وينقل خط أنابيب كولونيال 2.5 مليون برميل يوميا، وهي نحو 45 في المئة من إمدادات وقود الديزل والجاز ووقود الطائرات في الساحل الشرقي للولايات المتحدة. وأوقف تشغيل الخط بالكامل بعد هجوم إلكتروني لعصابة يوم الجمعة، وما زال العمل جارٍ لاستعادة الخدمة. وتخفف حالة الطوارئ هذه من القيود المفروضة على نقل الوقود بالشاحنات. وهذا يعني أن السائقين في 18 ولاية يمكن أن يعملوا لمدة أطول أو ساعات أكثر مرونة لنقل وقود الديزل والجاز ووقود الطائرات وغيرها من المنتجات البترولية. مواضيع قد تهمك نهاية وهذه الولايات هي ألاباما وأركانساس ومقاطعة كولومبيا وديلاوير وفلوريدا وجورجيا وكنتاكي ولويزيانا وماريلاند وميسيسيبي ونيو جيرسي ونيويورك ونورث كارولاينا وبنسلفانيا وساوث كارولاينا وتينيسي وتكساس وفرجينيا. ولم تتأثر أسعار الوقود في معظم محطات البيع الاثنين، ولكن ثمة مخاوف من أنها قد تتغير إذا طالت الأزمة. ويقول محلل سوق الوقود المستقل، غاوراف شارما، لـ بي بي سي إن هناك الكثير من الوقود المتراكم حاليا في مصافي تكساس. ويضيف:"وإذا لم تجد السلطات حلا بحلول يوم الثلاثاء، ستكون في ورطة كبيرة. وأول المناطق المتأثرة ستكون أتلانتا وتينيسي، وسيمتد التأثير أشبه بتأثير سقوط أحجار الدومينو ليصل إلى نيويورك". كما قال إن تجار الوقود "يتخبطون" الآن لتلبية الطلب، في الوقت الذي يتراجع فيه المخزون ويزيد الطلب (خاصة على وقود السيارات) بعد عودة المستهلكين إلى الطرق ومحاولات الاقتصاد الأمريكي للتخلص من آثار الجائحة. خط أنابيب كولونيال ينقل 2.5 برميل من الوقود يوميا وكانت وزارة النقل قد أعلنت تخفيف قيود مؤقتا على نقل الوقود في الحاويات، ما يسمح بنقله إلى ولاية نيويورك، لكن شارما يحذر من أن هذا لن يعوض بأي شكل سعة خط الأنابيب. وأكدت عدة مصادر أن الهجوم الإلكتروني وطلب الفدية قامت به عصابة جرائم إلكترونية تحمل اسم "دارك سايد"، واخترقت شبكة أنابيب كولونيال يوم الخميس وأقفلت بعض الكومبيوترات والمخدمّات مطالبة بفدية مقابل فتحها وإطلاق البيانات التي بداخلها. وحاولت العصابة أخذ نحو مئة غيغا بايت من البيانات كرهن، مهددة بتسريبها على الإنترنت، بيد أن مكتب التحقيقات الفيدرالي ووكالات حكومية أخرى عملت مع شركات خاصة في التعامل مع الهجوم. كما أن خدمة السحابة الإلكترونية التي استخدمها القراصنة لجمع وسرقة البيانات أوقفت من الخدمة على الإنترنت السبت، بحسب تقرير لوكالة رويترز. وقالت شبكة كولونيال إنها تعمل مع سلطات إنفاذ القانون، وخبراء الأمن الإلكتروني (السيبراني) ووزارة الطاقة لاستعادة الخدمة. وذكرت مساء يوم الأحد إنه على الرغم من استمرار إغلاق الخطوط الأربعة الرئيسية، إلا أن أربعة خطوط فرعية بين النقاط التحويل والتوصيل تعمل الآن. وجاء في بيان للشركة: "اتخذت كولونيال عدة إجراءات إغلاق لبعض الأنظمة لاحتواء الخطر بمجرد علمنا بالهجوم. وعطلت هذه الإجراءات كل عمليات خطوط الأنابيب بشكل مؤقت، وأثرت على أنظمتنا الإلكترونية التي نعمل جاهدين الآن على استعادتها". وأضاف البيان: "ونعمل الآن على استعادة الخدمة في بعض الخطوط الفرعية، وسيعود النظام الإلكتروني بالكامل للعمل فقط في حالة التأكد من سلامة هذا الإجراء، وبالالتزام الكامل بتوافقه مع كل القواعد الفيدرالية". عمليات القرصنة بهدف الحصول على فدية مثال على رسائل طلب الفدية التي تتركها "دارك سايد" على شاشات الكمبيوتر الخاصة بالضحايا و"دارك سايد" ليست العصابة الأكبر في هذا المجال، لكن الهجمات التي تشنها تزيد من خطر القرصنة بهدف الفدية الذي يهدد البنية التحتة الصناعية القومية، وليس فقط الشركات. كما أنها دليل على تصاعد بيئة من الجرائم الإلكترونية الخطيرة التي تستهدف عشرات الملايين من الجنيهات الاسترلينية، وهو شيء غير مسبوق على الإطلاق في صناعة الأمن الإلكتروني. ويتلقي ضحايا "دارك سايد" رسالة على شاشة الكمبيوتر، كما يتلقون باقة معلومات تخبرهم بأن أجهزة الكمبيوتر والخوادم الخاصة بهم أصبحت مشفرة. وتسرد العصابة جميع أنواع البيانات المسروقة، وترسل للضحايا رابطا بـ "صفحة التسريب الشخصية"، التي تكون قد حملت البيانات عليها لنشرها تلقائيا في حال عدم سداد الشركة أو المنظمة للفدية قبل الموعد المطلوب. وتقدم "دارك سايد" للضحايا دليلا على البيانات التي حصلت عليها، وإنها جاهزة لمسحها كلها من شبكة الضحية. وتتخصص شركة "ديجيتال شادوز" للأمن الإلكتروني - ومقرها لندن - في تتبع مجموعات الجريمة الإلكترونية عالميا لمساعدة الشركات على الحد من تعرضهم لهجماتها. وتقول الشركة إن "دارك سايد" تعمل كشركة. رسالة من موقع "دارك سايد" على دارك ويب تفصل نجاحها في الهجوم على شركة أمريكية كبرى وتطور العصابة برامج لتشفير وسرقة البيانات، ثم تدرب "المشاركين"، فترسل إليهم حزمة من البرامج، وصيغة لإيميل طلب الفدية، والتدريب على طريقة تنفيذ الهجوم. ويدفع المشاركون في هذا البرنامج من المجرمين الإلكترونيين نسبة من عائداتهم لـ "دارك سايد" في أي عملية هجوم ناجحة. وبعد إطلاق "دارك سايد" لبرنامج جديد في مارس/آذار الماضي، أصبح بإمكانهم تشفير البيانات بشكل أسرع من قبل، ونشرت العصابة بيانا صحفيا ودعت الصحفيين لإجراء مقابلات. ولدى العصابة موقع على دارك ويب، تفخر فيها بعملها وتذكر تفاصيله، وتسرد كل الشركات التي قرصنت مواقعها والبيانات التي سرقتها. كما يحتوي الموقع على صفحة تصفها بـ "أخلاقيات" خاصة بها احتوي على قائمة بالمنظمات التي لن تستهدفها. كما تعمل الشركة مع وسطاء، وهم مجموعة من المقرصنين المتمرسين الذين يجمعون بيانات الدخول لأكبر عدد ممكن من الحسابات العاملة على مختلف الخدمات. وبدلا من الدخول إلى هذه الحساب وتنبيه المستخدمين أو مقدمي الخدمة إلى تسريبها، يحتفظ الوسطاء بأسماء الدخول وكلمات المرور، ويبيعونها لأعلى سعر يدفع لهم، وعادة ما يكون لعصابات الجرائم الإلكترونية التي تستخدمها لجرائم أكبر. كيف حدث الهجوم؟ تُرجح ديجيتال شادوز أن الهجوم على خط أنابيب كولونيال حدث كنتيجة غير مباشرة لجائحة كورونا، إذ زاد عدد المهندسين الذين يمكنهم الوصول عن بعد إلى أجهزة التحكم من المنزل. ويرى جيمس تشابل، الشريك المؤسس ورئيس التطوير في ديجيتال شادوز أن "دارك سايد" اشترت تفاصيل دخول أحد الحسابات الخاصة ببرامج التحكم عن بعد، مثل تيم فيور ومايكروسوفت ريموت ديسكتوب. دارك سايد تنشر تفاصيل عملياتها الناجحة وقائمة بالمؤسسات التي لن تهاجمها ويقول تشابل إنه من الممكن لأي شخص أن يبحث عبر منصات الدخول في أجهزة الكمبيوتر المتصلة بالإنترنت عبر محركات بحث مثل شودان، ثم يستمر المقرصنون في تجربة أسماء المستخدمين وكلمات المرور حتى تنجح بعضها. وتابع: "نرى الكثير من الضحايا الآن، ,هذه مشكلة كبرى وخطيرة الآن" وأكمل: "هناك ضحايا جدد كل يوم، بجانب الكثير من المشروعات الصغيرة التي تصبح ضحية لهذه القرصنة. الأمر أصبح مشكلة كبيرة للاقتصاد العالمي". وأضاف تشابل أن أبحاث ديجيتال شادوز أظهرت أن عصابة الجرائم الإلكترونية (السيبرانية) ربما تكون متمركزة في دولة ناطقة بالروسية، إذ يبدو أنها تتجنب الهجوم على شركات في دول الكومنويلث. ويرجح أن تكون المنظمة في روسيا أو أوكرانيا أو بيلاروسيا أو جورجيا أو أرمينيا أو مولدوفا أو أذربيجان أو كازاخستان أو قرغيزستان أو طاجيكستان أو تركمانستان أو أوزبكستان.

ਜਾਣਕਾਰਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਹਮਲਾ ਕੋਰੋਨਾ ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਕਾਰਨ ਹੋਇਆ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਪਾਈਪਲਾਈਨ ਦੇ ਬਹੁਤੇ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਘਰਾਂ ਤੋਂ ਕੰਪਿਊਟਰ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ ਕੋਲੋਨੀਏਲ ਪਾਈਪਲਾਈਨ ਨਾਲ ਹਰ ਰੋਜ਼ 25 ਲੱਖ ਬੈਰਲ ਤੇਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਈਸਟ ਕੋਸਟ ਦੇ ਸੂਬਿਆਂ ਵਿੱਚ ਡੀਜ਼ਲ, ਗੈਸ ਅਤੇ ਜੇਟ ਗੈਸ ਦੀ 45 ਫ਼ੀਸਦ ਸਪਲਾਈ ਇਸੇ ਪਾਈਪਲਾਈਨ ਤੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪਾਈਪਲਾਈਨ 'ਤੇ ਸਾਈਬਰ ਅਪਰਾਧੀਆਂ ਦੇ ਇੱਕ ਗੈਂਗ ਨੇ ਸ਼ੁੱਕਰਵਾਰ ਨੂੰ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤੋਂ ਇਸ ਦੀ ਮੁਰੰਮਤ ਦਾ ਕੰਮ ਹਾਲੇ ਤੱਕ ਵੀ ਜਾਰੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਅਸਰ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ 18 ਸੂਬਿਆਂ 'ਤੇ ਪਵੇਗਾ। ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਦੇ ਐਲਾਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੁਣ ਇਥੋਂ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਗੈਸ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਪਾਈਪਲਾਈਨ ਦੀ ਬਜਾਇ ਸੜਕ ਮਾਰਗ ਜ਼ਰੀਏ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਜਾਣਕਾਰਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਵਜ੍ਹਾ ਨਾਲ ਸੋਮਵਾਰ ਨੂੰ ਗੈਸ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਵਿੱਚ 2 ਤੋਂ 3 ਫ਼ੀਸਦ ਵੱਧ ਜਾਣਗੀਆਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇ ਅਸੀਂ ਜਲਦੀ ਬਹਾਲ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਇਸਦਾ ਅਸਰ ਵਿਆਪਕ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਕਿਸ ਨੇ ਕੀਤਾ ਹਮਲਾ ਕਈ ਸੂਤਰਾਂ ਨੇ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਰੈਨਸਮਵੇਅਰ ਹਮਲਾ ਡਾਰਕਸਾਈਡ ਨਾਮ ਦੇ ਇੱਕ ਸਾਈਬਰ-ਅਪਰਾਧੀ ਗਿਰੋਹ ਨੇ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵੀਰਵਾਰ ਨੂੰ ਕੋਲੋਨੀਏਲ ਨੈੱਟਵਰਕ ਵਿੱਚ ਸੰਨ੍ਹ ਲਗਾਈ ਅਤੇ ਤਕਰੀਬਨ 100 ਜੀਬੀ ਡਾਟਾ ਆਪਣੇ ਕਬਜ਼ੇ ਵਿੱਚ ਲੈ ਲਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੈਕਰਾਂ ਨੇ ਕੁਝ ਕੰਪਿਊਟਰਾਂ ਅਤੇ ਸਰਵਰਾਂ ’ਤੇ ਡਾਟਾ ਲੌਕ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਕਰਵਾਰ ਨੂੰ ਫ਼ਿਰੌਤੀ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਧਮਕੀ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਜੇ ਪੈਸੇ ਨਾ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਤਾਂ ਉਹ ਇਸ ਡਾਟਾ ਨੂੰ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਤੇ ਲੀਕ ਕਰ ਦੇਣਗੇ। ਕੰਪਨੀ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸੇਵਾਵਾਂ ਨੂੰ ਬਹਾਲ ਕਰਨ ਲਈ ਪੁਲਿਸ, ਸਾਈਬਰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਮਾਹਰਾਂ ਅਤੇ ਊਰਜਾ ਵਿਭਾਗ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਦੇ ਐਲਾਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੁਣ ਇਥੋਂ ਬਲਣ ਵਾਲੀ ਗੈਸ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਪਾਈਪਲਾਈਨ ਦੀ ਬਜਾਇ ਸੜਕ ਮਾਰਗ ਜ਼ਰੀਏ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ ਐਤਵਾਰ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਚਾਰ ਮੁੱਖ ਲਾਈਨਾਂ ਠੱਪ ਹਨ ਅਤੇ ਟਰਮੀਨਲ ਤੋਂ ਡਿਲਵਰੀ ਪੁਆਇੰਟ ਤੱਕ ਲੈ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕੁਝ ਛੋਟੀਆਂ ਲਾਈਨਾਂ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲੱਗੀਆਂ ਹਨ। ਕੰਪਨੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਹਮਲੇ ਦਾ ਪਤਾ ਲੱਗਣ ਤੋਂ ਫ਼ੌਰਨ ਬਾਅਦ, ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਸਿਸਟਮ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਲਾਈਨਾਂ ਨੂੰ ਕੱਟ ਦਿੱਤਾ ਤਾਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਨਾ ਹੋ ਸਕੇ। ਇਸ ਤੋਂ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਬਾਅਦ ਲਈ ਸਾਡੇ ਸਾਰੇ ਪਾਈਪਲਾਈਨਾਂ ਅਤੇ ਕੁਝ ਆਈਟੀ ਸਿਸਟਮਸ ’ਤੇ ਕੰਮ ਬੰਦ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਹੁਣ ਤੱਕ ਠੀਕ ਕਰਨ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਹਾਂ।" ਤੇਲ ਬਾਜ਼ਾਰ ਦੇ ਆਜ਼ਾਦ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਕ ਗੌਰਵ ਸ਼ਰਮਾਂ ਨੇ ਬੀਬੀਸੀ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਹਾਲੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀ ਗੈਸ ਟੈਕਸਸ ਸੂਬੇ ਦੀ ਰਿਫਾਇਨਰੀ ਵਿੱਚ ਫ਼ਸ ਗਈ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਲਾਉਣ ਨਾਲ ਤੇਲ, ਗੈਲ ਵਰਗੇ ਬਾਲਣਾਂ ਨੂੰ ਟੈਂਕਰਾਂ ਜ਼ਰੀਏ ਨਿਊਯਾਰਕ ਤੱਕ ਭੇਜਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਪਾਈਪਲਾਈਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਇਹ ਸਪਲਾਈ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹੋਵੇਗੀ। ਗੌਰਵ ਸ਼ਰਮਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਜੇ ਉਹ ਮੰਗਲਵਾਰ ਤੱਕ ਇਸ ਨੂੰ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਵਿੱਚ ਫ਼ਸ ਜਾਣਗੇ।" "ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਟਲਾਂਟਾ ਅਤੇ ਟੇਨੇਸੀ 'ਤੇ ਅਸਰ ਪਵੇਗਾ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਅਸਰ ਵੱਧਦੇ ਵੱਧਦੇ ਨਿਊਯਾਰਕ ਤੱਕ ਚਲਾ ਜਾਵੇਗਾ।" ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਹਾਲੇ ਗੈਸ, ਤੇਲ ਦੀ ਮੰਗ ਵੱਧ ਰਹੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਦੇ ਝਟਕੇ ਤੋਂ ਉਭਰਣ ਲਈ ਹੁਣ ਲੋਕ ਬਾਹਰ ਆ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਤੇਲ ਕੰਪਨੀਆਂ ਵੱਧਦੀ ਮੰਗ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਜਦੋਜਹਿਦ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ ਕਿਵੇਂ ਹੋਇਆ ਹਮਲਾ ਲੰਡਨ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਸਈਬਰ ਸਕਿਊਰਿਟੀ ਕੰਪਨੀ ਡਿਜੀਟਲ ਸ਼ੈਡੋਜ਼ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਕੋਲੋਨਿਏਨ ਪਾਈਪਲਾਈਨ 'ਤੇ ਹਮਲੇ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਕਾਰਨ ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਬਹੁਤੇ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਘਰ ਤੋਂ ਕੰਪਿਊਟਰਾਂ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਡਿਜੀਟਲ ਸ਼ੈਡੋਜ਼ ਦੇ ਸਹਿ-ਸੰਸਥਾਪਕ ਅਤੇ ਚੀਫ਼ ਇਨੋਵੇਸ਼ਨ ਆਫ਼ੀਸਰ ਜੇਮਜ਼ ਚੈਪਲ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਡਾਰਕਸਾਈਡ ਨੇ ਟੀਮਵਿਊਅਰ ਅਤੇ ਮਾਈਕ੍ਰੋਸਾਫ਼ਟ ਰਿਮੋਟ ਡੇਸਕਟੌਪ ਵਰਗੇ ਰਿਮੋਟ ਡੈਸਕਟੌਮ ਸਾਫ਼ਵੇਅਰ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਅਕਾਉਂਟਸ ਦੇ ਲੌਗਿਨ ਡਿਟੇਲ ਖ਼ਰੀਦ ਲਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਕੋਈ ਵੀ ਸ਼ਖ਼ਸ ਸ਼ੋਡਾਨ ਵਰਗੇ ਸਰਚ ਇੰਜਨ 'ਤੇ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਕੰਪਿਊਟਰਾਂ ਦੇ ਲੌਗਿਨ ਪੋਰਟਲਸ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹਾਸਲ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਾਅਦ ਯੂਜ਼ਰਨੇਮ ਅਤੇ ਪਾਸਵਰਡ ਦੇ ਖਾਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲੌਗਿਨ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਚੈਪਲ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਹੁਣ ਇਸ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋਣ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ, ਇਹ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਮੁਸੀਬਤ ਬਣ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਹਰ ਦਿਨ ਕੋਈ ਨਵਾਂ ਸ਼ਿਕਾਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਛੋਟੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਇਸਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਬਣਦੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ, ਉਸ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਆਰਥਚਾਰੇ ਲਈ ਇਹ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਸਮੱਸਿਆ ਬਣ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨਾਲ ਹੀ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕੰਪਨੀ ਦੀ ਸਰਚ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਸਾਈਬਰ-ਅਪਰਾਧੀਆਂ ਦਾ ਗੈਂਗ ਕਿਸੇ ਰੂਸੀ ਭਾਸ਼ਾ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਦੇਸ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੰਪਨੀਆਂ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਜੋ ਰੂਸ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਨੇੜੇ ਤੇੜੇ ਦੇ ਦੇਸਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹਨ। ਬੀਬੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਐਂਡਰਾਇਡ ਫ਼ੋਨ 'ਤੇ ਇੰਝ ਲੈ ਕੇ ਆਓ: ਕੰਪਨੀ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ ਗਰੋਹ ਹਾਲਾਂਕਿ ਡਾਰਕਸਾਈਟ ਸਾਈਬਰ ਜ਼ੁਰਮ ਦੀ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਨਾਮ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਘਟਨਾ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਰੈਨਸਮਵੇਅਰ ਵਰਗੇ ਹਮਲੇ ਮਹਿਜ਼ ਕਿਸੇ ਪੇਸ਼ੇ ਜਾਂ ਦਫ਼ਤਰ ਨੂੰ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਕਿਸੇ ਦੇਸ ਦੇ ਅਹਿਮ ਉਦਯੋਗਿਕ ਢਾਂਚੇ ਲਈ ਵੀ ਖ਼ਤਰਾ ਬਣ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਹਮਲੇ ਤੋਂ ਇਹ ਵੀ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਈਬਰ ਅਪਰਾਧੀਆਂ ਦੀ ਦੁਨੀਆਂ ਅਰਬਾਂ ਰੁਪਏ ਦੀ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਾਈਬਰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੇ ਜਾਣਕਾਰਾਂ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਮਹਿਸੂਸ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕੀਤਾ। ਹਮਲੇ ਦੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕੰਪਿਊਟਰਾਂ ਦੀ ਸਕਰੀਨ 'ਤੇ ਇੱਕ ਨੋਟਿਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਇੱਕ ਇੰਫ਼ਰਮੇਸ਼ਨ ਪੈਕ ਵੀ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਪਿਊਟਰ ਅਤੇ ਸਰਵਰ ਇੰਨਕਰਪਟ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਯਾਨੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਬਜੇ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਗੈਂਗ ਨੇ ਚੋਰੀ ਹੋਏ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਡਾਟਾ ਦੀ ਲਿਸਟ ਬਣਾਈ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਇੱਕ ਪੇਜ਼ ਬਣਾਕੇ ਉਸਦਾ ਯੁਆਰਐੱਲ ਯਾਨੀ ਲਿੰਕ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਜਿਸ ’ਤੇ ਡਾਟਾ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਲੋਡ ਕੀਤਾ ਜਾ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਜੇ ਡੈੱਡਲਾਈਨਜ਼ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪੈਸੇ ਨਹੀਂ ਭੇਜੇ ਗਏ ਤਾਂ ਇਹ ਪੰਨਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ। ਡਾਰਕਸਾਈਡ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਇਸ ਗੱਲ ਦੇ ਸਬੂਤ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਕੋਲ ਕੀ ਕੀ ਡਾਟਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਨੈੱਟਵਰਕ ਤੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਡਿਲੀਟ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਲੰਡਨ ਸਥਿਤ ਸਾਈਬਰ ਸਕਿਊਰਿਟੀ ਕੰਪਨੀ ਡਿਜੀਟਲ ਸ਼ੈਡੋਜ਼ ਮੁਤਾਬਕ ਡਾਰਕਸਾਈਡ ਇੱਕ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਕੰਪਨੀ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਗੈਂਗ ਚੋਰੀ ਅਤੇ ਹੈਕਿੰਗ ਦੇ ਲਈ ਸਾਫਟਵੇਅਰ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਬਾਅਦ ਇਸ ਅਪਰਾਧ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਸਹਿਯੋਗੀਆਂ ਨੂੰ ਟਰੇਨਿੰਗ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਇੱਕ ਟੂਲਕਿੱਟ ਭੇਜਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸਾਫਟਵੇਅਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਫਿਰੌਤੀ ਮੰਗਣ ਵਾਲੀ ਈਮੇਲ ਦਾ ਇਕ ਟੈਂਪਲੇਟ ਵੀ ਭੇਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਿਖਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹਮਲਾ ਕਿਵੇਂ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਪਰਾਧ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਹਮਲੇ ਦੇ ਕਾਮਯਾਬ ਹੋਣ ਦੀ ਸੂਰਤ ਵਿੱਚ ਡਾਰਕਸਾਈਡ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਕਮਾਈ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਮਾਰਚ ਵਿੱਚ ਡਾਰਕਸਾਈਡ ਨੇ ਜਦੋਂ ਇਕ ਨਵਾਂ ਸਾਫਟਵੇਅਰ ਲਾਂਚ ਕੀਤਾ ਸੀ ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਨਾਲੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਡੈਟਾ ਨੂੰ ਲੌਕ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰੈੱਸ ਰਿਲੀਜ਼ ਜਾਰੀ ਕਰਕੇ ਪੱਤਰਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਇੰਟਰਵਿਊ ਕਰਨ ਦਾ ਨਿਉਤਾ ਵੀ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਡਾਰਕ ਵੈੱਬ ਉੱਪਰ ਗਿਰੋਹ ਨੇ ਆਪਣੀ ਇੱਕ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਵੀ ਬਣਾਈ ਹੋਈ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਬਣਾਈ ਹੈ ਜੋ ਹੁਣ ਤੱਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਇੱਕ ਆਚਾਰ ਸਹਿੰਤਾ ਦਾ ਪੰਨਾ ਵੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਨਹੀਂ ਬਣਾਇਆ ਜਾਵੇਗਾ। ਇਹ "ਐਕਸੈਸ ਬ੍ਰੋਕਰਜ਼" ਨਾਲ ਵੀ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਅਜਿਹੇ ਹੈਕਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੇ ਲੌਗ ਇਨ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਚੋਰੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਬ੍ਰੋਕਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਖਾਤਿਆਂ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਉਨ੍ਹਾਂ ਯੂਜ਼ਰਜ਼ ਤੋਂ ਫਿਰੌਤੀ ਮੰਗਣ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਯੂਜ਼ਰਨੇਮ ਅਤੇ ਪਾਸਵਰਡ ਦੀ ਨਿਲਾਮੀ ਕਰਕੇ ਦੂਸਰੇ ਅਜਿਹੇ ਗਿਰੋਹਾਂ ਨੂੰ ਵੇਚ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕਰਕੇ ਵੱਡੇ ਅਪਰਾਧ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ: (ਬੀਬੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਲ FACEBOOK, INSTAGRAM, TWITTERਅਤੇ YouTube 'ਤੇ ਜੁੜੋ।)


وتجمعت الحشود خارج منزل سياسي محلي اتهم قريب له بمشاركة المنشور. وأشعل المحتشدون النيران في بعض السيارات، واشتبكوا مع أفراد الشرطة، الذين انتشروا في مكان الحادثة، "وألقوهم بالحجارة" حسب ما ذكرت الشرطة لبي بي سي. وقبضت الشرطة على الرجل الذي نشر المنشور، كما قبضت على 110 أشخاص من المحتجين. وقال مفوض المدينة، كمال بانت، إن 60 شرطيا على الأقل، من بينهم ضباط، جرحوا في العنف الذي اندلع الثلاثاء ليلا. وفرض حظر التجول في منطقتين من المدينة، بحسب ما قاله. مواضيع قد تهمك نهاية وكتبت الشرطة على موقع تويتر تقول إن الوضع "تحت السيطرة"، مضيفة أن أفرادها أطلقوا الذخيرة الحية لتفريق الحشود، وأنهم لم يفعلوا ذلك إلا بعد استخدام القنابل المسيلة للدموع والهراوات أولا. وأكد وزير الداخلية في ولاية كارناتاكا، التي عاصمتها مدينة بانغالور، مقتل الأشخاص الثلاثة. وكان العنف قد بدأ بعد أن احتشد محتجون خارج منزل السياسي، وأمام مركز للشرطة، بعد أن رأوا المنشور، الذي تقول وسائل إعلام محلية إنه أزيل بعد ذلك. وناشد الوزير، أخاندا سرينيفاس مورثي، المحتجين في رسالة بالفيديو بالتزام الهدوء، ووعدهم بالعدالة. وقال الوزير: "أناشد أخوتي المسلمين ألا يقاتلوا شخصا انتهك القانون، فمهما كان الأمر، فإننا جميعا أخوة. ومهما يكن المسؤول، فإننا نضمن عقابه عقوبة مناسبة، فأنا معكم".

ਪੁਲਿਸ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਕਮਲ ਪੰਤ ਨੇ ਬੀਬੀਸੀ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਪੁਲਿਸ ਫਾਇਰਿੰਗ ਵਿੱਚ ਜ਼ਖਮੀ ਹੋਏ ਤੀਜੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਵੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਪੁਲਿਸ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਕਮਲ ਪੰਤ ਨੇ ਬੀਬੀਸੀ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ, "ਪੁਲਿਸ ਫਾਇਰਿੰਗ ਵਿੱਚ ਜ਼ਖਮੀ ਹੋਏ ਤੀਜੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਵੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਰਾਤ ਸਾਢੇ 12 ਵਜੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੱਥੇ ਸਥਿਤੀ ਲਗਭਗ ਕੰਟਰੋਲ ਵਿੱਚ ਹੈ।" ਭੜਕੀ ਭੀੜ ਨੇ ਦੋ ਥਾਣਿਆਂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਕਾਂਗਰਸੀ ਵਿਧਾਇਕ ਦੇ ਘਰ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੁਲਿਸ ਨੂੰ ਫਾਇਰਿੰਗ ਕਰਨੀ ਪਈ। ਭੀੜ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ 'ਤੇ ਇਤਰਾਜ਼ਯੋਗ ਪੋਸਟ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਥਾਣੇ ਪਹੁੰਚੀ। ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ ਬੰਗਲੁਰੂ ਦੇ ਪੁਲਿਸ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਕਮਲ ਪੰਤ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਡੀਗੇ ਹੱਲੀ ਅਤੇ ਕੇਜੀ ਹੱਲੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕਰਫਿਊ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਪੂਰੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਧਾਰਾ 144 ਲਾਗੂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਨਿਊਜ਼ ਏਜੰਸੀ ਏਐਨਆਈ ਨੇ ਬੰਗਲੁਰੂ ਦੇ ਸੰਯੁਕਤ ਪੁਲਿਸ ਕਮਿਸ਼ਨਰ (ਕ੍ਰਾਈਮ) ਸੰਦੀਪ ਪਾਟਿਲ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਨਾਲ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਤੱਕ 110 ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਪੁਲਿਸ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਕਮਲ ਪੰਤ ਆਖ਼ਰ ਪੂਰਾ ਮਾਮਲਾ ਹੈ ਕੀ? ਪੁਲਿਕੇਸ਼ੀਨਗਰ ਦੇ ਕਾਂਗਰਸ ਵਿਧਾਇਕ ਅਖੰਡ ਸ੍ਰੀਨਿਵਾਸ ਮੂਰਤੀ ਦੇ ਇਕ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਨੇ ਕਥਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ 'ਤੇ ਇਤਰਾਜ਼ਯੋਗ ਪੋਸਟ ਪਾਈ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿਰੁੱਧ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ 'ਚ ਲੋਕ ਮੰਗਲਵਾਰ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਥਾਣੇ ਪਹੁੰਚੇ ਅਤੇ ਪੋਸਟ ਪਾਉਣ ਵਾਲੇ ਦੇ ਖਿਲਾਫ਼ ਕਾਰਵਾਈ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਭੀੜ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਵਿਧਾਇਕ ਦੇ ਘਰ ਪਹੁੰਚੀ। ਪੁਲਿਸ ਅਨੁਸਾਰ ਭੀੜ ਦੀ ਮੰਗ ਸੀ ਕਿ ਐਫ਼ਆਈਆਰ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਵਿਧਾਇਕ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਧਾਰਮਿਕ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਠੇਸ ਪਹੁੰਚੀ ਹੈ। ਵੇਖਦਿਆਂ ਹੀ ਵੇਖਦਿਆਂ ਭੀੜ ਕਾਬੂ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਥਾਣੇ ਦੇ ਬਾਹਰ ਖੜ੍ਹੀਆਂ ਕੁਝ ਗੱਡੀਆਂ ਨੂੰ ਅੱਗ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀ, ਤੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਵਿਧਾਇਕ ਦੇ ਘਰ ਜਾ ਰਹੀ ਭੀੜ ਨੇ ਉਥੇ ਖੜ੍ਹੇ ਕੁਝ ਵਾਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਅੱਗ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀ। ਪੁਲਿਸ ਅਨੁਸਾਰ ਭੀੜ ਦੀ ਮੰਗ ਸੀ ਕਿ ਐਫ਼ਆਈਆਰ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਵਿਧਾਇਕ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਕੀ ਕੀਤੀ ਕਾਰਵਾਈ? ਪੁਲਿਸ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਅਨੁਸਾਰ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ 'ਤੇ ਪੋਸਟ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਹਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਲੈ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਮੁਲਜ਼ਮ ਦਾ ਨਾਮ ਨਵੀਨ ਹੈ ਜੋ ਵਿਧਾਇਕ ਦਾ ਭਤੀਜਾ ਦੱਸਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪੁਲਿਸ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਪੁਲਿਸ ਵਾਲਿਆਂ 'ਤੇ ਵੱਡੇ ਪੱਥਰਾਂ ਨਾਲ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਅਚਾਨਕ ਬਿਜਲੀ ਚਲੀ ਗਈ ਅਤੇ ਭੀੜ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਣ ਲਈ ਸਾਨੂੰ ਥੋੜਾ ਸਮਾਂ ਲੱਗਿਆ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪੁਲਿਸ ਸਟੇਸ਼ਨ 'ਤੇ ਚਾਰੇ ਪਾਸਿਓਂ ਹਮਲਾ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਪੁਲਿਸ ਕੋਲ ਫਾਇਰਿੰਗ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਰਸਤਾ ਨਹੀਂ ਸੀ।" ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਵਿਧਾਇਕ ਸ੍ਰੀਨਿਵਾਸ ਮੂਰਤੀ ਨੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਦੀ ਅਪੀਲ ਕਰਦਿਆਂ ਇੱਕ ਵੀਡੀਓ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ 'ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਭਰਾ ਹਾਂ, ਸ਼ਾਂਤੀ ਬਣਾਏ ਰੱਖੋ' ਕਰਨਾਟਕ ਦੇ ਗ੍ਰਹਿ ਮੰਤਰੀ ਬਸਵਰਾਜ ਬੋਮੱਈ ਨੇ ਵੀ ਪੁਲਿਸ ਫਾਇਰਿੰਗ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਵਿਧਾਇਕ ਸ੍ਰੀਨਿਵਾਸ ਮੂਰਤੀ ਨੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਦੀ ਅਪੀਲ ਕਰਦਿਆਂ ਇੱਕ ਵੀਡੀਓ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭਰੋਸਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਕਾਰਵਾਈ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇਗੀ। ਵਿਧਾਇਕ ਮੂਰਤੀ ਨੇ ਵੀਡਿਓ ਵਿਚ ਕਿਹਾ ਹੈ, "ਜੋ ਮਰਜ਼ੀ ਹੋਵੇ, ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਭਰਾ ਹਾਂ। ਜੋ ਵੀ ਇਸ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹੈ, ਅਸੀਂ ਇਹ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਵਾਂਗੇ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਹੀ ਸਜ਼ਾ ਮਿਲੇ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਹਾਂ। ਮੇਰੀ ਬੇਨਤੀ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਸ਼ਾਂਤੀ ਬਣਾਈ ਰੱਖੋ।" ਕਰਨਾਟਕ ਦੇ ਗ੍ਰਹਿ ਮੰਤਰੀ ਨੇ ਵੀ ਇੱਕ ਵੀਡੀਓ ਸੰਦੇਸ਼ ਜਾਰੀ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ, "ਅੱਗ ਲਾਉਣੀ ਅਤੇ ਹਿੰਸਾ ਕਾਨੂੰਨ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਹਨ। ਜੋ ਵੀ ਮਾਮਲਾ ਹੈ, ਇਸ ਨੂੰ ਕਾਨੂੰਨ ਦੇ ਦਾਇਰੇ ਵਿੱਚ ਲਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।" "ਮੈਂ ਪੁਲਿਸ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਬਹਾਲ ਕਰਨ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤੇ ਹਨ। ਭਾਵੇਂ ਕੋਈ ਵੱਡਾ ਵਿਅਕਤੀ ਵੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਅਸੀਂ ਇਹ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਵਾਂਗੇ ਕਿ ਸਖ਼ਤ ਕਾਰਵਾਈ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ। ਜਿਹੜਾ ਵੀ ਇਸ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਸਖ਼ਤ ਤੋਂ ਸਖਤ ਸਜ਼ਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇਗੀ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਭਰੋਸਾ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੀ ਬਖਸ਼ਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾਵੇਗਾ।" ਕਰਨਾਟਕ ਦੇ ਅਮੀਰ-ਏ-ਸ਼ਰੀਅਤ ਹਜ਼ਰਤ ਮੌਲਾਨਾ ਸਗ਼ੀਰ ਅਹਿਮਦ ਨੇ ਵੀ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਦੀ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਵਾਅਦਾ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਜਿਸਨੇ ਵੀ ਇਹ ਇਤਰਾਜ਼ਯੋਗ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇਗੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਕਾਨੂੰਨ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਨਾ ਲੈਣ, ਸਰਕਾਰ ਕਾਰਵਾਈ ਕਰੇਗੀ। ਇਹ ਵੀਡੀਓਜ਼ ਵੀ ਦੇਖੋ: (ਬੀਬੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਲ FACEBOOK, INSTAGRAM, TWITTERਅਤੇ YouTube 'ਤੇ ਜੁੜੋ।)


وبينما يرى البعض أن الحل هو إلغاء حق المواطنين في حمل السلاح، فإن آخرين يؤيدون تخفيف بعض القيود على حمل السلاح. في حين أن معظم الأمريكيين يؤيدون الحلول الوسطى. لكن ماذا سيحدث لو اختفت الأسلحة النارية فجأة وبلا رجعة من الوجود؟ صحيح أن هذه الفكرة قد تبدو مستحيلة، إلا أنها تجعلنا نسقط السياسة من المعادلة ونفكر بموضوعية في الانعكاسات المحتملة لقرار الحد من الأسلحة النارية في العالم. لعل النتيجة المباشرة لاختفاء الأسلحة ستكون ببساطة انخفاض عدد ضحايا الأعيرة النارية. إذ يبلغ عدد ضحايا أحداث العنف باستخدام الأسلحة النارية نحو 500 ألف شخص سنويا حول العالم. ويسجل أكبر عدد من خسائر الأوراح جراء العنف المسلح في الولايات المتحدة الأمريكية، التي يمتلك مواطنوها ما يتراوح بين 300 و350 مليون قطعة سلاح ناري، فضلا عن أن معدلات جرائم القتل باستخدام الأسلحة النارية في الولايات المتحدة أعلى بنحو 25 مرة منها في سائر البلدان مرتفعة الدخل مجتمعة. يقول جيفري سوانسون، أستاذ علم النفس والعلوم السلوكية بكلية الطب بجامعة ديوك في ولاية نورث كارولينا، إن حوادث إطلاق النار في الولايات المتحدة تحصد أروح نحو 100 شخص يوميا في الولايات المتحدة. وقد يسهم حظر الأسلحة في إنقاذ آلاف الأرواح. أحد المتظاهرين يرفع صورة مايكل براون الذي قُتل عن عمر يناهز 18 عاما برصاص ضابط شرطة في مدينة فيرغسون بولاية ميزوري في عام 2014 وتشير الإحصاءات إلى أن حوادث الانتحار تمثل نحو 60 في المئة من حوادث القتل باستخدام الأسلحة النارية التي سجلت في الفترة ما بين 2012 و2016 في الولايات المتحدة، والبالغ عددها 175,700 حادثة. ويقول توم غابور، خبير في علم الجريمة وعلم الاجتماع، إن أكثر من 80 في المئة من محاولات الانتحار باستخدام الأسلحة النارية تنتهي بالوفاة، لانخفاص فرص المنتحر في النجاة. حظر الأسلحة النارية أثبتت أستراليا أنه كلما انخفضت أعداد قطع السلاح المتاحة، تراجعت أعداد الوفيات جراء حوادث العنف المسلح والانتحار. ففي عام 1996 فتح مسلح النار على زوار موقع أثري بمدينة بورت أرثر في تسمانيا، وأسفر الهجوم عن سقوط 35 قتيلا و23 جريحا، ولم تكد تمر أيام حتى أصدرت الحكومة تشريعات جديدة تحظر حيازة الأسلحة شبه الآلية والبنادق، واشترت من المواطنين الأسلحة النارية التي شملها الحظر بسعر السوق وأتلفتها بأكملها. أصدرت أستراليا قوانين للحد من حيازة الأسلحة في أعقاب مقتل 35 شخصا بأحد المواقع الأثرية، الذي يظهر في هذه الصورة في ذكرى مرور 20 عاما على الحادثة بمدينة بورت أرثر بولاية تسمانيا ويقول فيليب ألبرز، أستاذ مساعد بكلية الصحة العامة بولاية سيدني، إن مخاطر حوادث القتل أو الانتحار باستخدام الأسلحة النارية في استراليا انخفضت بنسبة تفوق 50 في المئة منذ إصدار القوانين الجديدة لحظر الأسلحة النارية. واللافت أن الأسلحة النارية لم يحل محلها وسائل قتل أخرى، بحسب ألبرز. وتزيد الأسلحة النارية أيضا من مخاطر العنف المنزلي، إذ أشارت دراسة إلى أن مخاطر قتل النساء جراء العنف المنزلي تزداد من خمس إلى ثماني مرات في حالة حيازة شريك الحياة لسلاح. وخلصت بعض الدراسات إلى أن وجود سلاح ناري في المنزل يزيد احتمالات السلوكيات العدوانية لدى الرجال، ويطلق على هذه الظاهرة "أثر السلاح". وقد يعزى ارتفاع معدلات جرائم القتل العمد في الولايات المتحدة مقارنة بالدول المتقدمة، إلى أن أكثر حوادث الاعتداء في الولايات المتحدة ترتكب باستخدام الأسلحة النارية، التي تزيد من احتمالات إزهاق الأرواح بسبع مرات. قُتلت نيكول أوليفر، التي تظهر في الإطار، برصاص زوجها في عام 2007، وتُقتل كل شهر 50 امرأة في الولايات المتحدة برصاص شركاء حياتهن ويقول سوانسون: "إذا تشاجر شابان غاضبان ومخموران في المملكة المتحدة، سيسفر الشجار عن كدمات في الأنف والعين، لكن في الولايات المتحدة، تشير الإحصاءات إلى أن أحد هذين الرجلين سيكون بحوزته على الأرجح سلاح يدوي، وسيردي الآخر قتيلا". ويقول روبرت سبيتزر، أستاذ العلوم السياسية بجامعة نيويورك في مدينة كورتلاند، إن نوع السلاح المستخدم في الواقعة يلعب دورا كبيرا في مآلاتها. ولا يوجد سلاح أكثر فتكا من السلاح الناري. وأشارت دراسة أجريت عام 2017 إلى أن معدلات القتل العمد باستخدام الأسلحة النارية تكون أقل في الولايات الأمريكية التي تفرض قوانين أكثر صرامة على حيازة الأسلحة. وقد تتسبب الأسلحة النارية في وقوع عدد أكبر من القتلى في المواجهات بين عناصر الشرطة وبين المجرمين. إذ يُقتل نحو 1,000 مواطن أمريكي سنويا برصاص الشرطة، في حين أن علميات الاعتقال في أستراليا وكندا لا تكاد تسفر عن وقوع أي قتلى، رغم أن عناصر الشرطة يحملون أسلحة في البلدان الثلاثة. على الرغم من أن ضباط الشرطة في أستراليا وكندا والولايات المتحدة يحملون الأسلحة النارية، إلا أن نحو 1,000 مواطن أمريكي يُقتلون سنويا برصاص الشرطة ولا شك أن ثمة دوافع عديدة وراء تورط ضباط الشرطة في جرائم القتل، منها التمييز العنصري، لكن الكثير من هذه الجرائم ما كانت لتقع لولا انتشار الأسلحة النارية. ويقول تيد ميلر، عالم أبحاث في معهد المحيط الهادئ للبحوث والتقييم، إن أغلب جرائم العنف التي ارتكبتها الشرطة الأمريكية كان مردها الخوف من الإصابة بالأعيرة النارية. فإن أكثر من نصف الأشخاص الذين قُتلوا برصاص الشرطة في عام 2016 كانوا مسلحين، وسقط الكثير منهم أثناء تبادل إطلاق النار مع ضباط الشرطة. وإذا اختفت الأسلحة النارية سيتراجع أيضا عدد حوادث الإرهاب المحلي. إذ أشارت دراسة أجريت عام 2017 على أكثر من 2,800 هجوم إرهابي في الولايات المتحدة وكندا وغرب أوروبا وأستراليا ونيوزيلندا إلى أن الأسلحة النارية توقع أكبر عدد ممكن من الضحايا، مقارنة بأساليب القتل الأخرى، حتى المتفجرات وعمليات الدهس المتعمد. واستخدمت الأسلحة النارية في جميع الهجمات الإرهابية في الولايات المتحدة منذ الحادي عشر من سبتمبر/أيلول، ما عدا اثنتين. سلام بعيد المنال وهناك الكثير من الأدلة التاريخية التي تثبت أن العنف متأصل في النفس البشرية، ولم تكن الأسلحة النارية إلا أحد الوسائل التي استخدمتها الأطراف المتناحرة لإراقة الدماء. ويضرب ديفيد يامين، أستاذ علم الاجتماع بجامعة ويك فوريست بولاية نورث كارولينا، مثالا بالإبادة الجماعية التي شهدتها رواندا، مشيرا إلى أن معظم المذابح التي ارتكبت في رواندا لم تستخدم فيها الأسلحة النارية. نشبت صراعات عديدة على مر العصور دون استخدام الأسلحة النارية، ويظهر في الصورة لاجئ من قبيلة الهوتو جُرح جرحا غائرا بمنجل في خضم المذابح التي ارتكبت في رواندا عام 1994 وبعبارة أخرى، إن الحروب والصراعات والنزاعات الأهلية لن تتوقف باختفاء الأسلحة النارية من الوجود، لكن بدلا من العودة للأسلحة البيضاء، من سيوف وسهام وحراب، ستستخدم الدول الحديثة آلات قتل أخرى، كالمتفجرات والدبابات والقذائف والأسلحة الكيميائية والبيولوجية. وترى ريزا بروكس، أستاذة العلوم السياسية بجامعة ماركيت في ويسكونسن، أن الدول قد تخترع أسلحة جديدة لتحل محل الأسلحة النارية، وستبرع الدول الأغنى والأقوى في ابتكار أكثر الأسلحة فتكا. ويقول بروك إن تغير شكل الأسلحة في الحروب لن يصاحبه تغير في موازين القوى. لكن اختفاء الأسلحة النارية سيؤثر حتما على الجماعات والمليشيات المسلحة، كما هو الحال في الصومال والسودان ولييبيا التي تتوفر فيها الأسلحة النارية بأنواعها. وتقول بروكس، إن هذه الميليشيات المسلحة تحتاج لأسلحة يسهل الحصول عليها ونقلها وتخزينها وإخفائها. إلا أن بروكس تنبه إلى أن كسر شوكة المليشيات ليس أمرا مفيدا في جميع الأحوال، لأن بعضها يتألف من عناصر مقاومة لعنف الحكومات المستبدة. الحياة البرية وفي الوقت الذي سيتراجع فيه الصيد الجائر وغير الشرعي للحيوانات المهددة بالانقراض تماما إثر اختفاء الأسلحة النارية، فإن السيطرة على الحيوانات المسببة للمشاكل، مثل الراكون المصاب بالسعار أو قطيع الفيلة المذعور أو الثعابين السامة سيزداد صعوبة. ويقول ألبرز، إن هناك الكثير من الأسباب المشروعة لامتلاك الأسلحة النارية، ولا سيما في دول مثل أستراليا ذات المزارع الشاسعة. إذا اختفت الأسلحة النارية ستزداد التحديات التي يواجهها الصيادون والمزارعون ويضيف أن الأسلحة النارية لا غنى عنها للسيطرة على الأنواع الدخيلة المضرة التي تغزو بعض المناطق فتهدد الأنظمة البيئية وخاصة في الجزر. وفي حالة اختفاء الأسلحة النارية، سيصبح القتل الرحيم للحيوانات المصابة أكثر وحشية. الأهمية الاقتصادية ستكون الولايات المتحدة، من الناحية الاقتصادية، أكبر الخاسرين من اختفاء الأسلحة النارية. فبحسب تقديرات اتحاد تجار الأسلحة النارية، تسهم تجارة الأسلحة النارية بنحو 50 مليار دولار في الاقتصاد الأمريكي. ويقول سبيتزر إن هذا المبلغ ليس كبيرا بما يكفي للتأثير على اقتصاد بحجم الاقتصاد الأمريكي. بل قد تجني الولايات المتحدة مكاسب اقتصادية غير مباشرة إذا اختفت الأسلحة النارية. إذ تقدر الخسائر المباشرة وغير المباشرة التي تتكبدها الولايات المتحدة جراء حوادث العنف المسلح، بما في ذلك التكاليف ذات الصلة بالإصابات وخسائر الأوراح وغير ذلك، بأكثر من 200 مليار دولار سنويا. تسهم تجارة الأسلحة النارية بنحو 50 مليار دولار في الاقتصاد الأمريكي، وهذه النسبة ليست كبيرة مقارنة مع حجم الاقتصاد ككل ويشير ميلر إلى الفوائد العينية أيضا التي ستعود على الناس، منها الشعور بالأمان. ويقول ميلر إن الجيل الجديد لن يسمع دوي الأعيرة النارية الذي يصيب الناس بالذعر ويخلف لديهم آثارا نفسية، وبالتالي ستتحسن الصحة النفسية للأطفال. ويرى غابور أن حوادث القتل الجماعي تمزق نسيج المجتمع وتقوض إحساس الناس بالأمان والثقة في بعضهم البعض، وتسبب آثارا اجتماعية ونفسية عميقة. لكن في المقابل، قد يشعر بعض حائزي الأسلحة المرخصة بالخوف وانعدام الأمان إذا حُرموا من أسلحتهم. إذ يحمل البعض الأسلحة دفاعا عن النفس. وفي حالة حظر الأسلحة، قد لا يستطيع الضحايا المحتملون للعنف حماية أنفسهم من المهاجمين الأقوى والأعنف. لكن دور الأسلحة في حماية الناس ومدى أهميتها في الدفاع عن النفس لا يزالان محل جدل، إذ أجريت دراسة في عام 1993 على 1,860 جريمة قتل عمد، وخلصت إلى أن وجود السلاح في المنزل يزيد مخاطر ارتكاب جرائم القتل إلى حد كبير. وفي عام 2014، خلص استعراض لعدة دراسات إلى أن إتاحة الأسلحة النارية يرتبط بزيادة معدلات جرائم القتل العمد ومحاولات الانتحار الناجحة. وينبه ميلر إلى أن الأشخاص الذين يصطادون الحيوانات لأغراض ترفيهية، أو يشاركون في نواد الرماية للتسلية، أو لديهم هواية جمع الأسلحة قد يستعيضون عن البنادق بالسهام على سبيل المثال. ويقول إن حظر الأسحلة النارية سيغضب عشاق الأسلحة النارية لأنها تعد وسيلة تسليتهم المفضلة، لكنه في المقابل سينقذ أرواح الكثيرين. يمكنك قراءة الموضوع الأصلي على موقع BBC Future

ਕੀ ਹੋਵੇਗਾ ਜੇਕਰ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸਾਰੇ ਹਥਿਆਰ ਅਚਾਨਕ ਗਾਇਬ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਹਾਸਿਲ ਨਾ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ? ਬਿਲਕੁਲ ਚਮਤਕਾਰ ਵਜੋਂ ਹਥਿਆਰ ਤਾਂ ਗਾਈਬ ਨਹੀਂ ਕੀਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਪਰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਉਪਰਾਲਾ ਸਿਆਸੀ ਸਮੀਕਰਨਾਂ ਤੋਂ ਉਪਰ ਉੱਠ ਹੋ ਕੇ ਅਤੇ ਤਰਕਸ਼ੀਲਤਾ ਨਾਲ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਇਜ਼ਾਜਤ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਅਸੀਂ ਕੀ ਹਾਸਲ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਤੇ ਕੀ ਗਵਾ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। ਕੀ ਸਾਨੂੰ ਸੱਚਮੁਚ ਕਦੇ ਅਜਿਹਾ ਫੈਸਲਾ ਲੈਣਾ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਸਾਡੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਘੱਟ ਹਥਿਆਰ ਹੋਣ। '100 ਲੋਕ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਬੰਦੂਕ ਕਾਰਨ ਮਰਦੇ ਹਨ' ਦੁਨੀਆਂ ਭਰ ਵਿੱਚ ਕਰੀਬ 5 ਲੱਖ ਲੋਕ ਹਰ ਸਾਲ ਬੰਦੂਕ ਨਾਲ ਮਰਦੇ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਗੱਲ ਵਿਕਸਿਤ ਦੇਸਾਂ ਦੀ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੀਆਂ ਵਾਰਦਾਤਾਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਿੱਥੇ ਕੁੱਲ ਆਬਾਦੀ ਵਿਚੋਂ 300 ਤੋਂ 350 ਮਿਲੀਅਨ ਲੋਕਾਂ ਕੋਲ ਆਪਣੇ ਹਥਿਆਰ ਹਨ। ਉੱਥੇ ਹੋਰ ਵੱਡੇ ਦੇਸਾਂ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਵਿੱਚ ਹਥਿਆਰਾਂ ਸਬੰਧੀ ਹਾਦਸਿਆਂ ਦੀ ਦਰ 25 ਗੁਣਾ ਵਧ ਹੈ। ਲਾਰਥ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਦੀ ਡਿਊਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ ਮੈਡੀਸਨ ਵਿੱਚ ਸਾਇਕੈਟਰੀ ਅਤੇ ਬਿਹੈਵੇਰਲ ਸਾਇੰਸ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਜੈਫਰੀ ਸਵਾਨਸਨ ਮੁਤਾਬਕ, "ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ ਸਾਲਾਨਾ 100 ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਗੋਲੀ ਨਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਹਥਿਆਰ ਗਾਇਬ ਹੋ ਜਾਣ ਤਾਂ ਕਈ ਜਾਨਾਂ ਬਚਾਈਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।" ਬੰਦੂਕਾਂ ਨਾਲ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਮੌਤਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਵਧੇਰੇ ਲੋਕ ਖੁਦਕੁਸ਼ੀ ਦਾ ਰਾਹ ਅਖ਼ਤਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ 2012 ਤੋਂ 2016 ਵਿਚਾਲੇ 175,700 ਮੋਤਾਂ 'ਚੋਂ ਕਰੀਬ 60 ਫੀਸਦ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਬੰਦੂਕਾਂ ਨਾਲ ਅਤੇ 2015 ਵਿੱਚ 44000 ਦੇ ਅੱਧਿਆਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਗੋਲੀ ਮਾਰ ਕੇ ਖੁਦਕੁਸ਼ੀ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਹਥਿਆਰਾਂ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਨੇ ਸਾਬਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਘਾਟ ਕਾਰਨ ਖੁਦਕੁਸ਼ੀ ਅਤੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਕਾਰਨ ਕਤਲ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਮੌਤਾਂ ਦੇ ਅੰਕੜੇ ਘੱਟ ਸਕਦੇ ਹਨ। 1996 ਵਿੱਚ ਤਸਮਾਨੀਆ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਥਾਨ ਪੋਰਟ ਆਰਥਰ 'ਤੇ ਮਾਰਟਿਨ ਬ੍ਰਾਇਅੰਤ ਨੇ ਆਏ ਸੈਲਾਨੀਆਂ 'ਤੇ ਅੰਨ੍ਹੇਵਾਹ ਗੋਲੀ ਚਲਾਈ ਸੀ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ 35 ਲੋਕ ਮਾਰੇ ਗਏ ਸਨ ਅਤੇ 23 ਜਖ਼ਮੀ ਹੋ ਗਏ। ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਨੂੰ ਇਸ ਘਟਨਾ ਨੇ ਹਿਲਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਪਾਰਟੀਆਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਸੈਮੀ-ਆਟੋਮੈਟਿਕ ਸ਼ਾਰਟਗੰਨਜ਼ ਅਤੇ ਰਾਇਫਲਜ਼ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ। ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਨਵਾਂ ਕਾਨੂੰਨ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਚਿਤ ਬਾਜ਼ਾਰ ਮੁੱਲਾਂ 'ਤੇ ਸਾਰੇ ਪਾਬੰਦੀਸ਼ੁਦਾ ਹਥਿਆਰ ਖਰੀਦੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਨਾਲ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਲਈ ਹਥਿਆਰ ਭੰਡਾਰ 30 ਫੀਸਦ ਘੱਟ ਹੋ ਗਿਆ। ਮੌਤਾਂ ਵਿੱਚ ਆਈ ਗਿਰਾਵਟ 'ਚ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਖੁਦਕੁਸ਼ੀਆਂ ਦਾ ਰੁਕਣਾ ਸੀ, ਆਸਟਰੇਲੀਆਂ ਵਿੱਚ 80 ਫੀਸਦ ਤੋਂ ਵੱਧ ਬੰਦੂਕਾਂ ਨਾਲ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਖੁਦਕੁਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਦੇ ਅੰਕੜੇ ਘਟੇ ਹਨ। ਅਲਪਰਸ ਮੁਤਾਬਕ, "ਖੁਦਕੁਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ ਗਿਰਾਵਟ ਦਰਜ ਹੋਈ ਹੈ ਜੋ ਹੈਰਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੀ।" ਸਿਰਫ਼ ਖੁਦਕੁਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ, ਆਸਟਰੇਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਕਤਲਾਂ ਵਿੱਚ 50 ਫੀਸਦ ਤੋਂ ਵੱਧ ਗਿਰਾਵਟ ਦਰਜ ਹੋਈ। ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਸਵਾਸਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਸੋਚੋ, ਯੂਕੇ ਵਿੱਚ ਗੁੱਸੇਖੋਰ, ਮਨੋਵੇਗੀ ਅਤੇ ਨਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਦੋ ਨਾਬਾਲਗ ਪਬ 'ਚੋ ਬਾਹਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਲੜਾਈ ਝਗੜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕਿਸੇ ਦੀ ਅੱਖ ਸੁਜਦੀ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਦੇ ਨੱਕ ਵਿੱਚੋਂ ਲਹੂ ਨਿਕਲਦਾ ਪਰ ਇਹੀ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਤਾਂ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਕੋਲ ਕੋਈ ਹਥਿਆਰ ਹੋਣਾ ਸੀ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਜਾਣੀ ਸੀ।" ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਵਾਂਗ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਹੀ ਸਬੂਤ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ ਹਨ ਕਿ ਘੱਟ ਹਥਿਆਰ ਕਾਰਨ ਮੌਤਾਂ ਅਤੇ ਜਖ਼ਮੀ ਹੋਣ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਵੀ ਘੱਟ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਾਲ 2017 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਸੂਬਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬੰਦੂਕਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਕਾਨੂੰਨ ਸਖ਼ਤ ਹਨ ਉੱਥੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਕਤਲ ਦੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੀ ਦਰ ਘੱਟ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਹੀ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਸਦਮਿਆਂ ਕਾਰਨ ਦਾਖ਼ਲ ਨਾਬਾਗਲਾਂ ਦੀ 2014 ਦੀ ਸਮੀਖਿਆ ਵਿੱਚ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ ਹੈ ਕਿ ਜਿੰਨੀ ਹਥਿਆਰਾਂ 'ਤੇ ਠੱਲ੍ਹ ਪਵੇਗੀ ਓਨੀਂ ਹੀ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਵਧੇਗੀ। ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਸਾਲਾਨਾ ਹਜ਼ਾਰ ਨਾਗਰਿਕ ਪੁਲਿਸ ਵੱਲੋਂ ਹੀ ਮਾਰੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਬਿਲਕੁਲ, ਪੁਲਿਸ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੀ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਵਾਲੀ ਹਿੰਸਾ ਵਧੇਰੇ ਜਟਿਲ ਅਤੇ ਅਕਸਰ ਗੋਰਿਆਂ-ਕਾਲਿਆਂ ਅਮਰੀਕੀਆਂ ਵਿਚਾਲੇ ਨਸਲੀ ਨਫ਼ਰਤ ਵਾਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਰੋਕਥਾਮ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਇੱਥੇ ਵੀ ਮੌਤਾਂ ਦਾ ਅੰਕੜਾ ਘੱਟ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਮਿਲਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਪੁਲਿਸ ਦਾ ਵਧੇਰੇ ਅਤਿੱਆਚਾਰ ਇਸ ਲਈ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਪੁਲਿਸ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਵੀ ਡਰੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਗੋਲੀ ਮਾਰੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।" ਮਿਲਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਰ ਬੰਦੂਕਾਂ ਪੁਲਿਸ ਲਈ ਵੀ ਵਧੇਰੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ। ਅੱਧੇ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋਕ 2016 ਵਿੱਚ ਪੁਲਿਸ ਵੱਲੋਂ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਮਾਰੇ ਗਏ ਅਤੇ ਕਈ ਪੁਲਿਸ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੀ ਗੋਲਾਬਾਰੀ ਦੌਰਾਨ ਮਾਰੇ ਗਏ। ਘਾਤਕ ਹਮਲੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਸੰਭਵ ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਤਿਹਾਸ ਗਵਾਹ ਹੈ ਕਿ ਹਿੰਸਾ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਸੁਭਾਅ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਬੰਦੂਕਾਂ ਹੋਣ ਇਹ ਕੋਈ ਸ਼ਰਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਨਾਰਥ ਕੈਰੋਲੀਨਾ ਦੀ ਵੇਕ ਫੌਰੈਸਟ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਸਾਇਕੋਲੋਜੀ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਡੈਵਿਡ ਯੇਮਨ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ, "ਰਵਾਂਡਾ ਨਸਲਕੁਸ਼ੀ ਹੀ ਦੇਖ ਲਓ, ਜਿੱਥੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਭਿਆਨਕ ਹਿੰਸਾ ਹੋਈ ਸੀ।" ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਇਸ ਤਜ਼ਰਬੇ ਨੂੰ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨਾਲ ਲੈਂਦੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਕਲਪਨਾ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਸਾਰੀਆਂ ਬੰਦੂਕਾਂ ਗਾਇਬ ਹੋ ਗਈਆਂ ਹਨ ਤਾਂ ਜੰਗ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰਕ ਲੜਾਈਆਂ ਜਾਰੀ ਰਹਿ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਮਾਰਕੁਏਟੇ ਵਿੱਚ ਵਿਸਕਨਸਿਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਪੌਲੀਟੀਕਲ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਰੀਸਾ ਬਰੂਕ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਭ ਤੋਂ ਅਮੀਰ, ਸਭ ਤੋਂ ਤਾਕਤਵਰ ਸੂਬਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸੰਭਾਵੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਤਲ ਕਰਨ ਲਈ ਨਵੇਂ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਕਾਢ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ੀ ਆ ਰਹੀ ਹੈ। ਬਰੂਕ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਨਾਲ ਦੇਸਾਂ ਵਿਚਾਲੇ ਜੰਗਬੰਦੀ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਪਰ ਜ਼ਰੂਰੀ ਨਹੀਂ ਕਿ ਤਾਕਤ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸੰਤੁਲਨ ਹੋਵੇ।" ਉਥੇ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸੋਮਾਲੀਆ, ਸੂਡਾਨ ਅਤੇ ਲੀਬੀਆ ਵਰਗੇ ਦੇਸਾਂ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹਾ ਨਾ ਹੋਵੇ ਕਿਉਂਕਿ ਉੱਥੇ ਹਥਿਆਰ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਉਪਲਬਧ ਹਨ ਅਤੇ ਹਥਿਆਰ ਅਚਾਨਕ ਗਾਇਬ ਹੋਣ ਨਾਲ ਸੈਨਾ ਦੇ ਉਭਰਨ ਅਤੇ ਸੰਚਾਲਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਤਾ ਘੱਟ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ। ਕੁਦਰਤੀ ਦੁਨੀਆਂ ਬੰਦੂਕਾਂ ਦੇ ਗਾਇਬ ਹੋਣ ਦਾ ਜਾਨਵਰਾਂ ਲਈ ਰਲਿਆ-ਮਿਲਿਆ ਸਿੱਟਾ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਖਤਰਨਾਕ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆ ਦੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਅਤੇ ਸਜਾਵਟ ਲਈ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਘਟੇਗੀ। ਉੱਥੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਸਬੰਧੀ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀਆਂ ਜਿਵੇਂ, ਸੱਪ, ਚੂਹੇ, ਹਾਥੀ ਆਦਿ 'ਤੇ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰਨਾ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ। ਅਲਪਰਸ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ,"ਬੰਦੂਕ ਲਈ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਹੀ ਕਾਰਨ ਵੀ ਹਨ। ਕੁਝ ਖ਼ਾਸ ਦੇਸ ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਵਿੱਚ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਲਈ ਸਰਹੱਦ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ। ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਵਪਾਰ ਦਾ ਮਾਨਕ ਉਪਕਰਨ ਹਨ।" ਬੰਦੂਕਾਂ ਹਮਲਾਵਰਾਂ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਵਿੱਚ ਕਰਨ ਲਈ ਅਟੁੱਟ ਹਿੱਸਾ ਹਨ। ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਬਿੱਲੀਆਂ, ਸੂਰ, ਬੱਕਰੀਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਖਤਰਨਾਕ ਬਾਹਰੀ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਨੂੰ ਹਰ ਸਾਲ ਵਾਤਾਵਰਣ ਦੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨੂੰ ਖ਼ਾਸ ਕਰ ਦੀਪਾਂ 'ਤੇ ਦਰੁਸਤ ਰੱਖਣ ਲਈ ਖ਼ਤਮ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੈਸੇ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਜੇਕਰ ਬੰਦੂਕਾਂ ਗਾਇਬ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਤਾਂ ਅਮਰੀਕਾ ਨੂੰ ਮਾਲੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਹੁਤ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਵੇਗਾ। ਦਿ ਫਾਇਰਆਰਮਜ਼ ਇੰਡਸਟਰੀ ਟ੍ਰੇਡ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਹੈ ਕਿ ਇੰਡਸਟਰੀ ਨੂੰ 20 ਬਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਸਿੱਧੇ ਯੋਗਦਾਨ ਵਜੋਂ ਅਤੇ 30 ਬਿਲੀਅਨ ਹੋਰ ਯੋਗਦਾਨ ਵਜੋਂ ਯਾਨਿ ਕਿ ਕੁੱਲ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਵੇਗਾ। ਸਪਿਟਰਜ਼ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ,"50 ਬਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਦਾ ਨੁਕਸਾਨ ਸਕਰੀਨ 'ਤੇ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਬਿੰਦੂ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ। ਉਹ ਜ਼ੀਰੋ ਨਹੀਂ ਪਰ ਸਾਰੀ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ।" ਸੱਚਮੁਚ ਜੇਕਰ ਬੰਦੂਕਾਂ ਗਾਇਬ ਦੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਤਾਂ ਇਹ ਉਥੇ ਲਾਭ ਹੀ ਹੋਵੇਗਾ। ਬੰਦੂਕਾ ਨਾਲ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਜਖ਼ਮੀ ਅਤੇ ਮੌਤਾਂ ਦਾ ਸਬੰਧ ਖਰਚੇ ਸਾਲਾਨਾ ਕਰੀਬ 10.7 ਬਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਹਨ ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਹੋਰਨਾਂ ਤੱਥਾਂ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ 200 ਬਿਲੀਅਨ ਤੋਂ ਵਧ ਖਰਚੇ ਹਨ। ਬਹੁਤ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਬੰਦੂਕਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਸਾਹ ਲੈਣਾ ਸੌਖਾ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ ਪਰ ਕਈ ਬੰਦੂਕ ਰੱਖਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਇਹ ਬਿਲਕੁਲ ਉਲਟ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾਵੇਗਾ ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਹਥਿਆਰ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਵਧੇਰੇ ਅਸੁਰੱਖਿਅਤ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਨਗੇ। ਯੇਮਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਰੱਖਿਆਤਮਕ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਲੋਕ ਹੋਰਨਾਂ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਖ਼ੁਦ ਬੰਦੂਕ ਵੰਡਦੇ ਹਨ, ਬੇਸ਼ੱਕ ਉਹ ਵੱਡੇ ਲੋਕ, ਬੰਦੂਕਾਂ ਵਾਲੇ ਹੋਣ ਜਾਂ ਚਾਕੂਆਂ ਵਾਲੇ ਹੋਣ ਸਥਿਤੀ ਇਕੋ ਜਿਹੀ ਹੀ ਹੈ।" ਭਾਵੇਂ ਬੰਦੂਕਾਂ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਣ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਫੇਰ ਵੀ ਵਿਵਾਦ ਦਾ ਮੁੱਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਇਸ ਮੁੱਦੇ 'ਤੇ ਖੋਜ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਬੰਦੂਕਾਂ ਦਾ ਅਸਰ ਉਲਟ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। 1860 ਬੰਦੂਕਾਂ ਨਾਲ ਹੋਏ ਕਤਲ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ 'ਤੇ 1993 ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ ਹੈ ਕਿ ਘਰ ਵਿੱਚ ਬੰਦੂਕ ਹੋਣਾ ਪਰਿਵਾਰਕ ਮੈਂਬਰ ਜਾਂ ਜਾਣਕਾਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਕਤਲ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਦੇ ਡਰ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ 2014 ਵਿੱਚ ਮੈਟਾ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਬੰਦੂਕਾਂ ਹਾਸਲ ਕਰਕੇ ਕਤਲ ਕਰਨ ਅਤੇ ਖੁਦਕੁਸ਼ੀ ਦੇ ਮਕਸਦਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਬੰਦੂਕਾਂ ਗਾਇਬ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਤਾਂ ਕੁਝ ਬੰਦੂਕ ਮਾਲਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਗੁਆ ਦੇਣਗੇ। ਪੈਸੇਫਿਕ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਫਾਰ ਰਿਸਰਚ ਅਤੇ ਐਵਾਸਿਊਸ਼ਨ ਦੇ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਸਾਇੰਟਿਸਟ ਮਿਲਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ,"ਡਾਟਾ ਮੁਤਾਬਕ ਇਹ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੀ ਗ਼ਲਤ ਭਾਵਨਾ ਹੈ।" ਇਸ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਬੀਬੀਸੀ ਫਿਊਚਰ 'ਤੇ ਪੜ੍ਹ ਸਕਦੇ ਹੋ। (ਬੀਬੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਲ FACEBOOK, INSTAGRAM, TWITTERਅਤੇ YouTube 'ਤੇ ਜੁੜੋ।)


انتشرت على الانترنت صور لحطام الطائرة الروسية سوخوي وهو يحترق وقال وزير الدفاع الروسي إن الطيار "قتل في معركة على الأرض مع الإرهابيين، بعدما هبط بمظلة النجاة في منطقة يعتقد أن هيئة تحرير الشام تسيطر عليها". وأعلنت جماعة هيئة تحرير الشام، المرتبطة بمجموعة مسلحة كانت تابعة لتنظيم القاعدة، مسؤوليتها عن إسقاط المقاتلة. وتتمركز "هيئة تحرير الشام" في المنطقة الشمالية الشرقية لمحافظة إدلب. وبحسب المرصد السوري لحقوق الإنسان، ومقره في بريطانيا، فإن الطائرات الروسية شنت العشرات من الغارات في المنطقة في 24 ساعة الماضية. وذكرت الأمم المتحدة أن نحو 100 ألف مدني نزحوا من منطقة إدلب هربا من المعارك والغارات الجوية بعد بدأت القوات الحكومية السورية هجومها على آخر معاقل للمعارضة المسلحة. ماذا نعرف أيضا عن الحادث؟ كانت طائرة سوخوي 25 تحلق على مستويات منخفضة في سماء قرية معصران بمحافظة إدلب. شنت المقاتلات الروسية عشرات الغارات على المنطقة في 24 ساعة الأخيرة. أظهرت صور فيديو الطائرة وهي تحترق في الجو. صور فيديو أخرى أظهرت ركام الطائرة على الأرض، وجناح الطائرة به نجمة حمراء. وزير الدفاع الروسي قال إن الطيار أخطر القيادة أنه هبط بمظلة النجاة في منطقة تسيطر عليها جبهة النصرة، وإنه قتل في معركة مع "الإرهابيين". كيف ردت روسيا؟ وزارة الدفاع قالت إنها ستفعل ما بوسعها لاستعادة الجثة. ونقلت مواقع التواصل الاجتماعي خبرا مفاده أن سفنا روسية أطلقت من البحر الأبيض المتوسط صورايخ كروز على إدلب. المقاتلات الروسية لم تسجل خسائر كثيرة منذ بداية حملتها في روسيا وتساعد روسيا قوات الحكومة السورية في قتالها ضد المعارضة المسلحة. وكانت القوات السورية شنت في ديسمبر/ كانون الأول الماضي حملة واسعة حول منطقة إدلب، بمساعدة القوات الجوية الروسية. ولم تسجل القوات الجوية الروسية إلا خسائر قليلة منذ بداية عملياتها العسكرية في سوريا في سبتمبر/ أيلول 2015.

ਸੁਖੋਈ-25 ਦੇ ਮਲਬੇ ਦੀਆਂ ਤਸਵਰੀਆਂ ਇਹ ਵਾਕਿਆ ਉੱਤਰੀ ਸੀਰੀਆ ਵਿੱਚ ਇਬਲਿਬ ਸੂਬੇ ਨੇੜੇ ਹੋਇਆ। ਰੂਸ ਦੇ ਰੱਖਿਆ ਮੰਤਰਾਲੇ ਮੁਤਾਬਕ ਪਾਇਲਟ ਜਹਾਜ਼ ਤੋਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਨਿਕਲ ਗਿਆ ਸੀ ਪਰ ਜ਼ਮੀਨੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। 6 ਰਿਪੋਰਟਾਂ: ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਮਨ ਦੇ ਭੇਦ ਖੋਲ੍ਹਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਲੜੀ 11 ਰਿਪੋਰਟਾਂ : ਵਿੱਕੀ ਗੌਂਡਰ ਮਾਮਲੇ ਦਾ ਹਰ ਪੱਖ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ 'ਤੇ ਸਾਂਝੀ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਵੀਡੀਓ ਵਿੱਚ ਜਹਾਜ਼ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਹੁੰਦਾ ਦਿਖਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜਦਕਿ ਦੂਜੀ ਵਿੱਚ ਜਹਾਜ਼ ਦਾ ਮਲਵਾ ਦਿਖਾਈ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਖੰਭ 'ਤੇ ਲਾਲ ਤਾਰੇ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਹੈ। ਪਾਇਲਟ ਬਾਰੇ ਹਾਲੇ ਕੋਈ ਸਪਸ਼ਟ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਹੈ।ਇਸ ਜਹਾਜ਼ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਬਾਗੀ ਗਰੁੱਪ ਦੀ ਪਛਾਣ ਬਾਰੇ ਵੀ ਕੋਈ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਆਈ ਹੈ। ਕੱਟੜਪੰਥੀ ਬਾਗੀ ਗਰੁੱਪ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿਹਾਦੀ, ਅਲ ਕਾਇਦਾ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ 'ਹਯਾਤ ਅਲ-ਸ਼ਾਮ' ਇਸ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮੀਂ ਸੂਬੇ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਹਨ। (ਬੀਬੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਲ FACEBOOK, INSTAGRAM, TWITTERਅਤੇ YouTube 'ਤੇ ਜੁੜੋ।


تواجه خطط زوكربيرغ انتقادات وبينما ستبقى التطبيقات الثلاثة قائمة بذاتها فإنه سيجري الربط بينها في مستويات أعلى للتواصل، بحيث يمكن للرسائل أن تنتقل بينها. وقال مسؤولون في فيسبوك إن العملية الطويلة الأمد وما زالت في بدايتها. وأوضحت صحيفة نيويورك تايمز الأمريكية أن عملية الدمج هي مشروع شخصي لمؤسس فيسبوك، مارك زوكربيرغ. وبعد اكتمال المشروع سيتمكن مستخدم فيسبوك من التواصل مع شخص لا يملك سوى تطبيق واتسآب، وهو مستحيل في الوقت الحالي. وقد بدأ العمل لدمج المنصات بالفعل، ويتوقع أن ينتهي بنهاية عام 2019. بيانات مشتركة وتفيد التقارير بأن زوكربيرغ يدفع باتجاه خطة الدمج من أجل جعل الخدمات أكثر فائدة وزيادة الوقت الذي يقضيه المستخدمون على هذه التطبيقات. وتقول ماكينا كيلي من موقع " The Verge" للتكنولوجيا إن زوكربيرغ يهدف للتنافس مع عملاقي الاتصالات غوغل وأبل. وقال فيسبوك في بيان صدر عنه "نريد أن نبني أفضل المنتجات التي تجعل عملية تبادل الرسائل أفضل ما يكون. نحن نعمل على تشفير الاتصالات وتسهيلها بين أفراد العائلات والأصدقاء". وجاء في البيان أن النقاشات مستمرة حول كيفية عمل الأنظمة في المستقبل. وسيشكل هذه التطور نقلة نوعية لفيسبوك، حيث كان إنستغرام وواتسآب يعملان بشكل مستقل حتى الآن. وأفادت صحيفة نيويورك تايمز بأن هذه الأفكار سببت خلافات على مستوى الإدارة أدت لرحيل مؤسسي واتسآب وإنستغرام العام الماضي. ويواجه في فيسبوك تحقيقات وانتقادات بخصوص طريقة التعامل مع بيانات المستخدمين.

ਇਹ ਤਿੰਨੋਂ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਪਲੈਟਫਾਰਮ ਵੱਖ- ਵੱਖ ਮੋਬਾਈਲ ਐਪਸ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਰਹਿਣਗੇ ਪਰ ਇਹ ਤਿੰਨ ਅਜਿਹੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਣਗੇ ਕਿ ਇੱਕ ਪਲੈਟਫਾਰਮ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਤੱਕ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਮੈਸੇਜ ਭੇਜੇ ਜਾ ਸਕਣ। ਫੇਸਬੁੱਕ ਨੇ ਬੀਬੀਸੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ "ਲੰਮੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ" ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੈ। ਫੇਸਬੁੱਕ ਦੀ ਇਸ ਯੋਜਨਾ ਬਾਰੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਨਿਊ ਯਾਰਕ ਟਾਈਮਜ਼ ਨੇ ਖਬਰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਨਿਊਯਾਰਕ ਟਾਈਮਜ਼ ਅਨੁਸਾਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠੇ ਕਰਨ ਦਾ ਕੰਮ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਉਮੀਦ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਸਾਲ ਦੇ ਅਖੀਰ ਤੱਕ ਜਾਂ 2020 ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੱਕ ਇਹ ਪੂਰਾ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ। ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ: ਇਹ ਕਿਹਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਮਾਰਕ ਜ਼ਕਰਬਰਗ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠੇ ਲਿਆਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ ਤਾਂਕਿ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਸਹੂਲਤ ਵਧੇ ਅਤੇ ਲੋਕ ਇਹਨਾਂ ਪਲੇਟਫਾਰਮਾਂ 'ਤੇ ਵਧੇਰੇ ਸਮਾਂ ਲਗਾ ਸਕਣ। ਜੇ ਇਹ ਯੋਜਨਾ ਸਫਲ ਹੋਈ ਤਾਂ ਫੇਸਬੁੱਕ 'ਤੇ ਮੌਜੂਦ ਕੋਈ ਵੀ ਸ਼ਖਸ ਕਿਸੇ ਦੂਜੇ ਦੇ ਵਟਸਐਪ 'ਤੇ ਮੈਸੇਜ ਭੇਜ ਸਕੇਗਾ। ਯੋਜਨਾ ਕੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿੰਨੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ ਟੈੱਕ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਦਿ ਵਰਜ ਦੀ ਮੈਕੇਨਾ ਕੈਲੀ ਅਨੁਸਾਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਲੇਟਫਾਰਮ 'ਤੇ ਮੌਜੂਦ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਯੂਜ਼ਰਜ਼ ਨੂੰ ਇਕਠਿਆਂ ਲਿਆਉਣ ਨਾਲ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਕੁੱਲ ਯੂਜ਼ਰਜ਼ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਤਾਂ ਵਧੇਗੀ ਹੀ ਨਾਲ ਹੀ ਗੂਗਲ ਅਤੇ ਐੱਪਲ ਦੀ ਮੈਸੇਜ ਸੇਵਾ ਨਾਲ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨ ਦੀ ਉਸ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਵੀ ਬਿਹਤਰ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਬਿਆਨ ਵਿੱਚ ਫੇਸਬੁੱਕ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ, "ਅਸੀਂ ਮੈਸੇਜ ਸਰਵਿਸ ਵਿੱਚ ਯੂਜਰਜ਼ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਅਨੁਭਵ ਦੇਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਕਿ ਲੋਕ ਛੇਤੀ ਅਤੇ ਸਰਲਤਾ ਨਾਲ ਅਤੇ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕਰਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਨਿਜਤਾ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ।" ਕੰਪਨੀ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ, "ਅਸੀਂ ਆਪਣੀਆਂ ਮੈਸੇਜ ਸੇਵਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਐਂਡ-ਟੂ-ਐਂਡ ਐਨਕ੍ਰਿਪਸ਼ਨ ਵੀ ਲਿਆ ਰਹੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਹਾਂ ਕਿ ਲੋਕ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਲੈਟ ਪਲੈਟਫਾਰਮ ਤੇ ਆਪਣੇ ਦੋਸਤਾਂ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਸਕਣ।" ਕੰਪਨੀ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਕੰਮ ਕਰੇਗਾ ਇਸ ਬਾਰੇ "ਚਰਚਾ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰ" ਦਾ ਦੌਰ ਹਾਲੇ ਜਾਰੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨੋਂ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਪਲੈਟਫਾਰਮ ਨੂੰ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਜੋੜਨਾ ਫੈਸੇਬੁੱਕ ਲਈ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਬਦਲਾਅ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਹੁਣ ਤੱਕ ਕੰਪਨੀ ਨੇ ਇੰਸਟਾਗ੍ਰਾਮ ਅਤੇ ਵਟਸਐਪ ਨੂੰ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਯੂਜ਼ਰਸ ਲਈ ਆਜ਼ਾਦ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ: ਨਿਊ ਯਾਰਕ ਟਾਈਮਜ਼ ਅਨੁਸਾਰ ਮਾਰਕ ਜ਼ਕਰਬਰਗ ਦੇ ਇਸ ਫੈਸਲ ਤੋਂ ਕੰਪਨੀ ਅੰਦਰ "ਤਣਾਅ ਦੀ ਸਥਿਤੀ" ਬਣ ਗਈ ਹੈ। ਬੀਤੇ ਵਰ੍ਹੇ ਇੰਸਟਾਗ੍ਰਾਮ ਅਤੇ ਵਟਸਐਪ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕਾਂ ਦੇ ਕੰਪਨੀ ਛੱਡਣ ਪਿੱਛੇ ਇਹੀ ਕਾਰਨ ਸੀ। ਇਹ ਯੋਜਨਾ ਉਸ ਵੇਲੇ ਆਈ ਹੈ ਜਦੋਂ ਫੇਸਬੁੱਕ ਦੀ ਆਪਣੇ ਯੂਜ਼ਰਸ ਦਾ ਡਾਟਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕਰਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਸਬੰਧੀ ਅਲੋਚਨਾ ਹੋਈ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਸਬੰਧੀ ਜਾਂਚ ਵੀ ਚੱਲ ਰਹੀ ਹੈ। ਪਰ ਮੋਟੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦੇਖੀਏ ਤਾਂ ਯੂਜਰਜ਼ ਦੇ ਡਾਟਾ ਨੂੰ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਜੋੜਨ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਾਰੇ ਰੈਗੂਲੇਟਰ ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਫਿਰ ਤੋਂ ਸਵਾਲ ਚੁੱਕ ਸਕਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕੰਪਨੀ ਆਪਣੇ ਯੂਜ਼ਰਸ ਦੀ ਨਿੱਜਤਾ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਣਾ ਕੇ ਰੱਖ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਬਰਤਾਨੀਆ ਦੇ ਸੂਚਨਾ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਇਸਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ ਕਿ ਵਟਸਐਪ ਅਤੇ ਫੈਸਬੁੱਕ ਆਪਣੇ ਯੂਜ਼ਰਸ ਦਾ ਕਿੰਨਾ ਡਾਟਾ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਸਾਂਝਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ: ਇਹ ਵੀਡੀਓ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਸੰਦ ਆ ਸਕਦੇ ਹਨ: (ਬੀਬੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਲ FACEBOOK, INSTAGRAM, TWITTERਅਤੇ YouTube 'ਤੇ ਜੁੜੋ।)


يواجه بوتين احتجاجات واسعة وقال الرئيس بوتين بهذا الصدد اثناء مناظرة مشتركة مع رئيس الحكومة الفرنسية السابق فرنسوا فيو في منتجع فالداي الروسي، "لا انفي هذا الاحتمال كليا." وكان الرئيس بوتين البالغ من العمر 60 عاما قد فاز في ثلاثة انتخابات رئاسية منذ تسلمه السلطة عام 2000، الا انه اضطر الى التخلي عن الرئاسة لاربع سنوات عام 2008 لأن الدستور الروسي يحظر على الرئيس تجديد ولايته لأكثر من مرة واحدة على التوالي. الا ان روسيا شهدت في السنوات الاخيرة اوسع احتجاجات ضد الرئيس بوتين وحلفائه منذ الحقبة السوفييتية. ويتهمه مناوئوه السياسيون بالتقاعس في محاربة الفساد وبتقويض الديمقراطية. مواضيع قد تهمك نهاية

ਕਈ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਏਜੰਸੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਗੜਬੜੀਆਂ ਦੀ ਵੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਦੇਸ ਦੇ ਮੁੱਖ ਵਿਰੋਧੀ ਲੀਡਰ ਅਲੈਕਸੀ ਨੈਵਾਲਨੀ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਸੀ। ਆਓ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ ਵਲਾਦੀਮੀਰ ਪੁਤਿਨ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਾਰੇ ਅਹਿਮ ਗੱਲਾਂ। ਕਿਵੇਂ ਪੁਤਿਨ ਬਣੇ ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ? ਰੂਸ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਵਲਾਦੀਮੀਰ ਪੁਤਿਨ ਜੂਡੋ ਕਰਾਟੇ ਵਿੱਚ ਬਲੈਕ ਬੈਲਟ ਹਨ। ਮਾਰਸ਼ਲ ਆਰਟਸ ਦੀ ਇਸ ਖੇਡ ਦੀਆਂ ਦੋ ਖ਼ੂਬੀਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਉਹ ਹਨ ਧੋਖਾ ਅਤੇ ਗੁੱਸਾ। ਉਹ ਭਾਵੇਂ ਯੁਕਰੇਨ ਵਿੱਚ ਫ਼ੌਜੀ ਦਖ਼ਲਅੰਦਾਜ਼ੀ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਮਾਰਚ 2014 ਵਿੱਚ ਕ੍ਰੀਮੀਆ ਨੂੰ ਰੂਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਸੀ ਜਾਂ ਸੀਰੀਆ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਖ਼ਿਲਾਫ ਕਾਰਵਾਈ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ। 65 ਸਾਲਾ ਪੂਤਿਨ ਨੇ ਰੂਸ ਦੀ ਤਾਕਤ ਦਿਖਾਉਣ ਤੋਂ ਕਦੇ ਪਰਹੇਜ਼ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਅਜਿਹਾ ਕਰਨ ਦੀ ਆਪਣੀ ਚਾਹਤ ਕਦੇ ਲੁਕਾਈ। ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਰੂਸ ਨੂੰ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਨਾਟੋ ਦੇ ਸਾਥੀ ਦੇਸ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ਪਰ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਸਮਾਂ ਵੀ ਆਇਆ ਜਦੋਂ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਪੂਤਿਨ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਸਾਥੀ ਯੇਵਗੇਨੀ ਪ੍ਰਿਗੋਜਹਿਨ ਉੱਤੇ 2016 ਦੇ ਅਮਰੀਕੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਚੋਣ ਵਿੱਚ ਦਖ਼ਲ ਦੇਣ ਦਾ ਇਲਜ਼ਾਮ ਲੱਗਾ। ਰੂਸ-ਅਮਰੀਕਾ ਰਿਸ਼ਤੇ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪੁਤਿਨ ਦੀ ਸ਼ਹਿ ਉੱਤੇ ਯੇਵਗੇਨੀ ਪ੍ਰਿਗੋਜਹਿਨ ਨੇ ਅਮਰੀਕੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਚੋਣ ਨੂੰ ਟਰੰਪ ਦੇ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਕਥਿਤ ਧੋਖਾਧੜੀ ਦਾ ਇਹ ਮਾਮਲਾ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਉੱਤੇ ਕਾਫ਼ੀ ਭੜਕਿਆ ਤੇ ਇਸ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਇਹ ਨਿਕਲਿਆ ਕਿ ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ ਪੂਤਿਨ ਦੇ ਕਰੀਬੀ ਅਫ਼ਸਰਾਂ ਉੱਤੇ ਕਈ ਰੋਕਾਂ ਲਾਈਆਂ। ਮਾਰਚ, 2014 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤੋਂ ਯੁਕਰੇਨ ਵਿੱਚ ਰੂਸ ਦੀ ਫ਼ੌਜੀ ਦਖਲਅੰਦਾਜ਼ੀ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਯੂਰਪੀ ਸੰਘ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ ਕੁਝ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰੂਸੀ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਕੰਪਨੀਆਂ ਉੱਤੇ ਲਗੀਆਂ ਕਈ ਰੋਕਾਂ ਲਾਈਆਂ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਰੋਕਾਂ ਕਰ ਕੇ ਪੂਤਿਨ ਦੇ ਕਈ ਸਾਥੀਆਂ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਉੱਤੇ ਰੋਕ ਲੱਗ ਗਈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਪਾਰ ਉੱਤੇ ਇਸ ਦਾ ਅਸਰ ਪਿਆ। ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਟਰੰਪ ਇਹ ਗੱਲ ਜਨਤਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਕਹਿ ਚੁੱਕੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਪੂਤਿਨ ਨੂੰ ਪਸੰਦ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਰੂਸ ਦੇ ਨਾਲ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਸੁਧਾਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਕੁਝ ਲੋਕ ਅਮਰੀਕਾ-ਰੂਸ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਨੂੰ ਨਵੀਂ ਠੰਢੀ ਜੰਗ ਦਾ ਨਾਮ ਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਦੋਵਾਂ ਮੁਲਕਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਗ਼ੈਰ-ਭਰੋਸਗੀ ਦਾ ਟੋਆ ਹੋਰ ਵੀ ਡੂੰਘਾ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। 'ਰਣਨੀਤਕ ਸਾਂਝੀਦਾਰ' ਹਾਲਾਤ ਅਜਿਹੇ ਹਨ ਕਿ ਰੂਸ ਹੁਣ ਯੂਰਪੀ ਸੰਘ ਦਾ ਰਣਨੀਤਕ ਸਾਂਝੀਦਾਰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਪੱਛਮੀ ਦੇਸ ਪੁਤਿਨ ਉੱਤੇ ਪੂਰਬੀ ਯੁਕਰੇਨ ਵਿੱਚ ਰੂਸ ਸਮਰਥਕ ਬਾਗੀਆਂ ਨੂੰ ਹਥਿਆਰਾਂ ਅਤੇ ਫ਼ੌਜੀ ਮਦਦ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਦਾ ਇਲਜ਼ਾਮ ਲਗਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਪੁਤਿਨ ਨੇ ਸਿਰਫ਼ ਇਹੀ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਕਿ ਕੁਝ ਰੂਸੀ ਲੋਕ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਾਗ਼ੀਆਂ ਦੀ ਮਦਦ ਲਈ ਉੱਥੇ ਗਏ ਸਨ। ਯੁਕਰੇਨ ਦੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਦਖ਼ਲ ਦੇਣ ਦੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਉੱਤੇ ਵੀ ਪੂਤਿਨ ਭੜਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਯੁਕਰੇਨ ਵਿੱਚ 'ਤਖ਼ਤਾ ਪਲਟ' ਤੋਂ ਮਜਬੂਰ ਹੋ ਕੇ ਤਤਕਾਲੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਵਿਕਟਰ ਯਾਨੁਕੋਵਿਚ ਫਰਵਰੀ, 2014 ਵਿੱਚ ਰੂਸ ਭੱਜ ਗਏ ਸਨ। ਯੁਕਰੇਨ ਸੰਕਟ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪੁਤਿਨ ਨੇ ਸੋਵੀਅਤ ਸੰਘ ਦੇ ਪਤਨ ਨੂੰ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਮਹਾਵਿਨਾਸ਼ ਕਿਹਾ ਸੀ। ਰੂਸ ਦੀਆਂ ਸਰਹੱਦਾਂ ਤਕ ਨੇੱਟ ਦੇ ਵਿਸਤਾਰ ਦਾ ਪੂਤਿਨ ਨੇ ਪੁਰਜ਼ੋਰ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਬਚਪਨ ਵਲਾਦੀਮੀਰ ਪੁਤਿਨ ਦੀ ਪਰਵਰਿਸ਼ ਲੇਨਿਨਗ੍ਰਾਦ (ਹੁਣ ਸੇਂਟ ਪੀਟਸਬਰਗ) ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੇ ਮਾਹੌਲ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ ਜਿੱਥੇ ਸਥਾਨਕ ਮੁੰਡਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕੁੱਟ-ਮਾਰ ਆਮ ਗੱਲ ਸੀ। ਇਹ ਮੁੰਡੇ ਕਈ ਵਾਰ ਪੁਤਿਨ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਅਤੇ ਤਾਕਤਵਰ ਹੁੰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਇਹੀ ਗੱਲ ਪੂਤਿਨ ਨੂੰ ਜੁਡੋ ਵੱਲ ਲੈ ਗਈ। ਕ੍ਰੇਮਲਿਨ ਦੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਮੁਤਾਬਕ ਪੁਤਿਨ ਆਪਣੀ ਸਕੂਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਕਾਫ਼ੀ ਪਹਿਲਾਂ ਸੋਵਿਅਤ ਜਾਸੂਸੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਅਕਤੂਬਰ, 2015 ਵਿੱਚ ਪੂਤਿਨ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ, "50 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਲੇਨਿਨਗ੍ਰਾਦ ਦੀਆਂ ਸੜਕਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਇੱਕ ਨਿਯਮ ਸਿਖਾਇਆ ਸੀ। ਜੇ ਲੜਾਈ ਹੋਣੀ ਤੈਅ ਹੈ ਤਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮੁੱਕਾ ਮਾਰੋ।" ਸਾਲ 2006 ਵਿੱਚ ਮਾਸਕੋ ਦੇ ਮਿਲੀਟਰੀ ਹੈੱਡਕੁਆਟਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਕਰਦੇ ਪੁਤਿਨ ਵਲਾਦੀਮੀਰ ਪੁਤਿਨ: ਜਾਸੂਸ ਤੋਂ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਤੱਕ ਮਾਚੋ ਮੈਨ ਅਤੇ ਦਿਆਲੂ ਅਕਸ ਵਾਲੇ ਪੁਤਿਨ ਪੁਤਿਨ ਮਾਚੋ ਮੈਨ (ਮਰਦਾਂ ਵਾਲੇ ਅਕਸ) ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲੈਂਦੇ ਵੇਖੇ ਗਏ। ਉਹ ਸਾਲ 2000 ਵਿੱਚ ਚੋਣਾਂ ਦੌਰਾਨ ਫਾਈਟਰ ਜੈੱਟ ਉਡਾਉਂਦੇ ਦੇਖੇ ਗਏ। 2011 ਵਿੱਚ ਬਾਇਕਰਸ ਫੈਸਟਿਵਲ ਵਿੱਚ ਪੁਤਿਨ ਸਪੋਰਟਸ ਬਾਈਕ ਚਲਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਏ। ਦਿ ਨਾਇਟ ਵੁਲਫ ਬਾਇਕਰਸ ਗੈਂਗ ਨੇ 2014 ਵਿੱਚ ਪੂਰਬੀ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਕਾਲੇ ਸਾਗਰ ਦੇ ਕਰੀਮਿਆ ਟਾਪੂ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ। ਕੁੱਤਿਆਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਅਲੋਪ ਹੋ ਰਹੀ ਅਮੂਰ ਬਾਘਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਜਾਤੀ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰਦੇ ਪੁਤਿਨ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਨੇ ਰੂਸੀ ਮੀਡੀਆ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਰਸੂਖ਼ ਇੱਕ ਦਿਆਲੂ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ। ਪੁਤਿਨ ਦੀ ਛੋਟੀ ਧੀ ਕਾਤੇਰਿਨਾ ਕਈ ਡਾਂਸ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈ ਚੁੱਕੀ ਹੈ ਪੁਤਿਨ ਦੀਆਂ ਧੀਆਂ ਰਾਇਟਰਜ਼ ਨਿਊਜ਼ ਏਜੰਸੀ ਦੀ ਜਾਂਚ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਪੂਤਿਨ ਦੀ ਛੋਟੀ ਧੀ ਕਾਤੇਰਿਨਾ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦੌਰਾਨ ਮਾਸਕੋ ਸਟੇਟ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਸਿਖਰ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਅਹੁਦੇ ਉੱਤੇ ਨੌਕਰੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਉਹ ਡਾਂਸ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹਿੱਸਾ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਪੁਤਿਨ ਦੀ ਵੱਡੀ ਧੀ ਮਾਰਿਆ ਵੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਹ ਬਾਇਲੌਜੀ ਵਿੱਚ ਮੁਹਾਰਤ ਹਾਸਲ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਰਾਇਟਰਜ਼ ਦੀ ਜਾਂਚ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਪੂਤਿਨ ਦੇ ਨੇੜੇ ਰਹੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਬੱਚੇ ਵੱਡੀਆਂ ਨੌਕਰੀਆਂ ਉੱਤੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਪੁਤਿਨ, ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦ ਅਤੇ ਮੀਡੀਆ ਇੱਕ ਲੰਬੇ ਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਲੋਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਸੰਦ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਰੂਸੀ ਮੀਡੀਆ ਮੁਤਾਬਕ ਪੁਤਿਨ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਅਜਿਹੀ ਹੈ, ਜੋ ਪੱਛਮੀ ਆਗੂਆਂ ਲਈ ਸਿਰਫ਼ ਸੁਫ਼ਨਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਰੂਸੀ ਮੀਡੀਆ ਵਿੱਚ ਪੂਤਿਨ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀ ਚਿਹਰਾ ਛਾਇਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। 2012 ਵਿੱਚ ਉਹ ਤੀਜੀ ਵਾਰ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੀ ਚੋਣ ਜਿੱਤੇ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦਮਿਤਰੀ ਮੇਦਵੇਦੇਵ ਦੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਵਿੱਚ ਉਹ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਰਹੇ ਪਰ ਸੱਤਾ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦਖ਼ਲਅੰਦਾਜ਼ੀ ਘੱਟ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੋ ਕਾਰਜਕਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਰੂਸ ਨੇ ਤੇਲ ਅਤੇ ਗੈਸ ਦਰਆਮਦਗੀ ਨਾਲ ਕਾਫ਼ੀ ਕਮਾਈ ਕੀਤੀ। ਸਾਲ 2008 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੰਸਾਰਿਕ ਮੰਦੀ ਦਾ ਰੂਸ ਦੀ ਮਾਲੀ ਹਾਲਤ ਉੱਤੇ ਭੈੜਾ ਅਸਰ ਪਿਆ। ਦੇਸ ਨੇ ਖਰਬਾਂ ਰੁਪਏ ਦਾ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਨਿਵੇਸ਼ ਗੁਆ ਦਿੱਤਾ। ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੇ ਘਾਣ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਪੁਤਿਨ ਦਾ ਤੀਜਾ ਕਾਰਜਕਾਲ ਰੂੜੀਵਾਦੀ ਰੂਸੀ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੇਖਿਆ ਗਿਆ। ਸਮਲੈਂਗਿਕ ਪ੍ਰਾਪੇਗੰਡਾ ਦਾ ਪ੍ਰਸਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਮੂਹਾਂ ਉੱਤੇ ਰੋਕ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਗਿਰਜਾ ਘਰ ਨੇ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਬਣਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੂਤਿਨ ਨੇ ਉਦਾਰਵਾਦੀਆਂ ਨੂੰ ਹਾਸ਼ੀਏ ਉੱਤੇ ਰੱਖਿਆ। ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਪੱਧਰ ਉੱਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੇ ਘਾਣ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਉਦੋਂ ਵਧੀ ਜਦੋਂ ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਅਮੀਰ ਵਿਅਕਤੀ ਰਹੇ ਮਿਖਾਇਲ ਖੋਡੋਰਕੋਵਸਕੀ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ। ਬਰਤਾਨੀਆ ਨਾਲ ਪੁਤਿਨ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ 2006 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਖ਼ਰਾਬ ਹੋਣ ਲੱਗੇ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਰੋਧੀ ਰਹੇ ਅਲੈਕਜ਼ੈਂਡਰ ਲਿਟਵਿਨੇਨਕੋ ਨੂੰ ਜ਼ਹਿਰ ਦੇ ਕੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਰੂਸੀ ਏਜੰਟਾਂ ਉੱਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਦੇ ਇਲਜ਼ਾਮ ਲੱਗੇ ਸਨ। (ਬੀਬੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਲ FACEBOOK, INSTAGRAM, TWITTERਅਤੇ YouTube 'ਤੇ ਜੁੜੋ।)


غواص يسبح بمحاذاة قنديل عملاق بالقرب من ساحل كرونويل في بريطانيا عضوات الكونغراس الأمريكي من الحزب الديمقراطي (من اليسار إلى اليمين) أيانا بريسلي، أليكزاندريا أوكازيو كورتيز، إلهان عمر، ورشيدة طليب في مؤتمر صحفي يعبرن عن إدانة هجوم الرئيس دونالد ترامب عليهن. ثلاثة منهن ولدن في الولايات المتحدة. كان ترامب قد اقترح عودتهن لبلادهن. صاعق يضرب بناية "ون ويرلد تريد سنتر" في مدينة نيويورك رد فعل أورسولا دير ليين بعد انتخابها رئيسة لمفوضية الاتحاد الأوروبي، خلفا للرئيس الحالي جان كلود يونكر مارك كارني محافظ البنك المركزي البريطاني يعرض ورقة نقدية من فئة الخمسين جنيها وعليها صورة ألان تورينغ، أحد رواد علم الحاسب في بريطانيا. أقرباء ضحايا سقوط الطائرة الماليزية يحضرون وقفة لإحياء ذكرى الضحايا البالغ عددهم 298 شخصا. وكانت الطائرة قد أسقطت في الأراضي الأوكرانية عام 2014. بوريس جونسون يلوح بسمكة مدخنة في الهواء في الحملة الانتخابية لقيادة حزب المحافظين في لندن. ساكنة تطل من نافذة منزلها بينما يبحث رجال الإنقاذ عن ناجين في موقع انهيار بناية في مدينة مومباي في الهند. وقتل في الانهيار 13 شخصا. المخترع الفرنسي فرانكي زاباتا يحلق في مروحية نفاثة فوق جمهور قبل الاستعراض العسكري بمناسبة "يوم الباستيل". أشخاص يرتدون ثيابا تقلد ثياب المغنية وكاتبة كلمات الأغاني كيت بوش في استعراض بعنوان "أروع يوم مرتفعات ويذرنغ". جميع الحقوق محفوظة لأصحاب الصور

ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ ਪੁਰਬ ਮੌਕੇ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਨੂੰ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾਏ ਜਾਣ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼। ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸ਼ਹਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹੀ ਵਸਾਇਆ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਸ਼੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਿਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਕਰਵਾਈ। ਸਾਊਦੀ ਦੇ ਕਰਾਊਨ ਪ੍ਰਿੰਸ ਮੁਹੰਮਦ ਬਿਨ ਸਲਮਾਨ (ਸੱਜੇ) ਮਰਹੂਮ ਪੱਤਰਕਾਰ ਖਾਸ਼ੋਜੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸਾਲਾਹ ਬਿਨ ਖਾਸ਼ੋਜੀ (ਖੱਬੇ) ਨਾਲ ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਰਿਆਧ ਵਿੱਚ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ। ਬੈਲਾਰੂਸ ਦੇ ‘ਇੰਟੀਰੀਅਰ ਸੋਲਜਰ’ ਰਾਜਧਾਨੀ ਮਿਨਸਿਕ ਤੋਂ 30 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ‘ਮੈਡਾਰਡ ਬੈਰਾਟ ਹੈਡਡਰੈਸ’ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਂਦੇ ਹੋਏ। ਇੱਕ ਮੁਲਾਜ਼ਮ ਵਿਅਤਨਾਮ ਚਿੜੀਆਘਰ ਦੇ ਤਿੰਨ ਵਿੱਚੋਂ 1 ਦਰਿਆਈ ਘੋੜੇ ਨੂੰ ਖਾਣਾ ਖੁਆਉਂਦੀ ਹੋਈ। ਸੰਨ 1977 ਵਿੱਚ ਬਣੇ ਇਸ ਚਿੜੀਆਘਰ ਵਿੱਚ 90 ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਦੇ 800 ਤੋਂ ਵਧੇਰੇ ਜੀਵ ਹਨ। ਮਿਆਂਮਾਰ ਦੇ ਮੌਨ ਸੂਬੇ ਵਿਚਲੇ ਕਿਆਕਹਿਟੀਓ ਪਗੋਡਾ ਵਿਖੇ ਬੋਧੀ ਸਾਧੂ ਮੋਮਬੱਤੀਆਂ ਜਲਾ ਕੇ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ਮਨਾਉਂਦੇ ਹੋਏ। ਸਸੈਕਸ ਦੇ ਡਿਊਕ ਅਤੇ ਡੱਚਿਸ ਫਿਜੀ ਦੇ ਸੁਵਾ ਵਿੱਚ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ ਸਾਊਥ ਪੈਸਿਫਿਕ ਦੇ ਫੇਰੀ ਦੌਰਾਨ। ਵਿਆਹ ਮਗਰੋਂ ਸ਼ਾਹੀ ਜੋੜਾ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਸੰਸਾਰ ਫੇਰੀ ਉੱਪਰ ਨਿਕਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਜਿਸ ਦੌਰਾਨ ਉਹ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ, ਨਿਊ ਜ਼ੀਲੈਂਡ, ਫਿਜ਼ੀ ਅਤੇ ਟੌਂਗਾ ਜਾਣਗੇ। ਜਾਪਾਨ ਦੇ ਹਿਟਾਚੀਨਾਕਾ ਵਿਚਲੇ ਸੀਸਾਈਡ ਪਾਰਕ ਵਿੱਚ ਫਾਇਰ ਵੀਡ ਦੇ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਤੁਰਦੇ ਹੋਏ ਲੋਕ। ਇਹ ਘਾਹ ਪਤਝੜ ਦੌਰਾਨ ਅੱਗ ਵਰਗੇ ਲਾਲ ਰੰਗ ਦੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਮਾਡਲ ਰੂਸੀ ਕਲਾਕਾਰ ਮਾਰੀਆ ਗੈਸਾਨੋਵਾ ਦੀ ਕਲਾਕ੍ਰਿਤੀ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਕਰਦੀ ਹੋਈ। ਪਿਛੋਕੜ ਵਿੱਚ ਵਿਕਟਰ ਵਸੈਂਟੋਵ ਦੀ ਕਲਾਕ੍ਰਿਤੀ ਸਿਰੀਨ ਐਂਡ ਐਲਕੋਨੋਸਟ- ਏ ਸੌਂਗ ਆਫ ਜੌਏ ਐਂਡ ਸੌਰੋ ਦੇਖੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ, ਸਾਓ ਪੋਲੋ ਫੈਸ਼ਨ ਵੀਕ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਾਡਲ ਪੈਟਰੀਸ਼ੀਆ ਵੀਏਰਾ ਦੀ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਕੀਤੀ ਪੌਸ਼ਾਕ ਦਿਖਾਉਂਦੀ ਹੋਈ। ਸਪੇਨ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਮੈਡਰਿਡ ਵਿੱਚ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੀ ਸਾਲਾਨਾ ਪਰੇਡ ਦੌਰਾਨ ਦੋ ਔਰਤਾਂ ਭੇਡਾਂ ਦੇ ਇੱਜੜ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜ੍ਹ ਕੇ ਆਪਣੀ ਤਸਵੀਰ ਖਿੱਚਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ। ਆਜੜੀ ਆਪਣੇ ਸਾਲਾਨਾ ਪ੍ਰਵਾਸ ਦੌਰਾਨ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਆਜੜੀ ਜਦੋਂ ਉੱਤਰੀ ਸਪੇਨ ਵਿੱਚ ਠੰਢ ਪੈਣ ਲਗਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਆਪਣੀਆਂ ਭੇਡਾਂ ਨੂੰ ਦੇਸ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਖਿੱਤੇ ਵੱਲ ਲੈ ਕੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸਕੌਟਲੈਂਡ ਦੀ ਰਵਾਇਤੀ ‘ਰੇਇਜ਼ਨ ਫੋਮ ਫਾਈਟ’ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਂਦੇ ਹੋਏ। ਇਹ ਉਤਸਵ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ ਸੈਂਟ ਐਂਡਰਿਊਜ਼ ਇਨ ਫਾਈਫ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਤਸਵੀਰ ਵਿੱਚ ਹਫਤਾ ਭਰ ਚੱਲੇ ਸਮਾਗਮਾਂ ਦਾ ਅੰਤਲਾ ਸਮਾਗਮ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਜੂਨੀਅਰ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਆਪਣੇ ਸੀਨੀਅਰਾਂ ਦਾ ਆਪਣਾ ਧਿਆਨ ਰੱਖਣ ਲਈ ਧੰਨਵਾਦ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ: (ਬੀਬੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਲ FACEBOOK, INSTAGRAM, TWITTERਅਤੇ YouTube 'ਤੇ ਜੁੜੋ।)


لقد خلف عقدان من الصراع في أفغانستان الكثير من الألم فقد أعلن الرئيس الأمريكي جو بايدن هذا الشهر أن ما يتراوح ما بين 2500 إلى 3500 جندي أمريكي سوف ينسحبون بحلول 11 سبتمبر/ أيلول المقبل، وستفعل بريطانيا الشيء نفسه حيث تسحب ما تبقى من قواتها هناك والبالغ عددها 750 جنديا. ويعد التاريخ مهما إذ يصادف ذكرى مرور 20 عاما بالضبط على هجمات تنظيم القاعدة في 11 سبتمبر/ أيلول على الولايات المتحدة، وهي الهجمات التي خطط لها التنظيم ووجهها من أفغانستان. ورداً على تلك الهجمات قادت الولايات المتحدة تحالفاً غربياً واجتاحت أفغانستان وأطاحت بحكم طالبان وطردت تنظيم القاعدة من هناك مؤقتا. وكانت تكلفة هذا الغزو والوجود العسكري والأمني لمدة 20 عاما هناك باهظة للغاية من الناحية البشرية والمالية حيث قُتل أكثر من 2300 جندي أمريكي وأصيب أكثر من عشرين ألف جندي، بالإضافة إلى مقتل أكثر من 450 جندياً بريطانيا ومئات آخرين من جنسيات أخرى. حقائق عن أفغانستان مواضيع قد تهمك نهاية هل انتصرت حركة طالبان في أفغانستان؟ لكن الأفغان أنفسهم هم الذين تحملوا العبء الأكبر من حيث الضحايا، حيث قُتل أكثر من 60 ألفا من أفراد قوات الأمن ونحو ضعف هذا العدد من المدنيين. وتقترب التكلفة المالية لهذه العملية بالنسبة لدافعي الضرائب في الولايات المتحدة من تريليون دولار أمريكي تقريباً. لذلك فإن السؤال المحرج الذي يجب طرحه هو: هل كان الأمر يستحق كل هذه الكلفة البشرية والمالية؟. وتتوقف الإجابة على الزاوية التي تنظر منها للمسألة. دعونا نعود للوراء للحظة ونفكر في سبب دخول القوات الغربية في المقام الأول وما شرعت في القيام به. فلمدة 5 سنوات بين عامي 1996و2001 تمكنت جماعة إرهابية عابرة للحدود، وهي القاعدة، من ترسيخ وجودها في أفغانستان بقيادة زعيمها صاحب الشخصية الكاريزمية أسامة بن لادن حيث أقامت معسكرات تدريب إرهابية. ومن بين ما قام به التنظيم إجراء تجارب على استخدام الغازات السامة على الكلاب وتجنيد وتدريب ما يقدر بنحو 20 ألف متطوع جهادي من جميع أنحاء العالم، كما نفذت الجماعة الهجومين المزدوجين على سفارتي الولايات المتحدة في كينيا وتنزانيا عام 1998 مما أسفر عن مقتل 224 شخصا معظمهم من المدنيين الأفارقة. موقع السفارة الأمريكية في نيروبي بعد التفجير هناك وتمكنت القاعدة من الاستمرار في النشاط والإفلات من العقاب في أفغانستان لأنها كانت محمية من قبل الحكومة الأفغانية في ذلك الوقت وهي حكومة حركة طالبان التي سيطرت على البلاد بأكملها في عام 1996 بعد انسحاب الجيش الأحمر السوفيتي وبعد عدة سنوات من الحرب الأهلية المدمرة. وقد حاولت الولايات المتحدة عبر حلفائها السعوديين إقناع طالبان بطرد القاعدة، لكن الحركة رفضت، وبعد هجمات 11 سبتمبر/أيلول من عام 2001 طلب المجتمع الدولي من طالبان تسليم المسؤولين عن تلك الهجمات، ولكن مرة أخرى رفضت طالبان. لذلك تقدمت في الشهر التالي قوة أفغانية مناهضة لطالبان تُعرف باسم التحالف الشمالي صوب كابول، بدعم من القوات الأمريكية والبريطانية، مما أدى إلى خروج طالبان من السلطة ودفع تنظيم القاعدة للفرار عبر الحدود إلى باكستان. وقالت مصادر أمنية رفيعة المستوى لبي بي سي هذا الأسبوع إنه منذ ذلك الوقت لم يتم التخطيط لهجوم إرهابي دولي واحد ناجح من أفغانستان، لذلك فإنه باعتماد مقياس مكافحة الإرهاب الدولي فقط يكون الوجود العسكري والأمني الغربي هناك قد نجح في تحقيق هدفه. لكن بالطبع سيكون ذلك مقياسا مفرطا في التبسيط ويتجاهل الخسائر الهائلة التي خلفها الصراع، ولا يزال ولاسيما في صفوف الأفغان من المدنيين والعسكريين. فبعد مرور 20 عاما مازالت البلاد لا تنعم بالسلام، وبحسب مجموعة البحث في العنف المسلح فقد شهد عام 2020 مقتل عدد من الأفغان بالعبوات الناسفة أكثر من أي دولة أخرى في العالم، ولم يختف من هناك بعد تنظيم القاعدة وتنظيم الدولة الإسلامية والجماعات المسلحة الأخرى فهي تنشط من جديد ويشجعها بلا شك الرحيل الوشيك لآخر القوات الغربية المتبقية. نساء يبكين خارج مستشفى في كابول بعد هجوم بشاحنة مفخخة وتعود بي الذاكرة إلى عام 2003 حيث رافقت القوات الأمريكية التي كانت تتمركز في قاعدة نائية في إقليم باكتيكا. كانت القوات الموجودة هناك تابعة للفرقة الجبلية العاشرة في الجيش الأمريكي، وكنت حينها برفقة زميلي المخضرم في بي بي سي فيل غودوين. شكك غودوين في جدوى الوجود العسكري للتحالف في افغانستان وقال حينئذ: "في غضون 20 عاماً ستعود طالبان للسيطرة على معظم الجنوب" واليوم وعلى ضوء محادثات السلام في الدوحة والتقدم العسكري الذي تحققه الحركة على الأرض ستلعب طالبان دوراً حاسماً في مستقبل البلاد بأكملها. ومع ذلك، يشير الجنرال السير نك كارتر، رئيس أركان الجيش البريطاني والذي خدم عدة جولات هناك، إلى أن "المجتمع الدولي قد بنى مجتمعا مدنيا غير الحسابات بشأن نوعية الشرعية الشعبية التي تريدها طالبان، فالبلاد في وضع أفضل مما كانت عليه في عام 2001 وقد أصبحت طالبان أكثر انفتاحا". ويتبنى الدكتور ساجان غوهيل من مؤسسة آسيا والمحيط الهادئ وجهة نظر أكثر تشاؤما، ويقول: "هناك خوف حقيقي من أن أفغانستان يمكن أن تعود مرة أخرى لتصبح أرضا خصبة للتطرف كما كانت في التسعينيات من القرن الماضي"، وهو قلق يشاركه العديد من وكالات الاستخبارات الغربية. أفغانستان: هل تندلع حرب أهلية بعد الانسحاب الأمريكي؟ إدارة بايدن تعتزم مراجعة اتفاق حكومة ترمب مع حركة طالبان "بايدن يواجه معضلة سحب القوات الأمريكية من أفغانستان" تحقيق بشأن حظر الغناء على الفتيات في العاصمة الأفغانية ويتنبأ الدكتور غوهيل بأن "تتجه موجات جديدة من الإرهابيين الأجانب من الغرب إلى أفغانستان لتلقي التدريب على العمليات الإرهابية هناك ولن يكون الغرب قادرا على التصدي لهم لأن التخلي عن أفغانستان سيكون قد اكتمل بالفعل". وقد لا يكون ذلك حتمياً حيث يعتمد الأمر على عاملين. الأول هو ما إذا كانت حركة طالبان المنتصرة ستسمح بأنشطة القاعدة وتنظيم الدولة الاسلامية في المناطق الواقعة تحت سيطرتها، والثاني هو مدى استعداد المجتمع الدولي للتعامل مع الحركة. لذلك فإن الصورة الأمنية المستقبلية لأفغانستان مبهمة حيث أن البلد الذي تغادره القوات الغربية هذا الصيف يفتقر لأدنى مقومات الأمن، وقلة من الناس كان بإمكانها التنبؤ في الأيام التي أعقبت أحداث 11 سبتمبر/أيلول بأن تلك القوات ستبقى عقدين من الزمن هناك. وعندما أنظر الآن إلى الوراء وأتذكر الجولات الصحفية التي قمت بها إلى أفغانستان ورافقت خلالها القوات الأمريكية والبريطانية والإماراتية، وتبرز ذكرى واحدة قبل غيرها. كنت خلال إحدى الجولات في قاعدة للجيش الأمريكي على بعد 6 كيلومترات فقط من الحدود مع باكستان، وكنا نجلس على صناديق الذخيرة في حصن طيني تحت سماء مليئة بالنجوم وكان الجميع قد استمتع للتو بشرائح لحم تم نقلها جوا من رامشتاين في ألمانيا. وقبل أن تدك صواريخ حركة طالبان القاعدة، روى جندي يبلغ من العمر 19 عاماً من نيويورك كيف فقد العديد من رفاقه خلال فترة وجوده هناك، ثم هز كتفيه قائلا: "إذا كان أجلي قد أتى فليكن كذلك". “طالبان حاولت قتلي… لأنني امرأة” ثم أخرج شخص ما غيتارا وغنى بشكل بديع أغنية Creep لفريق ريديوهيد، وكانت خاتمة الأغنية: "ماذا أفعل هنا بحق الجحيم؟ أنا لا أنتمي إلى هذا المكان"، وأتذكر أنني فكرت في تلك الكلمات حينها وقلت في نفسي: "ربما لا ننتمي إلى هذا المكان".

ਲੰਘੇ ਦੋ ਦਹਾਕਿਆਂ 'ਚ ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ 'ਚ ਕਾਫ਼ੀ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਇਆ ਹੈ ਇਸੇ ਮਹੀਨੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਜੋਅ ਬਾਇਡਨ ਨੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਬਾਕੀ ਰਹਿੰਦੇ 2,500 - 3,500 ਅਮਰੀਕੀ ਸੈਨਿਕ 11 ਸਤੰਬਰ ਤੱਕ ਵਾਪਸ ਚਲੇ ਜਾਣਗੇ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਵੀ ਆਪਣੇ ਬਾਕੀ ਦੇ 750 ਫੌਜੀਆਂ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਬੁਲਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਤਾਰੀਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ 9/11 ਨੂੰ ਹੀ ਅਲ-ਕਾਇਦਾ ਵੱਲੋਂ ਅਮਰੀਕਾ 'ਤੇ ਕੀਤੇ ਹਮਲੇ ਨੂੰ ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੀ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਹੀ ਅੰਜਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਅਗਵਾਈ 'ਚ ਯੋਜਨਾਬੱਧ ਢੰਗ ਨਾਲ ਇੱਥੋਂ ਤਾਲਿਬਾਨ ਨੂੰ ਸੱਤਾ ਤੋਂ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਅਸਥਾਈ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਲ-ਕਾਇਦਾ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ: ਇਸ 20 ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਅਰਸੇ ਦੌਰਾਨ ਫੌਜ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੀ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਕੀਮਤ ਅਦਾ ਕਰਨੀ ਪਈ ਹੈ। ਜਿਸ 'ਚ ਜਾਨ ਅਤੇ ਮਾਲ ਦੋਵਾਂ ਦਾ ਹੀ ਖਾਸਾ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਅਮਰੀਕੀ ਫੌਜ ਦੇ 2300 ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਮਰਦ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਤੋਂ ਹੱਥ ਧੋਣਾ ਪਿਆ ਹੈ ਜਦਕਿ 20,000 ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਜ਼ਖਮੀ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਦੇ 450 ਸੈਨਿਕਾਂ ਸਮੇਤ ਦੂਜੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਸੈਂਕੜੇ ਹੀ ਜਵਾਨ ਮਾਰੇ ਗਏ ਜਾਂ ਫਿਰ ਜ਼ਖਮੀ ਹੋਏ ਹਨ। ਪਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਨੁਕਸਾਨ ਅਫ਼ਗਾਨੀਆਂ ਦਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ 60,000 ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਸੁਰੱਖਿਆ ਮੁਲਾਜ਼ਮ ਮਾਰੇ ਗਏ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਦੁੱਗਣੀ ਗਿਣਤੀ 'ਚ ਆਮ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਜਾਨਾਂ ਗਵਾਈਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਅਮਰੀਕੀ ਕਰਦਾਤਾਵਾਂ 'ਤੇ ਲਗਭਗ 1 ਟ੍ਰਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਦਾ ਭਾਰ ਵਧਿਆ। ਚੰਗਾ ਜਾਂ ਮਾੜਾ- ਕਿਵੇਂ ਲਗਾਇਆ ਜਾਵੇ ਹਿਸਾਬ? ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਇਹ ਸਭ ਸਹੀ ਸੀ? ਇਸ ਸਵਾਲ ਦਾ ਜਵਾਬ ਇਸ ਗੱਲ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਨੂੰ ਕਿਸ ਨਜ਼ਰੀਏ ਨਾਲ ਵੇਖਦੇ ਹੋ। ਕਾਬੁਲ 'ਚ ਬੰਬ ਧਮਾਕੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰੋਂਦੀ ਇੱਕ ਔਰਤ ਇੱਕ ਪਲ ਲਈ ਪਿੱਛੇ ਝਾਤ ਮਾਰਦੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਸੋਚਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਪੱਛਮੀ ਤਾਕਤਾਂ ਉੱਥੇ ਕਿਉਂ ਗਈਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਉਹ ਕੀ ਹਾਸਲ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀਆਂ ਸਨ। 1996 ਤੋਂ 2001 ਤੱਕ, ਪੰਜ ਸਾਲਾਂ 'ਚ ਕੱਟੜਵਾਦੀ ਸਮੂਹ ਅਲ-ਕਾਇਦਾ ਆਪਣੇ ਆਗੂ ਓਸਾਮਾ ਬਿਨ ਲਾਦੇਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ 'ਚ ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ 'ਚ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ 'ਚ ਕਾਮਯਾਬ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦਹਿਸ਼ਤਗਰਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਕੈਂਪਾਂ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ 'ਚ ਕੁੱਤਿਆਂ 'ਤੇ ਜ਼ਹਿਰੀਲੀ ਗੈਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਵਰਗੇ ਘਟੀਆ ਕੰਮ ਕੀਤੇ ਗਏ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੁਨੀਆ ਭਰ 'ਚੋਂ ਤਕਰੀਬਨ 29 ਹਜ਼ਾਰ ਜੇਹਾਦੀਆਂ ਦੀ ਭਰਤੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਇੰਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹੀ ਸਾਲ 1998 'ਚ ਕੀਨੀਆ ਅਤੇ ਤਨਜ਼ਾਨੀਆਂ 'ਚ ਸਥਿਤ ਅਮਰੀਕੀ ਦੂਤਘਰਾਂ/ਸਫ਼ਰਾਤਖਾਨਿਆਂ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਜਿਸ 'ਚ 224 ਲੋਕ ਮਾਰੇ ਗਏ ਸਨ। ਮਰਨ ਵਾਲਿਆਂ 'ਚ ਵਧੇਰੇ ਅਫ਼ਰੀਕੀ ਨਾਗਰਿਕ ਸਨ। ਅਲ-ਕਾਇਦਾ ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ 'ਚ ਅਸਾਨੀ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਸਮੇਂ ਤਾਲਿਬਾਨੀ ਸਰਕਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਰਪ੍ਰਸਤੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਸੋਵੀਅਤ ਰੈੱਡ ਆਰਮੀ ਦੇ ਵਾਪਸ ਪਰਤਣ ਅਤੇ ਬਾਅਦ 'ਚ ਵਿਨਾਸ਼ਕਾਰੀ ਘਰੇਲੂ ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਸਾਲਾਂ 'ਚ ਤਾਲਿਬਾਨ ਨੇ 1996 'ਚ ਪੂਰੇ ਦੇਸ਼ 'ਤੇ ਹੀ ਆਪਣਾ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ। ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਊਦੀ ਸਹਿਯੋਗੀਆਂ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਅਲ-ਕਾਇਦਾ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕਰਨ ਲਈ ਤਾਲਿਬਾਨ ਨੂੰ ਮਨਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਉਸ ਨੇ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਤਾਲਿਬਾਨ ਨੂੰ ਸੱਤਾ ਤੋਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਬਾਹਰ ਸਤੰਬਰ 2001 'ਚ 9/11 ਦੇ ਹਮਲਿਆਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨੇ ਤਾਲਿਬਾਨ ਨੂੰ ਇੰਨ੍ਹਾਂ ਹਮਲਿਆਂ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ, ਪਰ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਤਾਲਿਬਾਨ ਨੇ ਮਨ੍ਹਾਂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਅਗਲੇ ਮਹੀਨੇ ਅਫ਼ਗਾਨੀਆਂ ਦੇ ਇੱਕ ਤਾਲਿਬਾਨ ਵਿਰੋਧੀ ਧੜੇ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉੱਤਰੀ ਗੱਠਜੋੜ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਨੇ ਅਮਰੀਕੀ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਫੌਜ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਕਾਬੁਲ ਵੱਲ ਕੂਚ ਕੀਤਾ। ਅਮਰੀਕੀ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਫੌਜਾਂ ਨੇ ਤਾਲਿਬਾਨ ਨੂੰ ਸੱਤਾ ਤੋਂ ਹਟਾ ਕੇ ਅਲ-ਕਾਇਦਾ ਨੂੰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਸਰਹੱਦ ਵੱਲ ਜਾਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ꞉ ਨੌਂ ਸਾਲ ਦੇ ਛੋਟੇ ਬੱਚੇ ਅਫ਼ੀਮ ਦੇ ਆਦੀ ਇਸੇ ਹਫ਼ਤੇ ਸੀਨੀਅਰ ਸੂਤਰਾਂ ਨੇ ਬੀਬੀਸੀ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਹੀ ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੀ ਸਰਜ਼ਮੀਨ ਤੋਂ ਇੱਕ ਵੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅੱਤਵਾਦੀ ਹਮਲਾ ਸਫ਼ਲ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਕੱਟੜਪੰਥੀਆਂ ਦੇ ਨਜ਼ਰੀਏ 'ਚ ਪੱਛਮੀ ਫੌਜਾਂ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਆਪਣੇ ਉਦੇਸ਼ 'ਚ ਸਫ਼ਲ ਰਹੀ ਹੈ। ਦੋ ਦਹਾਕਿਆਂ ਦੇ ਬਾਅਦ ਵੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਹੀਂ ਪਰ ਬੇਸ਼ੱਕ ਇਸ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਾਪਣਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਅਸਾਨ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਆ ਹੋਵੇਗੀ ਅਤੇ ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੇ ਆਮ ਨਾਗਰਿਕ ਅਤੇ ਸੈਨਿਕ ਜੋ ਕਿ ਇਸ ਸਭ 'ਚ ਆਪਣੀਆਂ ਜਾਨਾਂ ਗਵਾ ਚੁੱਕੇ ਹਨ ਜਾਂ ਫਿਰ ਅਜੇ ਵੀ ਗਵਾ ਰਹੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰਨਾ ਹੋਵੇਗਾ। 20 ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਵੀ ਦੇਸ਼ 'ਚ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦਾ ਮਾਹੌਲ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਰਿਸਰਚ ਸਮੂਹ ਐਕਸ਼ਨ ਆਨ ਆਰਮਡ ਫੋਰਸਿਜ਼ ਵਾਇਲੈਂਸ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ 2020 'ਚ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਤੁਲਨਾ 'ਚ ਵਿਸਫੋਟਕ ਯੰਤਰਾਂ ਨਾਲ ਮਾਰੇ ਗਏ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋਕ ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸਨ। ਅਲ-ਕਾਇਦਾ, ਇਸਲਾਮਿਕ ਸਟੇਟ (ਆਈਐਸ) ਅਤੇ ਹੋਰ ਕੱਟੜਵਾਦੀ ਸਮੂਹ ਖ਼ਤਮ ਨਹੀਂ ਹੋਏ ਹਨ। ਪੱਛਮੀ ਫੌਜਾਂ ਦੇ ਵਾਪਸ ਪਰਤਣ ਦੀਆਂ ਖ਼ਬਰਾਂ ਤੋਂ ਉਹ ਖੁਸ਼ ਹਨ ਅਤੇ ਬਿਹਤਰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਮੁੜ ਸੰਗਠਿਤ ਹੋਣ ਦੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਦੋਹਾ 'ਚ ਸ਼ਾਂਤੀ ਵਾਰਤਾ ਸਾਲ 2003 'ਚ ਮੈਂ ਅਮਰੀਕੀ ਫੌਜ ਦੀ 10 ਮਾਊਂਟੇਨ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਦੇ ਨਾਲ ਪਕਤਿਕਾ ਪ੍ਰਾਂਤ ਦੇ ਇੱਕ ਰਿਮੋਟ ਫਾਇਰਬੇਸ ਵਿਖੇ 'ਐਮਬੇਡਡ' ਪੱਤਰਕਾਰ ਵਜੋਂ ਮੌਜੂਦ ਸੀ। ਮੈਨੂੰ ਯਾਦ ਹੈ ਕਿ ਬੀਬੀਸੀ ਦੇ ਸੀਨੀਅਰ ਸਹਿਯੋਗੀ ਫਿਲ ਗੁਡਵਿਨ ਨੂੰ ਇਸ ਬਾਰੇ ਸ਼ੱਕ ਸੀ ਕਿ ਕੀ ਗੱਠਜੋੜ ਦੀ ਫੌਜੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਇਸ ਵਿਰਾਸਤ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਵਾਪਸ ਜਾਵੇਗੀ ਜਾਂ ਨਹੀਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ , "20 ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ-ਅੰਦਰ ਦੱਖਣ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਹਿੱਸਿਆਂ 'ਚ ਤਾਲਿਬਾਨ ਮੁੜ ਵਾਪਸੀ ਕਰ ਲਵੇਗਾ।" ਮੌਜੂਦਾ ਸਮੇਂ 'ਚ ਦੋਹਾ 'ਚ ਸ਼ਾਂਤੀ ਵਾਰਤਾ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਫੌਜਾਂ ਦੀ ਵਾਪਸੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਪੂਰੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਭਵਿੱਖ 'ਚ ਫ਼ੈਸਲਾਕੁੰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਦੇ ਚੀਫ਼ ਆਫ ਡਿਫੈਂਸ ਸਟਾਫ, ਜਨਰਲ ਸਰ ਨਿਕ ਨਿਕਟਰ, ਜੋ ਕਿ ਕਈ ਵਾਰ ਉੱਥੋਂ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਦੱਸਦੇ ਹਨ , "ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨੇ ਇੱਕ ਸਿਵਲ ਸਮਾਜ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ।" ਉਨ੍ਹਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, "ਦੇਸ਼ 2001 ਦੀ ਤੁਲਨਾ 'ਚ ਬਿਹਤਰ ਸਥਿਤੀ 'ਚ ਹੈ ਅਤੇ ਤਾਲਿਬਾਨ ਵਧੇਰੇ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਵਾਲੇ ਹੋ ਗਏ ਹਨ।" ਕਿਵੇਂ ਦਾ ਹੋਵੇਗਾ ਭਵਿੱਖ? ਏਸ਼ੀਆ ਪੈਸੀਫਿਕ ਫਾਉਂਡੇਸ਼ਨ ਦੇ ਡਾ. ਸੱਜਣ ਗੋਹੇਲ ਦਾ ਕੁਝ ਵੱਖਰਾ ਵਿਚਾਰ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ, "ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਚਿੰਤਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵੱਲ ਵਾਪਸ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਇਹ ਅੱਤਵਾਦ ਦੇ ਪ੍ਰਫੁੱਲਤ ਹੋਣ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਸੀ।" "ਕੱਟੜਪੰਥੀ ਸਿਖਲਾਈ ਲੈਣ ਲਈ ਪੱਛਮੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਆਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਲਹਿਰ ਪੈਦਾ ਹੋਵੇਗੀ। ਪਰ ਪੱਛਮੀ ਦੇਸ਼ ਇਸ ਸਥਿਤੀ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਣ 'ਚ ਅਸਮਰਥ ਹੋਣਗੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਛੱਡ ਚੁੱਕੇ ਹੋਣਗੇ।" ਮੈਰੋਬੀ 'ਚ ਅਮਰੀਕੀ ਸਫ਼ਾਰਤਖ਼ਾਨੇ 'ਤੇ ਹਮਲੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣਾ ਸੰਭਵ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਇਹ ਦੋ ਚੀਜ਼ਾਂ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰੇਗਾ, ਪਹਿਲਾ ਇਹ ਕਿ ਇੱਕ ਜੇਤੂ ਤਾਲਿਬਾਨ ਆਪਣੇ ਕਬਜ਼ੇ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰਾਂ 'ਚ ਅਲ-ਕਾਇਦਾ ਅਤੇ ਆਈਐਸ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦੇਵੇਗਾ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਇਹ ਕਿ ਕੀ ਉਸ ਸਮੇਂ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਭਾਈਚਾਰਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਣ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋਵੇਗਾ, ਜਦੋਂ ਉਸ ਦੇਸ਼ 'ਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ। ਇਸ ਲਈ ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੇ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਵੀ ਕਹਿਣਾ ਸੌਖਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। 9/11 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਿਸ ਦੇਸ਼ 'ਚੋਂ ਪੱਛਮੀ ਫੌਜਾਂ ਇੰਨ੍ਹਾਂ ਗਰਮੀਆਂ 'ਚ ਵਾਪਸ ਪਰਤ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਤਾਂ 9/11 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਗਾਇਆ ਸੀ ਕਿ ਫੌਜ ਦੋ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੱਕ ਉੱਥੇ ਰਹੇਗੀ। ਮੈਂ ਰਿਪੋਰਟਿੰਗ ਲਈ ਕਈ ਵਾਰ ਅਮਰੀਕੀ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਅਤੇ ਅਮੀਰਾਤੀ ਸੈਨਿਕਾਂ ਨਾਲ ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੇ ਦੌਰੇ 'ਤੇ ਗਿਆ ਹਾਂ। ਇੰਨ੍ਹਾਂ ਦੌਰਿਆਂ ਨੇ ਕਈ ਯਾਦਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਹਨ, ਜਿੰਨ੍ਹਾਂ 'ਚੋਂ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਖਾਸ ਹੈ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਅਮਰੀਕੀ ਫੌਜ ਨੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨਾਲ ਲੱਗਦੀ ਸਰਹੱਦ ਤੋਂ ਮਹਿਜ਼ 3 ਮੀਲ (6 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ) ਦੀ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਗੋਲੀਬਾਰੀ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਅਸੀਂ ਤਾਰਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਅਸਮਾਨ ਹੇਠ ਇੱਕ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਬਣੇ ਕਿਲ੍ਹੇ 'ਚ ਗੋਲੇ-ਬਾਰੂਦ ਦੇ ਡੱਬਿਆਂ 'ਤੇ ਬੈਠੇ ਹੋਏ ਸੀ। ਅਸੀਂ ਇਸ ਗੱਲ ਤੋਂ ਅਣਜਾਣ ਸੀ ਕਿ ਤਾਲਿਬਾਨ ਦੇ ਰਾਕੇਟ ਜਲਦੀ ਹੀ ਉੱਥੇ ਆ ਡਿੱਗਣਗੇ। ਨਿਊਯਾਰਕ ਦੇ ਇੱਕ 19 ਸਾਲਾਂ ਜਵਾਨ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਗੁਆ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਹੁਣ ਜੇਕਰ ਮੇਰਾ ਟਾਈਮ ਹੈ ਤਾਂ ਮੇਰਾ ਟਾਈਮ ਹੋਵੇਗਾ।" ਫਿਰ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਨੇ ਗਿਟਾਰ ਕੱਢਿਆ ਅਤੇ ਰੇਡਿਓਹੈੱਡ ਬੈਂਡ ਦਾ ਗੀਤ 'ਕ੍ਰੀਪ' ਗਾਉਣ ਲੱਗਾ। ਉਹ ਗੀਤ ਇੰਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਖ਼ਤਮ ਹੋਇਆ ਸੀ- "ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਕੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹਾਂ? ਮੈਂ ਇੱਥੋਂ ਦਾ ਨਹੀਂ ਹਾਂ।" ਉਸ ਵਕਤ ਮੈਂ ਇਹ ਸੋਚਣ ਲਈ ਮਜ਼ਬੂਰ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ "ਨਹੀਂ, ਅਸੀਂ ਸ਼ਾਇਦ ਨਹੀਂ ਹਾਂ।" ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ: (ਬੀਬੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਲ FACEBOOK, INSTAGRAM, TWITTERਅਤੇ YouTube 'ਤੇ ਜੁੜੋ।)


وكانت القمة ستتناول إزالة الأسلحة النووية في شبه الجزيرة الكورية، في أول لقاء بين رئيس أمريكي وزعيم من كوريا الشمالية. وقال ترامب بخصوص إلغاء القمة: "إن العالم خسر فرصة للسلام الدائم". وأضاف ترامب "نظرا للغضب العارم والعدوانية في بيانكم الأخير، أشعر أنه من غير المناسب في هذا الوقت عقد أي لقاء مخطط له". وقال ترامب "إنك تتحدث عن قدراتكم النووية، لكن قدراتنا أضخم وأقوى، وأدعو الله ألا نضطر إلى استخدامها أبدا". وأنهى ترامب خطابه بالقول إن على كيم أن يطلبه إذا غير رأيه. وجاء قرار ترامب بعد ساعات من إعلان كوريا الشمالية أنها دمرت الأنفاق في موقع التجارب النووية بحضور إعلامي أجنبي. تلفزيون في كوريا الجنوبية في سيول يبث نبأ تدمير أنفاق في موقع إجراء التجارب ما الذي قاله ترامب؟ قال ترامب إنها كان متشوقا للقمة التي كانت مقررة في سنغافورة يوم 12 يونيو/ حزيران. "كنت متشوقا للقائك هناك، ولكن للأسف، ونظرا لموجة الغضب العارمة والعدائية التي انطوت عليها التصريحات الأخيرة، أشعر أنه من غير المناسب في الوقت الراهن عقد هذا الاجتماع". "تتحدث عن قدرات نووية، ولكن قدراتنا ضخمة وقوية إلى درجة أنني أدعو الله ألا نستعملها أبدا". ولكنه وصف الاجتماع بأنه "فرصة ضائعة"، قائلا: "آمل أن يأتي يوم ألتقيك فيه". وقال ترامب في تصريحات لاحقة بالبيت الأبيض إن قرار الإلغاء "خيبة كبيرة لكوريا الشمالية والعالم"، مضيفا أن الجيش الأمريكي "مستعد إذا تطلب الأمر" للرد على أي "مجازفة" من كوريا الشمالية. ما الذي كان يشير إليه؟ يبدو أن ترامب كان يرد على تصريحات لكوريا الشمالية تهاجم الولايات المتحدة وتشكك في احتمال عقد الاجتماع. وكانت مسؤولة من كوريا الشمالية، هي تشوي سون-هوي قد رفضت في وقت مبكر من اليوم الخميس التعليقات التي أدلى بها نائب الرئيس الأمريكي، مايك بنس، واصفة إياها "بالحمقاء". وكان بنس قد قال إن كوريا الشمالية "قد تنتهي نهاية ليبيا". وقال تشوي، التي كانت ضالعة في عدد من الاتصالات الدبلوماسية مع الولايات المتحدة على مدى عقدين، إن كوريا الشمالية لن "تتوسل" من أجل الحوار، وحذرت من أي "مواجهة نووية" إذا فشلت الدبلوماسية. ونقلت وكالة رويترز عن مسؤول في البيت الأبيض قوله إن التصريحات بشأن بنس كانت "القشة التي قصمت ظهر البعير". ولكنه إن هناك فرصة للعودة إلى الحوار. كيف كانت ردود الفعل؟ يجتمع رئيس كوريا الجنوبية، مون جاي إن، الذي التقى كيم الشهر الماضي، مع المسؤولين الأمنيين في بلاده لدراسة إعلان ترامب. ونقلت وكالة أنباء يونهاب عن المتحدث باسم الحكومة قوله: "نحاول أن نتبين ما يعتزم الرئيس ترامب فعله، والمعنى الحقيقي لإعلانه". وقال الأمين العام للأمم المتحدة، أنطونيو غوتيريش، إنه "قلق جدا" من إلغاء المحادثات. "أدعو جميع الأطراف إلى مواصلة الجوار من أجل نزع الأسلحة النووية من شبه الجزيرة الكورية بطريقة سلمية وموثوقة". وفي الولايات المتحدة، أشاد عضو مجلس الشيوخ، توم كوتون، بالرئيس ترامب لأنه "تفطن لحيلة كيم". ولكن العضو الديمقراطي في المجلس، براين شاتز، قال إن ما حدث هو عندما "يجمع شخص بين انعدام الاحترافية والتحريض على الحرب".

ਇੱਕ ਪੱਤਰ ਜਾਰੀ ਕਰਕੇ ਟਰੰਪ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ 12 ਜੂਨ ਨੂੰ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਬੈਠਕ ਹੁਣ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ। ਟਰੰਪ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਦਮ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਉੱਤਰੀ ਕੋਰੀਆ ਦੀ ਸਰਕਾਰੀ ਨਿਊਜ਼ ਏਜੰਸੀ ਵਿੱਚ 'ਖੁੱਲ੍ਹੇਆਮ ਦੁਸ਼ਮਣੀ' ਅਤੇ ਭਾਰੀ ਗੁੱਸੇ ਨੂੰ ਦਿਖਾਇਆ ਜਾਣਾ ਦੱਸਿਆ ਹੈ। ਉੱਤਰੀ ਕੋਰੀਆ ਦੇ ਮੰਤਰੀ ਚੋ ਸੋਨ ਹੁਈ ਨੇ ਅਮਰੀਕੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਮਾਈਕ ਪੇਂਸ ਨੂੰ ਟਰੰਪ ਦੇ ਬਿਆਨ ਨੂੰ ਦੁਹਰਾਉਣ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਦਾ ਕਾਰਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿਆਸੀ ਕਠਪੁਤਲੀ ਦੱਸਿਆ ਸੀ। ਜੌਨ ਬੋਲਟਨ ਬਣੇ ਪਹਿਲੀ ਵਜ੍ਹਾ ਪਰ ਸਿਖਰ ਸੰਮੇਲਨ ਦੇ ਫੇਲ੍ਹ ਹੋਣ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਟਰੰਪ ਦੇ ਕੌਮੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਸਲਾਹਾਕਾਰ ਜੌਨ ਬੌਲਟਨ ਤੋਂ ਹੋਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉੱਤਰੀ ਕੋਰੀਆ ਤੋਂ ਰੱਖੀਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਉਮੀਦਾਂ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਰੱਖਿਆ। ਬੌਲਟਨ ਉੱਤਰੀ ਕੋਰੀਆ ਦੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸੀ। ਉਹ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸੀ ਕਿ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰੀ ਕੋਰੀਆ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਪਰਮਾਣੂ ਅਤੇ ਕੈਮੀਕਲ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕਰਨ 'ਤੇ ਰਾਜ਼ੀ ਹੋਏ ਸੀ। ਟਰੰਪ ਦੇ ਕੌਮੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਸਲਾਹਾਕਾਰ ਜੌਨ ਬੋਲਟਨ ਨੇ ਉੱਤਰੀ ਕੋਰੀਆ ਦੇ ਲਈ ਸੰਜੀਦਗੀ ਨਹੀਂ ਦਿਖਾਈ ਬੌਲਟਨ ਕਦੇ ਵੀ ਇਸ ਸ਼ਿਖਰ ਸੰਮੇਲਨ ਦੇ ਲਈ ਗੰਭੀਰ ਨਜ਼ਰ ਨਹੀਂ ਆਏ। ਕੌਮੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਸਲਾਹਾਕਾਰ ਦੀ ਕੁਰਸੀ ਸਾਂਭਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਸ਼ਿਖਰ ਸੰਮੇਲਨ ਬਾਰੇ ਸਵਾਲ ਚੁੱਕੇ ਸੀ। ਬੌਲਟਨ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਗੱਲਬਾਤ ਨਾਲ ਮਨਮਰਜ਼ੀ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਨਹੀਂ ਨਿਕਲੇਗਾ ਸਗੋਂ ਉਲਟਾ ਅਮਰੀਕਾ ਆਪਣਾ ਕੀਮਤੀ ਵਕਤ ਬਰਬਾਦ ਕਰੇਗਾ। ਲੀਬੀਆ ਮਾਡਲ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਮਰੀਕਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਅਮਰੀਕਾ ਨੂੰ ਉੱਤਰੀ ਕੋਰੀਆ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਲੀਬੀਆ ਮਾਡਲ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਲੀਬੀਆ ਵਿੱਚ ਸਾਲ 2003 ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲੀਬੀਆ ਨੇਤਾ ਮੁਅੱਮਰ ਗੱਦਾਫੀ ਨੂੰ ਪਰਮਾਣੂ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਨੂੰ ਪੂਰੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਰੋਕਣਾ ਪਿਆ ਸੀ। ਉੱਤਰੀ ਕੋਰੀਆ ਲੰਬੇ ਵਕਤ ਤੋਂ ਲੀਬੀਆ ਨਾਲ ਤੁਲਨਾ ਤੋਂ ਡਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹਾਲ ਦੇ ਬਿਆਨਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਇਸ ਬਾਰੇ ਜ਼ਿਕਰ ਵੀ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉੱਤਰੀ ਕੋਰੀਆ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਲੀਬੀਆ ਨਾਲ ਤੁਲਨਾ ਕਰਨ 'ਤੇ ਇਤਰਾਜ਼ ਹੈ ਉੱਤਰੀ ਕੋਰੀਆ ਦੇ ਮੰਤਰੀ ਚੋ ਆਪਣੇ ਬਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲੀਬੀਆ ਦੇ ਨਾਲ ਤੁਲਨਾ 'ਤੇ ਭੜਕ ਉੱਠੇ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਉੱਤਰੀ ਕੋਰੀਆ ਇੱਕ ਪਰਮਾਣੂ ਤਾਕਤ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਕੋਲ ਇੰਟਰਕਾਂਟੀਨੈਂਟਲ ਬੈਲਿਸਟਿਕ ਮਿਜ਼ਾਈਲ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਥਰਮੋਨਿਊਕਲੀਅਰ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨੂੰ ਫਿੱਟ ਕਰ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਤੁਲਨਾ ਵਿੱਚ ਲੀਬੀਆ ਨੇ ਸਿਰਫ਼ ਥੋੜ੍ਹੇ-ਬਹੁਤ ਉਪਕਰਣਾਂ ਦਾ ਜੁਗਾੜ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਲੀਬੀਆ ਦੇ ਤਜਰਬੇ ਤੋਂ ਕਿਮ ਜੋਂਗ ਉਨ ਨੇ ਸਿੱਖਿਆ ਕਿ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਕਹਿਣ 'ਤੇ ਪਰਮਾਣੂ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਦਿਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵੀ ਅੰਤ ਤੈਅ ਹੈ। ਉੱਤਰੀ ਕੋਰੀਆ ਨੇ ਟਰੰਪ ਦੀ ਟਿੱਪਣੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਧਮਕੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦੇਖਿਆ। ਅਮਰੀਕਾ ਉੱਤਰੀ ਕੋਰੀਆ ਦੀ ਸੰਜੀਦਗੀ ਨਹੀਂ ਸਮਝਿਆ ਅਮਰੀਕੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਵਿੱਚ ਪੂਰੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨਾਕਾਮ ਰਿਹਾ ਕਿ ਉੱਤਰੀ ਕੋਰੀਆ ਗੱਲਬਾਤ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਕਾਫੀ ਸੰਜੀਦਾ ਹੈ। ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆਈ ਤੇ ਅਮਰੀਕੀ ਫੌਜ ਦੇ ਸਾਂਝੇ ਫੌਜੀ ਅਭਿਆਸ 'ਤੇ ਉੱਤਰੀ ਕੋਰੀਆ ਨੇ ਇਤਰਾਜ਼ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ ਗੱਲ ਉਸ ਵੇਲੇ ਵਿਗੜਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਜਦੋਂ ਉੱਤਰੀ ਕੋਰੀਆ ਨੇ ਅਮਰੀਕਾ ਤੇ ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆ ਦੇ ਸਾਂਝੀ ਫੌਜੀ ਅਭਿਆਸ 'ਤੇ ਇਤਰਾਜ਼ ਚੁੱਕਿਆ। ਉੱਤਰੀ ਕੋਰੀਆ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਸੀ ਕਿ ਇਸ ਅਭਿਆਸ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੜਾਕੂ ਹਵਾਈ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜੋ ਪਰਮਾਣੂ ਬੰਬ ਲੈ ਜਾਣ ਦੇ ਕਾਬਿਲ ਸਨ ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉੱਤਰੀ ਕੋਰੀਆ ਲੰਬੇ ਵਕਤ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਲਈ ਵੱਡਾ ਖ਼ਤਰਾ ਮੰਨਦਾ ਹੈ। ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਟਰੰਪ ਦੀ ਗੱਲਬਾਤ ਰੱਦ ਕਰਨ ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸ਼ਾਇਦ ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆ ਨੂੰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਜੋ ਕਿ ਉੱਤਰੀ ਕੋਰੀਆ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਸਖ਼ਤੀ ਵਰਤਨ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਹੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦਾ ਕਰੀਬੀ ਸਹਿਯੋਗੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਉੱਤਰੀ ਕੋਰੀਆ ਦੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਮੰਤਰਾਲੇ ਨੇ ਇਸ ਫੈਸਲੇ 'ਤੇ ਕਰੜੀ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਿਆਂ ਦੋਹਰਾਇਆ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਨਾਲ ਕੂਟਨੀਤਕ ਪ੍ਰਤਿਕਿਰਿਆ ਕਿਤੇ ਵੀ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਵਕਤ ਵੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਹੈ। ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਪੂਰੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ ਕਿ ਰਾਸ਼ਟਰਪੀ ਟਰੰਪ ਉੱਤਰੀ ਕੋਰੀਆ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਦੋਗਲੇਪਣ ਅਤੇ ਇਸ ਮੁੱਦੇ 'ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦਾ ਨੋਬੇਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨ ਦੇ ਲਈ ਕੋਸਣ। ਇਹ ਗੱਲ ਸਹੀ ਹੈ ਕਿ ਉੱਤਰੀ ਕੋਰੀਆ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰਨ ਦੇ ਵਾਅਦੇ ਤੋਂ ਪਿੱਛੇ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਵੀ ਕਿਮ ਜੋਂਗ ਉਨ ਨੇ ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਦੋ ਵਾਰ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਸ਼ੀ ਜਿਨਪਿੰਗ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 27 ਅਪ੍ਰੈਲ ਨੂੰ ਕੋਰੀਆਈ ਮਹਾਂਦੀਪ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਨੇਤਾਵਾਂ ਵਿਚਾਲੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਮੁਲਾਕਾਤ ਵੀ ਕਿਮ ਜੋਂਗ ਦੀ ਸੰਜੀਦਗੀ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਟਰੰਪ ਦੀ ਗੱਲਬਾਤ ਰੱਦ ਕਰਨ ਦੇ ਖ਼ਤ ਤੋਂ ਜ਼ਾਹਿਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਟਰੰਪ ਨੇ ਕਿਮ ਜੋਂਗ ਦੇ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗੱਲਬਾਤ ਦੇ ਰਾਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਲਈ ਬੰਦ ਨਹੀਂ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਮ ਜੋਂਗ ਉਨ ਨੂੰ ਮਹਾਂਮਹਿਮ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਵੀ ਲਿਖਿਆ ਹੈ, "ਮੈਨੂੰ ਸੰਪਰਕ ਕਰਨ ਅਤੇ ਖਤ ਲਿਖਣ ਵਿੱਚ ਹਿਚਕਿਚਾਉਣਾ ਨਹੀਂ।'' ਨਤੀਜੇ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਖਦਸ਼ਾ ਟਰੰਪ ਦੇ ਇਸ ਮਤੇ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਕਿਮ ਜੋਂਗ ਬਹੁਤ ਉਤਸੁਕ ਨਹੀਂ ਹੋਣਗੇ। ਭਾਵੇਂ ਇਸ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ ਕਿ ਇਸ ਗੱਲਬਾਤ ਦਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਫਾਇਦਾ ਉੱਤਰੀ ਕੋਰੀਆ ਨੂੰ ਮਿਲਣਾ ਹੈ ਪਰ ਇਸ ਗੱਲਬਾਤ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਦੀ ਨਿਕਲੇਗਾ, ਇਸ ਬਾਰੇ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਅਮਰੀਕੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਵੀ ਇਸ ਦੁਬਿਧਾ ਵਿੱਚ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਉੱਤਰੀ ਕੋਰੀਆ ਦੇ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਲਈ ਹਾਮੀ ਤਾਂ ਭਰ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਪਰ ਇਸ ਉੱਚ ਪੱਧਰੀ ਗੱਲਬਾਤ ਨਾਲ ਹਾਸਿਲ ਕੀ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਹੀ ਸਵਾਲ ਸ਼ਾਇਦ ਅਮਰੀਕਾ ਦਾ ਗੱਲਬਾਤ ਤੋਂ ਪਿੱਛੇ ਹੋਣ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਬਣ ਗਿਆ। (ਬੀਬੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਲ FACEBOOK, INSTAGRAM, TWITTERਅਤੇ YouTube 'ਤੇ ਜੁੜੋ।)


ومنح ماكرون المجلس الفرنسي للعقيدة الإسلامية الأربعاء مهلة 15 يوما لقبول الميثاق. وينص الميثاق على أن الإسلام دين وليس حركة سياسية، ويحظر "التدخل الأجنبي" في شؤون الجماعات الإسلامية. ويأتي ذلك في أعقاب ثلاث هجمات - يعتقد أن منفذيها متشددون إسلاميون - في فترة تزيد على الشهر قليلا. ودافع ماكرون بقوة عن العلمانية الفرنسية في أعقاب تلك الهجمات، التي كان من بينها قطع رأس مدرس عرض على طلابه رسوما كاريكاتورية للنبي محمد خلال مناقشة في فصل دراسي الشهر الماضي. مواضيع قد تهمك نهاية والتقى الرئيس ووزير داخليته، جيرالد دارمانين، في وقت متأخر من الأربعاء، بثمانية من قادة المجلس الفرنسي للعقيدة الإسلامية في قصر الإليزيه. ووافق ممثلو المجلس على إنشاء مجلس وطني للأئمة، وسيصدر ذلك المجلس الجديد، بحسب تقارير، اعتمادا رسميا للأئمة، ويمكن سحب هذا الاعتماد إذا حدث أي انتهاك للقيم. وأعلن الرئيس ماكرون عن إجراءات جديدة للتصدي لما سماه "الانعزالية الإسلامية" في فرنسا. وتشمل الإجراءات مشروع قانون واسع النطاق يسعى إلى منع التطرف، ومما كُشف عنه الأربعاء إجراءات من قبيل قيود على التعليم في المنزل، وفرض عقوبات أشد على من يرهب المسؤولين الحكوميين لأسباب دينية. وسيمنح كل طفل رقم هوية بموجب القانون يستخدمه لضمان انتظامه في المدرسة. وقد يواجه الآباء، الذين يخالفون القانون، عقوبة تصل إلى ستة أشهر سجنا، بالإضافة إلى غرامات كبيرة. ويجرم مشروع القانون، الذي اطلعت عليه وكالة الأنباء الفرنسية، مشاركة المعلومات الشخصية للأفراد بطريقة تسمح للآخرين الذين يريدون إيذاءهم بتحديد مكانهم. وكان صمويل باتي، المعلم الذي قُتل خارج مدرسته الشهر الماضي، قد استُهدف في حملة كراهية عبر الإنترنت قبل وفاته في 16 أكتوبر/تشرين الأول. وقال دارمانين لصحيفة "لو فيغارو" الأربعاء: "يجب أن ننقذ أطفالنا من براثن الإسلاميين". ويناقش مجلس الوزراء الفرنسي مشروع القانون الجديد في 9 ديسمبر/كانون الأول. تعليقات ماكرون على الإسلام قوبلت باحتجاجات. ووصف الرئيس ماكرون الإسلام، في وقت سابق من هذا العام، بأنه دين يمر "بأزمة" ودافع عن حق المجلات في نشر رسوم كاريكاتورية تصور النبي محمد، وهو ما يرى كثير من المسلمين أنها مسيئة للغاية. وأصبح الزعيم الفرنسي، بعد هذه التعليقات، محل انتقاد واسع في عدد من البلدان ذات الأغلبية المسلمة. كما دعا محتجون إلى مقاطعة المنتجات الفرنسية. وتعد علمانية الدولة في فرنسا أساسا للهوية الوطنية للبلاد. كما أن حرية التعبير في المدارس والأماكن العامة الأخرى جزءا من ذلك، وينظر إلى كبحها لحماية مشاعر دين معين، على أنه تقويض للوحدة الوطنية، في فرنسا التي يوجد بها أكبر عدد من المسلمين في أوروبا الغربية.

ਫਰਾਂਸ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਇਮੈਨੂਅਲ ਮੈਕਰੋਂ ਬੁੱਧਵਾਰ ਨੂੰ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਇਮੈਨੂਅਲ ਮੈਕਰੋਂ ਫ਼ਰੈਂਚ ਕਾਊਂਸਲ ਆਫ਼ ਦਾ ਮੁਸਲਿਮ ਫ਼ੇਥ (ਸੀਐਫ਼ਸੀਐਮ) ਦੇ ਅੱਠ ਆਗੂਆਂ ਨੂੰ ਮਿਲੇ ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਸ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 15 ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਸਮਾਂ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਮੁਤਾਬਿਕ ਇਸ ਚਾਰਟਰ ਵਿੱਚ ਦੂਸਰੇ ਮੁੱਦਿਆਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਦੋ ਖ਼ਾਸ ਗੱਲਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ, ਇੱਕ ਕਿ ਫਰਾਂਸ ਵਿੱਚ ਇਸਲਾਮ ਮਹਿਜ਼ ਇੱਕ ਧਰਮ ਹੈ ਕੋਈ ਸਿਆਸੀ ਅੰਦੋਲਣ ਨਹੀਂ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਵਿੱਚੋਂ ਸਿਆਸਤ ਨੂੰ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ। ਦੂਸਰਾ ਫਰਾਂਸ ਦੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕਿਸਮ ਦੀ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਦਖ਼ਲਅੰਦਾਜ਼ੀ ’ਤੇ ਰੋਕ ਲਾਉਣੀ ਪਵੇਗੀ। ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦਾ ਸਖ਼ਤ ਰੁਖ਼ ਪਿਛਲੇ ਮਹੀਨੇ ਦੇਸ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਸ਼ੱਕੀ ਇਸਲਾਮੀ ਅੱਤਵਾਦੀਆਂ ਦੇ ਹਮਲਿਆਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇੰਨਾਂ ਹਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ 15 ਅਕਤੂਬਰ ਨੂੰ ਇੱਕ 47 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਅਕ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ, ਜਿਸਨੇ ਆਪਣੀ ਜਮਾਤ ਵਿੱਚ ਪੈਗ਼ੰਬਰ ਮੁਹੰਮਦ ਦੇ ਕੁਝ ਕਾਰਟੂਨ ਦਿਖਾਏ ਸਨ। ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਢਾਕਾ ’ਚ ਫ੍ਰੈਂਚ ਸਾਮਾਨ ਨੂੰ ਬੈਨ ਕਰਨ ਦੇ ਸਮਰਥਨ ’ਚ ਵਿਰੋਧ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਹੋਇਆ ਸੀ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮੁਸਲਿਮ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲਾ ਦੇਸ ਮੁਸਲਿਮ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਲੋਂ ਇਸ ਗੱਲ 'ਤੇ ਨਰਾਜ਼ਗੀ ਜ਼ਾਹਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ 18 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਚੇਚਨ ਮੂਲ ਦੀ ਨੌਜਵਾਨ ਸਿੱਖਿਅਕ ਦੀ ਸਿਰ ਕੱਟ ਕੇ ਹੱਤਿਆ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਫ਼ਰੈਂਚ ਕਾਊਂਸਲ ਆਫ਼ ਦਾ ਮੁਸਲਿਮ ਫ਼ੇਥ (ਸੀਐਫ਼ਸੀਐਮ) ਦੇ ਆਗੂਆਂ ਨੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਨੂੰ ਯਕੀਨ ਦਿਵਾਇਆ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਚਾਰਟਰ ਜਲਦ ਹੀ ਤਿਆਰ ਕਰ ਲੈਣਗੇ। ਸੀਐਫ਼ਸੀਐਮ, ਸਰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਇੱਕਲੌਤੀ ਵੱਡੀ ਸੰਸਥਾ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਸਰਕਾਰੀ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਸਾਬਕਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਨਿਕੋਲਸ ਸਾਕ੍ਰੋਜ਼ੀ ਨੇ ਸਾਲ 2003 ਵਿੱਚ ਉਸ ਵੇਲੇ ਕੀਤੀ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਹ ਦੇਸ ਦੇ ਗ੍ਰਹਿ ਮੰਤਰੀ ਸਨ। ਇਸ ਸੰਸਥਾ ਵਿੱਚ ਮੁਸਲਿਮ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਜਮਾਤਾਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਫ਼ਰਾਂਸ ਦੀ ਕੁੱਲ ਆਬਾਦੀ ਵਿੱਚ 10 ਫ਼ੀਸਦ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਮੁਸਲਮਾਨ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਆਬਾਦੀ ਹੈ। ਫ਼ਰਾਂਸ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਇਸ ਦੀਆਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਬਸਤੀਆਂ ਮੋਰੱਕੋ, ਟਿਊਨੇਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਅਲਜ਼ੀਰੀਆ ਤੋਂ ਆ ਕੇ ਇਥੇ ਵਸੇ ਹਨ ਪਰ ਇਸ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੀ ਦੂਸਰੀ ਅਤੇ ਤੀਸਰੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਫ਼ਰਾਂਸ ਵਿੱਚ ਹੀ ਪੈਦੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਅਧਿਆਪਕ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਫਰਾਂਸ ਭਰ ’ਚ ਕਈ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਹੋਏ ਸਨ ਵਿਵਾਦਿਤ ਬਿੱਲ ਦਾ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਫ਼ਰਾਂਸ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਇਮੈਨੂਅਲ ਮੈਕਰੋਂ ਦੀ ਕੱਟੜਪੰਥੀ ਇਸਲਾਮ ਵਿਰੁੱਧ ਜੰਗ, ਚਾਰਟਰ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਜ਼ੋਰ ਦੇਣ 'ਤੇ ਹੀ ਨਹੀਂ ਮੁੱਕਦੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਮੀਟਿੰਗ ਤੋਂ ਕੁਝ ਘੰਟੇ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਬਿੱਲ ਦਾ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਵੀ ਰੱਖਿਆ ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਈ ਲੋਕ ਵਿਵਾਦਿਤ ਦੱਸਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਬਿੱਲ ਦੇ ਕੁਝ ਅਹਿਮ ਪਹਿਲੂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਨ: • ਧਾਰਮਿਕ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਡਰਾਉਣ ਧਮਕਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਸਖ਼ਤ ਸਜ਼ਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇਗੀ। ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਪੜ੍ਹਾਏ ਜਾਣ 'ਤੇ ਰੋਕ ਲਾਈ ਜਾਵੇਗੀ। • ਹਰ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਉਸਦੀ ਸ਼ਨਾਖ਼ਤ ਲਈ ਇੱਕ ਸ਼ਨਾਖ਼ਤੀ ਨੰਬਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇਗਾ ਤਾਂ ਕਿ ਇੱਕ ਗੱਲ 'ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖੀ ਜਾ ਸਕੇ ਕਿ ਉਹ ਸਕੂਲ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ। ਕਾਨੂੰਨ ਤੋੜਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਜੇਲ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਵੱਡੇ ਜ਼ੁਰਮਾਨੇ ਵੀ ਦੇਣੇ ਪੈ ਸਕਦੇ ਹਨ। • ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਨਿੱਜੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸਾਝਾਂ ਕਰਨ 'ਤੇ ਰੋਕ ਲਾਈ ਜਾਵੇਗੀ ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਿਹੜੇ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਨੇ 2 ਅਕਤੂਬਰ ਨੂੰ ਵੀ ਕੁਝ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਰੱਖੇ ਸਨ ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਇਸਲਾਮ ਵਿੱਚ ਸੰਕਟ ਹੈ। ਅੱਤਵਾਦੀ ਹਮਲਿਆਂ ਦੇ ਬਾਅਦ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਬਿਆਨਾਂ ਨੂੰ ਇਸਲਾਮ ਵਿਰੋਧੀ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਕਈ ਮੁਸਲਿਮ ਦੇਸ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਨਾਰਾਜ਼ ਹੋ ਗਏ ਹਨ। ਕੁਝ ਦੇਸਾਂ ਨੇ ਫ਼ਰਾਂਸ ਵਿੱਚ ਬਣਨ ਵਾਲੇ ਸਾਮਾਨ ਦਾ ਬਾਈਕਾਟ ਕਰਨ ਦੀ ਮੰਗ ਵੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਕੱਟੜਪੰਥੀ ਹਮਲਿਆਂ ਦੇ ਬਾਅਦ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਬਿਆਨਾਂ ਨੂੰ ਇਸਲਾਮ ਵਿਰੋਧੀ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਫ਼ਰੈਂਚ ਇਸਲਾਮ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਪਿਛਲੇ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਫ਼ਰਾਂਸ ਵਿੱਚ ਇਸਲਾਮ ਇੱਕ ਮੁੱਦਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਫ਼ਰਾਂਸ ਦਾ ਕੋਈ ਸਰਕਾਰੀ ਧਰਮ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਇੱਕ ਸੈਕੂਲਰ ਸਟੇਟ ਹੈ। ਇਸ ਸੈਕੁਲੇਰਿਜ਼ਮ ਨੂੰ ਦੇਸ ਵਿੱਚ laïcité ਜਾਂ 'ਲਾਈਸੀਤੇ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਸੈਕੁਲੇਰਿਜ਼ਮ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਖੱਬੇ ਪੱਖੀ ਅਤੇ ਸੱਜੇ ਪੱਖੀ ਦੋਵਾਂ ਨੇ ਬਹੁਤ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਪਣਾਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਪਿਛਲੇ ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਮੈਕਰੋਨ ਫ਼ਰੈਂਚ ਇਸਲਾਮ ਨੂੰ 'ਲਾਈਸੀਤੇ' ਦੇ ਦਾਇਰੇ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪਿਛਲੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀਆਂ ਨੂੰ ਨਾਕਾਮੀ ਮਿਲੀ ਸੀ। ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਅਹਿਮਦ ਕੁਰੂ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਸੈਨ ਡਿਏਗੋ ਸਟੇਟ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਇਸਲਾਮਿਕ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਮਾਹਰ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਮੁਤਾਬਿਕ, ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਮੈਕਰੋਂ ਫ਼ਰੈਂਚ ਇਸਲਾਮ ਦੀ ਆਪਣੀ ਕਲਪਨਾ ਨੂੰ ਉੱਪਰੋਂ ਥੋਪ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਦੋਹਰੀ ਨੀਤੀ ਅਪਣਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਫ਼ਰਾਂਸ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਮੁਸਲਿਮ ਸੰਗਠਨ ਸੀਐਫ਼ਸੀਐਮ ਤੋਂ ਮੈਕਰੋ ਦੀ ਨਵੀਂ ਮੰਗ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਿਪਬਲੀਕਨ ਚਾਰਟਰ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰਨਾ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ, ਧਰਮ ਨਿਰਪੱਖ ਰਾਜ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਕਰਦੀ ਹੈ।" ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸੇਰ ਕੁਰੂ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਫ਼ਰਾਂਸ ਦੀਆਂ ਧਰਮ ਨਿਰਪੱਖ ਤਾਕਤਾਂ ਨੇ ਕੈਥੋਲਿਕ ਚਰਚ ਦੇ ਦਬਦਬੇ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕਰਕੇ ਇਸ ਦਾ ਵਿਕੇਂਦਰੀਕਰਨ ਕਰਨ ਦੀ ਮੰਗ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਕੀਤੀ। ਪਰ ਹੁਣ ਮੈਕਰੋਂ, ਸੀਐਫ਼ਸੀਐਮ ਨੂੰ ਪੁਰਾਣੇ ਚਰਚ ਦਾ ਦਰਜਾ ਦੇ ਕੇ ਇਸਲਾਮ 'ਤੇ ਇਸ ਦਾ ਦਬਦਬਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਇਹ ਮੰਨਦਿਆਂ ਕਿ ਸੀਐਫ਼ਸੀਐਮ ਦੇ ਫ਼ੈਸਲਿਆਂ ਨੂੰ ਮੰਨਨ ਲਈ ਸਾਰੀਆਂ ਮਸਜਿਦਾਂ ਪਾਬੰਧ ਹੋਣਗੀਆਂ।” “ਕੈਥੋਲਿਕ ਚਰਚ ਦਾ ਵਿਕੇਂਦਰੀਕਨ ਫ਼ਰਾਂਸ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਮਕਸਦ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਪਰ ਹੁਣ ਇਸਲਾਮ ਉੱਤੇ ਸੀਐਫ਼ਸੀਐਮ ਨੂੰ ਬਿਠਾਉਣਾ ਇੱਕ ਸਪੱਸ਼ਟ ਵਿਰੋਧਾਭਾਸ ਹੈ।" ਸੀਐਫ਼ਸੀਐਮ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਸੰਸਥਾ ਹੈ ਜਿਹੜੀ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ 2003 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਸੀਐਫ਼ਸੀਐਮ ਦੀ ਅਲੋਚਣਾ "ਦਾ ਬੈਲਟ ਫ਼ਾਰ ਏ ਫ਼ਰੈਂਚ ਇਸਲਾਮ" ('ਫ਼ਰੈਂਚ ਇਸਲਾਮ' ਲਈ ਲੜਾਈ) ਨਾਮੀ ਇੱਕ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਫ਼ਰੈਂਚ ਲੇਖਕ ਕਰੀਨਾ ਪਿਸਰ ਲਿਖਦੀ ਹੈ ਕਿ ਫ਼ਰਾਂਸ ਵਿੱਚ ਇਸਲਾਮ ਨੂੰ ਫ਼ਰੈਂਚ ਮਿਜ਼ਾਜ ਵਿੱਚ ਢਾਲਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਵੀਂ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਧਰਮ ਦੀ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਧਾਰਮਿਕ ਪ੍ਰਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਟੇਟ ਦਖ਼ਲਅੰਦਾਜ਼ੀ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਪਰ ਸਰਕਾਰਾਂ ਇਸਲਾਮ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਪਿਛਲੇ 30 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਬਸ ਇਹ ਹੀ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਇੱਕ ਗੰਭੀਰ ਵਿਰੋਧਾਭਾਸ ਹੈ।" ਹੁਣ ਸੀਐਫ਼ਸੀਐਮ ਨੂੰ ਹੀ ਲੈ ਲਉ। ਇਹ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਸੰਸਥਾ ਹੈ ਜਿਹੜੀ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ 2003 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਪਰ ਆਮ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਬਾਰੇ ਬਹੁਤੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਕਰੀਨਾ ਪਿਸਰ 2016 ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਇੱਕ ਸਰਵੇਖਣ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਦੱਸਦੇ ਹਨ,"ਦੋ ਤਿਆਹੀ ਫ਼ਰੈਂਚ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਨੇ ਇਸ ਸੰਸਥਾ ਦਾ ਨਾਮ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸੁਣਿਆ ਸੀ।" ਫ਼ਰਾਂਸ ਦੇ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸਮਾਜਿਕ ਕਾਰਕੁਨ ਮਰਵਾਨ ਮਹਿਮੂਦ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਸੀਐਫ਼ਸੀਐਮ ਦੀ ਅਲੋਚਣਾ ਇਸ ਗੱਲ ਲਈ ਘੱਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦੇ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਹਨ ਬਲਕਿ ਇਸ ਦੀ ਅਲੋਚਣਾ ਇਸ ਗੱਲ ਲਈ ਵੱਧ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਲਈ ਬਿਲਕੁਲ ਨਾਕਾਮ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਹ ਉਪਰੋਂ ਥੋਪੀ ਗਈ ਇੱਕ ਸੰਸਥਾ ਹੈ।" ਫ਼ਰੈਂਚ ਸਰਕਾਰ ਲਈ ਇਹ ਪਤਾ ਲਾਉਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਦੇਸ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜੀ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਤਾਕਤ ਦਖ਼ਲਅੰਜਾਜ਼ੀ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਦਖ਼ਲਅੰਦਾਜ਼ੀ ਬੰਦ ਹੋਵੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਨੇ ਚਾਰਟਰ ਵਿੱਚ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਦਖ਼ਲਅੰਦਾਜੀ 'ਤੇ ਰੋਕ ਲਾਉਣ ਦੀ ਵੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਫ਼ਰਾਂਸ ਵਿੱਚਲੀਆਂ ਮਸਜਿਦਾਂ ਦੇ ਇਮਾਮ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੋਰੱਕੋ, ਟਿਉਨੇਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਅਲਜ਼ੀਰੀਆ ਦੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਪੈਰਿਸ ਦੀ ਜਾਮਾ ਮਸਜਿਦ ਦੀ ਮਾਲੀ ਮਦਦ ਅਲਜ਼ੀਰੀਆ ਵਲੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਵੀ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਹੀ ਮੰਨਿਆਂ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਲ 2015 ਦੇ ਬਾਅਦ ਤੋਂ ਇਸਲਾਮਿਕ ਅੱਤਵਾਦੀ ਹਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਫ਼ਰਾਂਸ ਵਿੱਚ ਜੰਮੇ ਨੌਜਵਾਨ ਸ਼ਾਮਿਲ ਸਨ। ਪਰ ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਜਿਨੇਵਾ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਜੀਉਪੌਲਿਟਿਕਸ ਸਟੱਡੀਜ਼ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕ ਡਾਕਟਰ ਅਲੇਕਜ਼ਾਂਡਰ ਲੈਂਬਰਟ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਫ਼ਰੈਂਚ ਸਰਕਾਰ ਲਈ ਇਹ ਪਤਾ ਲਾਉਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਦੇਸ ਦੀਆਂ ਮੁਸਲਿਮ ਸੰਸਥਾਂਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜੀ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਤਾਕਤ ਦਖ਼ਲਅੰਦਾਜ਼ੀ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਵਿੱਚ ਇਹ ਇੱਕ ਔਖਾ ਅਤੇ ਪੇਚੀਦਾ ਕੰਮ ਸਾਬਤ ਹੋਵੇਗਾ ਜਿਸਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਿੱਚ ਇਹ ਵੀ ਸਾਬਤ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਦਖ਼ਲਅੰਦਾਜੀ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਤਾਕਤਾਂ ਮੁਸਲਿਮ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਵਾਲੇ ਦੇਸਾਂ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਬਲਕਿ ਪੱਛਮੀਂ ਦੇਸਾਂ ਵਿੱਚ ਬੈਠੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਨਾ ਭੁੱਲੋ ਕਿ ਮੈਕਰੋਂ ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਗਣਰਾਜ ਵਲੋਂ ਬੋਲਦੇ ਹਨ ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੈਰੀਅਰ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਦਾ ਨਹੀਂ, ਅੰਤ ਨੂੰ ਉਹ ਇੱਕ ਰੋਥਸਚਾਈਲਡ ਬੈਂਕਰ ਹਨ ਯਾਨੀ ਕਿ ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਦੁਨੀਆਂ ਤੋਂ ਹਨ।'' ਫ਼ਰੈਂਚ ਇਸਲਾਮ ਨੂੰ ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਕਦਰਾਂ ਕੀਮਤਾਂ ਵਿੱਚ ਢਾਲਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਇਕੱਲੇ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਫ਼ਰਾਂਸ ਦੇ ਕੁਝ ਮੁਸਲਮਾਨ ਵੀ ਇਹ ਹੀ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਲਾਹ ਕੁਝ ਵੱਖਰੀ ਹੈ। ਮੋਰੱਕੋ ਮੂਲ ਦੇ ਯੂਨੁਸ ਅਲ-ਅਜ਼ੀਜ਼ ਦੱਖਣੀ ਫ਼ਰਾਂਸ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਮਾਰਸੇ ਵਿੱਚ ਆਈਟੀ ਪੇਸ਼ੇ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ,"ਅਸੀਂ ਲਿਬਰਲ ਨੌਜਵਾਨ ਪੀੜ੍ਹੀ ਹਾਂ। ਸਾਡੇ ਮਿੱਤਰ ਵੀ ਬਹੁਤੇ ਗੋਰੀ ਨਸਲ ਦੇ ਹਨ। ਅਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਅਲੱਗ ਥਲੱਗ ਮਹਿਸੂਸ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਸਰਕਾਰ ਸਾਡੇ ਧਰਮ ਬਾਰੇ ਆਪਣੀ ਰਾਇ ਥੋਪਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਦਿੱਕਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।" ਯੂਨੁਸ ਅੱਗੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ,"ਉਹ (ਮੈਕਰੋਨ) ਇੱਕ ਮੀਡੀਆ ਅਨੁਕੂਲ ਇਸਲਾਮ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਇਸਲਾਮ ਜੋ ਲਿਵਿੰਗ ਰੂਮ ਬਹਿਸ ਵਿੱਚ ਕੂਲ ਲੱਗੇ ਅਤੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਪਸੰਦ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਜੋ ਆਪਣੀ ਪਸੰਦ ਦੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਨੂੰ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਲਈ ਚੁਣ ਸਕਣ।" “ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਮੈਕਰੋਨ ਅਪ੍ਰੈਲ 2022 ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਅਹੁਦੇ ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਤੱਕ ਇਸਲਾਮ ਉੱਪਰ ਜਨਤਕ ਬਹਿਸ ਜ਼ਾਰੀ ਰੱਖਣਗੇ” ਇਸਲਾਮ ਅਤੇ ਸਿਆਸਤ ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਅਹਿਮਤ ਕੁਰੂ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੇ ਇਸਲਾਮ ਬਾਰੇ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੇ ਬਿਆਨ ਅਤੇ ਕੀਤੀ ਗਈ ਕਾਰਵਾਈ ਪਿੱਛੇ ਸਾਲ 2022 ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਅਹੁਦੇ ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਨੂੰ ਦੱਸਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਅਜਿਹਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਮੈਕਰੋਂ ਅਪ੍ਰੈਲ 2022 ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਅਹੁਦੇ ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਤੱਕ ਇਸਲਾਮ ਉੱਪਰ ਜਨਤਕ ਬਹਿਸ ਜ਼ਾਰੀ ਰੱਖਣਗੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੋਟਰਾਂ ਨੂੰ ਭਰਮਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨਗੇ ਜੋ ਫ਼ੈਸਲਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕੇ ਕਿ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੱਜੀ ਪੱਖੀ ਵਿੰਗ ਦੇ ਵਿਰੋਧੀ ਮਰੀਨ ਲ ਪੇਨ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸ ਨੂੰ ਵੋਟ ਪਾਉਣ।" ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਅਹਿਮਤ ਮੁਤਾਬਿਕ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਅਜਿਹਾ ਕਰਕੇ ਵੱਡੀ ਗ਼ਲਤੀ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। "ਇੱਕ ਗ਼ਲਤੀ ਉਹ ਫ਼ਰਾਂਸ ਦੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਤੋਂ ਅਲੱਗ-ਥਲੱਗ ਕਰਕੇ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਹ ਮੁਸਲਮਾਨ ਕੱਟੜਪੰਥੀ ਇਸਲਾਮ ਵਿਰੁੱਧ ਫ਼ਰਾਂਸ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਸਹਿਯੋਗੀ ਸਾਬਤ ਹੋ ਸਕਦੇ ਸਨ। ਦੂਸਰੀ ਗ਼ਲਤੀ ਉਹ ਇਹ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ ਕਿ ਫ਼ਰੈਂਚ ਸੈਕੂਲਰ ਸਟੇਟ ਦੇ ਅਸੂਲਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਪਾਲਿਸੀ ਆਪਣਾਈ ਹੋਈ ਹੈ।” “ਫ਼ਰੈਂਚ ਸੈਕੂਲਰ ਸਟੇਟ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਧਰਮਾਂ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਅਲੱਗ ਰੱਖੇ। ਪਰ ਮੈਕਰੋਂ ਦਾਅਵਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ ਕਿ ਫ਼ਰੈਂਚ ਸਟੇਟ ਇੱਕ ਰੌਸ਼ਨ ਖਿਆਲ ਇਸਲਾਮ ਲਿਆਉਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਇਹ ਫ਼ਰਾਂਸ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਨਿਰਪੱਖਤਾ ਦੀ ਨੀਤੀ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਹੈ।" ਯੂਨੁਸ ਅਲ-ਅਜ਼ੀਜ਼ੀ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਸਟੇਟ ਦਾ ਕੋਈ ਕਦਮ ਵੀ ਅਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਜਿਸ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਮੁਸਲਮਾਨ ਉੱਪਰੋਂ ਥੋਪਿਆ ਗਿਆ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਨ। "ਇਹ ਕਦੀ ਕਾਮਯਾਬ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ। ਬਲਕਿ ਇਸ ਵਿਰੁੱਧ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਪ੍ਰਤੀਕ੍ਰਿਆਵਾਂ ਆ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਤਾਂ ਮੈਂ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਇਸਲਾਮ ਨੂੰ ਬਾਹਰੀ ਅਸਰ ਤੋਂ ਜ਼ਰੂਰ ਬਚਾਇਆ ਜਾਵੇ ਪਰ ਲਾਈਸੀਤੇ ਦੀਆਂ ਕਦਰਾਂ ਕੀਮਤਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਅਪਣਾਉਣ ਨੂੰ ਸੁਭਾਵਿਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਹੋਣ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ।" ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ: (ਬੀਬੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਲ FACEBOOK, INSTAGRAM, TWITTERਅਤੇ YouTube 'ਤੇ ਜੁੜੋ।)


ومنذ ذلك الوقت جرت أحداث كثيرة وعلى رأسها حصول بايدن على أصوات مندوبي المؤتمر الديمقراطي ليصبح مرشح الحزب رسمياً. وقبل ذلك كانت هناك تخمينات عديدة حول عشرات المتنافسات أو نحو ذلك للوصول الى لائحة التصويت بجانب بايدن. وقد علت الأصوات وخفتت حول مختلف الأسماء على ضوء الاوضاع التي تمر بها البلاد بسبب جائحة فيروس كورونا واضطراب الوضع الاقتصادي والاحتجاجات الجماهيرية ضد العنصرية والتوتر العرقي بين البيض والسود اثر مقتل جورج فلويد. إذا أوفى نائب الرئيس السابق بتعهده، فستكون المرة الثالثة التي يختار فيها حزب كبير امرأة في المركز الثاني وبعد أربع سنوات من فوز أول امرأة، هيلاري كلينتون، في تاريخ الولايات المتحدة بترشيح الحزب الديمقراطي لخوض الانتخابات الرئاسية عام 2016. وستمثل تلك الخطوة دلالة على أن الديمقراطيين يتطلعون إلى ضمان الميزة التي يتمتعون بها بين الناخبات وفقاً للاستطلاعات وربما يحمون بايدن من تهم التورط في اتصال جسدي غير مرغوب به مع النساء. مواضيع قد تهمك نهاية رسميا، جو بايدن مرشح الحزب الديمقراطي في مواجهة ترامب وقال بايدن إنه سيعلن اختياره في أوائل أغسطس/ آب المقبل. وفيما يلي اهم المتنافاسات على الفوز بترشيح الحزب لمنصب نائب الرئيس: كمالا هاريس تأتي كمالا هاريس على رأس المرشحات لمنصب نائب الرئيس عن الحزب الديمقراطي. تتضمن سيرتها الذاتية عضوية مجلس الشيوخ الأمريكي والعمل مدعياً عاماً في ولاية كاليفورنيا، وكذلك مارست مهنة المحاماة في مقاطعة فرعية في مدينة سان فرانسيسكو. من الناحية العرقية هي مختلطة، والدتها هندية أما والدها جامايكي. واجتازت امتحان وسائل الإعلام الأمريكية عندما خاضت الانتخابات الداخلية للفوز بترشيح الحزب العام الماضي وكان ينظر إليها لبعض الوقت كمرشحة من الدرجة الأولى. تعاركت مع بايدن خلال المناظرات الحزبية في يونيو/ حزيران من العام الماضي حين عبرت عن شعورها بالالم من موقف بايدن حين عارض إلغاء الفصل العنصري في الحافلات المدرسية، ولكن هذا كان في سبعينات القرن الماضي وبات في غياهب ماضي التاريخ الأمريكي الحديث. جمعت هاريس مبلغاً كبيراً من المال خلال الاسابيع الأخيرة في كاليفورنيا بلغ نحو مليوني 2 مليون دولار لصالح بايدن عبر الانترنت، وهي تتمتع بصلابة الشخصية وسوف ترضي أولئك الذين يطالبون بايدن باختيار امرأة سوداء في منصب نائب الرئيس. وقد نالت الثناء من مجموعة واسعة من الديمقراطيين لكونها مدافعة صريحة عن إصلاح الشرطة خلال المظاهرات الحاشدة الأخيرة. وكانت الترجيحات تشير قبل عام إلى أن بايدن وهاريس سيكونان على بطاقة الانتخابات لخوض غمار المعركة ضد ترامب ولا يزال الأمر كذلك. بايدن يسحق ساندرز في الانتخابات التمهيدية في فلوريدا وإلينوي وأريزونا جو بايدن يعلن "بالخطأ" ترشحه للرئاسة الأمريكية 2020 كريتشن ويتمان حتى قبل بضعة أشهر قليلة لم يكن هناك الكثير من الحديث حول كريتشن ويتمر، المشرعة السابقة على مستوى الولاية وتتولى حاليا منصب حاكم ولاية ميشيغان. وعندما ضربت جائحة فيروس كورونا الولايات المتحدة باتت صوت ولايتها في مواجهة الفيروس وكانت ذات صوت عال في انتقاد الرد الضعيف من قبل الحكومة الفيدرالية في التعامل مع تفشي المرض. وهذا ما جعلها هدفاً لهجمات دونالد ترامب المتكررة مما رفع من شأنها ومكانتها. كما أدى قرارها بتطبيق إجراءات التباعد الاجتماعي في كل المجالات وإغلاق الأعمال بعد أن أصبحت ميشيغان واحدة من أكثر المناطق سخونة في الولايات المتحدة من ناجية تفشي الفيروس. وقد ادى ذلك إلى تنظيم احتجاجات غاضبة من قبل الجماعات المحافظة في ولايتها، مما عزز مكانتها بين الديمقراطيين. في عام 2016 خسرت هيلاري كلينتون ميشيغان بفارق ضئيل أمام دونالد ترامب وهذا كان من بين عدد من العوامل التي حسمت نتائج الانتخابات. وإذا كان بايدن يأمل في تجنب نتيجة مماثلة فقد يقرر وضع ابنة ميشيغان ويتمر على لائحة التصويت. تامي داكويرث تنتمي عضوة الكونغرس عن ولاية إلينوي الى الجيل الشباب الذين دخلوا مجلس الشيوخ خلال السنوات القليلة الماضية وسيرتها الذاتية ملفتة للنظر بشكل مثير. فقد فقدت ساقيها عندما أسقط المسلحون طائرة هليكوبتر تابعة للجيش كانت تقودها في العراق. بقيت في الجيش وتقاعدت برتبة مقدم قبل أن تصبح نائبة وزير شؤون المحاريبن القدماء في إدارة الرئيس باراك أوباما. خدمت داكويرث في مجلس النواب، ثم فازت بمقعدها في مجلس الشيوخ في عام 2016. وهي أول امرأة أمريكية- تايلاندية تدخل الكونغرس وكذلك أول امرأة مبتورة القدمين. في عام 2018 أصبحت أول امرأة تلد أثناء عضويتها في مجلس الشيوخ. ولاية إلينوي معقل الحزب الديمقراطي وهي مضمونة للحزب، لكن قربها من ساحات المعارك الرئيسية في الغرب الأوسط بالإضافة إلى ميول الولاية إلى الاعتدال من الناحية السياسية قد يجعلها سهلة المنال لبايدن. اليزابيث وارن إن حملة إليزابيث وارن للفوز بترشيح الحزب الديمقراطي للرئاسة باتت شيئأ من الماضي. يبدو أن شعارها خلال الحملة "لدي خطة لذلك" لا يزال يلقى بعض الصدى لدى الديمقراطيين. وقادت استطلاعات الرأي لشهور في منتصف عام 2019 واجتذبت الحشود المتحمسة واجتازت المناظرات المبكرة بسهولة وأريحية. ثم تلاشى الدعم لها، حيث عاد العديد من اليساريين إلى مرشحهم المفضل بيرني ساندرز في حين اختار المعتدلون المرشحين الأصغر سنا مثل بيت بوتيجيج. وتوقع العديد من التقدميين أن تصادق على ترشح ساندرز عندما انسحبت من السباق في أوائل شهر مارس/ آذار الماضي، لذلك قد يكون قرارها رفض ذلك قد ضمن لها بعض التقدير عند فريق بايدن. قد يبادر فريق بايدن الى رد الجميل لها من خلال اختيارها لخوض الانتخابات الى جانب بايدن. في حين كانت هناك بعض المماحكات بين معسكر ساندرز ووارن، لكن ووارن لا تزال تتمتع بالشعبية بين التيار اليساري في الحزب واختيار بايدن لها سيمكنه من كسب تأييد نسبة كبيرة من هؤلاء الذين فشل في استمالتهم خلال الحملة. تواجه البلاد ازمة إقتصادية خطيرة ويمكن لوارين أن تضفي لمسة ليبرالية على البرنامج الانتخابي للديمقراطيين. تامي بالدوين قبل أربع سنوات تعرضت هيلاري كلينتون لانتقادات بسبب عدم القيام بالدعاية الانتخابية في ولاية ويسكنسن خلال الانتخابات وبالتالي خسارة الولاية المحورية وفوز دونالد ترامب فيها مع انهيار "جدارها الأزرق" الديمقراطي في ولايات الغرب الأوسط. وتعهد الديمقراطيون بعدم تكرار هذا الخطأ، حيث ذهبوا إلى حد اختيار مدينة ميلواكي لعقد مؤتمرهم الوطني (تم تأجيله). إذا كان بايدن يرغب في اعتماد مقولة "لا تتجاهل ولاية ويسكنسن" بشكل كامل فلا يمكنه أن يفعل أفضل من اختيار سيدة من الولاية كنائبة له. تامي بالدوين هي عضوة مجلس الشيوخ في الولاية للدورة الثانية وسبق ذلك عضوية مجلس النواب لمدة 14 عاماً. سيكون اختيارها حدثاً تاريخياً أيضاً لأنها ستكون أول شخص مثلي الجنس علناً على قائمة الحزب الديمقراطي لدخول البيت الابيض. وكانت تامي أصبحت أول عضو مثلي علنا دخل مجلس الشيوخ. واظهر التأييد الكبير في اوساط الحزب للمرشح المنسحب من المنافسة والمثلي علنا بيت بوتيجيج أن هكذا خطوة قد تلقى صدى ايجابياً بين الناخبين. كيرستن سينيما هناك اعتقاد في أوساط شريحة من الديمقراطيين أن ولاية ويسكنسن في هذه الانتخابات ليست في الواقع كما كانت في الانتخابات الماضية ولن تلعب ذات الدور، بل إنها ولاية أريزونا. ويقولون إن الولاية الصحراوية ستكون "بيضة القبان" التي ستسحم الانتخابات لصالح بايدن، مما يحرره من القلق بشأن توجهات ناخبي ولاية ويسكنسن المتقلبة. وتشير استطلاعات الرأي إلى أن الاعتدال السياسي لبايدن إلى جانب خطاب دونالد ترامب المثير للانقسام حول الهجرة جعلت الولاية تميل نحو الديمقراطيين. وبغية ضمان ذلك التقدم ليس هناك افضل من وضع إحدى ديمقراطيات أريزونا إلى جانب اسم بايدن على بطاقة الانتخابات. في عام 2018 أصبح كيرستين سينيما أول ديمقراطية تفوز بمقعد في مجلس الشيوخ في أريزونا منذ 30 عاماً. إنها شابة ذات حضور ملفت على شاشات التلفزة ومعتدلة سياسياً وربما وسطية أكثر من اللازم حسب رأي الناشطين اليساريين في الحزب. هي غريبة بعض الشي. فقد ارتدت مؤخراً شعراً مستعاراً أرجواني اللون داخل مبنى مجلس الشيوخ وهو ما اثار حيرة الناس. يمكن أن تضفي بعض الإثارة على الحملة الانتخابية الى جانب بايدن الذي يفتقر الى الإثارة عموماً. إذا اختارها بايدن كزميلة له في الترشح، فستصنع التاريخ كأول شخص ثنائي الجنس بشكل علني في المنافسة الرئاسية الأمريكية. فال ديمينغ في العام الماضي كانت فال ديمينغ عضواً مغموراً عن الحزب الديمقراطي في الكونغرس. ثم أعطتها رئيسة مجلس النواب نانسي بيلوسي دوراً بارزاً كواحدة من مديري العزل وهو ما يماثل وظيفة مدعي عام الكونغرس خلال محاكمة مجلس الشيوخ لدونالد ترامب اوائل العام. حتى قبل الاحتجاجات الجماهيرية على وفاة جورج فلويد التي جعلت مسألة العدالة العرقية قضية رئيسية بين الناخبين، كانت رئيسة الشرطة السوداء السابقة من أورلاندو في ولاية فلوريدا على رادار فريق بايدن باعتبارها اختياراً محتملاً لمنصب نائب الرئيس. وباتت الآن أكثر من مجرد شخصية عابرة. لكن افتقارها النسبي للخبرة السياسية والى الشهرة يحدان من فرصها. ولكن إذا شعر بايدن أنها تستطيع الصمود وتجاوز التركيز الشديد عليها عندما يتم اختيارها إلى جانبه فقد تكون المرأة الأنسب للمرحلة الراهنة في تاريخ البلاد ودليلاً على أن بايدن جاد في التصدي لمسألة العنصرية وإصلاح الشرطة ووضهما على رأس جدول أعماله. ميشيل غريشام خلال الانتخابات التمهيدية كان الأمريكيون اللاتينيون باستمرار أحد أضعف الكتل الانتخابية في حملة بايدن. في ولايات مثل كاليفورنيا وتكساس ونيفادا تفوق اليساري بيرني ساندرز على بايدن بين فئة سكانية ممثلة تمثيلاً جيداً في العديد من الولايات وستكون أصواتها ساحة معركة في الانتخابات العامة في نوفمبر/ تشرين الثاني المقبل. وإذا قرر بايدن أنه بحاجة إلى تعزيز دعمه بين أحد أسرع فئات الناخبين نمواً في الولايات المتحدة فإن اختيار حاكمة ولاية نيومكسيكو حاليا ميشيل لوجان غريشام أفضل خطوة يمكنه القيام بها بعد أن عزفت السيناتور كاثرين كورتيز عن الدخول في المنافسات. بعكس نيفادا تعد نيو مكسيكو ولاية ديمقراطية مضمونة في السباقات الرئاسية لكن عدد الأصوات الانتخابية فيها محدود. تم انتخاب غريشام لمنصب حاكم الولاية بعد فوز مريح في الانتخابات في اعقاب تولي الجمهوريبن المنصب لفترتين. عملت غريشام البالغة من العمر 60 عاماً قبل ذلك في الكونغرس ووزيرة للصحة في الولاية وهي خبرة مناسبة لعصر وباء كورونا. ستاسي ابرامز لا تتمتع ستايسي أبرامز بالسيرة الذاتية السياسية التقليدية لاختيارها نائباً الرئيس. أمضت 10 سنوات كعضو في مجلس النواب في ولاية جورجيا. خاضت انتخابات منصب حاكم الولاية وخسرتها بفارق ضئيل عام 2018 وعزت خسارتها إلى وقف خصمها الجمهوري التصويت حسب قولها. لكنها صاحبة صوت يلقى صدى قوياً لدى الكثير من القاعدة الشعبية للديمقراطين. ساعد دأبها بتسليط الضوء على مسألة حق التصويت في جعل هذه المسألة من بين اولويات للحزب. أعطت رد الحزب الديمقراطي على خطاب حالة الاتحاد لدونالد ترامب 2019 مما جعلها أول امرأة سوداء يتم اختيارها لهذه المهمة. على عكس منافساتها قامت أبرامز بحملة نشطة كي يجري اختيارها لمنصب نائب الرئيس وهي خطوة أثارت حنق البعض في حين يرى آخرون أنها صوت يحمل مع التجديد. أبرامز نجم صاعد داخل الحزب وهي تمثل شريحة ديمغرافية من الحزب الديموقراطي كانت ممثلة تمثيلا ضعيفاً في المناصب القيادية. حتى إذا لم يتم اختيارها فقد ساعدت في اثارة النقاش المبكر حول تعزيز فرص جميع النساء السود في للوصول الى منصب نائب الرئيس. كيشا لانس بوتمز مثلت الاحتجاجات الكبيرة في جميع أنحاء البلاد إثر وفاة جورج فلويد فرصة لحفنة من حكام المدن الكبرى للبروز وعرض قدراتهم في التعامل مع قضايا معقدة وحساسة مثل العنصرية وفرض القانون والاضطرابات في المناطق الواقعة ضمن ولاياتهم القانونية. وأثبتت عمدة أتلانتا كيشا لانس بوتمز على وجه الخصوص أنها بارعة بشكل خاص في تحقيق التوازن بين المسؤوليات الرسمية مع الافصاح عن تجاربها الشخصية كامرأة سوداء أم لأربعة أطفال في هذه الأوقات المضطربة. وشرحت في مقابلة مع موقع فايس الاخباري التحدي الذي واجهته عندما طلبت من ابنها البالغ من العمر 12 عاماً عدم اللعب بألعاب الاسلحة خشية أن يتسبب ذلك في وقوع حادث له مع الشرطة. كان ذلك موقفاً قوياً لها ونالت الثناء عليه. قد يكون اختيار حاكم مدينة تولى المنصب للمرة الأولى أمراً غير تقليدي لدى بايدن، لكن بوتمز التي تنحدر من جورجيا، الولاية المحافظة تقليديا، قد تجعلها ساحة معركة انتخابية. كما حازت كيشا على إشادة الديمقراطيين لخوضها معارك سياسية مع الحاكم الجمهوري للولاية حول متى وكيفية تخفيف إغلاق الأعمال التجارية وأوامر التزام المنازل خلال جائحة فيروس كورونا. سوزان رايس دخول سوزان رايس هذه المافسة يعتبر مفاجئاً إلى حد ما نظراً لأنها لا تملك خبرة في تولي منصب يتم انتخاب من يتولاه أو في مجال قيادة حملات الدعاية الانتخابية. وهي غير معروفة نسبياً لمعظم الأمريكيين. لكن الدبلوماسية السابقة معروفة جيداً لبايدن، حيث خدمت معه في البيت الأبيض خلال فترة حكم أوباما كمستشارة للأمن القومي بعد أن عملت ممثلة للولايات المتحدة لدى الأمم المتحدة. إذا جرى اختيار رايس فيمكنها أن تلعب دوراً رئيسياً في فريق السياسة الخارجية لبايدن وسيكون ذلك بمثابة دليل على أن العلاقات الدولية ستكون محط تركيز إدارته. كانت رايس بمثابة مانعة صواعق خلال سنوات حكم أوباما وكانت تمتص كل النقد الذي يوجه لادارته على صعيد السياسة الخارجية. فقد اتهمها الجمهوريون بخداع الرأي العام الأمريكي حول أسباب هجوم عام 2012 على القنصلية الأمريكية في بنغازي والذي أسفر عن مقتل السفير الأمريكي في ليبيا وثلاثة أمريكيين آخرين. تشير التقارير إلى أن فريق بايدن قد قام بالفعل بالتدقيق في احتمال اختيار رايس لمنصب نائب الرئيس لكن الفريق وسع دائرة البحث عن امرأة سوداء لمنصب نائب الرئيس. ميشيل أوباما القاعدة الأولى التقليدية لاختيار نائب الرئيس هي ألا يتسبب الاختيار بالضرر لفرص المرشح بمنصب الرئيس ونظراً إلى أن الاختيار لا يعزز كثيرا فرص المرشح الرئاسي، تقول النظرية أنه من الأفضل اختيار شخص آمن يقلل من خطر التحول الى مصدر إحراج ولا يلقي بظلاله على المرشح الرئاسي. تنطبق هذه القاعدة على قائمة الاسماء المرشحين المحتملين، لكن السيدة الأولى الأمريكية السابقة ميشيل أوباما هي قائمة في حد ذاتها. إنها محبوبة من قبل شريحة كبيرة من الجمهور الأمريكي وهي شخصية لها مكانة على الصعيد العالمي. وقد تسرق الأضواء من بايدن ولكن ما من طريقة أفضل له في تقديم نفسه على أنه استمرار لإرث أوباما الرئاسي من اصطحاب زوجة اوباما لخوض غمار السباق الرئاسي؟ إن أي قائمة انتخابية تضم بايدن وميشيل أوباما ستثير حماسة القاعدة الديمقراطية وخاصة الناخبين السود الذين شاركوا بأعداد قياسية خلال انتخابات عامي 2008 و2012 مما ساهم في ضمان فوز اوباما وبايدن. الخلل الوحيد في مثل هذه الخطة الجريئة هو أن ميشيل أوباما لم تبد أي اهتمام في دخول معترك السياسة. تحدثت ميشيل اوباما في سيرتها الذاتية مراراً عن الثمن الباهظ الذي دفعته هي واسرتها جراء المعارك التي خاضها زوجها خلال مسيرته السياسية ويبدو أنها سعيدة للغاية أن تلك المعارك صارت في ذمة الماضي.

ਕਮਲਾ ਹੈਰਿਸ ਇੱਕ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਅਤੇ ਪ੍ਰੈਕਟੀਕਲ ਚੋਣ ਸੀ ਹੁਣ ਉਹ ਡੈਮੋਕ੍ਰੇਟਿਕ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਬਣਨ ਦੀ ਹੈਸੀਅਤ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਰਨਿੰਗ ਮੇਟ (ਯਾਨਿ ਉੱਪ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਅਹੁਦੇ ਦੀ ਉਮੀਦਵਾਰ) ਵਜੋਂ ਕਮਲਾ ਹੈਰਿਸ ਦੌੜ ਵਿੱਚ ਕਾਫੀ ਅੱਗੇ ਸਨ। ਉਹ ਇੱਕ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਅਤੇ ਪ੍ਰੈਕਟੀਕਲ ਚੋਣ ਸੀ ਹੁਣ ਉਹ ਡੈਮੋਕ੍ਰੇਟਿਕ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਬਣਨ ਦੀ ਹੈਸੀਅਤ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਬੇਸ਼ੱਕ ਹੀ ਅਜਿਹਾ ਚਾਰ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਹੋਵੇ। ਜੇਕਰ ਬਾਈਡਨ ਨਵੰਬਰ ਵਿੱਚ ਚੋਣਾਂ ਹਾਰ ਜਾਵੇ ਜਾਂ ਅਗਲੀ ਵਾਰ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਅਹੁਦੇ ਲਈ ਚੋਣਾਂ ਨਾ ਲੜਨ ਜਾਂ ਅੱਠ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਜਦੋਂ ਬਾਈਡਨ ਆਪਣੇ ਦੋ ਟਰਮ ਪੂਰੇ ਕਰਨ ਲੈਣ ਤਾਂ ਅਜਿਹਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਾਇਦ ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਨਾਲ ਦੂਜੇ ਬਦਲ ਵਜੋਂ ਉਮੀਦਵਾਰ ਉਤਾਰਨ ਦੀਆਂ ਪਿਛਲੇ ਇੱਕ ਮਹੀਨੇ ਦੌਰਾਨ ਕਾਫੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਦਰਅਸਲ, ਅਗਲੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੇ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੀ ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਲੜਾਈ ਹੈ ਅਤੇ ਕਮਲਾ ਹੈਰਿਸ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇਰਾਦੇ ਸਾਫ਼ ਹਨ, ਉਹ ਹੁਣ ਇਸੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਦਮ ਅੱਗੇ ਖੜੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਪਰ, ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਡੈਮੋਕ੍ਰੇਟਿਕ ਉਮੀਦਵਾਰ ਨੂੰ ਤੈਅ ਕਰਨਾ ਬਾਅਦ ਦੀ ਲੜਾਈ ਹੈ। ਫਿਲਹਾਲ ਪਾਰਟੀ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਚਿੰਤਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਹੈਰਿਸ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਬਾਈਡਨ ਨੂੰ ਵ੍ਹਾਈਟ ਹਾਊਸ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮਦਦ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਖ਼ਾਸੀਅਤਾਂ ਅਤੇ ਡੈਮੇਕ੍ਰੇਟਿਸ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ- ਖ਼ਾਸੀਅਤਾਂ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਵੱਲ ਜ਼ੋਰ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਕਿਹਾ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਮੌਜੂਦਾ ਡੈਮੋਕ੍ਰੇਟਿਕ ਪਾਰਟੀ ਜੋਅ ਬਾਈਡਨ ਵਰਗੀ ਦਿਖਦੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ ਨੌਜਵਾਨ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜਾਤੀ ਅਤੇ ਨਸਲ ਦੇ ਆਗੂ ਹਨ। ਅਜਿਹੇ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਹ ਸੁਭਾਵਿਕ ਸੀ ਕਿ ਅਜਿਹੇ ਉਮੀਦਵਾਰ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੋਟ ਦੇਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰੇ। ਹੈਰਿਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਜਮਾਇਕਾ ਤੋਂ ਸਨ ਅਤੇ ਮਾਂ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੀ। ਉਹ ਇਸ ਖ਼ਾਸ ਲੋੜ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਪਹਿਲੀ ਕਾਲੀ ਔਰਤ ਅਤੇ ਪਹਿਲੀ ਏਸ਼ਿਆਈ ਦੋਵੇਂ ਹੈ, ਜੋ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਪਾਰਟੀ ਲਈ ਉੱਪ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਅਹੁਦੇ ਦੀ ਉਮੀਦਵਾਰ ਬਣ ਰਹੀ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, 55 ,ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਹ ਨੌਜਵਾਨ ਨਹੀਂ ਮੰਨੀ ਜਾਵੇਗੀ, ਪਰ 77 ਸਾਲ ਦੇ ਜੋਅ ਬਾਈਡਨ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਉਹ ਕਾਫੀ ਫੁਰਤੀਲੀ ਹੈ। ਬਾਈਡਨ ਦੀ ਪਸੰਦ ਵਜੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਦਾ ਐਲਾਨ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੈਰਿਸ ਨੇ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਆਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਦੀ ਲੋੜ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਟਵੀਟ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਕਮਲਾ ਹੈਰਿਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਜਮੈਕਾ ਤੋਂ ਆਏ ਸਨ ਅਤੇ ਮਾਂ ਭਾਰਤ ਦੀ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਸੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਿਖਿਆ ਸੀ, "ਕਾਲੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਹਾਸ਼ੀਏ 'ਤੇ ਮੌਜੂਦ ਔਰਤਾਂ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਸੰਸਦ ਵਿਚ 'ਚ ਘੱਟ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਰੱਖਦੀਆਂ ਹੈ। ਨਵੰਬਰ ਵਿੱਚ ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਇਸ ਨੂੰ ਬਦਲਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਹੋਵੇਗਾ।" ਹੁਣ ਹੈਰਿਸ ਇਨ੍ਹਾਂ ਬਦਲਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਕੁਝ ਲਈ ਖ਼ੁਦ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਹਮਲੇ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਉੱਪ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਅਹੁਦੇ ਲਈ ਲੜ ਵਾਲੇ ਰਨਿੰਗ ਮੇਟ ਦੀ ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਇਹ ਵੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ 'ਤੇ ਜੰਮ੍ਹ ਕੇ ਹਮਲਾ ਕਰੇ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਵੀ ਪੱਧਰ ਤੱਕ ਜਾਵੇ। 2008 ਵਿੱਚ ਜੌਨ ਮੈਕੇਨ ਦੀ ਰਨਿੰਗ ਮੇਟ ਸਾਰਾ ਪੈਲਿਨ ਨੇ ਮਿਸਾਲ ਵਜੋਂ ਆਪਣੇ ਨਿਕਨੇਮ ਤੋਂ ਕਿਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਖ਼ੁਦ ਨੂੰ ਸਾਬਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਜੇਕਰ ਹੈਰਿਸ 'ਤੇ ਇਹ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਅਤੀਤ ਨੂੰ ਜੇਕਰ ਦੇਖੀਏ ਤਾਂ ਉਹ ਇਸ ਕੰਮ ਨੂੰ ਆਰਾਮ ਤੋਂ ਪੂਰਾ ਕਰ ਲਵੇਗੀ। ਬਾਈਡਨ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਯਾਦ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਹੈਰਿਸ ਜੋਸ਼ ਨਾਲ ਜੁਲਾਈ 2019 ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਡੈਮੇਕ੍ਰੇਟਿਕ ਪ੍ਰਾਈਮਰੀ ਡਿਬੇਟ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਲੱਗੀ ਸੀ। ਉਹ ਪੂਰੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਯੂਐੱਸ ਸੀਨੇਟ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਦੌਰ 'ਚ ਉਹ ਬੇਹੱਦ ਦ੍ਰਿੜ ਅਤੇ ਹਮਲਾਵਰ ਸਵਾਲ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਵੀ ਸਾਬਿਤ ਹੋਈ ਹੈ। ਡੌਨਲਡ ਟਰੰਪ ਇਸ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਦੇ ਹੋਣਗੇ। ਕਮਲਾ ਹੈਰਿਸ ਚੋਣ ਮੁਹਿੰਮ ਦਾ ਪੋਸਟਰ ਟਰੰਪ ਨੂੰ ਬੇਸ਼ੱਕ ਹੀ ਇਹ ਚੰਗਾ ਨਾ ਲੱਗੇ, ਪਰ ਬਾਈਡਨ ਅਜਿਹੇ ਹੀ ਕਠੋਰ ਸ਼ਖ਼ਸ ਦੀ ਭਾਲ ਵਿੱਚ ਸਨ। ਲਗਾਤਾਰ ਲੱਗੇ ਰਹਿਣਾ ਹਾਲਾਂਕਿ, ਹੈਰਿਸ ਦੀ 2020 ਦੀ ਰਾਸ਼ਪਤੀ ਅਹੁਦੇ ਲਈ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਸਫ਼ਲ ਨਹੀਂ ਹੋਈ, ਪਰ ਉਹ ਇਹ ਜਾਮਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਲੜਾਈ ਲੜਨਾ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਨਵਰੀ 2019 ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਮਰਥਕਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਪਣੇ ਕੈਂਪੇਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਉਸ ਵੇਲੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉੱਚ ਦਰਜੇ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਅਹੁਦੇ ਦਾ ਦਾਅਵੇਦਾਰ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ- ਹੈਰਿਸ ਇਸ ਕੈਂਪੇਨ ਦੀ ਜਟਿਲਤਾ ਅਤੇ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਦੀ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਅਹੁਦੇ ਲਈ ਜ਼ੋਰ ਲਗਾ ਚੁੱਕੀ ਹੈ, ਅਜਿਹੇ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਅਮਰੀਕੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਵਜੋਂ ਦੇਖਦੇ ਵੀ ਹੋਣਗੇ। ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਦੀ ਸੀਨੇਟਰ ਹੈਰਿਸ ਬੇਸ਼ੱਕ ਹੀ 2019 ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਕੈਂਪੇਨ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼ਕਤੀਸਾਲੀ ਉਮੀਦਵਾਰ ਨਾ ਰਹੀ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਹ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕੈਂਡੀਡੇਟ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਅੱਜ ਵੇਲੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਛਾਣਿਆ ਚਿਹਰਾ ਹੈ। ਬਾਈਡਨ ਨੂੰ ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਚਿਹਰੇ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਆਪਣੇ ਕੈਂਪੇਨ ਲਈ ਸੀ। ਨੁਕਸਾਨ ਹੈਰਿਸ ਇੱਕ ਪੁਲਿਸਵਾਲੀ ਹੈ ਉੱਪ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਅਹੁਦੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਦੂਜੇ ਉਮੀਦਵਾਰ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਹੈਰਿਸ ਦਾ ਕਾਨੂੰਨ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਵਾਉਣ ਵਾਲੇ ਦੀ ਪਿੱਠਭੂਮੀ ਹੈ। ਪੁਲਿਸ ਦੀ ਕਰੂਰਤਾ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਹਾਲੀਆ ਵਿਰੋਧ-ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਅਤੇ ਲਾ ਐਨਫੋਰਸਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਨਸਲਵਾਦ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਚਿੰਤਾ ਪੈਦਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਹੈਰਿਸ ਦੀਆਂ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਚੋਣਾਂ ਦੀ ਕੈਂਪੇਨ ਦੌਰਾਨ ਵੀ ਅਜਿਹਾ ਹੀ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਵੇਲੇ 'ਹੈਰਿਸ ਇਜ ਏ ਕੌਪ' ਦੇ ਇਲਜ਼ਾਮ ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਇੱਕ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਵਾਰ ਲੱਗੇ ਸਨ। ਬਾਈਡਨ ਨੇ ਮੰਗਲਵਾਰ ਨੂੰ ਕਮਲਾ ਹੈਰਿਸ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉੱਪ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਅਹੁਦੇ ਦੀ ਉਮੀਦਵਾਰ ਹੋਵੇਗੀ ਸੈਨ ਫਰਾਂਸਿਸਕੋ ਦੇ ਡਿਸਟ੍ਰਿਕਟ ਆਟਰਨੀ ਅਤੇ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਦੇ ਆਟਰਨੀ ਜਨਰਲ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹੈਰਿਸ ਨੇ ਦੋਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਬਜਾਇ ਪੁਲਿਸ ਦਾ ਪੱਖ ਹੀ ਲਿਆ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉਹ ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਨਿੱਜੀ ਵਿਰੋਧ ਜ਼ਾਹਿਰ ਕਰ ਚੁੱਕੀ ਹੈ ਪਰ ਜਦੋਂ ਉਹ ਦਫ਼ਤਰ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਉਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਜੁਰਮ ਨਾਲ ਲੜਾਈ ਲੜਨ ਵਾਲਾ ਸ਼ਖ਼ਸ ਹੋਣਾ ਬੇਸ਼ੱਕ ਹੀ ਸੁਤੰਤਰ ਅਤੇ ਕੰਜਰਵੇਟਿਲ ਰੁਝਾਨ ਵਾਲੇ ਵੋਟਰਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਆਕਰਸ਼ਕ ਚੀਜ਼ ਹੈ, ਪਰ ਜੇਕਰ ਇਹ ਸਮਰਥਨ ਬਾਈਡਨ-ਹੈਰਿਸ ਲਈ ਲੈਫ਼ਟ ਦੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਦੀ ਕੀਮਤ 'ਤੇ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਸ਼ਾਇਦ ਓਨਾਂ ਫਾਇਦੇਮੰਦ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਜਾਰਜ ਫਲਾਇਡ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਹੈਰਿਸ ਲੌਅ-ਇਨਫਾਰਮੈਂਟ ਰਿਫਾਰਮ ਦੀ ਵਕਾਲਤ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੁਝ ਪ੍ਰਗਤੀਵਾਦੀਆਂ ਦਾ ਸਮਰਥ ਵੀ ਹਾਸਿਲ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਪਰ, ਅਜੇ ਵੀ ਇਸ ਤਬਕੇ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਕੁਝ ਖਦਸ਼ੇ ਹਨ। ਮਾਨਤਾਵਾਂ ਬਦਲਣਾ ਹੈਰਿਸ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਅਹੁਦੇ ਲਈ ਲੜਨਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਗਿਆ ਹੈ। ਪਰ, ਇਸ ਦਾ ਇੱਕ ਦੂਜਾ ਪਹਿਲੂ ਵੀ ਹੈ। ਭਲੇ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੈਂਪੇਨ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਅਤੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ, ਪਰ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਖ਼ਾਮੀਆਂ ਵੀ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਖ਼ਾਮੀਆਂ ਖ਼ੁਦ ਉਮੀਦਵਾਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਨ। ਹੈਰਿਸ ਦਾ ਇੱਕ ਉਦਾਰਵਾਦੀ ਤੋਂ ਲੈਫ਼ਟ ਵੱਲ ਜਾਣਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਆਉਣਾ ਤਾਂ ਜੋ ਬਾਈਡਨ ਦਾ ਸਾਥ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਸਕੇ, ਕੁਝ ਵੋਟਰਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ੱਕ ਵਿੱਚ ਪਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਬਤੌਰ ਸੀਨੇਟਰ ਅਤੇ ਅਟਾਰਨੀ ਜਨਰਲ ਹੈਰਿਸ ਦਾ ਠੀਕ-ਠੀਕ ਰਿਕਾਰਡ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਚੋਣਾਂ ਦੇ ਕੈਂਪੇਨ ਦੌਰਾਨ ਲੈਫਟ ਵੱਲੋਂ ਹੋਰ ਰੁਝਾਨ ਦਿਖਾਇਆ ਹੈ। ਉਹ ਮੁਫ਼ਤ ਸਕੂਲੀ ਸਿੱਖਿਆ, ਗ੍ਰੀਨ ਨਿਊ ਡੀਲ ਐਵਾਇਰਮੈਂਟਲ ਪ੍ਰੌਗਰਾਮ ਅਤੇ ਯੂਨੀਵਰਸਲ ਹੈਲਥਕੇਅਰ ਦੇ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਰਹੀ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਇਸ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਠੋਸ ਰੂਪ ਨਾਲ ਦ੍ਰਿੜ ਨਹੀਂ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਨਿਜੀ ਬੀਮਾ ਕੰਪਨੀਆਂ 'ਤੇ ਬੈਨ ਲਗਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ, ਜਿਵੇਂ ਸਵਾਲਾਂ 'ਤੇ ਉਹ ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਟਕਦੀ ਦਿਖਾਈ। ਇੱਕ ਇੰਟਰਵਿਊ ਵਿੱਚ ਉਹ ਇਸ ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ, "ਲੈਟਸ ਮੂਵ ਆਨ" ਬੋਲਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਵੇਲੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਸਿਆਸੀ ਆਗੂ ਦਾ ਵੋਟਰਾਂ ਦੀ ਮੰਗ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਵੈਲਿਊਜ਼ ਅਤੇ ਮਾਨਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਬਦਲਣਾ ਕਾਫੀ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਸਾਬਿਤ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਹੈਰਿਸ ਦਾ ਇੱਕ ਉਦਾਰਵਾਦੀ ਤੋਂ ਲੈਫ਼ਟ ਵੱਲ ਜਾਣਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਆਉਣਾ ਤਾਂ ਜੋ ਬਾਈਡਨ ਦਾ ਸਾਥ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਸਕੇ, ਕੁਝ ਵੋਟਰਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ੱਕ ਵਿੱਚ ਪਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵੀਡੀਓ ਵੀ ਦੇਖੋ (ਬੀਬੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਲ FACEBOOK, INSTAGRAM, TWITTERਅਤੇ YouTube 'ਤੇ ਜੁੜੋ।)