनं टार्गेट केलं आहे. "हल्ल्यानंतर घटनास्थळी मी अनेक मृतदेह पाहिले," असं एका प्रत्यक्षदर्शीने सांगितलं. लग्नासाठी आलेले पाहुणे मोहम्मद फऱ्हाग यांनी सांगितलं, "पुरुष मंडळी जमलेल्या ठिकाणी हा हल्ला झाला. त्यानंतर प्रत्येक जण मोठ्यानं रडत बाहेर येत होता." "20 मिनिटांत संपूर्ण हॉलमध्ये धूर जमा झाला होता. पुरुष मंडळींमधील जवळपास सगळेच दगावल्याची शक्यता आहे. हल्ला होऊन 2 तास झाल्यानंतरही मृतदेह बाहेर काढण्याचं काम सुरू आहे," फऱ्हाग पुढे सांगतात. आत्मघाती हल्ले गेल्या काही दिवसांपासून अफगाणिस्तानमधल्या आत्मघाती हल्ल्यांमध्ये वाढ झाली आहे. याच महिन्यात काबुलमधल्या एका पोलीस चौकीवर हल्ला करण्यात आला होता. यात 14 जणांनी जीव गमावला होता. तसंच 150 हून अधिक जण जखमी झाले होते. तालिबाननं या हल्ल्याची जबाबदारी स्वीकारली होती. एकीकडे तालिबान आणि अमेरिका यांच्यामध्ये अफगाणिस्तानील युद्ध संपुष्टात आणण्याची चर्चा सुरू आहे. दुसरीकडे याप्रकारचे मोठमोठे हल्ले होत आहेत. अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रंप यांनी 16 ऑगस्टला ट्वीट केलं होतं की, "नुकतीच अफगाणिस्तान संदर्भातील बैठक संपवली. या बैठकीत विरोधकांतील बहुतेक जण कराराच्या बाजूनं दिसत आहेत." अमेरिका आणि तालिबान लवकरच शांती कराराची घोषणा करतील, असेही अहवाल आहेत. हे वाचलंत का? (बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम, यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


حصلت إيفلين على البراءة بعد أن قضت في السجن حوالي ثلاث سنوات من إجمالي حكم أولي بالسجن 30 سنة وأصرت إيفلين هرنانديز كروز طوال هذه الفترة على أنها بريئة من تهمة القتل العمد التي وجهتها إليها المحكمة، مؤكدة أنها لم تكن تعلم أنها حامل وأنها فقدت الوعي أثناء الولادة التي تمت في المرحاض. وكانت النيابة قد طالبت بتوقيع عقوبة بالسجن لمدة أربعين سنة على كروز أثناء إعادة المحاكمة. وشغلت هذه القضية الكثيرين على المستويين المحلي والدولي وسط مطالبات بتبرئة إيفلين من الاتهامات الموجهة إليها من قبل نشطاء حقوق المرأة. وتطبق السلفادور قوانين هي الأكثر صرامة ضد الإجهاض على مستوى العالم. وتجرم هذه القوانين الإجهاض تحت أي ظرف، وحال إدانة أي إمرأة بالإجهاض تكون عرضة لحكم بالسجن لمدة تتراوح بين سنتين وثماني سنوات. لكن في حالات كثيرة، من بينها حالة إيفلين، تتحول التهمة إلى القتل العمد التي تصل عقوبتها إلى 30 سنة على الأقل. وقالت هرنانديز: "الحمد لله، تحققت العدالة"، وذلك أثناء خروجها من قاعة المحكمة. وأضافت: "عاد لي مستقبلي، وسوف أستكمل دراستي وأمضى قُدُما لتحقيق أهدافي. أنا سعيدة بذلك"، وفقا لوكالة أنباء فرانس برس. تطالب جماعات حقوق المرأة في السلفادور بتخفيف عقوبة الإجهاض الأكثر صرامة حول العالم ماذا حدث؟ وقع الحادث لإيفلين في أبريل/ نيسان 2016 في مرحاض بيتها بمنطقة ريفية نائية في السلفادور. وفقدت وعيها بعد أن نزفت كمية كبيرة من الدم. وقالت والدة الشابة لبي بي سي، في ذلك الوقت، إن الشرطة جاءت إلى المستشفى التي نقلت ابنتها إليها لتلقي علاج طارئ. وقالت إيفلين، التي كانت في الثامنة عشرة من عمرها في ذلك الوقت، إنها لا تعرف إذا كان الجنين وُلد حيا أم ميتا، وإنها لو علمت بحملها لذهبت إلى الطبيب من أجل الفحص والرعاية. وأخبرت إيفلين المحكمة، أثناء المحاكمة الأولى، بأنها تعرضت للاغتصاب مرارا. وقال محاموها إنها كانت خائفة من إبلاغ الشرطة عن الاغتصاب، وإن مغتصبها ينتمي إلى إحدى العصابات المحلية. ولم يتمكن الأطباء من التأكد إذا ما كان الجنين قد مات في رحمها أم بعد ولادته. وقالت إيفلين إن الحمل اختلط عليها بآلام المعدة، كما اختلط عليها النزيف بالطمث. وقالت للمحكمة "لم أكن أريد قتل الجنين". لكن المحكمة رأت في يوليو/ تموز 2017 أن إيفلين كانت على علم بأنها حامل وأدانتها بتهمة القتل العمد وقضت بسجنها لثلاثين عاما. وفي فبراير/ شباط الماضي، قررت المحكمة الإفراج عن إيفلين بعد طعنها في الحكم الأول الصادر بالسجن لثلاثين سنة، وذلك حتى الانتهاء من إعادة المحاكمة. لماذا أُعيدت المحاكمة؟ أُعيدت المحاكمة بعد استئناف محامية إيفلين قرار المحكمة بسجن المتهمة 30 سنة استنادا إلى تقرير الطب الشرعي الذي أظهر أن الطفل مات نتيجة متلازمة "شفط العفي"، التي تتضمن استنشاق الجنين فضلاته، وهو ما يحدث أثناء الولادة أو بعد الولادة مباشرة. وقالت بيرثا ماريا ديليون، محامية هرنانديز، إن موكلتها لم تحاول إجهاض الجنين الذي كانت وفاته طبيعية، مؤكدة أنه "لم تكن هناك جريمة". واستندت المحكمة إلى "عدم وجود أدلة" على تهمة القتل العمد في فبراير/ شباط الماضي، مما سوغ إعادة المحاكمة أمام قاضي آخر وإطلاق سراح المتهمة حتى إعادة المحاكمة التي بدأت في يوليو/ تموز الماضي. قالت إيفلين إنهاتعرضت للاغتصاب على يد أحد أفراد عصابة محلية وقالت مورينا هيريرا، إحدى الداعمات لحق المرأة في اختيار الإجهاض، إن مطلب النيابة جاء "محزنا للغاية"، متهمة الإدعاء العام بأنه لم يأخذ بعين الاعتبار الظروف التي حدثت فيها الولادة والنزيف الحاد الذي عانت منه إيفلين. لماذا اكتسبت القضية هذه الأهمية؟ قالت منظمات حقوقية في السلفادور إن هناك 17 امرأة على الأقل داخل السجون بموجب قوانين الإجهاض الصارمة التي تطبقها البلاد. وعلى مدار السنوات العشرة الماضية، تمكن ناشطون في مجال حقوق المرأة من إطلاق سراح 30 إمرأة في السلفادور استنادا إلى مراجعات قانونية. تجدر الإشارة إلى أن إعادة محاكمة إيفلين هي القضية الأولى من هذا النوع التي تُحسم في عهد الرئيس السلفادوري نجيب بوكيلة، الذي تولى رئاسة البلاد في يونيو/ حزيران الماضي، والذي تأمل جماعات الدفاع عن حقوق المرأة في أن يتخذ موقفا أكثر تساهلا مع قضية الإجهاض. وأعلن الرئيس السلفادوري معارضته للإجهاض، لكنه أعرب عن تعاطفه مع النساء اللاتي تعانين من حالات الإجهاض، واللاتي تحوم حولهن الشبهات بعد ذلك. وقال بوكيلة، أثناء حملته الانتخابية: "إذا تعرضت امرأة مسكينة للإجهاض، تصبح عرضة للاشتباه في إجهاضها لنفسها. وهنا يقع ما يخل بالمساواة بين أفراد المجتمع."

एव्हलीन बीत्रिज एरनांदो क्रूज असं या 20 वर्षांच्या महिलेचं नाव आहे. बेकायदेशीर गर्भपाताच्या गुन्ह्याखाली झालेल्या या शिक्षेपैकी तिने तीन वर्षांचा कारावास भोगला आहे. तिनं गर्भारपणात कोणतीही काळजी न घेतल्यामुळं (अर्भकाची) हत्या केल्याचा आरोप तिच्यावर ठेवण्यात आला होता. पण गरोदर असल्याची आपल्याला कल्पना नव्हती, अशी तिनं आणि तिच्या वकिलांनी भूमिका मांडली होती. या खटल्याची पुन्हा सुनावणी होण्यासाठी प्रशासन याचिका दाखल करत असलं तरी या सुनावणीदरम्यान तिला घरी राहाण्याची परवानगी आज कोर्टाने दिली आहे. सुटका झाल्यानंतर सामाजिक कार्यकर्त्यांनी तुरुंगाच्या दाराजवळ एकत्र येऊन "Evelyn, you are not alone" (एव्हलिन तू एकटी नाहीस), अशा घोषणा दिल्या. 2016च्या एप्रिल महिन्यात एव्हलीन एरनांदोने तिच्या घरीच प्रसाधनगृहात एका बाळाला जन्म दिला. प्रसूतीच्या वेळी खूप रक्त वाहून गेल्यामुळे तिची शुद्ध हरपली आणि त्यातच तिच्या बाळही वाचू शकलं नाही. तिला रुग्णालयात दाखल करण्यात आल्यानंतर पोलीस आले, असं तिच्या आईने बीबीसीला सांगितलं. गरोदर असल्याची कल्पना असती तर मी डॉक्टरकडे गेले असते, एव्हलीनने सांगितलं. तिच्या पहिल्या चौकशीमध्ये "आपल्यावर वारंवार बलात्कार झाल्याचं" सांगितलं होतं. बलात्काराची तक्रार करू नये, यासाठी तिला धमकावण्यात आलं होतं, अशी बाजू तिच्या वकिलांनी मांडली होती. एरनांदोच्या गरोदरपणाचे सहा महिने पूर्ण झालेले होते. अधूनमधून रक्त जात असल्यामुळं ती मासिक पाळी असल्याचा समज झाला, त्यामुळे गरोदरपणाची लक्षणं आणि पोटदुखी, यामध्ये आपला गोंधळ झाल्याचा दावा तिनं केला. "मला माझ्या बाळाला मारायचं नव्हतं. गरोदर असल्याचं मला माहीतच नव्हतं," असं तिनं कोर्टात सांगितलं. पण तिच्या या दाव्यावर न्यायाधीशांचा विश्वास बसला नाही. तिचं मूल जन्मानंतर मृत झालं की आधीच मृत पावलं होतं, याच मुद्द्यावर खटल्यामध्ये सर्वाधिक भर देण्यात आला. मात्र संबंधित तज्ज्ञ ते निश्चित ठरवू शकले नाहीत. गरोदर असल्याचं आपल्याला माहिती नव्हतं, या तिच्या दाव्यावर न्यायाधीशांचा विश्वास बसला नाही. (प्रातिनिधिक छायाचित्र) 1956 साली तयार करण्यात आलेल्या दंडसंहितेनुसार एल सॅल्व्हाडोरमध्ये गर्भपाताला बेकायदेशीर ठरवण्यात आले आहे. यामुळे एल सॅल्व्हाडोरमध्ये विविध कारणांनी गर्भपात होऊन किंवा मृत बालकांचा जन्म झाल्याचे कारण देणाऱ्या अनेक महिलांना तुरुंगवास भोगावा लागला आहे. या कायद्यामुळे अजूनही किमान 20 महिला देशातील तुरुंगामध्ये आहेत, असं मानवाधिकार संघटनांचं म्हणणं आहे. पुनर्विचार याचिका आणि पुन्हा सुनावणी करायला लावून गेल्या दशकभरामध्ये 30 महिलांची सुटका करण्यात या संघटनांना यश आलं आहे. मानवाधिकार कार्यकर्ते अॅग्र्यूपेसिऑ स्योदादाना यांनी एरनांदोच्या सुटकेचं स्वागत केलं आहे. तसंच "तिला दोषी ठरवणारा कोणताही शास्त्रीय पुरावा नसल्याचं पुढील सुनावणीतील न्यायाधीशही मान्य करतील," अशी अपेक्षा त्यांनी व्यक्त केली. "एल सॅल्व्हाडोर हा महिलांसाठी सर्वांत जास्त असुरक्षित देशांपैकी एक" असल्याचं अम्नेस्टी इंटरनॅशनलने सांगितलं आहे. हेही वाचलंत का? (बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम, यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


مؤسس فيسبوك بمواجهة الكونغرس الأمريكي وقال زوكربيرغ "إنه سباق للتسلح. (الروس) سيستمرون في التحسن". وجاء هذا أثناء الإجابة على أسئلة متعلقة بفضيحة تسريب بيانات المستخدمين واستغلالها من جانب شركة كامبردج أناليتيكا. وكشف زوكربيرغ أيضا عن أن روبرت مولر، المحقق الخاص في التدخل الروسي المزعوم في انتخابات الرئاسة الأمريكية 2016، أجرى مقابلات مع عاملين في الشركة. وأوضح زوكربيرغ أنه لم يكن من بين من قابلهم مولر، لكنه أضاف "عملنا مع المحقق الخاص سري، وأريد التأكد من أنني لا أكشف أمرا سريا في لقاء مفتوح". وفي فبراير / شباط الماضي، اتهم مكتب مولر 13 شخصا روسيا بالتدخل في انتخابات الرئاسة الأمريكية، بالإضافة إلى ثلاث شركات روسية. وإحدى هذه الشركات هي "وكالة أبحاث الإنترنت". وبحسب لائحة الاتهامات فإن "هدفها الاستراتيجي زرع الفتنة في النظام السياسي الأمريكي". فضيحة كامبردج أناليتيكا أضرت بسمعة فيسبوك وسلطت الضوء على قدرته بشأن حماية بيانات مستخدميه وأعلن زوكربيرغ أن شركته تطور حاليا أدوات جديدة لتحديد الحسابات المزيفة في فيسبوك. وقال "هناك أناس في روسيا مهمتهم محاولة استغلال شبكتنا وأنظمة الإنترنت الأخرى أيضا. نحتاج للاستثمار في تحسين هذه الأدوات". وجاء استجواب زوكربيرغ أمام جلسة مشتركة لعدة لجان بمجلس الشيوخ الأمريكي، وذلك بعدما تم الكشف خلال الأسابيع القليلة الماضية عن أن شركة كامبردج أناليتيكا حصلت على معلومات من حسابات نحو 87 مليون مستخدم. وقيل إن تلك المعلومات استخدمت لمساندة حملة الرئيس الأمريكي دونالد ترامب إبان الانتخابات. ومن ضمن أقوال زوكربيرغ أمام الجلسة: ومع أول استراحة أثناء جلسة الاستماع ارتفعت أسهم فيسبوك في أسواق المال الأمريكية 5 في المئة، وهو ما يؤشر على الارتياح لأداء واعترافات زوكربيرغ. ما هي تفاصيل فضيحة كامبردج أناليتيكا؟ من المعروف ارتباط الشركة بالحملة الانتخابية للرئيس دونالد ترامب في 2016، وهناك مزاعم بأنها لعبت "دورا هاما" في فوز الرئيس بالانتخابات. لكن كامبردج أناليتيكا تقول إنها لم تستخدم أيا من البيانات التي حصلت عليها من فيسبوك في مساعدة أو دعم حملة ترامب. وحصلت الشركة على البيانات من تطبيق أسئلة نفسية وشخصية طوره الأكاديمي "ألكسندر كوغان"، وجمع التطبيق معلومات من يستخدمونه على فيسبوك ومعلومات أصدقائهم ومتابعيهم على الموقع، بحسب ما كشفته تحقيقات صحفية. وأشارت التحقيقات إلى أن كوغان باع ما لديه من معلومات وبيانات إلى كامبردج أناليتيكا. وألقت فيسبوك باللوم على كوغان، وقالت إنه رغم حصوله على موافقة المستخدمين للدخول إلى بياناتهم للمشاركة في التطبيق الخاص به، إلا أنه أساء استغلال هذه البيانات وباعها مخالفا سياسة الشركة. ومن جهتها، حملت كامبردج أناليتيكا كوغان المسؤولية أيضا، وقالت إنها لم تكن على علم بأن المعلومات تم الحصول عليها بصورة غير صحيحة. وأثناء جلسة استماع زوكربيرغ قالت شركة كامبردج على حسابها الرسمي على تويتر إنها "طلبت من محاميها مخاطبة وسائل الإعلام التي تغطي القضية وتحذيرهم من تكرار المزاعم السابقة والتعامل معها كحقائق". وقبل ساعات من جلسة الاستماع، كشف فيسبوك أيضا عن أن رسائل خاصة من 1500 مستخدم تم تضمينها في جمع البيانات.

Highlights from Mark Zuckerberg's day on Capitol Hill अमेरिकी संसदेच्या समितीसमोर त्यांची आज चौकशी झाली. त्यावेळी त्यांनी वेगवेगळ्या मुद्द्यांवर स्पष्टीकरण दिलं. भारताबाबत काय बोलले झुकरबर्ग? यावेळी मार्क झुकरबर्ग यांना अमेरिकी खासदार मिसेस फिनस्टिन यांनी भारतासंदर्भात देखील प्रश्न विचारला. अमेरिकी निवडणुकांमध्ये परकीय शक्तींचा हस्तक्षेप होणार नाही याची काळजी घेण्यासाठी फेसबुक काय करत आहे, असा सवाल त्यांनी उपस्थित केला. त्यावेळी 2018 मध्ये फेसबुक समोरची ही सर्वांत मोठी प्राथिकता असल्याचं झुकरबर्ग यांनी सांगितलं. "यंदाचं वर्ष फक्त अमेरिकेसाठी नाहीच तर जगभरात निवडणुकांसाठी महत्त्वाचं आहे. भारत, ब्राझिल, मॅक्सिको, पाकिस्तान आणि हंगेरी या सर्व देशांसाठी हे वर्ष निवडणुकांचं आहे. या देशांमधल्या निवडणुकांच महत्त्व कायम रहावं, तसंच त्यात कुठलीही बाधा येणार नाही यासाठी संपूर्ण काळजी घेऊ," असं स्पष्टीकरण झुकरबर्ग यांनी दिलं आहे. पाहा व्हीडिओ : फेसबुक तुमच्या डेटाचं करतं तरी काय? त्यावर मिसेस फिनस्टिन यांनी नेमकी काय पावलं यासाठी उचलली जातील असा उपप्रश्न केला. त्याच उत्तर देताना फेक अकाउंट्सची ओळख पटण्यासाठी आखणी प्रयत्न केले जातील. तसंच चिथावणीखोर वक्तव्य आणि लिखाणाबाबतसुद्धा सतर्कता बाळगली जाईल असं त्यांनी स्पष्ट केलं. रशियावर फोडलं खापर "ही 'आर्म्स रेस' आहे. यात सतत काहीतरी चांगलं मिळवण्याचा प्रयत्न करत आहोत," असं ते यावेळी म्हणाले. केंब्रिज अॅनालिटिका डेटा लीक प्रकरणाशी संबंधित प्रश्नांना झुकरबर्ग उत्तरं देत होते. 2016मध्ये अमेरिकेन राष्ट्राध्यक्षपदाच्या निवडणुकीसंबंधी रशियाच्या हस्तक्षेपप्रकरणी विशेष वकील रॉबर्ट म्यूलर तपास करत आहेत. यासाठी त्यांनी फेसबुक कर्मचाऱ्यांच्या मुलाखती घेतल्या होत्या, असंही झकेरबर्ग यांनी स्पष्ट केलं आहे. म्यूलर यांनी मुलाखती घेतलेल्या कर्मचाऱ्यांमध्ये आपला समावेश होत नाही, असं झुकरबर्ग यांनी म्हटलं आहे. "विशेष सल्लागारां सोबतचं आमचे कार्य गोपनीय आहे आणि मी खुल्या सत्रात ही गोपनीय माहिती उघड करणार नाही." 2016च्या निवडणुकीत हस्तक्षेप केल्याप्रकरणी म्यूलर यांच्या कार्यालयानं फेब्रुवारी महिन्यात 12 रशियन नागरिकांसह 3 रशियन कंपन्यांवर आरोपपत्र दाखल केलं होतं. यातली एक म्हणजे 'इंटरनेट रिसर्च एजन्सी' जिला काहीवेळा रशियन ट्रोल्सचं कुरण म्हणून ओळखलं जातं. या कंपनीनं अमेरिकन राजकीय यंत्रणेत मतभेद पेरण्याचं काम केल्याचं आरोपत्रात म्हणण्यात आलं आहे. बनावट खातं ओळखण्यासाठी कंपनी आता नवीन साधनं विकसित करत असल्याचं झुकरबर्ग यांनी सांगितलं आहे. "रशियात असे काही लोक आहेत ज्यांच काम आमच्या यंत्रणांचं शोषण करणं आहे," असं झुकरबर्ग म्हणाले. सुमारे 8.7 कोटी लोकांची माहिती केंब्रिज अनालिटिका या कंपनीनं लीक केल्याचं काही आठवड्यांपूर्वी समोर आलं होतं. यासंबंधीच्या प्रश्नांना उत्तरं देण्यासाठी झकेरबर्ग यूएस सिनेटच्या समितीसमोर हजर झाले होते. झुकरबर्ग काय म्हणाले? सुनावनीदरम्यानच्या पहिल्या ब्रेकपर्यंत फेसबुकच्या शेअर किमतीत जवळजवळ 5 % वाढ झाली होती. याचा अर्थ झुकरबर्ग यांच्या उत्तरांना बाजारानं अनुकूलता दर्शवली आहे. हे वाचलंत का? (बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम, यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


ويأتي ذلك في الوقت الذي أعلن فيه مدير منظمة الصحة العالمية أن العالم "يقترب من الوصول إلى أعلى معدل إصابة بالفيروس على الإطلاق" تم تسجيله. وسجلت الهند التي تعاني حاليا الموجة الثانية للوباء أكثر من 230 ألف حالة إصابة جديدة خلال يوم السبت فقط. وبلغ عدد حالات الإصابة بالفيروس على مستوى العالم منذ بداية الوباء ما يقرب من 140 مليون حالة إصابة. من جانبه حذر الأمين العام لمنظمة الصحة العالمية تيدروس أدهانوم غيبريسوس من أن "عدد حالات الإصابة وعدد الوفيات يتزايدان بشكل سريع ومثير للقلق". مواضيع قد تهمك نهاية وأضاف أنه "على المستوى العالمي شهدنا تضاعف عدد حالات الإصابة الأسبوعية خلال الشهرين الماضيين فقط". وحسب إحصاءات وكالة الأنباء الفرنسية، بلغ متوسط عدد الوفيات اليومي بسبب الوباء حول العالم 12 ألف حالة ورغم ذلك ربما لا تعكس البيانات الرسمية الأرقام الصحيحة لعدد الضحايا. ماذا يحدث في الهند؟ كانت الأمور في الهند تبدو تحت السيطرة حتى الأسابيع القليلة الماضية، إذ انفجر الوضع بشكل مفاجئ، وبعدما كان عدد حالات الإصابة اليومي يصل إلى نحو 20 ألف حالة خلال شهري يناير / كانون الثاني وفبراير / شباط الماضيين، وهو رقم منخفض نسبيا مقارنة بتعداد السكان الذي يتعدى 1.3 مليار شخص، أصبح عدد الإصابات اليومي يتخطى 234 ألف حالة خلال الأيام الثلاثة الماضية. وتعاني المستشفيات من انشغال الأسرة ونقص في إمدادات الأكسجين، وبالتالي يتم رفض دخول مصابين جدد. واتجهت بعض الأسر إلى السوق السوداء للحصول على الأدوية، ووجد برنامج وثائقي أعدته بي بي سي أن أسعار هذه الأدوية وصلت إلى 5 أضعاف سعرها الأصلي. وأعلنت الحكومة الهندية فرض قيود الإغلاق في العاصمة دلهي وعدد من الولايات، في محاولة لوقف تفشي الوباء في الموجة الثانية. ورغم ذلك هناك مخاوف كبرى بسبب احتفالات مهرجان (كومبا ميلا) التي تتواصل بحضور ملايين الهندوس، وهو مهرجان ديني سنوي، وتخشى السلطات من أن يقوم المشاركون بنقل الوباء إلى ولاياتهم ومنازلهم عندما ينتهي المهرجان. وعثرت السلطات على 1600 مصاب خلال الأسبوع الماضي بين المشاركين في المهرجان الذي يقام في ولاية أوتراخاند شمالي البلاد، وانتشرت صور على شبكات التواصل الاجتماعي تظهر الآلاف يتجمعون بشكل لا يراعي الإجراءات الصحية على ضفاف نهر الغانج.

जगभरात कोरोनामुळे आतापर्यंत 9 लाख 40 हजारहून अधिक जणांचा मृत्यू झाला आहे. कोरोनाचा सर्वाधिक प्रसार अमेरिका, ब्राझील आणि भारत या तीन देशात झाला आहे. मात्र, युरोपमध्ये कोरोनाची पुन्हा लाट येण्याची शक्यता आहे. कोरोनाच्या पार्श्वभूमीवर यूकेमध्ये पुन्हा काटेकोर नियमांसाठी पावलं उचलली जात आहेत. कोरोनाची दुसरी लाट रोखण्यासाठी कमी कालावधीसाठी बंधनं घातली जातील. दुसरीकडे, इस्रायलमध्ये पुन्हा देशव्यापी लॉकडाऊन जाहीर करण्यात आलाय. विकसित देशांपैकी इस्रायल पुन्हा लॉकडाऊन जाहीर करणारा दुसरा देश ठरलाय. कुठल्या देशाला सर्वाधिक फटका? कोरोनाची जगभरातील सध्याची आकडेवारी पाहता, अमेरिकेत सर्वाधिक रुग्ण आहेत. 60 लाखांपेक्षा अधिक रुग्ण एकट्या अमेरिकेत असून, 1 लाख 97 हजारहून अधिक जणांचा मृत्यू झाला आहे. अमेरिकेतील जुलैपर्यंतची आकडेवारी पाहात, गेल्या दीड महिन्यात तुलनेने रुग्णसंख्या कमी होत आहे. भारतात मात्र रुग्णसंख्या वाढीची रोजची आकडेवारी लाखाच्या जवळ पोहोचलीय. कोरोनाचे सर्वाधिक रुग्ण असलेल्या देशांच्या यादीत भारत दुसऱ्या स्थानी पोहोचलाय. तिसऱ्या स्थानी ब्राझील आहे. ब्राझीलमध्ये 44 लाखांहून अधिक रुग्णसंख्या असून, सुमारे 1 लाख 34 जणांचा मृत्यू झाला आहे. भारतात कोरोनाग्रस्तांची संख्या 50 लाखांहून अधिक भारतात कोरोना रुग्णांची एकूण संख्या 51 लाख 18 हजार 253 एवढी झाली आहे. ही आकडेवारी 17 सप्टेंबर 2020 च्या सकाळी 8 वाजेपर्यंतची आहे. 17 सप्टेंबरच्या या आकडेवारीत तब्बल 97 हजार 894 रुग्णसंख्येनं वाढ झाली. भारतात बरे होणाऱ्या रुग्णांचे प्रमाणही लक्षणीय आहे. आजवर 40,25,079 रुग्ण बरे झाले आहेत, तर 10,09,976 अॅक्टिव्ह रुग्ण आहेत. तर कोरोनामुळे भारतात आतापर्यंत 83 हजार 198 रुग्ण दगावले. भारतातील सर्वाधिक रुग्णसंख्या असलेले पाच राज्य : हेही वाचलंत का? (बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम, यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


رغم تعرضها لهجوم بمادة كاوية، تصر نياب علي أو نديم كاشيش، المتحولة جنسيا على الترشح للانتخابات البرلمانية لكن رغم ذلك،قررت نياب، وهي خريجة جامعية، أن تكون بين أربعة من المتحولين جنسيا الذين يخوضون الانتخابات العامة في باكستان. وعن تجربتها السياسية حديثة العهد، قالت المرشحة المحتملة "أدرك أنه بدون أن تتمتع بقوة سياسية تجعلك جزء من مؤسسات الدولة، لن تتمكن من الحصول على حقوقك". وبدء في الآونة الأخيرة، الكثير من المتحولين جنسيا بخوض غمار المعترك السياسي في المجتمع الباكستاني، ليكون لهم دور فيما ثبت أنه مرحلة هامة للمطالبة بحقوق المتحولين جنسيا. ريادة المنطقة غالبا ما يعاني المتحولون جنسيا النبذ والسخرية في المجتمع، وتلقي هذه المعاملة الضوء على قدر كبير من التمييز والمعاناة التي تجبرهم على الصراع للحصول على أبسط الحقوق والخدمات الأساسية مثل التعليم، والوظائف، والرعاية الصحية. وفي عهد إمبراطورية المغول، كان "الخصيان"، يعملون كمغنيين وراقصين في البلاط الملكي. وعندما احتلت بريطانيا الهند، سعت إلى تجريم وجود المتحولين جنسيا واعتبرتهم منحرفين، وحرمتهم من حقوقهم المدنية. لكن في يومنا هذا، تعد باكستان رائدة في مجال حقوق المتحولين جنسيا في المنطقة، إذ كانت من أوائل الدول التي اعترفت قانونيا بحقوق الجنس الثالث، وفقا لأوزما يعقوب، المؤسسة والمديرة التنفيذية لمبادرة منتدى الكرامة، وهي جماعة داعمة لحقوق المتحولين جنسيا . يعاني المتحولون جنسيا من التمييز والتهميش في المجتمع الباكستاني رغم صدور قانون يضمن لهم كافة الحقوق المدنية ومرر البرلمان الباكستاني تشريعا في مايو/ أيار الماضي يضمن الحقوق الأساسية لنحو 500 ألف مواطن من المتحولين جنسيا، وحظرت أية ممارسات للتمييز ضد هذه الفئات في المجتمع. وبدأ المتحول بالظهور والمشاركة العلنية في المجتمع الباكستاني، إذ عينت إحدى القنوات التلفزيونية الخاصة مذيع أخبار من هذه الفئات في مارس/ آذار الماضي، وهي سابقة لم تشهدها باكستان من قبل. كما لعبت ممثلة متحولة جنسيا دورا رئيسيا في أحد أكبر الأفلام الباكستانية الشهر الماضي. "إنهم يقتلوننا" لكن رغم الثورة في مجال حقوق المتحولين جنسيا في باكستان، لا يزال المجتمع يعامل هذه الفئة من الناس بعنف واستعلاء. فالمتحولون جنسيا من الرجال قلما يظهرون في المجتمع نظرا لقيود اجتماعية وثقافية تسود المجتمع تطال الأنثى بشكل عام. وبالمقابل تعاني فئة المتحولين جنسيا من النساء التهميش في المجتمع الباكستاني، ففي أغلب الأحيان يُجبرن على العمل كراقصات أو على ممارسة الرذيلة لكسب العيش، ما يجعلهن عرضة للتحرش، والانتهاكات الجنسية، وأحيانا الاغتصاب. ويلجأ العديد منهم إلى معلمين روحانيين، وهم فئة ترعى جماعات المتحولين جنسيا في أنحاء متفرقة من البلاد، التماسا للأمان. وغالبا ما يقدم هؤلاء المعلمون الطعام والمأوى للمتحولين جنسيا نظير خدمات يقدمونها للجماعة التي ينتمون إليها. وتقول مريم خان، وهي متحولة جنسيا فرت من منزلها بعد تعرضها لممارسات تحرش من أقاربها وجيرانها وهي في العاشرة من عمرها: "عندما نترك المنزل، تكون جماعات المتحولين جنسيا هي المكان الوحيد الذي نشعر فيه بالأمان. فهناك لا يسخر منا أحد، ولا نتعرض للضرب أو للنعت بمسميات مسئية لأن الجميع من نفس الفئة". أصبحت مارفيا مالك أول متحول جنسي يقرأ نشرة الأخبار في التلفزيون في باكستان مطلع هذا العام. لكن أغلب هذه الجماعات يسيطر عليه شعور مستمر بأنه عرضة لخطر متزايد. وتقول نياب إن "المتحولين جنسيا يتعرضون للقتل هذه الأيام. في السابق انتشرت ممارسات انتشرت من قبيل الضرب والهجوم بمواد حارقة، لكن حاليا هم يركزون على القتل". وأشارت إحصائيات إلى أن 60 امرأة من المتحولين جنسيا قتلن في السنوات الثلاث الماضية في محافظة خيبر باختونخوا شمال غربي باكستان، التي ظلت حركة طالبان باكستان حاضرة فيها بقوة حتى وقت قريب نسبيا. وتعرضت المتحولة جنسيا أليشا، 23 سنة، لإطلاق نار من قبل عصابات محلية أكثر من مرة عام 2016، وتوفيت في إحدى هذه المرات بعد تركها دون أي علاج قد يسهم في إنقاذ حياتها، وذلك لحالة ارتباك أصابت العاملين في المستشفى الذين لم يستطيعوا اخاذ قرار فيما إذا كان يجب قبولها في قسم الرجال أم النساء. "قتلتهم أسرهم" ويبدو أن ماريا خان تفهم الخطر الذي يتعرض له المتحولون جنسيا أكثر من غيرها، لذلك قررت خوض الانتخابات العامة لمجلس محافظة خيبر باختونخوا كمرشحة مستقلة. وقالت مريم إن جرائم الكراهية، أو ما يطلقون عليه جرائم الشرف، هي الخطر الأكبر الذي يواجه جماعات المتحولين جنسيا. وأضافت: "أهلنا هم من يستأجرون آخرين لقتلنا. وأنا شخصيا نجوت بصعوبة من بعض محاولات إطلاق النار علي في منزلي في منسرا، وهناك الكثير من الثقوب في باب المنزل الرئيسي جراء الطلقات التي استهدفتني". انضمت المتحولة جنسيا ماريا خان إلى جماعات المتحولين جنسيا بعد هروبها من منزل الأسرة في العاشرة من عمرها وأكدت ماريا، التي تخرجت في الفترة الأخيرة من جامعة هازارا الباكستانية، أن رد الفعل تجاه إعلانها الترشح للانتخابات العامة لمجلس المحافظة كان إيجابيا إلى حدٍ بعيد، إذ تبرع الكثيرون لحملتها التي تمولها شخصيا. وأشارت إلى أن السياسيين السابقين "لم يفعلوا أي شيء من أجل الناس" في المحافظة، وأنها سوف تتصدى لمشكلة العجز في إمدادات مياه الشرب التي تستمر لأشهر عدة وتترك أثرا سلبيا حادا على المدينة. لعبة الأثرياء قال نديم كاشيش، وهو اسم اختارته نياب علي عندما تحولت جنسيا إلى رجل، إن الترشح للانتخابات شيء لكن الفوز شيء مختلف تماما، إذ يواجه اثنين من السياسيين المرشحين لمنصب رئيس الوزراء في باكستان؛ هما عمران خان، بطل الكركيت الذي تحول إلى سياسي، ورئيس الوزراء في الحكومة الباكستانية المنتهية ولاياتها، شهيد خاقان عباسي. ويرشح نديم نفسه في دائرة في العاصمة الباكستانية إسلام اباد التي تضم مقر البرلمان، والمحكمة العليا وغيرها من المناطق والمعالم الهامة في الدولة. ويتناول نديم،القضايا والمشكلات التي يواجهها مجتمع المتحولين جنسيا في برنامج إذاعي خاص يقدمه بنفسه. وقال: "لا يوجد بين الأحزاب السياسية من يستهدف دعم حقوق المتحولين جنسيا، لسنا على أجندة أي منهم، وهو السبب الذي دفعني للترشح للبرلمان". لقي إعلان ماريا ترشحها للانتخابات صدى إيجابيا على نطاق واسع دفع الكثيرين إلى التبرع لحملتها التي تمولها كمرشح مستقل وأضاف: "ليس لدي الكثير من الأموال لإنفاقها على اللافتات الدعائية ووسائل النقل، وغير ذلك من موارد الإنفاق على الحملات الانتخابية كغيري من السياسيين. لذلك أكتفي بنشر برنامجي الانتخابي عبر برنامجي الإذاعي". وينفق السياسيون في باكستان أموالا طائلة على الحملات الانتخابية رغم القيود المفروضة على المرشحين من قبل مفوضية الانتخابات. وأشار نديم إلى أن "الكل يعرف أنها لعبة الأثرياء، أما أنا فليس لدي مال يكفي حتى للتقدم بأوراق الترشح". وحددت مفوضية الانتخابات رسوم التقدم بأوراق الترشح بحوالي 30 ألف روبية (245 دولار) بالنسبة للمرشحين للانتخابات البرلمانية و20 ألف روبية لانتخابات مجالس المحافظات. وأشارت تقارير إلى أن ثمانية من المتحولين جنسيا أُجبروا على العدول عن قرار الترشح لعدم توافر المبلغ المطلوب للتقدم بأوراق الترشح. لكن رغم ذلك، أكد نديم على أنه سوف يتحدى الأوضاع السياسية السائدة في باكستان. وقال: "إنه وقتنا، ولن تتحقق الديمقراطية في باكستان إلا بمشاركة المتحولين جنسيا في العملية الديمقراطية". ____________________________________________ يمكنكم استلام إشعارات بأهم الموضوعات بعد تحميل أحدث نسخة من تطبيق بي بي سي عربي على هاتفكم المحمول.

पण पदवीधर असलेली नायाब पुढच्या आठवड्यात होणाऱ्या निवडणुकीत एक ट्रान्सजेंडर उमेदवार म्हणून रिंगणात उभी ठाकली आहे. "तुमच्याकडे राजकीय ताकद आणि देशाच्या महत्त्वांच्या संस्थांचा भाग असल्याशिवाय तुम्हाला तुमचे हक्क मिळत नाही, असं मला जाणवलं," त्यांनी बीबीसीला सांगितलं. या निवडणुकीत ट्रान्सजेन्डर समुदायाचे अनेक लोक उभे आहेत. पाकिस्तानमध्ये या समाजाातील लोकांना हक्क मिळण्याच्या दृष्टीनं ही एक महत्त्वाची घटना आहे. अनन्वित छळ पाकिस्तानच्या ट्रान्सजेंडर लोकांचा रुढीवादी समाजाकडून अनन्वित छळ झाला आहे. या समाजाला हिजडा किंवा ख्वाजा सिरा असं म्हणतात. या समाजावर कायमच अन्याय झाला आहे. शिक्षण, नोकरी आणि आरोग्य या मूलभूत हक्कांपासून त्यांना वंचित ठेवण्यात आलं होतं. मुघल दरबारांमध्ये हिजडे गायक, नर्तक किंवा अगदी सल्लागारपदी काम करायचे. मात्र ब्रिटिशांनी भारतावर राज्य करण्यास सुरुवात केल्यावर त्यांनी बहुतांश ट्रान्सजेंडर समाजाला गुन्हेगार ठरवण्याचा धडाका लावला. त्यांना योग्य मार्ग सोडून गेलेले, असं ठरवत ब्रिटिशांनी त्यांचे नागरी हक्क नाकारले. उझमा याकूब या ट्रान्सजेंडर्सच्या हक्कांसाठी लढणाऱ्या Forum for Dignity Initiative गटाच्या प्रमुख आहेत. त्यांच्या मते ट्रान्सजेंडर लोकांना त्यांचे हक्क प्रदान करण्यात पाकिस्तानने या प्रदेशात आघाडी घेतली आहे. राष्ट्रीय ओळखपत्रांमध्ये 'तृतीयपंथी' अशी ओळख देणाऱ्या आघाडीच्या देशांमध्ये पाकिस्तानचा क्रमांक लागतो, तेही अगदी दशकापूर्वी. आणि गेल्या वर्षीच त्यांच्या पासपोर्टमध्येही हा पर्याय उपलब्ध झाला आहे. अनेक पाश्चिमात्य देशांतसुद्धा हा पर्याय उपलब्ध नाही. मे महिन्यात पाकिस्तानने एक नवीन विधेयक संमत केलं, ज्यामुळे पाच लाख ट्रान्सजेंडर्सना त्यांचे मूलभूत हक्क दिले. त्यानुसार इंटरसेक्स, ट्रान्सवेस्टाइट्स (विरुद्धलिंगी व्यक्तींचे कपडे घालायला आवडतात असे लोक) आणि हिजड्यांविरुद्ध भेदभाव करण्यास पाकिस्तानात कायदेशीर बंदी घालण्यात आली. यामुळे हा समाज सार्वजनिक आयुष्यातही तितकाच सक्रिय झाला आहे. मार्चमध्ये एका टीव्ही चॅनलने एका ट्रान्सजेंडर महिलेला निवेदक म्हणून घेतलं. तसंच मागच्या महिन्यात एका ट्रान्सजेंडर महिलेने चित्रपटात पदार्पण केलं. हल्ली ते आम्हाला मारूनच टाकतात परंतू पाकिस्तानमध्ये ट्रान्सजेंडर लोकांविरुद्ध होणाऱ्या हिंसाचारात प्रचंड वाढ झाली आहे. ज्या ट्रान्सजेंडर पुरुषांना जन्मत: स्त्री म्हणून ओळख मिळाली आहे त्यांच्याकडून समाजाच्या फार वेगळ्या अपेक्षा आहेत. त्याच वेळी ट्रान्सजेंडर स्त्रियांना पुरातन काळापासून मात्र वेगळं ठेवतात. त्यांना नृत्य करण्यास, भीक मागण्यास, किंवा देहविक्रय करण्यास भाग पाडलं जातं. त्यामुळे त्यांचा छळ होतो, शारीरिक अत्याचार आणि बलात्कार होण्याचे प्रकार घडतात. मारविवा मलिक (वय 21) ही पाकिस्तानची पहिली ट्रान्सजेंडर आहे. अनेक लोक अशावेळी गुरूंचा आधार शोधतात. हे गुरू विखुरलेल्या ट्रान्सजेंडर समाजाचे नेते असतात. या गुरूंची सेवा करण्याच्या बदल्यात ते त्यांना अन्न, निवारा, अशा गोष्टी देतात. "जेव्हा तुम्ही घर सोडता तेव्हा या ट्रान्सजेंडर लोकांच्या गटात सगळ्यांत सुरक्षित वाटतं," असं मारिया खान सांगतात. "आपल्या भावंडांनी आणि शेजाऱ्यांनी छळ केल्यामुळे वयाच्या दहाव्या वर्षी त्यांनी घर सोडलं. तिथे कोणी कोणाचीच नक्कल करत नाही, तुम्हाला मारत नाही, नावं ठेवत नाही, कारण सगळे तुमच्यासारखेच असतात," त्या सांगतात. पण याच समुदायातील लोकांना वाटतं की त्यांना धोक्याचं प्रमाण वाढतंय. "ट्रान्सजेंडर लोकांचेही आता खून होत आहेत. आधी अॅसिड हल्ले व्हायचे, मारहाण व्हायची, पण आता तर थेट आम्हाला मारून टाकतात," नायाब सांगतात. स्थानिक कार्यकर्त्यांच्या मते 60 ट्रान्सजेंडर स्त्रियांची गेल्या तीन वर्षांत हत्या झाली आहे. खैबर पखतुंख्वा भागात हे प्रकरण झालं होतं, जिथे अलीकडच्या काळापर्यंत पाकिस्तानी तालिबान्यांची उपस्थिती होती. अलिशा ही अशीच एक स्त्री होती. या 23 वर्षांच्या कार्यकर्तीला एका स्थानिक गँगने 2016 मध्ये गोळ्या घातल्या. कोणतेही उपचार मिळण्याआधीच तिचा मृत्यू झाला, कारण रुग्णालयात तिला महिलांच्या वॉर्डमध्ये दाखल करावं की पुरुषांच्या, हेच तिथल्या कर्मचाऱ्यांना कळलं नाही. कुटुंबीयच करतात खून मनशेरा शहरातील मारिया यांना हा धोका चांगल्याच पद्धतीने माहिती आहे. त्या खैबर पखतुंख्वा भागातून स्वतंत्र उमेदवार म्हणून निवडणुकीच्या रिंगणात आहेत. त्यांना गुन्हे विशेषत: ऑनर किलिंगबद्दल प्रचंड चीड आहे. कुटुंबाच्या किंवा समाजाच्या कथित 'मानासाठी' होणाऱ्या या किलिंगचा इथल्या स्थानिक ट्रान्सजेंडर्सना मोठा धोका वाटतो. "आमचा खून करण्यासाठी आमच्या कुटुंबातले लोकच सुपारी देतात," त्या सांगतात. "माझ्या घरावर झालेल्या गोळीबारातून मी कशीबशी बचावले. माझ्या घराच्या अंगणात अजूनही त्याच्या खुणा आहेत." मारिया यांनी नुकत्याच हझारा विद्यापीठातून पदवी घेतली. निवडणूक लढवण्याच्या त्यांच्या निर्णयाला स्थानिक लोक चांगला प्रतिसाद देत आहेत, असं त्या सांगतात. त्या प्रचाराचा खर्च स्वत: करत आहेत आणि या खर्चालाही स्थानिक मदत करत आहेत. त्यांच्या मते "याआधीच्या राजकारण्यांनी लोकांसाठी काहीही केलं नाही". त्या निवडून आल्या तर त्यांच्या भागात असलेला पाण्याचा प्रश्न त्या मार्गी लावणार आहेत. 'निवडणूक हे श्रीमंतांचं काम' निवडणूक लढवणं सोपं आहे, पण निवडणूक जिकणं तितकंसं सोपं नाही, याची कल्पना नदीम कशिश यांना आहे. पाकिस्तानच्या पंतप्रधानपदाच्या शर्यतीत असलेल्या दोन प्रतिस्पर्ध्यांविरुद्ध त्या उभ्या आहेत. माजी क्रिकेटर इम्रान खान आणि मावळत्या सरकारचे पंतप्रधान शाहीद खाकन अब्बासी यांच्याशी त्यांची थेट लढत होत आहे. राजधानी इस्लामाबादेत असलेला त्यांचा मतदारसंघ पाकिस्तानचा सगळ्यांत महत्त्वाचा मतदारसंघ आहे. इथेच संसद, सुप्रीम कोर्ट अशा महत्त्वाच्या संस्था आहेत. ट्रान्सजेंडर्सच्या हक्कांसाठी लढणाऱ्या मेकअप आर्टिस्ट नदीम त्यांच्या समुदायासाठी स्वत:चा एक रेडिओ प्रोग्राम करतात. मारिया खयबर पखटुंखवा या भागातून निवडणुकीसाठी उभ्या आहेत. या भागात 60 ट्रान्सजेंडर लोकांचा खून झाला आहे. त्यांच्या मते विधेयक संमत झालं तरी कोणत्याही राजकीय पक्षाला या प्रश्नावर काम करायचं नाही. "आमच्यासाठी काम करणं त्यांच्या अजेंड्यावर नाही. म्हणून मला संसदेत निवडून जायचं आहे." "माझ्याकडे बॅनर, झेंडे, वाहतूक अशा गोष्टींसाठी पैसे नाही. म्हणून माझ्या रेडिओच्या कार्यक्रमातून मिळणाऱ्या पैशातून मी प्रचाराचा खर्च करत आहे," असं त्या सांगतात. निवडणूक आयोगाने बंधनं घातल्यानंतरही पाकिस्तानचे राजकारणी निवडणूक प्रचारावर अमाप पैसा खर्च करतात. "हा सगळा श्रीमंतांचा खेळ आहे, हे सगळ्यांना माहिती आहे," नदीम सांगतात. "माझा अर्ज भरण्यासाठीसुद्धा माझ्याकडे पैसे नाही." नदीम कशीश त्यांच्या रेडिओ कार्यक्रमाद्वारे प्रचार करत आहेत. पाकिस्तानचं निवडणूक आयोग निवडणूक लढवण्यासाठी 30,000 रुपये आकारतात. तसंच प्रादेशिक निवडणुक लढवण्यासाठी 20,000 रुपये भरावे लागतात. एका अहवालानुसार आठ ट्रान्सजेंडर लोकांना पैसे नसल्यामुळे आपला उमेदवारी अर्ज मागे घ्यावा लागला होता. पण नदीम पाकिस्तानच्या राजकारणाला आवाहन देण्याच्या निर्णयावर ठाम आहेत. "ही आमची वेळ आहे. ट्रान्सजेंडर लोकांच्या सहभागामुळेच पाकिस्तानची लोकशाही प्रक्रिया पूर्णत्वाला पोहोचेल." हेही वाचलंत का? (बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम, यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


لم يعثر على جثة خاشقجي حتى الآن وكتب أردوغان، في مقال نشرته صحيفة واشنطن بوست: "نعرف أن الأمر بقتل خاشقجي صدر من أعلى المستويات في الحكومة السعودية". لكنه أكد على علاقات "الصداقة" التي تربط بلاده بالسعودية، مضيفا أنه لا يعتقد أن الملك سلمان ضالع في القضية. وقتل خاشقجي في قنصلية بلاده في اسطنبول يوم 2 أكتوبر/ تشرين الأول. ويعتقد المحققون الأتراك أن الصحفي، الذي كان مقيما في الولايات المتحدة، قتل خنقا عندما ذهب إلى القنصلية لاستخراج وثائق تسهل زواجه من خطيبته التركية. وفي البداية، قالت الرياض إن خاشقجي خرج من مبنى قنصليتها حيًّا، لكنها في وقت لاحق اعترفت بمقتله، وقالت إن جريمة قتله أعدت مسبقا. وألقت السلطات السعودية القبض على 18 مشتبها بهم، وقالت إنهم سيحاكمون في المملكة. وأكدت أنها "مصممة على كشف كل الحقائق" في قضيته. ولم يعثر على جثته حتى الآن، ولكن ياسين أقطاي، مستشار أردوغان، قال إنه يعتقد أن جثة خاشقجي "أذيبت في الحمض بعد تقطيعها". لا يزال ما وقع داخل القنصلية السعودية في اسطنبول غامضا أبرز ما قاله أردوغان قال الرئيس التركي في مقاله بصحيفة واشنطن بوست، التي كان يكتب بها خاشقجي: "نعرف أن الجناة ضمن 18 مشتبها بهم معتقلين في السعودية". وأضاف: "نعرف أيضا أن هؤلاء الأشخاص جاءوا لتنفيذ الأوامر بقتل خاشقجي ثم مغادرة البلاد. وأخيرا، نعرف أن الأمر بقتل خاشقجي صدر من أعلى المستويات في الحكومة السعودية". ودعا أردوغان إلى الكشف عن الذين أصدروا الأوامر بقتل الصحفي. وقال: "لا يجب أن يجرؤ أحد على مثل هذا العمل على أرض عضو في حلف الناتو"، مضيفا أنه "إذا اختار شخص أن يتجاهل هذا التحذير، سيواجه عواقب وخيمة". وانتقد عدم اتخاذ إجراءات ضد القنصل السعودي الذي غادر البلاد، واتهم المدعي العام السعودي بعدم التعاون مع المحققين. وأقيمت في واشنطن مراسم عزاء في مقتل الصحفي بعد مرور 4 أسابيع على اختفائه.

2 ऑक्टोबरला जमाल खाशोग्जी यांची हत्या झाल्यानंतर जगभरातील मीडियाने ती बातमी उचलून धरली होती. या घटनेच्या काही आठवड्यांनंतर टर्कीने खाशोग्जी यांच्या हत्येबाबत माहिती दिली आहे. पण, दाव्यांबाबत टर्कीने कोणाताही पुरावा दिलेला नाही. सोमवारी सौदी अरेबियाच्या सरकारी वकिलांसोबत झालेल्या बैठकीत काही ठोस निर्णय झालेला नाही, असं टर्कीचे सरकारी वकील इरफान फिदान यांनी म्हटलं आहे. सौदी अरेबियाने या बैठकीबाबत कोणतंही अधिकृत वक्तव्य केलेलं नाही. टर्की सरकार काय म्हणाले? "जमाल खाशोग्जी यांनी दूतावासाच्या इमारतीमध्ये प्रवेश केला, त्यावेळी सौदीच्या कटानुसार, त्यांचा गळा दाबून हत्या केली. मग, त्यांच्या मृतदेहाचे तुकडे केले," असं टर्की सरकारने म्हटलं आहे. खाशोग्जी अमेरिकन मीडियामध्ये काम करायचे. ते युवराज सलमान आणि सौदी सरकारचे टीकाकार मानले जायचे. अजूनपर्यंत त्यांचा मृतदेह सापडलेला नाही. पण त्यांची हत्या ही सौदी अरेबियाच्या दूतावासातच झाली, असं टर्की, अमेरिका आणि नंतर सौदी अरेबियानेही मान्य केलं आहे. सौदी अरेबियाच्या शाही परिवाराकडे बोट? खाशोग्जी यांची हत्या सौदी अरेबियाने केली आहे, असं सार्वजनिकरीत्या म्हणणं टर्की आता टाळत आहे. दरम्यान, सौदी सरकारमधल्या वरिष्ठांच्या आदेशाशिवाय ही हत्या झाली नसावी, असं टर्कीच्या सत्ताधारी पक्षाच्या प्रवक्त्याने म्हटलं आहे. पत्रकार जमाल खाशोग्जी यांची हत्या ही 'मोठी चूक' आहे, पण यामध्ये युवराज मोहम्मद बिन सलमान यांची काही भूमिका नाही, असं स्पष्टीकरण सौदी अरेबियानं दिलं आहे. या घटनेसाठी काही एजंट जबाबदार आहेत, पण या हत्येत सलमान यांचा काही हात नसल्याचं सौदी अरेबियाचे परराष्ट्रमंत्री अदल अल झुबेर यांनी फॉक्स न्यूजला सांगितलं. सौदीचे युवराज मोहम्मद बिन सलमान पत्रकार जमाल खशोग्जी यांच्या खून प्रकरणातील दोषींना कठोर शिक्षा केली जाईल, असं सौदी अरेबियाचे युवराज मोहंमद बिन सलमान म्हणाले आहेत. एका व्यापारी संमेलनात बोलताना ते म्हणाले, "हा गुन्हा सौदीसाठी अत्यंत दु:खद आहे. या प्रकरणतून टर्कीसोबत जो दुरावा निर्माण झालेला आहे, तो दूर केला जाईल." दरम्यान, टर्कीचे राष्ट्राध्यक्ष रेसीप तय्यप एर्दोगान आणि सौदी अरेबियाचे युवराज यांच्यात झालेल्या चर्चेनंतर तपासात सहकार्य करण्यावर एकमत झालेलं आहे. टर्कीने याआधी त्यांच्याकडे या घटनेच्या व्हीडिओ किंवा ऑडिओ रेकॉर्डिंगचा पुरावा असल्याचं म्हटलं होतं. पण, टर्कीने असा कोणताही पुरावा सादर केलेला नाही. टर्कीमधल्या मीडियाने सरकारी सूत्रांचा हवाला देत, खाशोग्जी यांना यातना देऊन हत्या केल्याचं म्हटलं आहे. खाशोग्जी कोण होते? खाशोग्जी यांचा जन्म 1958मध्ये मदीना येथे झाला होता. अमेरिकेतल्या इंडियाना स्टेट विश्वविद्यालयात त्यांनी बिझनेस अॅडमिनिस्ट्रेशनचं शिक्षण पूर्ण केलं. 1980ला सौदीत परतल्यानंतर त्यांनी पत्रकार म्हणून काम करण्यास सुरुवात केली. एका स्थानिक वृत्तपत्रासाठी ते अफगाणिस्तावरील सोव्हिएट आक्रमणाच्या बातम्या कव्हर करत होते. जमाल खाशोग्जी यादरम्यान त्यांनी अल्-कायदाचा नेता ओसामा बिन लादेनचीही भेट घेतली होती. 1980 ते 1990च्या काळात त्यांनी अनेकदा ओसामा बीन लादेनची मुलाखती घेतल्या होत्या. गेल्या आठड्यात खाशोग्जी यांचा विवाह हतीजे जेंग्गिज यांच्याशी होणार होता. हतिजे यांनी टर्कीमधल्या स्थानिक टीव्ही चॅनेलला दिलेल्या मुलाखतीत म्हटलं आहे की, "सौदी अरेबियाच्या कटाविषयी अगोदरच कल्पना असती तर खाशोग्जी यांना दूतावासात मी जाऊ दिलं नसतं. दूतावासामध्ये काही कागदपत्रं घेण्यासाठी ते गेले होते." या प्रकरणात 18 संशयितांना अटक झाली असून त्यांच्या सौदी अरेबियात खटला चालणार आहे. टर्कीने या संशयितांच्या प्रत्यार्पणाची मागणी केली आहे. हेही वाचलंत का? (बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम, यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


لكن لا يزال ثمة سؤال مطروح وهو: هل يقدم الاتفاق الذي أعلن عنه في الاجتماع (إعلان بانمونغيوم الجديد للسلام والازدهار والتوحيد في شبه الجزيرة الكورية) مزيجا مناسبا من التدابير الملموسة لدفع الكوريتين والمجتمع الدولي على نطاق واسع نحو تحقيق سلام دائم؟ إن قرار كيم الجريء بزيارة أرض معادية ولو اسمياً، يعكس ثقة الديكتاتور الشاب بنفسه وفهم جيد لما يدور على المسرح السياسي وتوقيت أُختير ببراعة. وأظهرت إشارته الذكية للرئيس مون، بأن يخطو مثله ولكن للشمال مثلما فعل تجاه الجنوب، طريقة ملهمة لتأكيد المساواة بين البلدين والزعيمين. كما أنه، من خلال تجاوز الحدود بين البلدين، يلمع في الأفق هدف التوحيد بين الكوريتين وهو الهدف الذي سعى إليه البلدان. أما بقية اليوم، فكان مليئا بالمشاهد الودية والأحاديث الجانبية بين الرئيسين في الهواء الطلق التي على ما يبدو أنهما تعمدا إلى إظهارها للعامة لإعطاء صورة ورواية قوية عن طبيعة العلاقات المقبلة بين الكوريتين. وقد عززت المصافحات و الابتسامات العريضة وعناقهما رسالة مفادها أن الكوريين يحددون مستقبلهم بأنفسهم، في عملية تعويض لذكريات الماضي في شبه الجزيرة التي غالباً ما كانت تهيمن عليها مصلحة القوى العظمى الخارجية، سواء كان من الصين أو اليابان أو في الآونة الأخيرة، خلال الحرب الباردة، الولايات المتحدة والاتحاد السوفيتي سابقاً. كانت التصريحات المشتركة التي أدلى بها الزعيمان أمام وسائل الإعلام الدولية لحظة مدروسة أخرى لكي يتحدى بها كيم التصورات المسبقة عنه. وعلى سبيل المثال، ثقة كيم العالية بنفسه عند إعلانه للصحافة بشكل مريح أنه عازم على تطوير قضية السلام والمصالحة الوطنية، بدَّدت صورة الزعيم المتعجرف والمستبد والمتصلب في قرارته التي كانت في أذهان العالم. اقرأ أيضاً: أزمة كوريا الشمالية في سطور مدير سي آي إيه اجتمع سرا مع زعيم كوريا الشمالية كيم جونغ-أون زعيم كوريا الشمالية "يعلن وقف التجارب النووية والصاروخية" قمة الكوريتين التاريخية "دشنت عصرا جديدا للمصالحة الوطنية والوحدة" لحظة تاريخية.. زعيم كوريا الشمالية يتجاوز الحدود نحو الجنوب وقد يرى المتشككون ذلك بمثابة انتصار دعائي بالنسبة لكيم، ومحاولة لتأمين التقدم النووي والصاروخي الذي حققته كوريا الشمالية بالفعل من خلال الدعوة إلى "نزع السلاح على مراحل" عن طريق التخفيف من توقعات التقدم الفوري، مع التأكيد على الحاجة للمفاوضات خطوة بخطوة. ويعيد الإعلان المشترك إلى الأذهان، صدى الاتفاقات السابقة، بما في ذلك القمم السابقة التي عقدها الزعماء الكوريون في عامي 2000 و 2007، واتفاق المصالحة الثنائية واتفاق عدم الاعتداء في 1991 وقد برزت في اتفاقات سابقة، مهام خطط لإنشاء بعثات اتصال مشتركة، وإجراء حوار عسكري وبناء الثقة والتعاون الاقتصادي، وتوسيع الاتصال بين مواطني البلدين. ومع ذلك، فإن إعلان الـ27 من أبريل/نيسان أكثر تحديدًا في مقترحاته، حيث تعهد البلدان، على سبيل المثال، "بوقف جميع الأعمال العدائية ضد بعضها البعض على جميع الأصعدة، ويشمل ذلك براً وبحراً وجوا، وتوفير سلسلة من التواريخ الرئيسية للإنجازات المبكرة من الجانبين لمجموعة من تدابير بناء الثقة الجديدة. ويشمل ذلك وقف "جميع الأعمال العدائية" بالقرب من المنطقة منزوعة السلاح بحلول الأول من مايو/أيار، وبدء المحادثات العسكرية الثنائية في نفس الوقت، والمشاركة المشتركة بين الكوريتين في بطولة الألعاب الآسيوية لعام 2018، وإعادة لم شمل الأسر بحلول 15 أغسطس/آب. ولعل الأهم من كل ذلك هو زيارة الرئيس مون إلى كوريا الشمالية بحلول الخريف من هذا العام. ويبدو أن التزام القادة الكوريين بإجراءات مبكرة، وإن كانت تدريجية في اتجاه السلام، يحفز رغبتهم في تعزيز شعورهم بزخم وإلحاح لا يُقاوم. كما دعا الإعلان إلى عقد محادثات حول معاهدة السلام في المستقبل تشمل الكوريتين، إلى جانب واحدة أو كل من الصين والولايات المتحدة مدير مركز البراكبن والهزات الأرضية يعرض موجات زلزالية على شاشة إدارة الأرصاد الجوية الكورية في 3 سبتمبر/أيلول 2017. كوريا الجنوبية إن منطق إلزام الأطراف الخارجية في جدول زمني محدد، قابل للتطوير تدريجياً، للتقدم في القضايا الرئيسية، يقلل من خطر نشوب صراع في شبه الجزيرة الكورية، الأمر الذي حرصت الكوريتان على تجنبه، وهو الأمر الذي طالما تخوفتا منه في الماضي. إن اللعب من أجل كسب الوقت خيار قابل للتطبيق، علماً أن الرئيس مون في بداية رئاسته التي تدوم خمس سنوات، وهو متناقض بشكل واضح مع الوضع إبان قمتي عامي 2000 و 2007 وبالتالي، يستطيع مون الاعتماد على الاجتماعات المتكررة مع كيم، ويبدو أن الرجلين مهتمان بشكل حقيقي بتعزيز حوارهما وإحراز التقدم. كما أن تصريحات كيم في القمة لصالح سياسات الهوية حجة قوية أيضاً، نظراً لتركيزه على " أمة واحدة ولغة واحدة ودم واحد "، ورفضه المتكرر لأي صراع مستقبلي بين الكوريتين، وتركت تلك التصريحات اثراً إيجابياً على المجتمع الكوري الجنوبي الذي يتعاطف تقليديا مع الحديث عن الثقة بالنفس، بالرغم من أن القومية ليست بالضرورة القصوى عندهم. ويستحيل الهروب من أهمية الولايات المتحدة الحاسمة في هذا الخصوص بالرغم من التركيز على الكوريتين اللتين ستحددان مستقبلهما. وستكون قمة ( ترامب- كيم) المتوقعة في مايو/أيار أو أوائل يونيو/حزيران، حاسمة في اختبار مدى إخلاص التزام الشمال بالتسوية السلمية. ومن المرجح أن يكون التزام بيونغيانغ المعلن "بنزع السلاح النووي" مختلفًا تمامًا عن مطلب واشنطن في ﻧﺰع شامل للسلاح النووي وقابل للتحقق وغير قابل للرجوع عنه. ولن تكون قمة (ترامب - كيم) مجرد وسيلة لقياس الفجوة بين الولايات المتحدة وكوريا الشمالية فيما يتعلق بهذه القضية، بل ستكون فرصة مهمة لقياس مدى سعي الولايات المتحدة لتطوير استراتيجيتها الخاصة التي تعمل على تقليص الخلافات مع كوريا الشمالية. لقد سمح الرئيس مون بذكاء مراراً لترامب بالاختراق في العلاقات بين الكوريتين، ربما معترفاً بأن تعزيز غرور الرئيس الأمريكي هو أفضل طريقة لتقليل مخاطر الحرب وإبقاء ترامب في حوار مع الشمال. ومهما كانت النتائج الجوهرية بعيدة المدى لقمة "بانمونغيوم" ، فقد أظهر الحدث على نحو لا يُستهان بمدى الفطنة السياسية والدبلوماسية والرؤية الاستراتيجية لكلا الزعيمين الكوريين. كما أن أحداث يوم 27 من أبريل/نيسان، هي تذكير بأن الشخصية والقيادة هي مكونات أساسية في إحداث التغيير التاريخي، مما يسمح أحيانًا للقوى الصغيرة نسبيًا بتحسين مصالحها على الرغم من المصالح المتنافسة للدول الأكبر والأكثر نفوذاً. دكتور :::: جون نيلسون رايت كبير الباحثين في المعهد الملكي للشؤون الدولية (تشاثام هاوس) لبرنامج شمال شرق آسيا والمحيط الهادئ كبير المحاضرين في السياسة اليابانية والعلاقات الدولية في جامعة كامبردج

किम जाँग-उन आणि मून जे-इन 1953च्या कोरियन युद्धविरामानंतर कुठल्याही कोरियन राष्ट्रप्रमुखाची ही कोरियन सीमा ओलांडण्याची पहिलीच वेळ होती. 1953 साली दोन्ही कोरियांमधलं युद्ध संपलं होतं. त्यानंतर दोन्ही देशांमधलं वैर दिवसेंदिवस वाढतंच गेलं. पण उत्तर आणि दक्षिण कोरियाच्या नेत्यांनी आता युद्ध टाळण्यासाठी अण्वस्त्र नष्ट करण्याचा निर्धार केला आहे. याच पार्श्वभूमीवर बीबीसी मराठीनं आपल्या वाचकांना भारत आणि पाकिस्ताननं या भेटीतून काय धडा घ्यावा असा प्रश्न विचारला होता. त्यावर वाचकांनी प्रतिक्रिया काही निवडक प्रतिक्रिया. मजकूर उपलब्ध नाही Facebook पोस्ट समाप्त, 1 "चर्चा घडून येण्यासाठी यामध्ये सहभागी होणाऱ्या व्यक्ती, पक्ष किंवा देश मानसिक आणि भावनिक दृष्ट्या सक्षम असायला हव्यात. नाहीतर, चर्चा ही निष्फळ आणि निरुपयोगी ठरते," असं मत वैभव मसराम यांनी व्यक्त केलं आहे. बाबू डिसूझा म्हणतात, "तिथं धर्म एक आहे. इथं बिब्बा घालणारे अनेक आहेत. द्वेषावर पोसलेलं राजकारण संपणं त्यांना आवडणारं नाही आणि परवडणारं नाही." "भारत पाकीस्तान पुढे मैत्री शिवाय दुसरा पर्याय सुद्धा नाही, भविष्यात या दोन्ही देशांची जनताच एकमेकांची सोबत घेऊन आतंकवादाला संपवतील," असं मत अजय चौहान यांनी व्यक्त केलं आहे. "त्यांचं हे पहिल्यांदा आहे. आपल्याकडे हे खूप वेळा होऊन गेलं आहे, आणि आपल्यासारखं त्यांच्याकडे रोज-रोज अतिरेक्यांसोबत युध्द होत नाही. म्हणून आपल्याकडे पर्याय एकच आहे, एक तर आर या पार," सत्यजित भांमरे यांनी अशी प्रतिक्रिया दिली आहे. अभिजीत यांनी मात्र एक वेगळाच प्रश्न उपस्थित केला आहे. "चर्चा झाली तर पाकिस्तान पाकव्याप्त काश्मीरवरील हक्‍य सोडणार का?, असा प्रश्न त्यांनी विचारला आहे. तर राजू कार्ले यांना "पूर्व आणि पश्चिम जर्मनी प्रमाणे भारत पाकिस्तान, उत्तर आणि दक्षिण कोरिया यांनी एक होणे गरजेचे आहे," असं वाटतं. हेही वाचलंत का? (बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम, यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)


تنتقد الولايات المتحدة دعم إيران لجماعات شيعية في العراق، منها قوات الحشد الشعبي، التي أصبحت منذ فترة جزءا من الجيش العراقي. وأكدت وزارة الدفاع الأمريكية "البنتاغون" أن الغارات استهدفت "منشآت لتخزين الأسلحة إلى جانب مقرات لقيادة العمليات التابعة لكتائب حزب الله". في غضون ذلك، أعلن الحشد الشعبي مقتل 19 من مسلحيه على الأقل بينهم قياديون مساء اليوم الأحد في الضربات الأمريكية التي استهدفت قواعد كتائب حزب الله العراقي في غرب البلاد، بحسب ما نقله الموقع الرسمي لل. وقال جواد كاظم الربيعاوي، المسؤول في هيئة الحشد الشعبي، إن "حصيلة الاعتداء الآثم على مقرات اللواءاين ٤٥ و ٤٦ بلغت ١٩ شهيدا و ٣٥ جريحا"، بحسب ما أورده الموقع الرسمي للفصيل الموالي لإيران. وأضاف أن عددا من الجثامين "لا تزال تحت الانقاض". مواضيع قد تهمك نهاية ووصف جوناثان هوفمان، المتحدث باسم البنتاغون، في بيان الضربات بأنها "دفاعية دقيقة استهدفت خمس منشآت في سوريا والعراق وذلك ردا على الهجمات المتكررة، التي تشنها الكتائب على القواعد العراقية التي تتمركز بها قوات عملية العزم الصلب، وهو التحالف الذي تقوده الولايات المتحدة ضد ما يعرف بتنظيم الدولة". صورة من موقع الغارات غربي العراق "مصالح أمريكية" وأضاف هوفمان أن الضربات الامريكية "ستحد من قدرة الكتائب على شن اَي هجمات تستهدف قوات التحالف في المستقبل". وقال إن الأهداف الخمسة مخازن للأسلحة ومراكز قيادة تستخدمها الكتائب لتخطيط الهجمات ضد قوات التحالف. ونقلت وكالة رويترز عن مسؤولين أمريكيين أن الهجمات الجوية كانت ناجحة، ولكنهم حذروا من أنه قد يتم اتخاذ "اجراءات إضافية" في المنطقة للدفاع عن المصالح الأمريكية . وتعتبر الولايات المتحدة كتائب حزب الله منظمة إرهابية، وقالت إن الغارات جاءت ردا على شن الكتائب هجمات صاروخية على قاعدة كركوك العسكرية في 27 ديسمبر/ كانون الأول الجاري. وحسب بيان للبنتاغون، استخدمت الكتائب 30 صاروخاً في الهجوم الذي أسفر، كما قال البيان، عن مقتل مواطن أمريكي وإصابة أربعة من أفراد الخدمة الأمريكية واثنين من أفراد قوات الأمن العراقية. الحشد الشعبي يتهم "جهات أجنبية" باستهداف قواعده وكانت الغارات الأمريكية في العراق قريبة من حي القائم الغربي، على مقربة من الحدود مع سوريا، وفقا لوكالة رويترز للأنباء. وتقول واشنطن إن الغارات ستؤدي إلى "إضعاف قدرة كتائب حزب الله على شن هجمات مستقبلية ضد قوات التحالف". ما هي كتائب حزب الله؟ كتائب حزب الله هي ميليشيا شيعية مدعومة من إيران تأسست عام 2007. وتقول الولايات المتحدة إن الكتائب على صلة قوية بفيلق القدس الإيراني، وقد تلقت مرارا وتكرارا مساعدات ودعم من إيران استخدمته في شن هجمات ضد قوات التحالف، التي تقاتل تنظيم الدولة الإسلامية. وتزعم الإدارة الأمريكية أن فيلق القدس هو "الآلية الأساسية لإيران" في دعم الجماعات التي صنفتها الولايات المتحدة كمنظمات إرهابية في جميع أنحاء الشرق الأوسط، بما في ذلك حزب الله اللبناني وحركة الجهاد الإسلامي الفلسطينية، من خلال إمدادهم بالتمويل والتدريب والأسلحة والمعدات. ما هي الشكوك التي تحوم حول ما تفعله إيران بالعراق؟ ينمو النفوذ الإيراني في الشؤون الداخلية بالعراق باطراد منذ الغزو الذي قادته الولايات المتحدة وأطاح بالرئيس صدام حسين عام 2003. ولدى إيران أيضا صلات قوية بالسياسيين الشيعة الذين هم جزء من الصفوة الحاكمة في العراق، كما تساند قوة الحشد الشعبي شبه العسكرية، التي يهيمن عليها الشيعة. إيران "توسع شبكة نفوذها" لمواجهة خصومها في الشرق الأوسط ويتهم المتظاهرون في العراق إيران بالتواطوء في الفشل والفساد في العراق. وكان المتظاهرون قد أحرقوا عددا من المنشآت القنصلية الإيرانية في العراق خلال المظاهرات المستمرة منذ أسابيع. وحمّل وزير الخارجية الأمريكي مايك بومبيو أوائل الشهر الماضي القوات التي تساندها إيران مسؤولية سلسلة هجمات في العراق. وحذر الوزير إيران من أن أي هجمات تشنها هي أو وكلاؤها وتضر بالولايات المتحدة أو بحلفائها سوف "تلقى ردا أمريكيا حاسما".

एक डझनपेक्षा जास्त बॅलेस्टिक मिसाईल या तळांवर डागण्यात आली आहेत. अमेरिकेच्या संरक्षण विभागानं ही माहिती दिली आहे. या हल्ल्यानंतर इराणचे सर्वोच्च धार्मिक नेते आयातुल्ला खामेनी यांनी टीव्हीवरून देशाला संबोधित केलं. यावेळी त्यांनी अमेरिकेला 'खोटारडा, बदमाश आणि अमानविय' म्हटलंय. इराणचा हा हल्ला म्हणजे अमेरिकेला लगावलेली एक चपराक असल्याचं खामेनी यांनी म्हटलंय. अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रंप यांनी ट्वीव करून सर्व काही ठिक असल्याचं म्हटलंय. किती नुकसान झालं याचा सध्या आढावा घेतला जात आहे, जगात आपल्याकडे सर्वांत शक्तिशाली आणि सुसज्ज असं लष्कर आहे. उद्या सकाळी मी यावर बोलेन, असं ट्रंप यांनी ट्वीट केलं आहे. कासिम सुलेमानी यांच्या हत्येचा बदला घेण्यासाठी हे हल्ले करण्यात आल्याचं इराणच्या सरकारी वृत्तवाहिनीनं म्हटलंय. या घटनेनंतर इराणचे परराष्ट्र मंत्री जवाद जरीफ यांनी ट्वीट करून इराणनं हा हल्ला स्वतःच्या रक्षणासाठी केल्याचं म्हटलंय. तंसच संयुक्त राष्ट्रांच्या कलम 51 नुसार हा हल्ला योग्य असल्याचं त्यांनी म्हटलंय. नागरिक आणि वरिष्ठ अधिकाऱ्यांवर झालेल्या हल्ल्याला प्रत्युत्तर देण्याचा अधिकार या कलमात आहे. "आम्हाला युद्ध नको आहे, पण आम्ही स्वतःवर आलेला प्रत्येक हल्ला परतवून लावू," असं त्यांनी पुढे म्हटलंय. इरबिल आणि अल-असद या दोन तळांवर हल्ले झाल्याचं पेंटागननं म्हटलंय. तसंच या हल्ल्यांमध्ये कुणी मारलं गेलं आहे का, हे अजून स्पष्ट झालं नसल्याचं त्यांचं म्हणणं आहे. यातील अल-असद या तळाला अमेरिकी राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रंप यांनी 2018 मध्ये भेट दिली होती. "या हल्ल्याची आम्हाला कल्पना आहे. राष्ट्राध्यक्षांना त्याबाबतची सर्व माहिती देण्यात आली आहे. राष्ट्रीय सुरक्षा गटाकडून या घटनेवर बारीक नजर ठेवली जात आहे. तसंच सल्लामसलत सुद्धा सुरू आहे," असं व्हाईट हाऊसच्या प्रवक्त्या स्टिफनी ग्रिशाम यांनी सांगितलं आहे. इराण रिव्हॉल्युशनरी गार्डनं इराणी वृत्तसंस्था IRNA मार्फत एक पत्रक जारी करून धमकी दिली आहे. "सर्व मित्र राष्ट्रांना आमचा इशारा आहे, की जे कुणी या दहशदवादी सैन्याला त्यांची जमीन इराणविरोधात वापरू देतील त्यांना सर्वांना आमच्याकडून लक्ष्य केलं जाईल," असं त्यात म्हटलं आहे. सुलेमानी यांच्यावर अंत्यसंस्कार झाल्याच्या तासाभरातच पहिला हल्ला करण्यात आला. इराकमधून अमेरिकी सैन्याला माघारी बोलावणं धोक्याचं राहील असं, ट्रंप यांनी आधी म्हटलं होतं. सध्या इराकमध्ये अमेरिकेचे 5000 सैनिक आहेत. सध्याची स्थिती पाहाता ब्रिटननं त्यांच्या सैन्याला तयारीत ठेवलं आहे, असं सुरक्षा सचिव बेन वॅलन्स यांनी सांगितलं आहे. इराण, इराक तसंच पर्शिया आणि मध्य-पूर्वेतल्या खाडींवरून नागरि विमानांनी उड्डाण न करण्याचे निर्देश अमेरिकी नागरी विमान वाहतूक प्रशासनानं अमेरिकी विमान कंपन्यांना दिले आहेत. हेही वाचलंत का? (बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम, यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


الجيش العراقي انتصر على تنظيم الدولة الإسلامية وانتزع الأراضي الواقعة تحت سيطرته منذ عامين، لكن لم يقض عليه تماما وقال مسؤولون استخباراتيون أكراد وآخرون في المخابرات الغربية والكردية لـ بي بي سي إن وجود التنظيم في العراق اتخذ شكل الهجمات الممنهجة، وإن هذه الهجمات في ازدياد. ويقول لاهور طالباني، أحد أبرز مسؤولي مكافحة الإرهاب الأكراد، إن مسلحي التنظيم أصبحوا أكثر احترافا وأكثر خطرا من تنظيم القاعدة. "فلديهم أساليب أفضل، وخطط أفضل، والكثير من المال تحت إمرتهم. يمكنهم شراء المركبات والأسلحة والطعام والمعدات. كما أنهم أكثر حرفية في استخدام التكنولوجيا. والقضاء عليهم أصعب بكثير. فهم النسخة الأنشط من تنظيم القاعدة." ويتحدث طالباني اللغة الإنجليزية بلكنة أهل لندن، إذ كانت أسرة طالباني قد رحلت عن العراق هربا من نظام صدام حسين. مواضيع قد تهمك نهاية ويرأس حاليا وكالة زانياري المخابراتية، إحدى الوكالتين الموجودتين في كردستان العراق. جبال حمرين أصبحت معقل مسلحي التنظيم لما بها من مخابئ وكهوف ويعكف طالباني في مكتبه في السليمانية، الواقع بين تلال منطقة كردستان في شمال العراق، على رسم صورة للتنظيم الذي يعيد بناء أنقاض الخلافة طوال الأشهر الماضية. ويقول: "نرصد زيادة في النشاط الآن، ونرجح أن مرحلة إعادة البناء قد انتهت." وأضاف أن نسخة جديدة من تنظيم الدولة الإسلامية ظهرت مؤخرا، لا تريد السيطرة على أي من الأراضي حتى لا تصبح هدفا. بل تسعى عناصرها المتشددة إلى العمل تحت الأرض في جبال حمرين في العراق، على غرار أسلافهم من تنظيم القاعدة. "فهذه الجبال هي معقل التنظيم الآن. وهي سلسلة طويلة، وشديدة الوعورة بشكل لا يسمح للجيش العراقي بإحكام السيطرة عليها. وبها الكثير من المخابئ والكهوف." وحذر طالباني من أن حالة "عدم الاستقرار" الحالية في بغداد منحت الفرصة لتنظيم الإسلامية ليزدهر من جديد. وأن التنظيم يستغل مشاعر الإقصاء بين أتباع الطائفة السنية من المسلمين، والذين يعتبرون أقلية عددية في البلاد.وهذا هو النمط الدموي المعتاد في العراق. وقال: "غياب الاستقرار السياسي في البلاد بمثابة يوم عيد لتنظيم الدولة الإسلامية." تعزيزات كما يستفيد المسلحون من العلاقات المتدهورة بين الحكومة في بغداد، وحكومة إقليم كردستان، بعد الاستفتاء على استقلال الأكراد عام 2017. وتوجد الآن منطقة شاسعة من الأراضي الخالية في شمال العراق، بين مواقع قوات البيشمركة الكردية ونظيرتها العراقية. ويقول طالباني إن عناصر تنظيم الدولة الإسلامية يتمددون في هذا الفراغ. أحد جنود البيشمركة يطل على المنطقة الخالية بين القوات الكردية والقوات العراقية وقرب حاجز رملي فوق تل يطل على قرية غوير، ينظر اللواء سروان برزاني، قائد قوات البيشمركة، بنظرة كاشفة للمنطقة الخالية. ويقول إن تنظيم الدولة يبسط سيطرته على هذه المنطقة التي لا يحكمها أحد. وأضاف أن عناصر التنظيم غالبا ما يتمركزون بشكل دائم في الدلتا بين نهري الزاب الكبير ودجلة. "وينشط التنظيم بشكل كبير في المنطقة القريبة من نهلة دجلة، ونرصد تحركاتهم وأنشطتهم بشكل يومي." وبحسب تقارير المخابرات التابعة للبيشمركة، فقد عُززت إمدادات التنظيم في المنطقة بحوالي مئة مقاتل، عبروا الحدود إلى سوريا، ومن بينهم أجانب يحملون أحزمة ناسفة. وكان هذا الحاجز الرملي هو النقطة التي أطلقت منها قوات البيشمركة أولى هجماتها على تنظيم الدولة الإسلامية في أغسطس/آب 2014. ويقول اللواء بارزاني، وآخرون، إن التاريخ يكرر نفسه. "أتذكر كيف كانت الأوضاع في عام 2012، عندما كان التنظيم في بداياته، ويرتب صفوفه، ويجمع الضرائب من الناس. وإذا استمر الوضع على ما هو عليه حاليا، ستزيد القدارت التنظيمية لعناصر التنظيم، وتقوى شوكتهم، ويشنوا المزيد من الهجمات." ويقدر مسؤولو المخابرات الكردية إن قوام قوات التنظيم الدولة الإسلامية حوالي عشرة آلاف فرد، ينقسمون إلى ما بين أربعة أو خمسة آلاف مقاتل، ومثلهم من الخلايا النائمة والمتعاطفين. ويقول طالباني إن المجتمع الدولي يجب أن يكون قلقا. "فكلما شعر (المجتمع الدولي) بالراحة، سيفكر التنظيم في نقل عملياته إلى خارج العراق وسوريا." اللواء بارزاني يحذر من أن استمرار هذه الوضع سيمكن تنظيم الدولة الإسلامية من ترتيب صفوفه في 2020 استمرار الضغط ويقول قائد القوات الأمريكية على الأرض إن التنظيم يحاول إعادة ترتيب صفوفه، لكنه يواجه رد فعل مغاير من القوات العراقية والكردية هذه المرة. وبحسب العميد ويليام سيلي، قائد القوات الأمريكية في العراق، فإن القوات العراقية والكردية أكثر استعدادا من عام 2014، عندما نجح التنظيم في السيطرة على ثلث الأراضي العراقية وسيطر على الموصل، ثاني أكبر مدينة في البلاد، ولم تواجهه أي مقاومة تذكر. وأضاف: "قوات الأمن العراقية والبيشمركة ليست كما كانت وقت سقوط الموصل. نعمل هنا على تعزيز تدريباتهم. وتعمل قوات الأمن العراقية على الحفاظ على رخم مقاومة عناصر التنظيم." ويشير إلى الفترة ما بين منتصف أكتوبر/تشرين الأول، ومنتصف نوفمبر/تشرين الثاني، حيث شنت قوات الأمن العراقية 170عملية تمشيط، ودمر مكونات حوالي 1700 جهاز تفجير بدائي الصنع. ويقول إن مقاتلي التنظيم يختبئون الآن في الكهوف والصحاري "في ظروف لا يقدر شخص على احتمالها لفترات طويلة". كذلك لا يمكنهم التحرك في مجموعات كبيرة "فأكبر تجمع رأيته لهم خلال ستة أشهر من خدمتي هنا هو 15 مقاتلا." وأضاف أن مقاتلا واحدا يظل خطرا. وحتى الآن، يعيش المتشددون في الظلال، يخرجون ليلا لتنفيذ عمليات ويفرون بعدها. لكن العراق شهد نمو التطرف من اللاشيء من قبل، ويخشى البعض هنا أن يظهر خطر جديد ليهاجم المنطقة والغرب.

कुर्दीश आणि वेस्टर्न इंटेलिजिन्सच्या अधिकाऱ्यांनी बीबीसीला सांगितलं, की आयसिसचं इराकमधलं आताचं अस्तित्व म्हणजे अत्याधुनिक बंडखोरीसारखं आहे. शिवाय, आयसिसचे हल्लेही वाढत आहेत. कुर्दीश दहशतवादविरोधी पथकाचे प्रमुख लाहूर तालाबानी यांनी दिलेल्या माहितीनुसार, अल-कायदापेक्षा आताचे कट्टरतावादी अधिक कौशल्यपूर्ण आणि अधिक विघातक आहेत. "त्यांच्याकडे उत्तमोत्तम तंत्र, डावपेच आणि त्यासाठी पुरेसा पैसाही आहे. ते वाहनं, शस्त्र, अन्न आणि साहित्य खरेदी करण्यास सक्षम आहेत. ते तंत्रज्ञानातही तरबेज आहेत. त्यांना बाहेर काढणं अधिक कठीण आहे. ते अल्-कायदासारखेच आहेत," असंही लाहूर तालाबानी सांगतात. उत्तर इराकच्या कुर्दीस्तान प्रदेशातल्या डोंगरांमध्ये सुलामेनियामध्ये वाढत असलेल्या एका संघटनेबद्दल त्यांनी भाष्य केलं आहे. या संघटनेनं गेल्या वर्षभरात पुन्हा एकदा आपल्या खिलाफतीचं पुनरुज्जीवन करायला सुरूवात केलीये. तालाबानी यांनी सांगितलं, "कारवाया वाढल्याचं दिसतंय. त्यांचा संघटना पुनर्बांधणीचा टप्पा पूर्ण झाला असावा, असं आम्हाला वाटतंय." "ही आयसिस आधीपेक्षा वेगळी आहे. थेट संघर्ष टाळण्यासाठी ते कोणत्याही भागाचा ताबा मिळवणं टाळत आहेत. त्याऐवजी ते इराकमधल्या हॅमरिन पर्वतरांगांमध्ये भूमिगत होऊन अल्-कायदाप्रमाणे कारवाया करत आहेत," असं तालाबानी सांगतात. हेच आता आयसिसचं केंद्र बनल्याचंही तालाबानी यांनी म्हटलं. ते सांगतात, "हॅमरीनच्या पर्वतरांगा खूप दूरवर पसरल्या आहेत आणि इराकच्या लष्कराला इथं नियंत्रण ठेवण्यास कठीण जातं. तिथं लपण्यासाठी खूप जागा आहेत, शिवाय गुहा सुद्धा आहेत. इराकची राजधानी बगदादमधील सध्याची अशांतता आयसिसच्या पथ्थ्यावर पडेल आणि अल्पसंख्यांक सुन्नी मुस्लिमांमधल्या परकेपणाच्या भावनेचा ते फायदा करुन घेतील. इराकमध्ये ही रक्तरंजित पद्धत नेहमीची बनलीये. राजकीय अशांतता म्हणजे आयसिससाठी पर्वणीच असल्याचं तालाबानी यांचं म्हणणं आहे. 2017 मध्ये कुर्दीश स्वातंत्र्यासाठी घेण्यात आलेल्या सार्वमतानंतर बगदाद आणि कुर्दिस्तानातील सरकार यांच्यामध्ये ताणल्या गेलेल्या संबंधांचाही कट्टरतावाद्यांना फायदा होतोय. कुर्दीश पेशमर्गा सिक्युरिटी फोर्स आणि त्यांच्या इराकी प्रतिस्पर्ध्यांमध्ये उत्तर इराकमध्ये मोठ्या प्रमाणावर 'नो मॅन्स लँड' आहे. या भागात आयसिसकडून मात्र गस्त घातली जाते. ग्वेर शहराच्या डोंगरावरील चौकीवर असणारे मेजर जनरल सिरवान बार्झानी या 'नो मॅन्स लँड'बद्दल काळजी व्यक्त करतात. त्यांनी म्हटलं, "या अनियंत्रित क्षेत्रावर आयसिसनं आता स्वतंत्रपणे नियंत्रण मिळवलं आहे." "ग्रेटा झॅब आणि टायग्रिस नद्यांच्या मधल्या भागात ते आहेत. टायग्रिस नदीजवळ तर आयसिसच्या अनेक कारवाया सुरु आहेत. दिवसागणिक आयसिसच्या कारवाया आपण पाहू शकतो," असं ते सांगतात. पेशमर्गा इंटेलिजन्सच्या अहवालानुसार, आयसिसनं या भागात सिरियाची सीमा ओलांडून आलेल्या 100 सैनिकांना तैनात केलंय. ऑगस्ट 2014 मध्ये ग्वेरच्या डोंगरावरूनच पेशमर्गांनी आयसिसविरोधात मोहीम उघडली. मेजर जनरल बार्झानींसह इतर सर्वच म्हणतात की, इतिहासाची आता पुनरावृत्ती होतीये. "मी 2019 आणि 2012 ची तुलना करु शकतो. तेव्हा त्यांची सुरुवात झाली होती, ते संघटना बांधत होते आणि लोकांपासून कर वसूल करत होते. ही परिस्थिती अशीच राहिली, तर 2020 मध्ये ते अधिक संघटित होतील, अधिक ताकदवान होतील आणि अधिक हल्ले करतील," असं बार्झानी सांगतात. कुर्दीश इंटेलिजन्सच्या अधिकाऱ्यांच्या अंदाजानुसार, इराकमध्ये आयसिसचे 10 हजार सैनिक आहेत. त्यात चार ते पाच हजार लढाऊ सैनिक आहेत. शिवाय, याच संख्येत स्लिपर सेल्स आणि सहानुभूतीदार आहेत. "जगानं याची चिंता करायला हवी," असं लाहूर तालाबानी म्हणतात, "आयसिस इथं अधिक बिनधास्त आहेत. इराक आणि सीरियाच्या बाहेर कारवायांसाठीही ते विचार करतील." इराकमध्ये तैनात असणाऱ्या अमेरिकन लष्करी कमांडरच्या मते, आयसिस स्वत:ची पुनर्बांधणी करण्याचा प्रयत्न करत आहे. मात्र, यावेळी त्यांना इराकी आणि कुर्दीश सुरक्षादलांचा वेगवेगळा सामना करावा लागत आहे. इराकच्या टास्क फोर्सचे कमांडर ब्रिगेडियर जनरल विल्यम सिली यांच्या म्हणण्यानुसार, 2014 साली आयसिसनं इराकमधील बराचसा भाग आणि मोसुलवर नियंत्रण मिळवलं होतं. त्यापेक्षा ते आता अधिक सज्ज दिसत आहेत. इराकी सिक्युरिटी फोर्स (आयएसएफ) आणि पेशमर्गा त्यावेळी एकत्र नव्हत्या, असं ब्रिगेडियर सिली यांनी सांगितलं. ते म्हणतात, "आम्ही त्यांच्या प्रशिक्षणात सहभागी झालो. आयसिसविरोधातल्या कारवाईची गती कायम ठेवण्यासाठी आता आयएसएफ लक्ष देतेय." ऑक्टोबरच्या मध्यापासून ते नोव्हेंबरच्या मध्यापर्यंत आयएसएफनं 170 ऑपरेशन्स केले आणि जवळपास स्फोटकांसाठीच्या उपकरणांचे 1700 घटक उद्ध्वस्त केले. "आयसिसचे सैनिक आता गुहांमध्ये लपत आहेत. ते मोठ्या संख्येनं फिरुही शकत नाहीत. गेल्या सहा महिन्यात मी 15 जण फक्त पाहिले असतील. आयसिसचा एक सैनिकही आता खूप झालाय," असं ते सांगतात. आयसिसचे सैनिक आता 'हिट अँड रन' हल्ल्यांसाठी रात्रीचे बाहेर पडतात. मात्र, इराकनं याआधीही आयसिसची सुरुवात पाहिलीये. त्यामुळं इथल्या अनेक जणांना या येऊ पाहणाऱ्या नव्या धोक्याची भीती आहे. हे वाचलंत का? (बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम, यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


سقوط جثة من طائرة كينية في لندن...كيف حدث ذلك؟ والمدهش أن جسمه كان على حاله من التماسك رغم السقوط - لكن بالفحص عن قرب تبين السبب: "لقد كان قطعة من جليد" كما قال شاهد عيان. وتعتقد الشرطة أن الرجل كان متهربا سقط من طائرة تابعة للخطوط الجوية الكينية كانت قادمة من نيروبي إلى مطار هيثرو في لندن. وعلى الرغم من أن أعدادا كبيرة من البشر تحاول الوصول إلى أوروبا برا وبحرا كل يوم، فإن التهرب عبر الطائرات أمر نادر الحدوث. ويرى ديفيد ليرماونت، وهو صحفي متخصص في شؤون الطيران، في ندرة حالات التهرب جوا أمرا معقولا؛ ذلك أن "فرصة النجاة بعد الرحلة تكاد تكون منعدمة". كيف تكونالحال أثناء الرحلة مراسل بي بي سي، روب ووكر، داخل مستودع عجلات هبوط إحدى الطائرات - معظم فراغ هذا التجويف تشغله عجلات الطائرة بعد طيها أثناء الطيران يقول ليرماونت لبي بي سي إن أول ما يواجه المتهرب من تحديات في مستودع عجلات هبوط الطائرة يتمثل في تفادي التعرض للتكسير جراء انطواء العجلات وعودتها إلى تجويف الطائرة فور إقلاعها. بعد ذلك يواجه المتهرب خطر الموت حرقا. "ففي الأيام الحارة، تصل درجة حرارة المكابح القريبة من مستودع عجلات الهبوط إلى مستويات مرتفعة جدا". وفي حال النجاة من كل ذلك، "فما أن تحلق الطائرة يواجه المتهرب انخفاضا في درجة حرارة الجسم وفقدانا حادا للأكسجين؛ ذلك أن الأجواء في مستودع العجلات تختلف بشكل كبير عن الأجواء المكيفة صناعيا داخل الطائرة حيث يوجد الركاب". وعلى ارتفاعات شاهقة، كما هي الحال في معظم الرحلات الجوية الطويلة، يمكن للمتهربين أن يواجهوا انخفاضا في درجات الحرارة عند 50 إلى 60 درجة تحت الصفر (نفس المعدل السنوي الذي تسجله درجات الحرارة في أكثر الأجزاء برودة في القارة القطبية الجنوبية). وفضلا عن التجمد بالبرد، ثمة نقص للأكسجين وضغط هواء منخفض جدا عند التحليق على مستويات مرتفعة، مما يصعب على الرئتين عملية الشهيق واستنشاق ما يمكن استنشاقه من الأكسجين شبه المنعدم. ويتعين على المتهربين الذين يتمكنون من البقاء أحياء حتى تلك المرحلة، ومعظمهم لا يستطيعون، بحسب ليرماونت، أن يظلوا متيقظين حتى لحظة هبوط الطائرة. وما أن تقترب الطائرة من مطار الوصول، يفتح المستودع أبوابه لتتدلى منه عجلات الطائرة استعدادا للهبوط، ويحتاج المتهرب إلى أن يكون يقظا وقويا بما يكفي للتشبث بمكانه وعدم السقوط. يقول ليرماونت: "معظم المتهربين يسقطون لأن الوضع يكون خطرا وغير مستقر، أو لأن معظمهم في تلك اللحظة يكونون قد فقدوا الحياة أو الوعي، ومن ثم لا يستطيعون التشبث بمكانهم فيسقطون". معدلات النجاة حول العالم المتهربون على متن طائرة تحلق على ارتفاع عال يمكن أن يواجهوا درجات حرارة تتراوح بين 50 إلى 60 درجة سليزية تحت الصفر، وهو ما يمكن تشبيهه بمواجهة الشتاء في القارة القطبية الجنوبية عبر ارتداء ملابس صيفية خفيفة وبحسب خبير الطيران، ألاستر روزسينشن، فإن "فرص النجاة بعيدة جدا، حتى تكاد تكون منعدمة". وقد مسحت الإدارة الاتحادية الأمريكية للطيران بيانات من حول العالم، منذ عام 1947 وحتى الثاني من يوليو/تموز الجاري. وقد رصدت الإدارة 126 حالة من المتهربين على متن 112 رحلة جوية. ومن بين 126 متهربا، لقي 98 حتفهم أثناء الرحلة، بينما تمكن 28 من البقاء أحياء، على أنهم اعتُقلوا لدى الوصول. وكانت الوفيات تقع إما عند إقلاع الطائرة أو هبوطها، أو في الطريق. وتوصلت الإدارة الاتحادية الأمريكية للطيران إلى أن المتهربين اكتُشفوا في أكثر من 40 دولة مختلفة، معظمهم في كوبا (9 أشخاص)، تلتها الصين (7)، ثم جمهورية الدومينيك (8)، فجنوب أفريقيا (6)، ثم نيجيريا (6). وفي بعض الحالات، لم يتم الإبلاغ غن بلد المتهرب. وفيما يتعلق بالبلد الأصلي للمتهرب، فإن معظمهم يفدون من أفريقيا (34 حالة)، تليها دول منطقة الكاريبي (19)، وأوروبا (15) وآسيا (12). عندما تسقط الجثث من السماء سقطت آخر جثة في حديقة في منطقة كلافام في لندن ليست هذه الحادثة الأولى من نوعها في مطار هيثرو؛ ففي يونيو/حزيران 2015، عُثر على جثة رجل فوق سطح بناية غربي لندن - وكشفت بيانات فيما بعد عن أنه سقط من ارتفاع 427 مترا- بينما عُثر على رفيق له في حالة حرجة بعدما تشبث كلاهما بطائرة تابعة للخطوط الجوية البريطانية كانت قادمة من جوهانسبرغ. وقبل ذلك بثلاثة أعوام، في سبتمبر/أيلول 2012، عُثر في أحد شوارع لندن على جثة رجل تم تحديد هويته فيما بعد باسم "خوسيه ماتادا" من موزمبيق. وكان قد سقط من مستودع عجلات طائرة كانت قادمة من أنجولا ومتجهة إلى مطار هيثرو في لندن. وفي نفس العام، عُثر على جثة شخص داخل مستودع عجلات الهبوط في الطائرة في مطار هيثرو بعد رحلة جوية قادمة من كيب تاون في جنوب أفريقيا. هل يمكن النجاة من رحلة كتلك؟ معظم الجثث التي عثر عليها في المملكة المتحدة كانت على متن طائرات متجهة إلى مطار هيثرو في لندن على الرغم من قول الخبراء إن السفر كمتهرب عبر طائرة يقود إلى موت محقَق، فإن هنالك بعض الاستثناءات. لكن معظم الناجين احتفظوا بإصابات غيّرت شكل حياتهم: ذلك أن التعرض لانخفاض حاد في درجة حرارة الجسم يستدعي بترا للأطراف المتضررة. ويزيد هامش فرص النجاة في الرحلات القصيرة أو في تلك الرحلات التي تحلق فيها الطائرات على ارتفاع منخفض. وفي عام 2010، تمكن رجل روماني من الوصول إلى مطار هيثرو قادما من فيينا مختبئا في مستودع عجلات الهبوط في طائرة خاصة. أما الرجل الذي ظل حيا بعد رحلة مدتها عشر ساعات عبر طائرة تابعة للخطوط الجوية البريطانية كانت قادمة من جوهانسبرغ إلى مطار هيثرو في لندن عام 2015، فقد عثر عليه فاقدا للوعي في مستودع عجلات الهبوط في الطائرة، وقد تحمل درجات حرارة تؤدي إلى التجمد طوال رحلة قطعت 12875 كيلو مترا. قصص نجاة أخرى في عام 1969 تمكن أرماندو سوقراس راميريز، 22 عاما، من احتمال معاناة رحلة جوية من هافانا إلى مدريد مرورا بكوبا، متحملا الصقيع لكن بلا أضرار كبرى. وفي عام 1996 ظل بارديب سايني، 23 عاما، على قيد الحياة أثناء رحلة جوية استغرقت عشر ساعات من دلهي إلى لندن، لكن أخاه فيجاي مات ساقطا من الطائرة وهي تقترب من مطار هيثرو. وفي عام 2000 نجا فيديل ماروحي من الموت في رحلة قطعت أربعة آلاف ميل على متن طائرة بوينغ 747 كانت متجهة من تاهيتي إلى لوس أنجليس. وفي عام 2002 قطع فيكتور ألفاريز مولينا، 22 عاما، رحلة مدتها أربع ساعات على متن طائرة "دي سي-10" من كوبا إلى كندا مرورا بمونتريال. وفي عام 2014 اختبأ يحيى عبدي، 15 عاما، في طائرة بوينغ 767 من كاليفورنيا إلى هاواي. مَن يقدم على رحلة من هذا النوع؟ معظم المتهربين يختبئون في مستودع عجلات الطائرة يقول ليرماونت: "دائما ما يجري تفتيش بصري على الجانب السفلي من الطائرة قبل إقلاعها، وعادة ما يقوم بهذا التفتيش فني ميكانيكي داخلي، أو أحد أعضاء طاقم الطائرة، أو أحيانا كلاهما معا". وعليه، فإن المتهرب يجد طريقه إلى الطائرة في اللحظة الأخيرة. ويقول ليرماونت إن المرشحين أكثر من غيرهم للوصول إلى الطائرة في تلك اللحظة الحاسمة قد يكونوا عمالا غير مهرة من أولئك المقربين من أحد العاملين في المطار. لكن ليرماونت يعتقد كذلك أنه لا بد أن المتهرب المرشح لا يقف على مدى خطورة ما هو مقدم عليه من "موت محقَق".

त्याचा आधीच मृत्यू झाला होता. पण आश्चर्याची बाब म्हणजे त्याच्या मृतदेहाला कसलीच इजा झालेली नव्हती. तो मृतदेह पडला तेव्हा बर्फासारखा टणक झाल्याचं एका प्रत्यक्षदर्शीने सांगितलं. पोलिसांनुसार ती व्यक्ती नैरोबीतून हिथ्रो एअरपोर्टला येणाऱ्या केनिया एअरवेजच्या विमानाच्या लँडिग गिअरमध्ये लपून बसली होती आणि विनातिकीट प्रवास करत होती. विमानातलं लँडिंग गिअर म्हणजे विमानाच्या खालची अशी जागा जी लँडिंग करताना उघडते, म्हणजे जिथे चाकं असतात ती जागा. पण ती व्यक्ती तिथे काय करत होती? अनेक जण जमीन आणि समुद्रामार्गे युरोपात जाण्याचा प्रयत्न करतात. मात्र विमानाच्या लँडिंग गिअरमध्ये लपून बसून प्रवास करण्याच्या घटना दुर्मिळ आहेत. उड्डाण विषयक वार्ताहर डेव्हिड लिव्हरमाउंट यांचं म्हणणं आहे, "अशा प्रकारच्या प्रवासात जिवंत वाचणं फारच कठीण आहे." अशा विमान प्रवासात नेमकं काय घडतं? लिव्हरमाउंट यांनी बीबीसीला सांगितलं, "लँडिंग गिअरच्या जागी लपून बसून विनातिकीट प्रवास करण्यातला सर्वांत मोठा धोका म्हणजे टेकऑफ केल्यानंतर विमानाची चाकं जेव्हा आत येतात, तेव्हा त्यांच्याखाली चिरडून मृत्यू होण्याची दाट शक्यता असते." विमानातलं लँडिंग गेअर म्हणजे विमानाची चाकं आणि पार्ट्सची अशी जागा जी लँडिंग करताना उघडते. ते सांगतात, उन्हाळ्याच्या दिवसात चाकांच्या ब्रेकचं तापमान सर्वाधिक असतं. त्यामुळे जळून मृत्यू होण्याचा मोठा धोका असतो. तुम्ही यातूनही बचावलात तर तुम्हाला हायपोथर्मिया म्हणजेच कमी तापमान आणि ऑक्सिजनचा तुटवडा, यांचा सामना करावा लागू शकतो. लिव्हरमाउंट सांगतात या जागी केबिनमध्ये असतो एसी नसतो, त्यामुळे इथलं तापमान खूप वेगळं असतं. लांब पल्ल्याच्या प्रवासात विमान खूप उंचीवरून उडतं. अशावेळी लँडिंग गिअरचं तापमान उणे 50 अंश ते उणे 60 अंश सेल्सिअसपर्यंत जाऊ शकतं. हाडं गोठवणारी थंडी तर असतेच, शिवाय इतक्या उंचीवर ऑक्सिजन फार कमी असतो. हवेचा दाबही कमी असतो. अशा परिस्थितीत फुफ्फुसांना खूप मेहनत करावी लागते आणि जवळपास शून्य ऑक्सिजन असलेल्या वातावरणात श्वास घेणं खूप कठीण होतं. अशा प्रकारच्या उड्डाणांवेळी लँडिंग गेअरमध्ये प्रवास करणारे विनातिकीट ते प्रवासी जे कसेबसे बचावतात त्यांना लँडिंगच्या वेळी खूप सावधगिरी बाळगावी लागते. विमान लँडिंगची तयारी करत असतं तेव्हा चाकं असणारा भाग उघडतो. यावेळी प्रवाशाला अत्यंत सावध असावं लागतं. लिव्हरमाउंट सांगतात, "बहुतांश प्रवासी याचवेळी खाली कोसळतात, कारण यावेळी ते धोकादायक स्थितीत असतात. असं यामुळेही घडतं कारण यावेळपर्यंत त्यांचा मृत्यू झालेला असतो किंवा ते बेशुद्ध झालेले असतात. त्यामुळे त्यांची पकड सैल झालेली असते." असा जीवघेणा प्रवास करतं तरी कोण? "टेक ऑफच्या आधी संपूर्ण विमानाची तपासणी होते. सामान्यपणे ही तपासणी ग्राउंड स्टाफ, क्रू मेंबर किंवा काही वेळा दोघेही करतात," असं लिव्हरमाउंट सांगतात. त्यामुळे अशा प्रकरणांमध्ये अगदी शेवटच्या क्षणीच कुणी इथे लपून बसू शकतं. लिव्हरमाउंट यांच्या मते सर्वाधिक शक्यता त्या लोकांची असते जे अशा संवेदनशील वेळी विमानापर्यंत पोहोचू शकतात. उदाहरणार्थ अकुशल ग्राउंड स्टाफ किंवा अशा व्यक्ती ज्यांची क्लिअरंस स्टाफशी ओळख असते. किती जण बचावतात? उड्डाण विषयक जाणकार अॅलेस्टेअर रॉझनशीन सांगतात, "अशा परिस्थितीत बचावण्याची शक्यता अजिबात नसते किंवा जवळपास शून्य असते." अमेरिकेच्या सांघिक उड्डाण प्राधिकरणाने 1947 ते 2 जुलै 2019 या काळात घडलेल्या अशा घटनांची आकडेवारी गोळा केली आहे. या दरम्यान प्राधिकरणाने 112 उड्डाणांशी संबंधित 126 प्रकरणं नोंदवली आहेत. यात आढळलं की विनातिकीट प्रवास करणाऱ्या 126 प्रवाशांपैकी 98 जणांचा मृत्यू झाला तर 28 जणं थोडक्यात बचावले. मात्र विमानतळावर पोहोचताच त्यांना अटक करण्यात आली. बहुतांश मृत्यू लँडिंग किंवा टेकऑफच्या दरम्यान पडल्यामुळे झाले तर काही प्रकरणांमध्ये लोक चाकांमध्ये चिरडले गेल्याने मरण पावले. प्राधिकारणाच्या आकडेवारीनुसार, "40 वेगवेगळ्या देशांमध्ये अशा घटना घडल्या. यात सर्वाधिक घटना क्युबा (9), त्यानंतर चीन (7), डॉमनिक रिपब्लिक (8), दक्षिण आफ्रिका (6) आणि नायजेरिया (6) घडल्या." आकाशातून पडून मृत्यू हिथ्रो विमानतळाजवळ विमानातून लपून प्रवास करताना मृत्यू होऊन मृतदेह खाली पडण्याची ही पहिली घटना नाही. जून 2015 मध्ये लंडनमधल्या व्यावसायिक भागात एका छतावर एका व्यक्तीचा मृतदेह सापडला. नंतर कळलं की तो 427 मीटर उंचीवरून पडला आहे. त्याच्यासोबत असलेला सहप्रवासी अत्यंत गंभीर अवस्थेत सापडला होता. हे दोघंही ब्रिटिश एअरवेजने जोहान्सबर्गवरून लपून प्रवास करत होते. या घटनेच्या तीन वर्षांपूर्वी सप्टेंबर 2012 मध्ये मोझांबिकच्या एका नागरिकाचा मृतदेह लंडनच्या रस्त्यावर आढळला होता. अंगोलाहून हिथ्रोला येणाऱ्या एका विमानातून तो पडला होता. त्याच वर्षी आणखी एका व्यक्तीचा हिथ्रोजवळ पडून मृत्यू झाला होता. तो केपटाऊनहून येणाऱ्या विमानात लपून प्रवास करत होता. या जीवघेण्या प्रवासात किती जण बचावले? जाणकारांच्या मते अशा प्रवासात मृत्यू अटळ आहे. तरीही काही अपवाद आहेत. मात्र बचावलेल्यांना गंभीर जखमा झाल्या. दुखापत झालेला हाथ किंवा पाय कापण्याचीही वेळ अनेकांवर आली. लहान पल्ल्याच्या किंवा कमी उंचीवरून उडणाऱ्या विमानात बचावण्याची शक्यता अधिक असते. 2010 साली 20 वर्षांचा रोमानियाचा तरुण व्हिएन्नाहून उड्डाण करणाऱ्या एका प्रायव्हेट जेटमधून हिथ्रोला पोहोचण्यात यशस्वी झाला. 2015 साली जोहान्सबर्गहून हिथ्रोपर्यंत 12,875 किलोमीटरचा प्रवास करणारी एक व्यक्ती लँडिंग गेअरमध्ये बेशुद्धावस्थेत आढळली होती. बचावलेल्या व्यक्ती 1969 - 22 वर्षांचे अर्मांडो सोकारास रमिरेज क्युबामधल्या हवानाहून मॅड्रिडला सुखरूप पोचले. 1996 - 23 वर्षांचे प्रदीप सैनी दिल्लीहून लंडनच्या 10 तासांच्या प्रवासात बचावले. मात्र, त्यांचे भाऊ विजय यांचा हिथ्रो एअरपोर्टजवळ पडून मृत्यू झाला. 2000 - तेहितीहून लॉस एंजेलिसला जाणाऱ्या बोईंग 747च्या 4000 मैलांच्या उड्डाणात फिडेल मारुही बचावले. 2002 - क्युबाहून कॅनडाच्या मॉन्ट्रियलपर्यंत चार तासांच्या उड्डाणात 22 वर्षांचे व्हिक्टर अल्वारोज मोलिना जिवंत बचावले. 2014 - कॅलिफोर्नियातल्या सॅन जोशे विमानतळाहून हवाईच्या माउईपर्यंत बोईंग 767च्या लँडिंग गेअरमध्ये प्रवास करणारा 15 वर्षांचा याहया आब्दी हा तरुण बचावला होता. हेही वाचलंत का? (बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम, यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)


السكان يقرعون أواني الطهي احتجاجا على الانقلاب وقال إن "عكس مسار الانتخابات غير مقبول"، ويجب إقناع قادة الانقلاب بأن هذه ليست طريقة لحكم البلاد. ويناقش مجلس الأمن الدولي إصدار بيان محتمل، لكن من المتوقع أن تمنع الصين إدانة الانقلاب. واعتقلت الزعيمة أونغ سان سو تشي عندما استولى الجيش على السلطة يوم الاثنين. ووجهت الشرطة في ميانمار في وقت لاحق تهما عدة لسو تشي التي سجنت احتياطيا حتى 15 فبراير/ شباط. ولم تسمع أي أخبار عنها ولا عن الرئيس وين مينت منذ الانقلاب. مواضيع قد تهمك نهاية وشهد الانقلاب الذي قاده قائد القوات المسلحة مين أونغ هلينغ تنصيب مجلس عسكري من 11 عضوا. وسعى الجيش الذي أعلن حالة الطوارئ لمدة عام إلى تبرير أفعاله من خلال زعم حدوث تزوير في انتخابات نوفمبر/ تشرين الثاني الماضي، التي فازت بها الرابطة الوطنية للديمقراطية التي تتزعمها سو تشي. وأفادت تقارير بأن الجيش أمر بحجب موقع فيسبوك، على أساس أن منصة التواصل الاجتماعي تعيق "استعادة الاستقرار". وقال مستخدمون يوم الخميس إنهم لم يتمكنوا من الوصول إلى فيسبوك. ونالت إحدى صفحات الموقع التي أنشئت لتنسيق معارضة الانقلاب عشرات الآلاف من الإعجابات. "غير مقبول على الإطلاق" دعا الأمين العام للأمم المتحدة إلى إعادة إرساء النظام الدستوري في ميانمار. وقال إنه يأمل في أن تكون هناك وحدة في مجلس الأمن بشأن هذه المسألة. وقال "سنفعل كل ما في وسعنا لحشد كل الفاعلين الرئيسيين في المجتمع الدولي لممارسة ضغوط كافية على ميانمار للتأكد من فشل هذا الانقلاب". وأضاف "من غير المقبول على الإطلاق عكس نتيجة الانتخابات وعكس ارادة الشعب". وقال "آمل في جعل جيش ميانمار يفهم أن هذه ليست الطريقة لحكم البلاد وليس هذا هو السبيل للمضي قدما". وأدانت الدول الغربية الانقلاب بلا تحفظ، لكن جهود مجلس الأمن للتوصل إلى موقف مشترك فشلت بسبب موقف الصين. ولطالما لعبت بكين دورا في حماية ميانمار من الرقابة الدولية، وحذرت منذ الانقلاب من أن العقوبات أو الضغوط الدولية لن تؤدي إلا إلى تفاقم الأمور. وإلى جانب روسيا، حمت الصين ميانمار مرارا وتكرارا من الانتقادات في الأمم المتحدة بشأن الحملة العسكرية على الأقلية المسلمة من الروهينغا. غموض حول مكان سو تشي أفادت أنباء بأن أونغ سان سو تشي محتجزة في مقر إقامتها في العاصمة ناي بي تاو. وهي تواجه اتهامات من بينها انتهاك قوانين الاستيراد والتصدير وحيازة أجهزة اتصال غير قانونية. والاتهامات واردة في وثيقة للشرطة - تسمى التقرير الأساسي الأول - المقدمة إلى المحكمة. وجاء في الوثيقة أنها سجنت احتياطيا "لاستجواب الشهود وطلب الأدلة والاستعانة بمستشار قانوني بعد استجواب المدعى عليها". واتهم الرئيس وين مينت، بموجب القانون الوطني لإدارة الكوارث، بمقابلة أنصاره في موكب مؤلف من 220 سيارة خلال الحملة الانتخابية في انتهاك لقيود فيروس كورونا. أونغ سان سو تشي في سطور ناشطون يطالبون بالعصيان المدني ظهرت مؤشرات قليلة على احتجاجات في ميانمار حتى الآن. وفي مساء الثلاثاء والأربعاء، أطلق السائقون أبواقهم في المدينة الرئيسية، يانغون (المعروفة أيضا باسم رانغون)، وقام السكان بقرع أواني الطهي احتجاجات على ما حدث. وبدت البلاد هادئة عموما في أعقاب الانقلاب، حيث كانت القوات تقوم بدورية وفرض حظر تجول ليلي. ومع ذلك، شهدت المستشفيات احتجاجات. وقام العديد من الأطباء إما بالتوقف عن العمل أو بالاستمرار في ارتداء رموز التحدي لمعارضة قمع الديمقراطية قصيرة العمر في ميانمار. ويقول المتظاهرون إنهم يطالبون بالإفراج عن سو تشي. وهم يرتدون شرائط حمراء أو سوداء للدلالة على الاعتراض على ما حدث. وعبر الإنترنت، غيّر الكثيرون صور ملفاتهم الشخصية على وسائل التواصل الاجتماعي إلى اللون الأحمر، دعما لحزب سو تشي.

निवडणुकीचे निर्णय अशा पद्धतीने बदलणं हे अजिबात योग्य नाही. म्यानमारमधील लष्करी अधिकाऱ्यांना अशा प्रकारे देशावर राज्य करता येत नाही, हे कळलं पाहिजे असं ते म्हणाले. संयुक्त राष्ट्रांच्या सुरक्षा परिषदेकडून म्यानमारच्या मुद्यावर प्रतिक्रिया येण्याची शक्यता आहे. पण, चीनकडून म्यानमारच्या लष्करी बंडाविरोधात येणाऱ्या प्रतिक्रियेला अडथळा निर्माण केला जाऊ शकतो. म्यानमारच्या नेत्या आँग सान सू ची यांना लष्कराने म्यानमारची सत्ता काबीज केल्यानंतर अटक केली आहे. सू ची यांच्यावर पोलिसांनी विविध आरोप लावले आहेत. सू ची यांना 15 फेब्रुवारीपर्यंत कोठडीत ठेवण्याचे आदेश देण्यात आले आहेत. लष्कराने अटक केल्या दिवसापासून सू ची किंवा म्यानमारचे माजी अध्यक्ष विन माईंट यांना मीडियाशी किंवा लोकांशी बोलू दिलेलं नाहीत. त्यांची याबाबत प्रतिक्रिया आलेली नाही. निषेध करताना लोक थ्री-फिंगर सॅल्यूट करताना दिसत आहेत. म्यानमारच्या लोकनियुक्त सरकारविरोधात लष्करप्रमुख मिन अंग हलाइंग यांच्या नेतृत्वाखाली बंड पुकारण्यात आलं. लष्कराने म्यानमारमध्ये एक वर्षांची आणिबाणी जाहीर केली आहे. गेल्यावर्षी नोव्हेंबर महिन्यामध्ये झालेल्या निवडणुकीत घोटाळा झाला, असं सांगत म्यानमारमध्ये लष्कराने सत्ता आपल्या हाती घेतली आहे. नोव्हेंबर 2020 मध्ये झालेल्या निवडणुकीत सू ची यांच्या नॅशनल लीग फॉर डेमेक्रॅसीने निर्विवाद विजय मिळवला होता. लष्कराने म्यानमारमध्ये फेसबूक बंद करण्याचे आदेश दिल्याची माहिती आहे. पण, याला अधिकृत दुजोरा मिळालेला नाही. सोशल मीडियामुळे म्यानमारमध्ये परिस्थिती चिघळत असल्याचं सांगत, फेसबूक बंद करण्यात आलं आहे. गुरूवारी स्थानिक लोकांनी फेसबूक सुरू नसल्याची तक्रार केली होती. म्यानमार लष्कराने केलेल्या बंडाविरोधात लोकांना एकत्र करण्यासाठी सुरू झालेल्या फेसबूक पेजला हजारोंच्या संख्यने लाईक मिळाले होते. हे मंजूर नाही... संयुक्त राष्ट्रांनी म्यानमारमध्ये लोकशाही प्रस्थापित करण्यासाठी आवाहन केलं आहे. "मला आशा आहे की संयुक्त राष्ट्रांच्या सुरक्षा परिषदेत या मुद्यावर एकमत होईल," असं सरचिटणीस एन्टोनीओ गुटेरेस यांनी म्हटलं. ते पुढे म्हणाले, "हे बंड अयशस्वी करण्यासाठी आम्ही सर्वतोपरी प्रयत्न करू. आंतरराष्ट्रीय समुदायाकडून म्यानमारवर दबाव आणण्याचा प्रयत्न करू." "मला वाटतं, म्यानमारच्या लष्कराने अशा प्रकारे राज्य चालवणं योग्य नाही. याची जाणीव करून देता येईल." असं ते पुढे म्हणाले. पाश्चिमात्य देशांनी म्यानमारमध्ये झालेल्या लष्करी बंडाची निंदा केली आहे. पण, चीनच्या भूमिकेमुळे संयुक्त राष्ट्रांच्या सुरक्षा परिषदेत यावर काही ठोस भूमिका घेणं शक्य झालेलं नाही. चीन संयुक्त राष्ट्रांच्या सुरक्षा परिषदेतील पाच सदस्यांपैकी एक स्थायी सदस्य आहे. चीनला व्हिटोचा अधिकार आहे. आंतरराष्ट्रीय समुदायाकडून घालण्यात आलेले निर्बंध किंवा दबाव परिस्थिती अधिक चिघळण्यासाठी कारणीभूत ठरेल, असा इशारा चीनने दिलाय. रशियासोबत, चीनने म्यानमारमध्ये रोहिंग्या मुसलमानांवर झालेल्या अत्याचाराप्रकरणी लष्कराच्या कारवाईला सुरक्षा दिली आहे. हेही वाचलंत का? (बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम, यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)