تبلغ كمية الكالسيوم التي يوصى الأطفال بتناولها يوميا 350 ملليغراما، ويمكنهم الحصول عليها في صورة حليب تربط البشر بالحليب علاقة فريدة من نوعها. ولا تشرب معظم الثدييات حليب الثدييات الأخرى، ولا تشرب الحليب بعد الفطام بمجرد أن تبدأ في تناول الأطعمة الصلبة. ولم يتمكن البشر من هضم اللاكتوز إلا منذ نحو 10 آلاف سنة، ولهذا تواصل أجسام 30 في المئة من سكان العالم إفراز إنزيم اللاكتيز، المسؤول عن هضم اللاكتوز، في مرحلة البلوغ. أما سائر سكان العالم فتنخفض قدرة أجسامهم على إفرازه بعد الفطام. وهذا يعني أن معظم سكان العالم يعانون من حساسية اللاكتوز، أو عدم القدرة على تحمل اللاكتوز، أو سكر الحليب. ويحاول الكثيرون في شمال أوروبا تقليل استهلاكهم للحليب حرصا على البيئة والصحة، وهو ما أدى إلى زيادة الإقبال على بدائل الحليب البقري. لكن هل هناك فوائد صحية حقيقية لبدائل الحليب، وهل يمدّنا حليب الأبقار بالعناصر الغذائية الضرورية التي لا يمكن الحصول عليها من مصادر أخرى؟ وهل يفاقم الحليب بالفعل أعراض حساسية اللاكتوز؟ مواضيع قد تهمك نهاية يعد حليب الأبقار مصدرا جيدا للبروتين والكالسيوم وفيتامين ب 12 والأيودين، كما يحتوي على المغنيسيوم الذي يلعب دورا مهما في نمو العظام وتحسين أداء العضلات، وكذلك مصل اللبن وبروتين الكازين، اللذين يسهمان في تخفيض ضغط الدم. وتوصي هيئة الخدمات الصحية الوطنية البريطانية بأن يتناول الأطفال من سن عام إلى ثلاثة أعوام 350 ملليغراما من الحليب يوميا، لبناء عظام قوية. لكن نتائج الأبحاث لا تزال متضاربة عن مدى أهمية حليب الأبقار لصحة عظام البالغين. خلصت دراسة إلى أن النساء اللائي يشربن ما يزيد على 200 ملليلتر من الحليب يوميا أكثر عرضة للإصابة بالكسور ومع أن الكالسيوم ضروري لصحة العظام، إلا أنه لا توجد أدلة واضحة تثبت أن استهلاك الأطعمة الغنية بالكالسيوم يقي من الكسور. إذ خلصت دراسات إلى أن شرب الحليب لا يقلل مخاطر الكسور، بل على العكس أشارت دراسات أخرى إلى أن الحليب يزيد مخاطر الكسور. وخلصت دراسة في السويد إلى أن النساء اللائي يشربن كميات تتجاوز 200 ملليلتر من الحليب يوميا أكثر عرضة للإصابة بالكسور. لكن إيان غيفنز، خبير في السلسلة الغذائية بجامعة ريدينغ، يقول إن الكالسيوم يلعب دورا مهما في تقوية العظام في مرحلة البلوغ. ويقول غيفنز إن نمو العظام بشكل غير صحي وسليم في سنوات المراهقة قد يزيد مخاطر ترقق العظام في سنوات الكهولة، ولا سيما لدى النساء بعد انقطاع الطمث بسبب انخفاض معدل إفراز هرمون الإستروجين. وأثيرت مخاوف أيضا في العقود الأخيرة حول الهرمونات التي نستهلكها في حليب الأبقار. إذ تنتج الأبقار حليبا أثناء فترة الحمل، عندما يزيد مستوى الإستروجين في الدم 20 ضعفا. وربطت دراسة بين ارتفاع مستويات الإستروجين في الدم وبين سرطان الثدي والمبايض والرحم. لكن لاورا هيرنانديز، باحثة في بيولوجيا الرضاعة بجامعة ويسكونسن بالولايات المتحدة، تقول إن استهلاك الهرمونات التي يحتوي عليها حليب الأبقار ليس مضرا. أثيرت مخاوف حيال نسب الإستروحين في حليب الأبقار وخلص استعراض للدراسات إلى أن كمية الإستروجين التي نستهلكها في الحليب من المستبعد أن تسببب ضررا للبشر. ولاحظ الباحثون أن هرمون الإستروجين لم يؤثر على الجهاز التناسلي للفئران إلا بعد أن تناولوا مكملات تحتوي على ما يعادل 100 ضعف مستويات الإستروجين في حليب الأبقار. وربطت دراسات بين تناول الحليب وبين مخاطر الإصابة بأمراض القلب، نظرا لاحتواء الحليب على دهون مشبعة. لكن نسبة الدهون في الحليب كامل الدسم لا تتعدى 3.5 في المئة، في حين أنها لا تتعدى 0.3 في المئة في الحليب خالي الدسم. وفي إحدى الدراسات، قسم الباحثون المشاركين إلى أربع مجموعات بحسب كمية الحليب التي يشربونها، ولاحظوا أن الأشخاص الأكثر استهلاكا للحليب كانوا أكثر عرضة للإصابة بأمراض القلب. وتعزو جيركيا فيرتانين، المتخصصة في دراسة تأثير الأغذية على الصحة والأمراض، هذه العلاقة إلى أن الأشخاص الذين يكثرون من شرب الحليب لا يتبعون نظاما غذائيا صحيا. وتقول فيرتانين إن الحليب لا يضر بصحتنا إلا إذا أفرطنا في استهلاكه، لكن الاعتدال في استهلاك الحليب لا ضرر منه. الأشخاص الذين يشربون لترا من الحليب يوميا أكثر عرضة للإصابة بأمراض القلب ويرى بعض الخبراء أن الأشخاص الذين يعانون من حساسية اللاكتوز بإمكانهم تناول كميات ضئيلة من حليب الأبقار، لأن الأعراض الجانبية التي يسببها لهم شرب الحليب، مثل الانتفاخ وتقلصات المعدة، قد تكون استجابة لتراكم اللاكتوز في الجسم. وتختلف كمية اللاكتوز التي تسبب أعراض حساسية اللاكتوز من شخص لآخر. وأجرى كريستوفر غاردنر، عالم تغذية بمركز أبحاث الوقاية بجامعة ستانفورد في كاليفورنيا، دراسة قارن فيها بين أعراض حساسية اللاكتوز لدى بعض الناس بعد شرب كوبين من حليب الصويا أو الحليب العادي يوميا، ويقول إن الكثير من المصابين بحساسية اللاكتوز يمكنهم تحمل كميات معتدلة من منتجات الألبان. ولم تجر حتى الآن إلا القليل من الأبحاث عن تأثير بدائل الحليب على صحتنا، لكن التنوع في أنواع الحليب على أرفف متاجر البيع بالتجزئة يدل على زيادة الطلب على بدائل الحليب المصنوعة من الصويا واللوز والكاجو والبندق وجوز الهند والمكاديميا والأرز وألياف الكتان والشوفان والقنب. وتُعالج المكونات الأساسية التي تصنع منها بدائل الحليب، وتخفف بالماء وتضاف إليها عوامل مثبته مثل صمغ الخروب. ويعد حليب الصويا أفضل بديل لحليب الأبقار لأنه يحتوي على نفس النسبة من البروتين الموجودة في حليب الأبقار. لكن غيفنز يقول إن البروتين في بدائل الحليب قد يكون أقل جودة مقارنة ببروتين حليب الأبقار، ويحتاج الأطفال وكبار السن بروتينات عالية الجودة لبناء عظام قوية. يعد حليب الصويا أفضل بديل لحليب الأبقار، لكنه قد لا يكون الخيار الأفضل لكبار السن وتقول سينا غالو، عالمة تغذية من جامعة جورج ماسون بالولايات المتحدة، إنه لا توجد أبحاث تثبت أن بدائل الحليب لها قيمة غذائية عالية. فقد تحتوي بدائل الحليب على مغذيات دقيقة، لكنك لن تحصل من حليب اللوز على نفس العناصر الغذائية التي تحصل عليها من تناول حبات اللوز. وتضاف إلى بدائل الحليب عادة العناصر الغذائية المتوفرة بصورة طبيعية في حليب الأبقار، مثل الكالسيوم، لكن العلماء لم يثبتوا بعد مدى استفادة الجسم من هذه الفيتامينات والمعادن المضافة لبدائل الحليب مقارنة بنظيرتها الموجودة في حليب الأبقار. في حين أن أبحاثا أشارت إلى أن حليب الأبقار المعزز بفيتامين د في الولايات المتحدة يسهم في تغطية حاجة الجسم اليومية من فيتامين د. وتقول تشارلوت ستيرلنغ ريد، خبيرة تغذية، إن حليب الأبقار مليء بالمغذيات التي يحتاجها الأطفال وقد لا يحصلون عليها من بدائل الحليب، حتى تلك المضاف إليها فيتامينات. وأثيرت مخاوف أيضا حول محتويات بدائل الحليب. وبينما يحتوي حليب الأبقار على اللاكتوز الطبيعي، فإن بدائل الحليب كثيرا ما يضاف إليها السكر، الذي قد يضر بصحتنا. وقد يكون من الصعب اختيار نوع الحليب الذي تشربه نظرا لتنوع خيارات الحليب المتاحة على الأرفف. فقد يختار الشخص الأكثر عرضة للإصابة بهشاشة العظام أو أمراض القلب حليب الأبقار قليل الدسم، بينما يختار الشخص المهتم بالبيئة الحليب الذي لا يسبب أضرارا بيئية. لكن مهما اختلف نوع الحليب، فقد تحصل على العناصر الغذائية الأساسية التي يحتاجها جسمك إذا اتبعت نظاما غذائيا متوازنا. وتقول فيرتانين: "ليس من الضروري أن تتجنب الحليب، وليس من الضروري أن نشربه أيضا. فقد نستبدل به منتجات أخرى، فلا يوجد مكون غذائي واحد أو طعام لا غنى عنه للحفاظ على الصحة". يمكنك قراءة الموضوع الأصلي على موقع BBC Future

ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਪਸ਼ੂ ਦਾ ਦੁੱਧ ਪੀਣ ਵਾਲਾ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਜੀਵ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਇਸ ਚਿੱਟੇ ਪਦਾਰਥ ਨਾਲ ਆਸਾਧਾਰਣ ਸਬੰਧ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਹੋਰ ਪਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਜਦੋਂ ਹੋਰ ਭੋਜਨ ਦੀ ਲੋੜ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਬਚਪਨ ਵਿਚ ਹੀ ਇਸ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਪਰ ਮਨੁੱਖ ਫਿਰ ਵੀ ਇਸਨੂੰ ਕਿਉਂ ਪੀਂਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ? ਉੱਤਰੀ ਯੂਰਪ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਸਮੇਤ ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਕੁਝ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿਚ ਜਿੱਥੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਗਊਆਂ ਨੂੰ ਪਾਲਤੂ ਬਣਾਇਆ ਪਰ ਤਕਰਬੀਨ 10,000 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਲੈਕਟੋਸ ਨੂੰ ਪਚਾਉਣਾ ਸਿੱਖਿਆ। ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਦੁਨੀਆਂ ਦੀ ਲਗਭਗ 30% ਆਬਾਦੀ ਨੇ ਲੈਕਟੋਸ ਦਾ ਉਤਪਾਦਨ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ। ਇਹ ਐਨਜ਼ਾਈਮ ਬਾਲਗਪਣ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਲੈਕਟੇਸ ਨੂੰ ਪਚਾਉਣ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂਕਿ ਬਾਕੀ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਬਚਪਨ ਦੇ ਦੁੱਧ ਚੁੰਘਣ ਦੇ ਪੜਾਅ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲੈਕਟੇਸ ਬਣਨਾ ਬੰਦ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ: ਗਾਂ ਦਾ ਦੁੱਧ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਅਤੇ ਕੈਲਸ਼ੀਅਮ ਦਾ ਇੱਕ ਚੰਗਾ ਸਰੋਤ ਹੈ ਇਸ ਲਈ ਉੱਤਰੀ ਯੂਰਪ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਲੈਕਟੋਸ ਨਹੀਂ ਪਚਦਾ। ਉੱਤਰੀ ਯੂਰੋਪ ਵਿਚ ਸਿਰਫ਼ 9% ਲੋਕ ਲੈਕਟੇਸ ਮੁਆਫ਼ਕ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਉੱਤਰੀ ਯੂਰਪੀਅਨ ਮੁਲਕ ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਪਸ਼ੂ ਪਾਲਣ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਕੁਝ ਮੁਸ਼ਕਿਲਾਂ ਕਾਰਨ ਦੁੱਧ ਦਾ ਸੇਵਨ ਘਟਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਕਿ ਗਊਆਂ ਦੇ ਦੁੱਧ ਦੇ ਡੇਅਰੀ ਮੁਕਤ ਬਦਲਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਪਰ ਕੀ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਪਦਾਰਥ ਨੂੰ ਪੀਣ ਨਾਲ ਗਾਂ ਦੇ ਦੁੱਧ ਵਰਗਾ ਲਾਭ ਹੁੰਦਾ ਹੈ? ਜਾਂ ਕੀ ਗਾਂ ਦਾ ਦੁੱਧ ਸਾਨੂੰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪੋਸ਼ਕ ਤੱਤ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਸਾਨੂੰ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਮਿਲਣਗੇ? ਅਤੇ ਕੀ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਦੁੱਧ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਲੈਕਟੋਸ ਪਚਾਉਣ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ? ਗਾਂ ਦੇ ਦੁੱਧ ਦੇ ਫਾਇਦੇ ਗਾਂ ਦਾ ਦੁੱਧ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਅਤੇ ਕੈਲਸ਼ੀਅਮ ਦਾ ਇੱਕ ਚੰਗਾ ਸਰੋਤ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਵਿਟਾਮਿਨ ਬੀ 12 ਅਤੇ ਆਇਓਡੀਨ ਸਮੇਤ ਪੋਸ਼ਕ ਤੱਤਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਮੈਗਨੀਸ਼ੀਅਮ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ ਜੋ ਹੱਡੀਆਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਮਾਸਪੇਸ਼ੀਆਂ ਲਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਇਸ ਵਿਚ 'ਵੇਅ' ਅਤੇ 'ਕੈਸੀਨ' (ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਦੀਆਂ ਦੋ ਕਿਸਮਾਂ) ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ ਘਟਾਉਣ ਵਿੱਚ ਅਹਿਮਾ ਭੂਮਿਕਾ ਅਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਯੂਕੇ ਦੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਹੈਲਥ ਸਰਵਿਸ ਨੇ ਇੱਕ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਰੋਜ਼ਾਨਾ 350 ਮਿਲੀਗ੍ਰਾਮ ਕੈਲਸ਼ੀਅਮ ਲੈਣ ਦੀ ਸਿਫਾਰਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਹੱਡੀਆਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਅੱਧਾ ਗਿਲਾਸ ਦੁੱਧ ਵਿੱਚੋਂ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਬਾਲਗਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਖੋਜਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਪਰਸਪਰ ਵਿਰੋਧੀ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਗਾਂ ਦਾ ਦੁੱਧ ਸਾਡੀਆਂ ਹੱਡੀਆਂ ਨੂੰ ਤੰਦਰੁਸਤ ਰੱਖਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਤੰਦਰੁਸਤ ਹੱਡੀਆਂ ਲਈ ਕੈਲਸ਼ੀਅਮ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਪਰ ਕੈਲਸ਼ੀਅਮ ਭਰਪੂਰ ਭੋਜਨ ਦਾ ਸੇਵਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਹੱਡੀਆਂ ਨੂੰ ਟੁੱਟਣ ਤੋਂ ਰੋਕਣ ਦਾ ਸਪਸ਼ਟ ਪ੍ਰਮਾਣ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਕਈ ਅਧਿਐਨਾਂ ਵਿੱਚ ਦੁੱਧ ਪੀਣ ਨਾਲ ਹੱਡੀਆਂ ਟੁੱਟਣ ਦੇ ਖਤਰੇ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਕਮੀ ਨਹੀਂ ਪਾਈ ਗਈ ਜਦੋਂਕਿ ਕੁਝ ਅਧਿਐਨ ਇਹ ਵੀ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਦੁੱਧ ਕਾਰਨ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਹੱਡੀਆਂ ਟੁੱਟਣ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸਵੀਡਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ ਕਿ ਜੋ ਔਰਤਾਂ ਰੋਜ਼ਾਨਾ 200 ਮਿਲੀਲੀਟਰ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ- ਇੱਕ ਗਿਲਾਸ ਤੋਂ ਘੱਟ ਦੁੱਧ ਪੀਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਹੱਡੀਆਂ ਟੁੱਟਣ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਅਧਿਐਨ ਨਿਗਰਾਨੀ ਅਧੀਨ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਖੋਜਕਰਤਾਵਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਖੋਜਾਂ ਦੀ ਗਲਤ ਵਿਆਖਿਆ ਵਿਰੁੱਧ ਸਾਵਧਾਨ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਹੱਡੀਆਂ ਟੁੱਟਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਦੁੱਧ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪੀਂਦੇ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਰੀਡਿੰਗ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਫੂਡ ਚੇਨ ਨਿਊਟ੍ਰੀਸ਼ਅਨ ਦੇ ਮਾਹਿਰ ਇਆਨ ਗਿਵੇਂਸ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕਿਸ਼ੋਰ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਹੱਡੀਆਂ ਦੀ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਲਈ ਕੈਲਸ਼ੀਅਮ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਗਿਵੇਂਸ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ, "ਜੇਕਰ ਤੁਹਾਡਾ ਕਿਸ਼ੋਰ ਅਵਸਥਾ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਹੱਡੀਆਂ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਸਹੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਤਾਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਬਾਅਦ ਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਹੱਡੀਆਂ ਦੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਦਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਖਤਰਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਮੈਨੋਪਾਜ਼ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਉਹ ਐਸਟ੍ਰੋਜਨ ਦੇ ਲਾਭ ਤੋਂ ਵਾਂਝੀਆਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।" ਸਿਹਤ ਸਬੰਧੀ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਹਾਲ ਹੀ ਦੇ ਦਹਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦੁੱਧ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹਾਰਮੋਨਜ਼ ਸਬੰਧੀ ਇੱਕ ਚਿੰਤਾ ਉੱਭਰੀ ਹੈ। ਗਊਆਂ ਗਰਭਵਤੀ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੁੱਧ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਐਸਟ੍ਰੋਜਨ ਪੱਧਰ 20 ਗੁਣਾ ਹੋਇਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਇੱਕ ਅਧਿਐਨ ਨੇ ਇਸ ਐਸਟ੍ਰੋਜਨ ਦੇ ਪੱਧਰ ਨੂੰ ਛਾਤੀ, ਅੰਡਕੋਸ਼ ਅਤੇ ਗਰਭਸ਼ਯ ਦੇ ਕੈਂਸਰ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਹੈ। ਪਰ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਵਿਸਕਾਨਸਿਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਦੁੱਧ ਚੁੰਘਾਉਣ ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹਰਨਾਂਡੇਜ਼ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਗਾਂ ਦੇ ਦੁੱਧ ਰਾਹੀਂ ਹਾਰਮੋਨਜ਼ ਦਾ ਸੇਵਨ ਕਰਨਾ ਕੋਈ ਚਿੰਤਾ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, "ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਦੁੱਧ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹਾਰਮੋਨਜ਼ ਹੁੰਦੇ ਹਨ-ਇਹ ਥਣਧਾਰੀ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਹੈ।" ਆਮਤੌਰ 'ਤੇ ਦੁੱਧ ਦੇ ਵਿਕਲਪ ਗਾਂ ਦੇ ਦੁੱਧ ਵਿੱਚ ਪਾਏ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਪੋਸ਼ਕ ਤੱਤਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕੈਲਸ਼ੀਅਮ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਅਧਿਐਨਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਤਾਜ਼ਾ ਸਮੀਖਿਆ ਵਿੱਚ ਇਹ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਦੁੱਧ ਰਾਹੀਂ ਖਪਤ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਐਸਟ੍ਰੋਜਨ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਨੁਕਸਾਨਦੇਹ ਹੈ, ਇਸ ਸਬੰਧੀ ਚਿੰਤਾ ਦਾ ਕੋਈ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ। ਖੋਜਕਰਤਾਵਾਂ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਜਦੋਂ ਗਾਂ ਦੇ ਦੁੱਧ ਵਿੱਚ ਐਸਟ੍ਰੋਜਨ ਦਾ 100 ਗੁਣਾ ਪੱਧਰ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਇਹ ਚੂਹਿਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰਜਣਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਖੋਜਕਰਤਾਵਾਂ ਨੇ ਖੁਰਾਕ ਦੇ 1,000 ਗੁਣਾ ਆਮ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚਣ 'ਤੇ ਪਤਾ ਲਗਾਇਆ ਕਿ ਨਰ ਚੂਹਿਆਂ ਦੇ ਐਸਟ੍ਰੋਜਨ ਪੱਧਰ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਮਾਦਾ ਚੂਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਟੈਸਟੋਸਟੇਰੋਨ ਦੇ ਪੱਧਰ ਵਿੱਚ ਕਮੀ ਆਈ ਹੈ। ਇਸ ਅਧਿਐਨ ਦੇ ਲੇਖਕ ਗ੍ਰੇਗੋਰ ਮਾਜਿਕ ਜੋ ਸੋਲਵੇਨੀਆ ਵਿੱਚ ਲਜੁਬਲਜਾਨਾ ਦੇ ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਐਨੀਮਲ ਜੀਨੋਮਿਕਸ ਦੇ ਖੋਜਾਰਥੀ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ ਸੰਭਾਵਨਾ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹੈ ਕਿ ਮਨੁੱਖ ਚੂਹਿਆਂ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਵਿੱਚ ਦੁੱਧ ਵਿੱਚ ਐਸਟ੍ਰੋਜਨ ਦੇ ਪੱਧਰ ਪ੍ਰਤੀ ਇੱਕ ਹਜ਼ਾਰ ਗੁਣਾ ਵਧੇਰੇ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਹੈ। ਅਧਿਐਨਾਂ ਵਿੱਚ ਦੁੱਧ ਵਿੱਚ ਸੰਤ੍ਰਿਪਤ ਚਰਬੀ (ਸੈਚੂਰੇਟਡ ਫੈਟ) ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਕਾਰਨ ਦੁੱਧ ਦੇ ਸੇਵਨ ਅਤੇ ਦਿਲ ਦੇ ਰੋਗਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਸਬੰਧ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਪਰ ਸ਼ੁੱਧ ਦੁੱਧ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 3.5 % ਚਰਬੀ, ਸੈਮੀ ਸਕਿਮਡ ਵਿੱਚ 1.5% ਅਤੇ ਸਕਿਮਡ ਵਿੱਚ 0. 3% ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂਕਿ ਬਿਨਾਂ ਮਿੱਠੇ ਵਾਲੇ ਸੋਇਆ, ਬਦਾਮ, ਭੰਗ, ਜਵ੍ਹੀ, ਨਾਰੀਅਲ ਅਤੇ ਚਾਵਲਾਂ ਦੇ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਪਦਾਰਥ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁੱਧ ਦੁੱਧ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਵਿੱਚ ਚਰਬੀ ਦਾ ਪੱਧਰ ਘੱਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਖੋਜਕਰਤਾਵਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰਤੀਭਾਗੀਆਂ ਨੂੰ ਦੁੱਧ ਪੀਣ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਚਾਰ ਸਮੂਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਜਿਹੜੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ-ਲਗਭਗ ਇੱਕ ਲੀਟਰ ਦੁੱਧ ਪੀਂਦੇ ਸਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਲ ਦੇ ਰੋਗਾਂ ਦਾ ਖਤਰਾ ਵਧ ਗਿਆ ਸੀ। ਗਾਂ ਦੇ ਦੁੱਧ ਦੇ ਸਾਡੀ ਸਿਹਤ 'ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ ਇਸ 'ਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀ ਖੋਜ ਹੋਈ ਹੈ ਈਸਟਰਨ ਫਿਨਲੈਂਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪੋਸ਼ਣ ਮਹਾਮਾਰੀ ਮਾਹਿਰ ਯਰਕਿਆ ਵੀਰਟਾਨੇਨ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸਦਾ ਸਬੰਧ ਇਸ ਨਾਲ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੋ ਲੋਕ ਇੰਨਾ ਦੁੱਧ ਪੀਂਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਸਿਹਤਵਰਧਕ ਭੋਜਨ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਸਿਰਫ਼ ਦੁੱਧ ਦਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸੇਵਨ ਬੁਰਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਕੋਈ ਵੀ ਖੋਜ ਇਹ ਸੁਝਾਅ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀ ਕਿ ਦੁੱਧ ਦੀ ਦਰਮਿਆਨੀ ਮਾਤਰਾ ਦਾ ਸੇਵਨ ਖਤਰਨਾਕ ਹੈ।" ਇਹ ਵੀ ਸੰਭਵ ਹੈ ਕਿ ਲੈਕਟੋਸ ਮੁਆਫਕ ਨਾ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਗਾਂ ਦਾ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਦੁੱਧ ਪੀਣ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋਣ। ਕੁਝ ਮਾਹਿਰ ਇਹ ਦਲੀਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਮਾੜੇ ਲੱਛਣ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਅਫਾਰਾ ਅਤੇ ਢਿੱਡ ਦੇ ਕੜਵੱਲ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਲੈਕਟੋਸ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕਰਮ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਹਰੇਕ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਵਿੱਚ ਲੱਛਣ ਵੱਖਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਵਿਖੇ ਸਟੈਨਫੋਰਡ ਪ੍ਰੀਵੈਨਸ਼ਨ ਰਿਸਰਚ ਸੈਂਟਰ ਵਿੱਚ ਪੋਸ਼ਣ ਵਿਗਿਆਨੀ ਕ੍ਰਿਸਟੋਫਰ ਗਾਰਡਨਰ ਨੇ ਇੱਕ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਲੈਕਟੋਸ ਨਾ ਮੁਆਫਕ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਲੱਛਣਾਂ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੋ ਕੱਪ ਸੋਇਆ ਦੁੱਧ, ਕੱਚਾ ਦੁੱਧ ਅਤੇ ਨਿਯਮਤ ਦੁੱਧ ਪੀਂਦੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਨੂੰ ਕੋਈ ਗੰਭੀਰ ਲੱਛਣ ਸਾਹਮਣੇ ਨਹੀਂ ਆਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ, "ਲੈਕਟੋਸ ਨਾ ਮੁਆਫਕ ਹੋਣਾ ਨਿਰੰਤਰਤਾ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਵਿੱਚ ਵਿਰੋਧਾਭਾਸ ਘੱਟ ਹੈ ਅਤੇ ਬਹੁਤੇ ਲੋਕ ਮਾਮੂਲੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਡੇਅਰੀ ਉਤਪਾਦਾਂ ਨੂੰ ਸਹਿ ਸਕਦੇ ਹਨ।" ਵਿਕਲਪਾਂ ਦੀ ਵੱਧ ਰਹੀ ਮੰਗ ਗਾਂ ਦੇ ਦੁੱਧ ਦੇ ਸਾਡੀ ਸਿਹਤ 'ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ ਇਸ 'ਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀ ਖੋਜ ਹੋਈ ਹੈ ਜਦੋਂਕਿ ਡੇਅਰੀ ਮੁਕਤ ਵਿਕਲਪਾਂ 'ਤੇ ਘੱਟ ਖੋਜ ਹੋਈ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਵੀ ਸੁਪਰ ਮਾਰਕੀਟ ਵਿੱਚ ਦੁੱਧ ਵਾਲੇ ਖਾਨੇ ਵੱਲ ਨਜ਼ਰ ਮਾਰੋ ਤਾਂ ਸੋਇਆ, ਬਦਾਮ, ਕਾਜੂ, ਹੇਜ਼ਲਨਟ, ਨਾਰੀਅਲ, ਮਾਕਾਡੈਮੀਆ ਗਿਰੀ, ਚਾਵਲ, ਅਲਸੀ, ਓਟਸ (ਜਵ੍ਹੀ) ਜਾਂ ਭੰਗ ਨਾਲ ਬਣੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੇ ਵਿਕਲਪਾਂ ਦੀ ਵਧਦੀ ਹੋਈ ਮੰਗ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ। ‘ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਪੱਖੋਂ ਸੋਇਆ ਦੁੱਧ ਗਾਂ ਦੇ ਦੁੱਧ ਦਾ ਬਿਹਤਰੀਨ ਵਿਕਲਪ ਹੈ’ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਹਿੱਸਾ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਮੱਗਰੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰੋਸੈੱਸ ਕਰਕੇ ਇਸਨੂੰ ਪਤਲਾ ਕੀਤਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਗੈਲਨ ਗਮ (ਇੱਕ ਪੌਦੇ ਦੇ ਟੀਸ਼ੂ ਤੋਂ ਗਾਡ਼੍ਹਾ ਕਰਨ ਲਈ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਪਦਾਰਥ) ਅਤੇ ਲੋਕਸਟ ਬੀਨ ਗਮ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਗਿਵੇਂਸ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਪੱਖੋਂ ਸੋਇਆ ਦੁੱਧ ਗਾਂ ਦੇ ਦੁੱਧ ਦਾ ਬਿਹਤਰੀਨ ਵਿਕਲਪ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਇਸ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਹੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਵਿਕਲਪਿਕ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਟੀਨ 'ਅਸਲ' ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ।" ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ, "ਇਹ ਦੁੱਧ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਵਿੱਚ ਕਾਫ਼ੀ ਘੱਟ ਗੁਣਵੱਤਾ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜੋ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬੱਚਿਆਂ ਅਤੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਲਈ ਬੇਹੱਦ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਹੱਡੀਆਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਉੱਚ ਗੁਣਵੱਤਾ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਦੀ ਸੰਪੂਰਨ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।" ਵਰਜੀਨੀਆ, ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਜੌਰਜ ਮੇਸਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਪੋਸ਼ਣ ਅਤੇ ਭੋਜਨ ਅਧਿਐਨ ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਸੀਨਾ ਗੈਲੋ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਇਹ ਸੁਝਾਅ ਦੇਣ ਲਈ ਕੋਈ ਖੋਜ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਮੁੱਖ ਸਮੱਗਰੀ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿੰਨਾ ਪੋਸ਼ਣ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅੱਗੇ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਸੂਖਮ ਪੌਸ਼ਕ ਤੱਤ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਬਦਾਮ ਡ੍ਰਿੰਕ ਪੀਣ ਨਾਲ ਓਨਾ ਲਾਭ ਨਹੀਂ ਮਿਲੇਗਾ ਜਿੰਨਾ ਤੁਹਾਨੂੰ ਬਦਾਮ ਖਾਣ ਨਾਲ ਮਿਲੇਗਾ। ਆਮਤੌਰ 'ਤੇ ਦੁੱਧ ਦੇ ਵਿਕਲਪ ਗਾਂ ਦੇ ਦੁੱਧ ਵਿੱਚ ਪਾਏ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਪੋਸ਼ਕ ਤੱਤਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕੈਲਸ਼ੀਅਮ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੂੰ ਇਹ ਨਹੀਂ ਪਤਾ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਏ ਗਏ ਵਿਟਾਮਿਨ ਅਤੇ ਖਣਿਜ ਸਾਨੂੰ ਗਾਂ ਦੇ ਦੁੱਧ ਵਿੱਚ ਕੁਦਰਤੀ ਰੂਪ ਨਾਲ ਮੌਜੂਦ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਸਿਹਤ ਲਾਭ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਨਹੀਂ। ਵਿਗਿਆਨੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਮਨੁੱਖੀ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਕੈਲਸ਼ੀਅਮ ਦੇ ਨਤੀਜਿਆਂ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਹੋਰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਖੋਜ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਗੈਲੋ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ, "ਜਦੋਂ ਕੈਲਸ਼ੀਅਮ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਇਸਨੂੰ ਕੁਦਰਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪਾਏ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਪਦਾਰਥ ਅਤੇ ਗੈਰ ਕੁਦਰਤੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਦੇਣ ਦੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਕੈਲਸ਼ੀਅਮ ਦੀ ਜੈਵਿਕ ਉਪਲੱਬਧਾ ਅਲੱਗ ਅਲੱਗ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।" "ਇਨ੍ਹਾਂ ਉਤਪਾਦਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਨਾਲ ਇਹ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਮੁੱਦਾ ਹੈ। ਗਾਂ ਦੇ ਦੁੱਧ ਵਿੱਚ ਚਰਬੀ ਸਮੇਤ ਹੋਰ ਚੀਜ਼ਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਪੋਸ਼ਕ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਜੈਵਿਕ ਉਪਲੱਬਧਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।" ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਗਾਂ ਦੇ ਦੁੱਧ ਵਿੱਚ ਵਿਟਾਮਿਨ ਡੀ ਮਿਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਖੋਜ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸੂਰਜ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਕੁਦਰਤੀ ਰੂਪ ਨਾਲ ਵਿਟਾਮਿਨ ਡੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੀ ਲਾਭਕਾਰੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪੋਸ਼ਣ ਮਾਹਿਰ ਸ਼ਾਰਲੇਟ ਸਟਰਲਿੰਗ ਰੀਡ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਮਾਹਿਰ ਸਲਾਹ ਦੇ ਰਹੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਵਿਕਲਪ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਸਹੀ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ, "ਗਾਂ ਦਾ ਦੁੱਧ ਪੋਸ਼ਣ ਭਰਪੂਰ ਖਾਧ ਪਦਾਰਥ ਹੈ ਅਤੇ ਦੁੱਧ ਦਾ ਵਿਕਲਪ ਰੂਪ ਇਸਦੇ ਸਾਰੇ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਤੱਤਾਂ ਨੂੰ ਕਵਰ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ।" ਸਟਰਲਿੰਗ ਰੀਡ ਦਾ ਤਰਕ ਹੈ ਕਿ ਸਾਨੂੰ ਜਨਤਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਿਹਤ ਸੇਧ ਦੇਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਵਿਕਲਪਿਕ ਪੀਣ ਦੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦਾ ਉਪਯੋਗ ਬੱਚਿਆਂ ਅਤੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਲਈ ਗਾਂ ਦੇ ਦੁੱਧ ਦੇ ਵਿਕਲਪ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। "ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਗਾਂ ਦੇ ਦੁੱਧ ਤੋਂ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਹੋਰ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜਨਾ ਇੱਕ ਜਨਤਕ ਸਿਹਤ ਮੁੱਦਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਅਜੇ ਇਸ ਸਬੰਧੀ ਕੋਈ ਜ਼ਿਆਦਾ ਖੋਜਾਂ ਨਹੀਂ ਹਨ।" ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਵੀ ਚਿੰਤਾ ਹੈ ਕਿ ਦੁੱਧ ਦੇ ਵਿਕਲਪਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀ ਘਾਟ ਹੈ। ਜਦੋਂਕਿ ਗਾਂ ਦੇ ਦੁੱਧ ਵਿੱਚ ਲੈਕਟੋਸ, ਕੁਦਰਤੀ ਮਿੱਠਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਵਿਕਲਪਾਂ ਵਿੱਚ ਚੀਨੀ ਮਿਲਾਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਸਾਡੀ ਸਿਹਤ ਲਈ ਜ਼ਿਆਦਾ ਖਤਰਨਾਕ ਹੈ। ਇਹ ਤੈਅ ਕਰਨਾ ਕਿ ਗਾਂ ਦਾ ਦੁੱਧ ਪੀਣਾ ਹੈ ਜਾਂ ਕਈ ਵਿਕਲਪਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰਨੀ ਹੈ, ਇਹ ਬਹੁਤ ਉਲਝਣ ਭਰਿਆ ਕਾਰਜ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸਦੇ ਵਿਕਲਪਾਂ ਦੀ ਭਰਮਾਰ ਹੈ। ਹਰਨਾਂਡੇਜ਼ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਦੁੱਧ ਜਾਂ ਦੁੱਧ ਦੇ ਵਿਕਲਪ ਦੀ ਚੋਣ ਸਿਹਤਵਰਧਕ ਹੋਣ ਜਾਂ ਸਿਹਤਵਰਧਕ ਨਾ ਹੋਣ ਦਾ ਸੁਆਲ ਹੈ। ਪਰ ਹਰੇਕ ਦੀ ਪੋਸ਼ਣ ਸਬੰਧੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨੂੰ ਦੇਖਣਾ ਅਤੇ ਇਹ ਤੈਅ ਕਰਨਾ ਕਿ ਕਿਹੜਾ ਪੀਣ ਵਾਲਾ ਪਦਾਰਥ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ, ਸਹੀ ਹੈ। ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ: ਉਦਾਹਰਨ ਵਜੋਂ ਜਿਹੜੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਲੈਕਟੋਸ ਮੁਆਫਕ ਹੋਵੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਹੱਡੀਆਂ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋਣ ਜਾਂ ਦਿਲ ਦੀ ਬੀਮਾਰੀ ਦਾ ਖਤਰਾ ਹੋਵੇ ਉਹ ਘੱਟ ਚਰਬੀ ਵਾਲੇ ਗਾਂ ਦੇ ਦੁੱਧ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਜਦੋਂਕਿ ਜਿਹੜਾ ਵਾਤਾਵਰਨ ਪ੍ਰਤੀ ਚਿੰਤਤ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਵਾਤਾਵਰਨ ਲਾਗਤ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਵਿਕਲਪ ਨੂੰ ਚੁਣ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਗਾਰਡਨਰ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ, "ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਫੈਸਲਾ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ ਕਿ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੀ ਫਿੱਟ ਬੈਠਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਭੋਜਨ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਕਰਨ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਲਈ ਸਹੀ ਫੈਸਲੇ ਲੈਣੇ ਜਾਰੀ ਰੱਖੋ।" ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਵੀ ਤੈਅ ਕਰਦੇ ਹੋ, ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਸੰਤੁਲਿਤ ਭੋਜਨ ਲੈਂਦੇ ਹੋ ਤਾਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਨਹੀਂ ਕਿ ਤੁਹਾਡੇ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪੋਸ਼ਕ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਘਾਟ ਹੋਵੇ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦੁੱਧ ਦੇ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਇੱਕ ਵਿਕਲਪ ਜਾਂ ਵਿਕਲਪਾਂ ਦਾ ਉਪਯੋਗ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਵੀਰਟਨੇਨ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ, "ਦੁੱਧ ਤੋਂ ਪਰਹੇਜ਼ ਕਰਨਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਇਹ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਦੁੱਧ ਪੀਏ। ਇਸਨੂੰ ਹੋਰ ਪਦਾਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਬਦਲਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਅਜਿਹਾ ਕੋਈ ਵੀ ਭੋਜਨ ਜਾਂ ਉਸਦਾ ਕੋਈ ਹਿੱਸਾ ਨਹੀਂ ਹੈ ਜੋ ਸਾਡੀ ਸਿਹਤ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੋਵੇ।" ਇਹ ਵੀਡੀਓ ਜ਼ਰੂਰ ਦੇਖੋ (ਬੀਬੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਲ FACEBOOK, INSTAGRAM, TWITTERਅਤੇ YouTube 'ਤੇ ਜੁੜੋ)


وقال الضباط المسؤولون إن عمق النفق يبلغ 22 قدماً، وبطول 5 أقدام وعرض 3 أقدام من المطعم السابق في سان لويس وتحت الحدود لينتهي بفتحة أرضية تقود إلى أسفل سرير بمنزلٍ في سان لويس ريو كولورادو في المكسيك. مخدرات أو مكيفات وقبضت قوات الأمن على صاحب المبنى وهو إيفان لوبيز في جنوب ولاية أريزونا، بعد أن اشتبهت بمركبته وأوقفت طريقه حسب الأخبار المحلية، حيث قامت كلاب الشرطة بالاستدلال على حاويتين من المخدرات لديه بقيمة مليون دولار. وقال المحققون إن الحاويات حملت 118 كيلوغرام من مادة الميثامفيتامين و 6 كيلوغرام من الكوكايين و3 كيلوغرام من الفنتانيل و 19 كيلوغرام من الهيروين. منزل مهرّب المخدرات في أريزونا وعندها فتشت الشرطة مقره اكتشفوا مدخل النفق حيث كان مطبخ المطعم سابقاً، ويُعتقد أن التهريب كان يتم عبر النفق بسحب حبل محمّل بتلك المواد. حرق 389 كغ من الكوكائين المخبأ في السفارة الروسية في الأرجنتين وهذه ليست الحالة الأولى من نوعها، فقد تم العثور على نفق بطول 2600 قدم منذ عامين في سان دييغو بولاية كاليفورنيا لنقل كميات غير مسبوقة من الكوكايين والماريوانا حسب المسؤولين. كما تم ضبط 15 كيلوغرام من الهيروين و1900 كيلوغرام من الماريونا و372 كيلوغرام من الميثامفيتامين إضافة إلى 11 كيلوغرام من الكوكايين في شهر تموز/ يوليو وحده على الحدود عبر الولايات المتحدة.

ਮੈਕਸੀਕੋ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿਚਾਲੇ ਤਸਕਰੀ ਲਈ ਪੁੱਟੀ 600 ਫੁੱਟ ਲੰਬੀ ਸੁਰੰਗ ਅਮਰੀਕ ਦੇ ਐਰੀਜ਼ੋਨਾ ਦੇ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣੇ ਕੇਐਫਸੀ ਦੀ ਬੇਸਮੈਂਟ ਤੋਂ ਮੈਕਸੀਕੋ ਦੇ ਸੈਨ ਲੂਇਸ ਰਿਓ ਕੋਲੋਰਾਡੋ ਦੇ ਇੱਕ ਘਰ ਤੱਕ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਇਸ ਸੁਰੰਗ ਦੀ ਲੰਬਾਈ 600 ਫੁੱਟ ਲੰਬੀ ਹੈ। ਅਮਰੀਕੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਨੂੰ ਇਸ ਸੁਰੰਗ ਬਾਰੇ ਪਿਛਲੇ ਹਫ਼ਤੇ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੱਖਣੀ ਐਰੀਜ਼ੋਨਾ 'ਚ ਸਥਿਤ ਇਸ ਇਮਾਰਤ ਦੇ ਮਾਲਕ ਨੂੰ ਵੀ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਕੇਵਾਈਐਮਏ ਨਿਊਜ਼ ਮੁਤਾਬਕ ਸ਼ੱਕੀ ਮੁਲਜ਼ਮ ਇਵਾਨ ਲੋਪੇਜ਼ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਸੁਰੰਗ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮਿਲੀ ਸੀ। ਦਰਅਸਲ ਨਾਕਾਬੰਦੀ ਦੌਰਾਨ ਪੁਲਿਸ ਦੇ ਕੁੱਤਿਆਂ ਨੇ ਪੁਲਿਸ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ੀਲੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਵਾਲੇ ਦੋ ਕੰਟੇਨਰਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਇਆ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਕੀਮਤ ਕਰੀਬ 10 ਲੱਖ ਡਾਲਰ ਸੀ। ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ: ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟ ਤੋਂ ਮੈਕਸੀਕੋ ਦੇ ਇਸ ਘਰ ਤੱਕ ਵਿਛਾਈ ਗਈ ਸੀ ਸੁਰੰਗ ਜਾਂਚ ਮੁਤਾਬਕ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕੰਟੇਨਰਾਂ ਵਿੱਚ 118 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਮੈਥਾਮਫੈਟੇਮਾਈਨ, 6 ਗ੍ਰਾਮ ਕੋਕੀਨ, 3 ਕਿਲੋ ਫੈਂਟਾਨਾਇਲ ਅਤੇ 21 ਕਿਲੋ ਹੈਰੋਇਨ ਬਰਾਮਦ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਜਦੋਂ ਏਜੰਟਾਂ ਨੇ ਲੋਪੇਜ਼ ਦੇ ਘਰ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ੀ ਲਈ ਤਾਂ ਇਹ ਸੁਰੰਗ ਮਿਲੀ ਜੋ ਐਰੀਜ਼ੋਨਾ ਸਥਿਤ ਉਸ ਦੇ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟ ਦੀ ਰਸੋਈ ਤੱਕ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਅਮਰੀਕੀ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਮੁਤਾਬਕ ਮੈਕਸੀਕੋ 'ਚ ਮੁਲਜ਼ਮ ਦੇ ਘਰ 'ਚ ਇਹ ਸੁਰੰਗ 22 ਫੁੱਟ ਡੂੰਘੀ, 5 ਫੁੱਟ ਉੱਚੀ ਅਤੇ 3 ਫੁੱਟ ਚੌੜੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਰਸਤਾ ਬੈੱਡ ਹੇਠਾਂ ਬਣੇ ਇੱਕ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਤੋਂ ਹੋ ਕੇ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ: ਅਮਰੀਕੀ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਮੁਤਾਬਕਇਹ ਸੁਰੰਗ 22 ਫੁੱਟ ਡੂੰਘੀ, 5 ਫੁੱਟ ਉੱਚੀ ਅਤੇ 3 ਫੁੱਟ ਚੌੜੀ ਸੀ। ਅਜਿਹੀ ਸੁਰੰਗ ਦਾ ਮਿਲਣਾ ਕੋਈ ਪਹਿਲਾ ਮਾਮਲਾ ਨਹੀਂ ਹੈ, 2 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਦੇ ਸੈਨ ਡੀਗੋ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਨੂੰ 2,600 ਫੁੱਟ ਲੰਬੀ ਸੁਰੰਗ ਮਿਲੀ ਸੀ। ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਨਸ਼ੇ ਦੀ ਤਸਕਰੀ ਲਈ ਮਿਲੀ ਸਭ ਤੋਂ ਲੰਬੀ ਸੁਰੰਗ ਹੈ, ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਕੋਕੀਨ ਅਤੇ ਭੰਗ ਦੀ 'ਵੱਡੀ ਤਸਕਰੀ' ਨੂੰ ਅੰਜ਼ਾਮ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੁਲਾਈ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕੀ ਸਰਹੱਦ 'ਤੇ 15 ਕਿਲੋ ਹੈਰੋਇਨ, ਕਰੀਬ 11 ਕਿਲੋ ਕੋਕੀਨ, 327 ਕਿਲੋ ਮੈਥਾਮਫੈਟੇਮੀਨ ਅਤੇ 1900 ਕਿਲੋ ਭੰਗ ਬਰਾਮਦ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਹੇਠ ਦਿਖ ਰਹੇ ਇਹ ਵੀਡੀਓ ਵੀ ਤੁਹਾਨੂ ਪਸੰਦ ਆ ਸਕਦੇ ਹਨ (ਬੀਬੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਲ FACEBOOK, INSTAGRAM, TWITTERਅਤੇ YouTube 'ਤੇ ਜੁੜੋ।)


لا تعلم بي بي سي حتى الآن أسباب اعتقال مراسلها في تيغراي وقال شهود عيان إن غيرماي غيبرو، مراسل بي بي سي، اعتقل وأربعة آخرون أثناء وجودهم في مقهى في وسط عاصمة الإقليم ميكيلي. ورجحت تقارير أن غيبرو ربما يكون أُخذ إلى معسكر تابع للجيش الإثيوبي في عاصمة الإقليم. ولا تزال بي بي سي تسعى إلى معرفة أسباب الاعتقال، لكنها أعربت عن مخاوفها للسلطات الإثيوبية حيال ما حدث لمراسلها. كما شهدت الأيام القليلة الماضية اعتقال تاميرات يماين، صحفي محلي، ومترجمين هما ألولا أكولا وفيتسوم بيرهاين، اللذين يعملان لصالح فاينانشال تايمز ووكالة الأنباء الفرنسية على الترتيب. مواضيع قد تهمك نهاية وكانت الحكومة الإثيوبية تحارب قوات المتمردين في إقليم تيغراي منذ نوفمبر/ تشرين الثاني الماضي. وبعد عدة أشهر من التعتيم الإعلامي على ما يحدث في الإقليم الذي يشهد صراعا طويلا بين القوات الحكومية والمتمردين، سمحت السلطات المركزية لبعض وسائل الإعلام الدولية بدخول تيغراي الأسبوع الماضي. وتسلمت صحيفة فاينانشال تايمز ووكالة الأنباء الفرنسية تصريحات لتغطية الصراع. وقال شهود عيان لبي بي سي إن جنودا يرتدون الزي العسكري هم من اعتقلوا غيرماي غيبرو. وقال متحدث باسم بي بي سي: "أعربنا عن مخاوفنا للسلطات الإثيوبية، وننتظر ردهم". ويستمر القتال في تيغراي رغم إعلان الحكومة المركزية انتصارها على جبهة تحرير شعب تيغراي. وأسفر القتال الدائر في الإقليم عن مقتل المئات وتشريد عشرات الآلاف من السكان المحليين. وهناك مخاوف على المستوى الدولي حيال التقارير التي يتوالى ظهورها عن جرائم شنيعة يرتكبها الجانبان أثناء القتال الدائر بينهما وتفاقم الأزمة الإنسانية في المنطقة، وفقا لمراسلين. وحذر مسؤول في الحزب الحاكم في إثيوبيا من أن إجراءات سوف تتخذ ضد أشخاص وصفهم بأنهم يمثلون "الإعلام الدولي المضلل".

ਇਥੋਪੀਆ ’ਚ ਬੀਬੀਸੀ ਰਿਪੋਰਟਰ ਗਿਰਮੇ ਜੈਬਰੂ ਨੂੰ ਫੌਜ ਨੇ ਨਜ਼ਰਬੰਦ ਕੀਤਾ ਹੈ ਚਸ਼ਮਦੀਦਾਂ ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ, ਬੀਬੀਸੀ ਟਿਗਰੀਨੀਆ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਗਿਰਮੇ ਜੈਬਰੂ ਨੂੰ ਕੈਫ਼ੇ ਤੋਂ ਚਾਰ ਹੋਰ ਲੋਕਾਂ ਸਣੇ ਲੈ ਕੇ ਚਲੇ ਗਏ। ਹੁਣ ਤੱਕ ਮਿਲੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਨੁਸਾਰ ਗਿਰਮੇ ਨੂੰ ਮੈਕੇਲੇ ਦੇ ਮਿਲਟ੍ਰੀ ਕੈਂਪ ਲਿਜਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਬੀਬੀਸੀ ਨੂੰ ਅਜੇ ਤੱਕ ਸਾਫ਼ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਿਆ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਰਿਪੋਰਟਰ ਨੂੰ ਇਵੇਂ ਕਿਉਂ ਨਜ਼ਰਬੰਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਮੁੱਦੇ ਨੂੰ ਇਥੋਪਿਅਨ ਅਥਾਰਿਟੀ ਸਾਹਮਣੇ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ ਇੱਕ ਸਥਾਨਕ ਪੱਤਰਕਾਰ ਤਮਿਰਾਤ ਯੈਮੇਨੇ, ਦੋ ਟ੍ਰਾਂਸਲੇਟਰ ਅਲੂਲਾ ਅਕਾਲੂ ਅਤੇ ਫਿਤਸਮ ਬੈਰਹੇਨ ਜੋ ਕਿ ਫਾਈਨੇਂਸ਼ਲ ਟਾਈਮਜ਼ ਅਤੇ ਏਐੱਫਪੀ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਹਾਲ ਹੀ 'ਚ ਹਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਏਐੱਫਪੀ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਫਿਤਸਮ ਬੈਰਹੇਨ ਨਵੰਬਰ ਤੋਂ ਇਥੋਪੀਆ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਟਿਗਰਾਏ 'ਚ ਬਗਾਵਤੀ ਧੜੇ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਟਿਗਰਾਏ 'ਚ ਇਸ ਟਕਰਾਅ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਿਆਂ ਹੀ, ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਮੀਡੀਆ ਦਾ ਪੂਰਨ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਲੈਕ ਆਉਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਪਿਛਲੇ ਮਹੀਨੇ ਹੀ ਕੁਝ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਮੀਡੀਆ ਅਦਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਉੱਥੇ ਜਾਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਮਿਲੀ ਸੀ। ਏਐੱਫਪੀ ਅਤੇ ਫਾਈਨੇਂਸ਼ਲ ਟਾਈਮਜ਼, ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਵਿਵਾਦ ਦੀ ਕਵਰੇਜ ਕਰਨ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਮਿਲੀ ਸੀ। ਫਾਈਨੈਂਸ਼ਲ ਟਾਈਮਜ਼ 'ਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅਲੂਲਾ ਅਕਾਲੂ ਚਸ਼ਮਦੀਦਾਂ ਨੇ ਬੀਬੀਸੀ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਫੌਜ ਦੇ ਜਵਾਨਾਂ ਵਲੋਂ ਵਰਦੀ ਵਿੱਚ ਗਿਰਮੇ ਨੂੰ ਲਿਜਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਬੀਬੀਸੀ ਦੇ ਬੁਲਾਰੇ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਅਸੀਂ ਕਾਫ਼ੀ ਚਿੰਤਤ ਹਾਂ ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਇਸ ਬਾਰੇ ਇਥੋਪਿਅਨ ਅਥਾਰਿਟੀ ਨਾਲ ਵੀ ਗੱਲਬਾਤ ਕੀਤੀ ਹੈ।" ਟਿਗਰੇ ਪੀਪਲਜ਼ ਲੀਬਰੇਸ਼ਨ ਫਰੰਟ ਉੱਤੇ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਜਿੱਤ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਦੇ ਦਾਅਵੇ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਟਿਗਰਾਏ 'ਚ ਜੰਗ ਜਾਰੀ ਹੈ। ਸੈਂਕੜੇ ਲੋਕ ਮਾਰੇ ਜਾ ਚੁੱਕੇ ਹਨ ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਲੋਕਾਂ ਬਾਰੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਕੁਝ ਪਤਾ ਨਹੀਂ। ਇਥੋਪੀਆ ਦੀ ਸੱਤਾਧਾਰੀ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਇੱਕ ਬੁਲਾਰੇ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਸਖ਼ਤ ਕਾਰਵਾਈ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇਗੀ ਜੋ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਮੀਡੀਆ ਨੂੰ ਗੁੰਮਰਾਹ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ: (ਬੀਬੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਲ FACEBOOK, INSTAGRAM, TWITTERਅਤੇ YouTube 'ਤੇ ਜੁੜੋ।)


اعتذر رائد الفضاء الياباني نورشيغي كاناي (يمين) عن خطأ عدم دقة حساب الطول واعترف بعد ذلك أنه أخطأ في الحساب، وأن الزيادة بواقع سنتيمترين فقط، لكن تغيرات الطول طبيعية بالنسبة للرواد الذين يقضون وقتا في الفضاء. وتتسم رحلات الفضاء بالخطورة الشديدة فضلا عن تأثير قضاء فترة بعيدا عن الجاذبية الأرضية على جسم الإنسان، وهو ما اكتشفه العديد من رواد الفضاء بعد عودتهم إلى الأرض. ويؤدي انعدام جاذبية الأرض إلى حدوث تمدد لفقرات العمود الفقري بدوره إلى حدوث تغيرات طفيفة في الطول، غير أن دراسات أظهرت أنه بمجرد عودة رائد الفضاء إلى الأرض، يعود الطول إلى طبيعته. ماذا يحدث خلال رحلة عام كامل في الفضاء؟ يذهب عادة رواد الفضاء إلى محطة الفضاء الدولية لمدة تصل عادة إلى 6 أشهر، غير أن الأمريكي سكوت كيلي استطاع أن يكتب اسمه في التاريخ عام 2016 بعد أن أكمل رحلة استغرقت 340 يوما مع رائد الفضاء الروسي ميخائيل كورنينكو. قضى سكوت كيلي إجمالي 520 يوما من عمره في الفضاء وكان الهدف من الرحلة هو دراسة تأثير انعدام الوزن والإشعاع والعزلة على جسم الإنسان أثناء بقاء فترة طويلة في الفضاء. وسمح كيلي بفرصة إجراء دراسة تتعلق بالآثار الجانبية طويلة الأجل لرحلات الفضاء على الجسم، في حين بقى شقيقه التوأم في منزله تمهيدا لإجراء دراسة مقارنة في وقت لاحق. وقال سكوت كيلي لبي بي سي :"معظم المشكلات الصحية لا أعراض لها، ولا يمكنك الشعور بكتلتك العظمية". محطة الفضاء الدولية واضطر كيلي بعد العودة إلى الأرض إلى إجراء فحوص دقيقة لجسمه، نظرا لأن البقاء فترة طويلة في الفضاء جعله يشعر بقائمة كبيرة من الأعراض. وفسر ذلك قائلا :"كنت أعاني من الألم والتصلب وألم في العظم والعضلات فضلا عن حدوث تورم وزيادة الضغط في الجمجمة". كما عاني من بعض الأعراض الجلدية مثل الحكة والقشعريرة فضلا عن الشعور بالغثيان والدوار بعد عودته إلى الغلاف الجوي للأرض مرة أخرى. وقال :"لم يحذرنا أحد من أي شئ، لكنه كما تعلم جزء من عمل رائد الفضاء". وقالت وكالة ناسا الفضائية إن رحلة كيلي كانت خطوة مهمة للغاية في سبيل تقليل الخطر البيوكيميائي للرحلات الفضائية، وهو ما يساعد في الرحلات المستقبلية التي يزور فيها رواد الفضاء المريخ أو كواكب أبعد من ذلك. وتستغرق أي رحلة إلى المريخ نحو 30 شهرا، وهي فترة أطول بكثير مقارنة بالحد الأقصى الذي قضاه البشر في الفضاء حتى الآن.

ਨੋਰੀਸ਼ੀਗੇ ਕਨਾਈ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗਲਤੀ ਲੱਗੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੱਦ ਸਿਰਫ਼ 2 ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ ਹੀ ਵਧਿਆ ਹੈ। ਜਪਾਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਟਵੀਟ ਕਰਦਿਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ, ''ਮੈਂ ਇਸ ਝੂਠੀ ਖ਼ਬਰ ਲਈ ਮੁਆਫ਼ੀ ਮੰਗਦਾ ਹਾਂ।'' ਪਹਿਲਾਂ ਨੋਰੀਸ਼ੀਗੇ ਕਨਾਈ ਨੇ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ 'ਤੇ ਲਿਖਿਆ ਸੀ, 'ਉਹ ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਚਿੰਤਤ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਰੂਸ ਦੀ ਸੋਇਊਜ਼ ਗੱਡੀ ਦੀ ਸੀਟ 'ਤੇ ਫਿਟ ਨਹੀਂ ਆ ਰਹੇ, ਜਿਸਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜੂਨ ਮਹੀਨੇ ਘਰ ਲੈ ਕੇ ਜਾਣਾ ਹੈ। ਪੁਲਾੜ ਵਿੱਚ ਔਸਤਨ ਕੱਦ 2 ਤੋਂ 5 ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ ਤੱਕ ਵੱਧਦਾ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ ਗਰੂਤਾਕਰਸ਼ਣ ਦੀ ਅਣਹੋਂਦ ਜਿਸਦੇ ਕਾਰਨ ਰੀੜ੍ਹ ਦੀ ਹੱਡੀ ਵਿੱਚ ਖਿਚਾਅ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। 1972 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੋਈ ਚੰਨ 'ਤੇ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਗਿਆ? ਉਹ ਸ਼ਹਿਰ ਜਿੱਥੋਂ ਦੀਆਂ ਕੰਧਾਂ 'ਚ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਟਨ ਹੀਰੇ ਹਨ ਕਨਾਈ ਨੇ ਟਵੀਟ ਕੀਤਾ ਸੀ, ''ਸਾਰਿਆ ਨੂੰ ਗੁੱਡ ਮੋਰਨਿੰਗ। ਅੱਜ ਮੈਂ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਗੱਲ ਕਹਿਣ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਅਸੀਂ ਸਪੇਸ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਮਾਪਿਆ ਅਤੇ ਵਾਓ, ਵਾਓ, ਵਾਓ। ਸੱਚ ਵਿੱਚ ਮੇਰਾ ਕੱਦ 9 ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ ਵੱਧ ਗਿਆ। ''ਮੈਂ ਤਿੰਨ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੌਦੇ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਧਿਆ। ਮੈਂ ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਥੋੜ੍ਹਾ ਚਿੰਤਤ ਹਾਂ ਕਿ ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਘਰ ਵਾਪਿਸ ਜਾਵਾਂਗਾ ਤਾਂ ਸੋਇਊਜ਼ ਸੀਟ 'ਤੇ ਫਿਟ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਵਾਂਗਾ।'' ਸੋਇਊਜ਼ ਸਪੇਸਕਰਾਫਟ ਪੁਲਾੜ ਯਾਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੱਦ ਦੀ ਇੱਕ ਲਿਮਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।ਜੇਕਰ ਯਾਤਰੀ ਬਹੁਤ ਲੰਬਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਦਿੱਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪੁਲਾੜ ਯਾਤਰੀ ਜਦੋਂ ਸਪੇਸ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਉਦੋਂ ਹੀ ਉਸਦਾ ਕੱਦ ਵੱਧਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਉਹ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਵਾਪਿਸ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸਦਾ ਕਦ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਯੂਕੇ ਸਪੇਸ ਏਜੰਸੀ ਦੇ ਲਿੱਬੀ ਜੈਕਸਨ ਨੇ ਬੀਬੀਸੀ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ''9 ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ ਕੱਦ ਵੱਧਣਾ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਸੰਭਵ ਹੈ। ਹਰ ਮਨੁੱਖੀ ਸਰੀਰ ਵੱਖਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ''ਜਦੋਂ ਤੁਹਾਡੀ ਰੀੜ ਦੀ ਹੱਡੀ 'ਚ ਖਿਚਾਅ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਸਪੇਸ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਡਾ ਕੱਦ ਵੱਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਪਰ 2 ਤੋਂ 5 ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ ਤੱਕ।'' ''ਹਰ ਕੋਈ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਵੱਧਦਾ ਹੈ।'' (ਬੀਬੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਲ FACEBOOK, INSTAGRAM, TWITTERਅਤੇ YouTube 'ਤੇ ਜੁੜੋ।)


موقع "آنسيستري.كوم" يقول إنه يساعد الناس على معرفة اكتشافات صادمة وكانت كيلي روليت قد أرسلت عينة الحمض النووي إلى موقع "جينيالوجي ويب سايت آنسيستري.كوم" الخاص بالتعرف على الأنساب، وفوجئت عند تسلم النتائج بأنه ليس بينها وبين أبيها تماثل. وظنت كيلي، البالغة 36 عاما، أن هناك خطأ في الاختبار، لكنها اكتشفت أن من يماثلها فعلا هو الطبيب الذي ولّد أمها. وكان والداها قد استشارا طبيب التخصيب الذي يعمل في عيادة "إيداهو"، خلال محاولاتهما الإنجاب. وتتهم الدعوى التي رفعتها السيدة طبيب النساء والتوليد المتقاعد حاليا، جيرالد مورتيمر، بالاحتيال، والاعتداء، والإهمال الطبي، والتسبب في الاضطراب العاطفي، وانتهاك عقد عمله. وطبقا للدعوى، ما كانت كيلي ستعرف أبدا بأن والديها كانا يعانيان من مشكلات لإنجابها، حتى واجهتهما - وهما الآن مطلقان - بنتائج اختبار الحمض النووي. وكان والدا كيلي، سالي وهاورد فولر، في الثمانينيات متزوجين ويعيشان في منطقة "إيداهو فول". ونظرا لانخفاض نسبة الحيوانات المنوية لدى والدها، وحالة رحم الأم، اختير الوالدان لإجراء عملية تخصيب صناعية يتم فيها استخدام حيوانات منوية من كل من الزوج ومتبرع آخر. وأكد الوالدان للدكتور مورتيمر رغبتهما في أن يكون المتبرع طالبا جامعيا، أطول من متر و80 سم، وذا شعر بني، وعينين زرقاوين. ولكن على مدى ثلاثة أشهر استخدم طبيب التخصيب - بحسب ما تقوله وثائق المحكمة - حيواناته المنوية، بدلا من المتبرع. ويقول الوالدان إنهما لو عرفا أن الطبيب سيستخدم حيوناته المنوية، لما وافقا على إجراء العملية. وحينما أبلغ الوالدان الطبيب - الذي ولّد الأم، ورعى الطفلة بعد ولادتها - بأنهما سيتركان ولاية واشنطن، إلى مكان آخر أجهش بالبكاء، بحسب ما تقوله الدعوى. وتضيف أوراق الدعوى أن "دكتور مورتيمر عرف أن كيلي هي ابنته البيولوجية، لكنه لم يكشف عن ذلك للأم أو الأب". واتصلت كيلي في العام الماضي بأمها لتقول لها إنها تعتقد أن نتائج موقع الأنساب الذي لجأت إليه غير دقيقة. وعندما أبلغت الابنة أمها باسم الشخص المذكور في النتائج على أنه أبوها زلزلها الخبر. ثم اتصلت الأم بزوجها السابق لتبلغه بالخبر، لكنهما قررا عدم الكشف عن شكوكهما. وتقول أوراق الدعوى إن الزوجة والزوج "كافحا طويلا للتعايش مع صدمتهما، ولم يقدّرا مدى الصدمة التي ستعاني منها ابنتهما عندما تكتشف الحقيقة". ولكن حينما عثرت كيلي في وقت لاحق على نسخة من شهادة ميلادها، مذكور فيها اسم دكتور مورتيمر وتوقيعه، اتصلت بوالديها وهي مضطربة لمعرفة صلته بالأمر. وقال محامي السيدة الأمريكية لوسائل الإعلام في بيان إن الأسرة قررت الكشف عن القصة للناس "من أجل تحميل الأطراف المسؤولة للمسؤولية، بعد ما سببته من تدمير، وانتهاكها للثقة. وتدعو الأسرة الناس إلى احترام خصوصيتها، خلال فترة تعافيها من هذه الصدمة". وقالت متحدثة باسم موقع "آنسيستري. كوم" لصحيفة واشنطن بوست إن اختبار الحمض النووي "يساعد الناس في معرفة اكتشافات جديدة وقوية بشأن تاريخهم الأسري، وهويتهم". وكان طبيب تخصيب في ولاية إنديانا قد أقر بالذنب في حالة سابقة مماثلة، اتهم فيها باستخدام حيامنه في عدد من مرضاه. وأظهرت اختبارات التحقق من الأبوة أنه - على ما يحتمل - هو الأب البيولوجي لطفلين على الأقل من أطفال مرضاه، بحسب ما ذكرته سجلات المحكمة.

ਕੇਲੀ ਰੋਲੇਟ ਨੇ ਆਪਣੇ ਡੀਐਨਏ ਦਾ ਨਮੂਨਾ ਐਨਸੇਸਟਰੀ ਡਾਟ ਕਾਮ ਨਾਮ ਦੀ ਇੱਕ ਵੈਬਸਾਈਟ ਨੂੰ ਭੇਜਿਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹੈਰਾਨੀ ਹੋਈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਡੀਐਨਏ ਦਾ ਨਮੂਨਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਨਮੂਨੇ ਨਾਲ ਮੈਚ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ। ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ: 36 ਸਾਲਾ ਕੇਲੀ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਗੜਬੜੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਡੀਐਨਏ ਟੈਸਟ ਵਿੱਚ ਹੈ ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਡੀਐਨਏ ਉਸ ਡਾਕਟਰ ਨਾਲ ਮੈਚ ਹੋਇਆ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਾਂ ਦੀ ਡਲਿਵਰੀ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਕੇਲੀ ਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਨੇ ਗਰਭ ਧਾਰਨ ਲਈ ਇਡਾਹੋ ਦੇ ਫਰਟਿਲਟੀ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਮਦਦ ਲਈ ਸੀ। ਕੇਲੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮੁਕੱਦਮੇ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਇਸਤਰੀ ਰੋਗ ਮਾਹਰ ਗੇਰਾਲਡ ਮੌਰਟੀਮਰ 'ਤੇ ਧੋਖਾਧੜੀ, ਇਲਾਜ ਵਿੱਚ ਲਾਪਰਵਾਹੀ, ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਕੰਮ ਕਰਨ, ਮਾਨਸਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨ ਕਰਨ ਅਤੇ ਦੋ ਪੱਖਾਂ ਵਿਚਾਲੇ ਹੋਏ ਸਮਝੌਤੇ ਦੇ ਉਲੰਘਣ ਦਾ ਇਲਜ਼ਾਮ ਲਗਾਇਆ ਹੈ। ਕਿਵੇਂ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ? ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਡਾਕਟਰ ਨੇ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨੇ ਤੱਕ ਆਪਣੇ ਸਪਰਮ(ਸ਼ਕਰਾਣੂ) ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਪਾਏ। ਏਸ਼ਬੀ ਅਤੇ ਫਾਊਲਰ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੁੰਦੀ ਕਿ ਡਾਕਟਰ ਆਪਣੇ ਸਪਰਮ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ ਤਾਂ ਉਹ ਇਸ ਲਈ ਕਦੇ ਰਾਜ਼ੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਡਾਕਟਰ ਮੌਰਟੀਮਰ ਨੇ ਹੀ ਬੱਚੇ ਦਾ ਜਨਮ ਕਰਵਾਇਆ ਅਤੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ ਉਸਦਾ ਧਿਆਨ ਰੱਖਿਆ। ਜਦੋਂ ਏਸ਼ਬੀ ਅਤੇ ਫਾਊਲਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ ਤਾਂ ''ਉਹ ਰੋਣ ਲੱਗ ਪਏ'' ਸੀ। ਕੇਲੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਇਲਜ਼ਾਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਗਰਭ ਧਾਰਨ ਵਿੱਚ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਸ ਬਾਰੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਦੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਡੀਐਨਏ ਰਿਪੋਰਟ ਬਾਰੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ: ਕੇਲੀ ਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ, ਸੈਲੀ ਏਸ਼ਬੀ ਅਤੇ ਹਾਵਰਡ ਫਾਊਲਰ ਦਾ ਵਿਆਹ 1980 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੌਰਾਨ ਉਹ ਵਾਇਓਮਿੰਗ ਸਰਹੱਦ ਦੇ ਕੋਲ ਇਡਾਹੋ ਫੌਲਸ ਦੇ ਨੇੜੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸੀ। ਫਿਲਹਾਲ ਦੋਵਾਂ ਦਾ ਤਲਾਕ ਹੋ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ। ਡਾਕਟਰ ਨੇ ਅਜਿਹਾ ਕਿਉਂ ਕੀਤਾ? ਕੇਲੀ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਸਪਰਮ ਕਾਊਂਟ ਘੱਟ ਸੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਾਂ ਵੀ ਗਰਭ ਬੱਚੇਦਾਨੀ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨਾਲ ਜੂਝ ਰਹੀ ਸੀ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਦੋਵਾਂ ਨੇ ਮਸਨੂਈ (ਆਰਟੀਫੀਸ਼ਅਲ) ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਗਰਭ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਲਿਆ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮੈਡੀਕਲ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੇ ਤਹਿਤ ਹਾਵਰਡ ਫਾਊਲਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਪਰਮ ਡੋਨਰ ਦੇ ਸਪਰਮ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਏਸ਼ਬੀ ਦਾ ਗਰਭ ਧਾਰਨ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾਣਾ ਸੀ। ਏਸ਼ਬੀ ਅਤੇ ਫਾਊਲਰ ਨੇ ਡਾਕਟਰ ਗੇਰਾਲਡ ਮੌਰਟੀਮਰ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਡੋਨਰ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਕਾਲਜ ਸਟੂਡੈਂਟ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਜਿਹੜਾ 6 ਫੁੱਟ ਦਾ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਉਸਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨੀਲੀਆਂ ਹੋਣ ਅਤੇ ਵਾਲ ਭੂਰੇ ਰੰਗ ਦੇ ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ''ਡਾਕਟਰ ਮੌਰਟੀਮਰ ਨੂੰ ਪਤਾ ਸੀ ਕਿ ਕੇਲੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕੁੜੀ ਹੈ ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਹ ਗੱਲ ਏਸ਼ਬੀ ਅਤੇ ਫਾਊਲਰ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦੱਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਧੋਖਾ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਜਾਣਬੁਝ ਕੇ ਇਹ ਗੱਲ ਲੁਕਾਈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗਰਭਧਾਰਨ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਸਪਰਮ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਹੈ।'' ਬੀਤੇ ਸਾਲ ਕੇਲੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਐਨਸੇਸਟਰੀ ਡਾਟ ਕਾਮ ਨੂੰ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਡੀਐਨਏ ਟੈਸਟ ਗ਼ਲਤ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ ''ਝਟਕਾ ਲੱਗਿਆ'' ਕਿ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਜਿਹੜਾ ਨਾਮ ਹੈ ਉਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੋਰ ਨਾਮ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਏਸ਼ਬੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਬਕਾ ਪਿਤਾ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਦੋਵਾਂ ਨੇ ਫ਼ੈਸਲਾ ਲਿਆ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣਾ ਸ਼ੱਕ ਜ਼ਾਹਰ ਨਹੀਂ ਕਰਨਗੇ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਪਹਿਲੂ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ ਮੁਤਾਬਕ,''ਏਸ਼ਬੀ ਅਤੇ ਫਾਊਲਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਗੁੱਸੇ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨ ਰਹੇ ਕਿ ਇਸ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਣ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਦੁੱਖ਼ ਹੋਵੇਗਾ।'' ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਕੇਲੀ ਨੇ ਆਪਣਾ ਜਨਮ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ ਦੇਖਿਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਡਾਕਟਰ ਮੌਰਟੀਮਰ ਦਾ ਨਾਮ ਅਤੇ ਦਸਤਖ਼ਤ ਸਨ। ਉਹ ਇਸ ਗੱਲ ਤੋਂ ਡਰ ਗਈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕੀਤਾ। ਸੰਕੇਤਿਕ ਤਸਵੀਰ ਕੇਲੀ ਦੇ ਵਕੀਲ ਨੇ ਸਥਾਨਕ ਮੀਡੀਆ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਿਆਨ ਜਾਰੀ ਕਰਕੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਪਰਿਵਾਰ ਨੇ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ''ਉਹ ਆਪਣੀ ਕਹਾਣੀ ਜਨਤਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦੱਸਣਗੇ ਤਾਂ ਕਿ ਭਰੋਸਾ ਤੋੜਨ ਲਈ ਦੋਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਦਾਰੀਆਂ ਤੈਅ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾ ਸਕਣ। ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਦਿਲਸਪੀ ਜ਼ਰੂਰ ਹੋਵੇਗੀ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਿੱਜਤਾ ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਇਸ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਹਾਲਾਤ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲਣ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਾਥ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ।'' ਐਨਸੇਸਟਰੀ ਡਾਟ ਕਾਮ ਵੈਬਸਾਈਟ ਦੇ ਬੁਲਾਰੇ ਨੇ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਪੋਸਟ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ,''ਡੀਐਨਏ ਟੈਸਟ ਰਾਹੀਂ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਵੰਸ਼ ਬਾਰੇ ਵੱਧ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹਾਸਲ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਅਸੀਂ ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਸਹੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇਣ ਦੀ ਪੂਰੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਪਰ ਜਿਵੇਂ ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਕਿ ਕਦੇ ਕਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਅਣਪਛਾਤੇ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਬਾਰੇ ਪਤਾ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।'' ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ: ਬੀਤੇ ਸਾਲ ਅਜਿਹਾ ਹੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਮਾਮਲਾ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ ਸੀ ਕਿ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਇੰਡੀਆਨਾ ਦੇ ਇੱਕ ਫਰਟਿਲਟੀ ਡਾਕਟਰ ਤੇ ਇਲਜ਼ਾਮ ਲੱਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਦਾ ਗਰਭ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਲਈ ਆਪਣੇ ਸਪਰਮ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਕੋਰਟ ਰਿਕਾਰਡਜ਼ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਰਵਾਏ ਗਏ ਪੈਟਰਨਿਟੀ ਟੈਸਟ ਤੋਂ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮਿਲੀ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਨੇੜੇ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਘੱਟੋ ਘੱਟ ਦੋ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਹਨ। ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਹ ਵੀਡੀਓ ਵੀ ਪਸੰਦ ਆਉਣਗੇ (ਬੀਬੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਲ FACEBOOK, INSTAGRAM, TWITTERਅਤੇ YouTube 'ਤੇ ਜੁੜੋ।)


لحظة خروج أول عامل من المنجم وأظهرت لقطات تلفزيونية بثتها وسائل إعلام محلية صباح الأحد، خروج أول عامل من تحت الأرض. وكان العامل معصوب العينين لحماية عينيه من الضوء، حيث ظل لأيام في الظلام داخل المنجم، وهتف عمال الإنقاذ بسعادة لنجاحهم في تحرير العالقين. وبدأت محنة العمال في 10 يناير/كانون الثاني إثر انفجار أدى إلى انهيار مدخل منجم ذهب هوشان في مقاطعة شاندونغ. وأدى الانفجار، الذي لا يعرف سببه حتى الآن، إلى حصار 22 من عمال المنجم على عمق مئات الأمتار تحت الأرض. مواضيع قد تهمك نهاية وتشير المعلومات إلى وفاة شخص واحد على الأقل، وما زال مصير 10 عمال آخرين مجهولا. وخرج أول عامل في الساعات الأولى من صباح الأحد، وخضع لإسعافات أولية ثم نُقل إلى المستشفى لتلقي العلاج. وبحسب الأطباء، فإنه يعاني من "ضعف شديد". وبعد حوالي ساعة، تمكنت فرق الإنقاذ من إخراج 10 عمال آخرين. وأفادت شبكة سي سي تي في الصينية بإصابة أحد العمال. وشوهد معظم العمال يسيرون بصورة جيدة بعد إخراجهم برفقة فرق الانقاذ، قبل نقلهم إلى المستشفى. وشهدت جهود الإنقاذ نشاطا مكثفا خلال الفترة الأخيرة، حيث كان من المتوقع أن يستغرق حفر نفق للوصول إلى عمال المناجم المحاصرين عدة أسابيع. وكان هناك تواصل مستمر بين فرق الإنقاذ و10 من العمال العالقين الذين حصلوا على طعام وأدوية قبل أيام. وأخبروا فرق الإنقاذ أنهم تواصلوا مع عامل آخر محاصر على مسافة 100 متر أسفلهم. ولم تتمكن السلطات من تحديد مكان 10 عمال آخرين ما زالوا في عداد المفقودين. ما الذي حدث؟ فرق الإنقاذ أرسلت طعاما وأدوية لمجموعة من المحاصرين تحت الأرض لحقت أضرار بالغة بمدخل المنجم وانقطع الاتصال بسبب انفجار غير معروف الأسباب. ولمدة أسبوع، لم يكن هناك أي مؤشرات على وجود أحياء تحت الأرض، لكن المفاجأة حدثت يوم الأحد الماضي، عندما شعر رجال الإنقاذ بشخص يسحب أحد الحبال التي كانوا ينزلونها في ممرات صغيرة مظلمة تماما. وبعد ذلك حصل رجال الإنقاذ على رسالة ورقية ربطها العمال في أحد الحبال، وأخبروهم أنهم مجموعة مكونة من 12 عاملا داخل المنجم، 11 منهم في مكان واحد -وهناك شخص وحيد في مكان ما بالأسفل. وتأكدت يوم الخميس وفاة أحد أفراد المجموعة المكونة من 11 فردا، والذي كان مريضا ودخل في غيبوبة بعد إصابته بجروح في الرأس جراء الانفجار. وشهدت الصين حوادث مماثلة من قبل، حيث لا يلتزم بقواعد الأمان بشكل صارم. ففي ديسمبر/كانون الأول من العام الماضي، توفي 23 من عمال المناجم بعد تسرب أول أكسيد الكربون في منجم للفحم. وفي سبتمبر/أيلول الماضي، لقي 16 عاملا مصرعهم في منجم آخر على مشارف تشونغتشينغ، بسبب أول أكسيد الكربون أيضا. وفي ديسمبر/كانون الأول 2019، أدى انفجار في منجم فحم في مقاطعة قويتشو جنوب غربي الصين إلى مقتل 14 شخصا على الأقل.

10 ਜਨਵਰੀ ਨੂੰ ਸ਼ੈਂਡੋਂਗ ਪ੍ਰਾਂਤ ਵਿੱਚ ਹੁਸ਼ਨ ਗੋਲਡ ਮਾਈਨ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੁੰਦੀ ਸੁਰੰਗ ਇੱਕ ਧਮਾਕੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਢਹਿ ਗਈ ਸੀ ਟੀਵੀ ਫੁਟੇਜ ਵਿਚ ਪਹਿਲੇ ਮਾਈਨਰ ਨੂੰ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ, ਰੋਸ਼ਨੀ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਬੰਨ੍ਹੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਬਾਹਰ ਆਏ ਤਾਂ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਕਰਮਚਾਰੀ ਤਾਲੀਆਂ ਮਾਰ ਕੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਹ ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਸਮੂਹ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਰਾਹਤ ਕਰਮੀਆਂ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕੀਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸਮਾਨ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਦਰਅਸਲ 10 ਜਨਵਰੀ ਨੂੰ ਸ਼ੈਂਡੋਂਗ ਪ੍ਰਾਂਤ ਵਿੱਚ ਹੁਸ਼ਨ ਗੋਲਡ ਮਾਈਨ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੁੰਦੀ ਸੁਰੰਗ ਇੱਕ ਧਮਾਕੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਢਹਿ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਧਮਾਕੇ ਵਿੱਚ ਕੁਲ 22 ਮਾਈਨਰ ਫਸ ਗਏ ਸਨ, ਜਿਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਅਜੇ ਸਾਫ਼ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ ਇਸ ਹਾਦਸੇ ਵਿੱਚ ਘੱਟੋ ਘੱਟ ਇਕ ਮਜ਼ਦੂਰ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਅਜੇ ਵੀ ਸਪੱਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਬਾਕੀ 10 ਧਰਤੀ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਜ਼ਿੰਦਾ ਹਨ ਜਾਂ ਨਹੀਂ। ਪਹਿਲੇ ਮਾਈਨਰ ਨੂੰ ਐਤਵਾਰ ਸਵੇਰੇ ਬਾਹਰ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਬੰਨ੍ਹੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਤੁਰੰਤ ਉਸ ਨੂੰ ਇਲਾਜ ਲਈ ਹਸਪਤਾਲ ਲਿਜਾਇਆ ਗਿਆ, ਜਿਸਦੀ ਹਾਲਤ "ਬੇਹੱਦ ਕਮਜ਼ੋਰ" ਦੱਸੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਬਚਾਅ ਦੇ ਲਗਭਗ ਇਕ ਘੰਟੇ ਬਾਅਦ, ਅੱਠ ਹੋਰ ਮਾਈਨਰਾਂ ਨੂੰ ਖਾਨ ਦੇ ਵੱਖਰੇ ਭਾਗ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ। ਸੀਸੀਟੀਵੀ 'ਚ ਵਿਖਾਈ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਇਕ ਮਜ਼ਦੂਰ ਜ਼ਖਮੀ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਬਚਾਅ ਦੇ ਯਤਨ ਕਾਫ਼ੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧਾਏ ਗਏ। ਕਿਹਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸੁਰੰਗ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਈ ਮਜ਼ਦੂਰ ਫਸੇ ਹਨ, ਨੂੰ ਖੋਦਨ ਵਿੱਚ ਕਈ ਹਫ਼ਤੇ ਲੱਗ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਜਿਸ ਪਹਿਲੇ ਮਾਈਨਰ ਨੂੰ ਬਚਾਇਆ ਗਿਆ ਉਹ ਉਸ 10 ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਖਾਣਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜ਼ਰੂਰੀ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ। ਸਮੂਹ ਨੇ ਬਚਾਅ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਤੋਂ 100 ਮੀਟਰ ਹੇਠਾਂ ਉਸ ਮਾਈਨਰ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਕੀਤੀ ਸੀ ਜੋ ਇਕੱਲਾ ਫਸਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਪਰ ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਉਸ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਟੁੱਟ ਗਿਆ ਹੈ। ਅਧਿਕਾਰੀ 10 ਹੋਰ ਮਾਈਨਿੰਗ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰੱਥ ਰਹੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਅਜੇ ਤੱਕ ਕੁਝ ਵੀ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਚਲ ਪਾਇਆ ਹੈ। 12ਵੇਂ ਮਜ਼ਦੂਰ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਟੁੱਟ ਗਿਆ ਅਤੇ ਬਾਕੀ 11 ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ 'ਚੋਂ ਇੱਕ ਮਜ਼ਦੂਰ ਸਿਰ 'ਚ ਸੱਟ ਲੱਗਣ ਕਾਰਨ ਕੋਮਾ 'ਚ ਚਲਾ ਗਿਆ ਆਖ਼ਰ ਉਹ ਫਸੇ ਕਿਵੇਂ? ਇੱਕ ਧਮਾਕੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਾਈਨ ਕਾਫ਼ੀ ਢਹਿ-ਢੇਰੀ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਅੰਦਰ ਨਾਲ ਦਾ ਰਸਤਾ ਲਗਭਗ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੰਦ ਹੋ ਗਿਆ। ਇੱਕ ਹਫ਼ਤੇ ਤੱਕ ਉੱਥੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਕੋਈ ਉਮੀਦ ਨਜ਼ਰ ਨਹੀਂ ਆ ਰਹੀ ਸੀ। ਪਿਛਲੇ ਐਤਵਾਰ ਨੂੰ ਬਚਾਅ ਕਰਤਾਵਾਂ ਨੇ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਕਾਫ਼ੀ ਹੇਠਾਂ ਇੱਕ ਰੱਸੀ ਸੁੱਟੀ। ਫਿਰ ਅੰਦਰ ਫਸੇ ਮਾਈਨ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਨੋਟ ਰੱਸੀ ਨਾਲ ਬੰਨ ਕੇ ਭੇਜਿਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਸੀ ਕਿ ਉਹ 11 ਮਜ਼ਦੂਰ ਇੱਕ ਜਗ੍ਹਾ ਫਸੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਮਜ਼ਦੂਰ ਇਕੱਲੇ ਹੀ ਵੱਖਰੀ ਜਗ੍ਹਾ 'ਤੇ ਫਸਿਆ ਹੈ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 12ਵੇਂ ਮਜ਼ਦੂਰ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਟੁੱਟ ਗਿਆ ਅਤੇ ਬਾਕੀ 11 ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ 'ਚੋਂ ਇੱਕ ਮਜ਼ਦੂਰ ਸਿਰ 'ਚ ਸੱਟ ਲੱਗਣ ਕਾਰਨ ਕੋਮਾ 'ਚ ਚਲਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਵੀਰਵਾਰ ਨੂੰ ਮ੍ਰਿਤ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਚੀਨ 'ਚ ਅਜਿਹੇ ਹਾਦਸੇ ਨਵੇਂ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਪਿਛਲੀ ਦਸੰਬਰ 'ਚ ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਹਾਦਸੇ ਦੌਰਾਨ 23 ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੀ ਜਾਨ ਚਲੀ ਗਈ ਸੀ। ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਸਤੰਬਰ ਮਹੀਨੇ 16 ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੀ ਜਾਨ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਦਸੰਬਰ 2019 'ਚ 14 ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ ਜਿਸ ਪਹਿਲੇ ਮਾਈਨਰ ਨੂੰ ਬਚਾਇਆ ਗਿਆ ਉਹ ਉਸ 10 ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਖਾਣਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜ਼ਰੂਰੀ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ ਖਾਨ ਮਜ਼ਦੂਰ ਇਨ੍ਹੇਂ ਦਿਨ ਕਿਵੇਂ ਕੱਢ ਸਕੇ? ਖਾਨ ਮਜ਼ਦੂਰ ਕਰੀਬ 600 ਮੀਟਰ ਹੇਠਾਂ ਫਸ ਗਏ ਸਨ ਪਰ ਉਹ ਬਚਾਅ ਕਰਮੀਆਂ ਨਾਲ ਲਗਾਤਾਰ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਰਮਿਆਨ ਗੱਲਬਾਤ ਜਾਰੀ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਭੋਜਨ ਅਤੇ ਦਵਾਈਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਈਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦਲੀਆ ਅਤੇ ਤਰਲ ਪੋਸ਼ਕ ਭੋਜਨ ਵੀ ਭੇਜਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ: ਇਹ ਵੀਡੀਓ ਵੀ ਦੇਖੋ: (ਬੀਬੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਲ FACEBOOK, INSTAGRAM, TWITTERਅਤੇ YouTube 'ਤੇ ਜੁੜੋ।)


يستعين اختبار "فيلودا" الجديد بتقنية تحرير الجينات لاكتشاف الإصابة بالفيروس يعتمد الاختبار، الذي أطلق عليه اسم "فيلودا"، وهو اسم محقق شهير في مجموعة قصص هندية، على تقنية تحرير الجينات الوراثية المعروفة باسم "كريسبر"، ويقدّر العلماء ظهور نتائج الاختبار في غضون أقل من ساعة بتكلفة 500 روبية (أي حوالي 6.75 من الدولارات). وترعى شركة "تاتا" الهندية الرائدة اختبار "فيلودا"، الذي قد يكون أول اختبار ورقي في العالم لاكتشاف الإصابة بكوفيد-19 يُطرح في الأسواق. وقال الأستاذ الجامعي كيه فيجاي راغافان، المستشار العلمي البارز للحكومة الهندية، لبي بي سي: "هذا اختبار بسيط ودقيق وموثوق وقابل للتطوير ورخيص الثمن". واستطاع باحثون في معهد علم الجينوم والبيولوجيا التكاملية "سي إس آي آر" ومقره دلهي، الذي طور اختبار "فيلودا"، تجربة الاختبار على عينات شملت نحو ألفي مريض، بما في ذلك أشخاص ثبتت إصابتهم بالفعل بفيروس كورونا. مواضيع قد تهمك نهاية وخلص الباحثون إلى أن الاختبار الجديد أظهر نسبة حساسية بلغت 96 في المئة، ودقة بنسبة 98 في المئة. وتعتمد دقة الاختبار على هاتين النسبتين، إذ يستطيع الاختبار شديد الحساسية أن يكتشف كل مصاب بالمرض تقريبا، كما يستبعد الاختبار، الذي يتميز بدرجة عالية من الدقة، بطريقة صحيحة كل شخص غير مصاب بالمرض. فالنسبة الأولى تضمن عدم وجود الكثير من النتائج السلبية الخطأ، بينما تضمن النسبة الثانية عدم وجود الكثير من النتائج الإيجابية المضللة. وأجازت هيئة تنظيم الأدوية في الهند الاختبار للاستخدام التجاري. وتعد الهند ثاني أكبر دول العالم من حيث عدد حالات الإصابة بكوفيد-19، إذ سجلت البلاد حتى الآن إصابة ما يزيد على ستة ملايين شخص ووفاة 100 ألف شخص. وتختبر الهند حاليا، مقارنة ببدايتها البطيئة، مليون عينة يوميا في أكثر من 1200 مختبر في جميع أنحاء البلاد. وتستعين البلاد باختبارين: الأول هو اختبار مسحة "بي سي آر"، والذي يستخدم المواد الكيميائية لتكبير الجين الحامل للفيروس في المختبر. والثاني هو اختبار الأجسام المضادة السريع، والذي يعمل عن طريق الكشف عن بقايا الفيروس في العينة. ويعد اختبار "بي سي آر" من الاختبارات الموثوق بها بشكل عام، وتصل تكلفته إلى 2400 روبية، لكنه يحتوي على معدلات إيجابية مضللة منخفضة، فضلا عن معدلات سلبية مضللة منخفضة. وتعد اختبارات الأجسام المضادة أرخص ثمنا، وأكثر دقة في الكشف عن حالات الإصابة الإيجابية، لكنها تظهر نتائج سلبية خاطئة أكثر من اختبار "بي سي آر". ويقول أنانت بهان، الباحث في الصحة العالمية والسياسة الصحية، إن توسيع نطاق الاختبارات في الهند لا يعني سهولة توافرها حتى الآن. لا تسمح الهند حتى الآن بإجراء اختبار الكشف عن فيروس كورونا عن طريق اللعاب ويضيف بهان لبي بي سي: "لا تزال توجد قوائم انتظار طويلة في ظل عدم توفر اختبارات. ونحن نجري الكثير من اختبارات الأجسام المضادة السريعة التي تحتوي على مشاكل مع نتائج سلبية مضللة". وثمة اعتقاد بأن اختبار "فيلودا" يمكن أن يحل محل اختبارات الأجسام المضادة لأنه قد يكون أرخص نسبيا وأكثر دقة. ويقول أنوراغ أغاروال، مدير معهد علم الجينوم والبيولوجيا التكاملية، لبي بي سي: "الاختبار الجديد موثوق به، مثل اختبار بي سي آر، كما إنه أسرع، ويمكن إجراؤه في مختبرات أصغر لا تحتوي على أجهزة متطورة". وسوف يكون جمع العينات لاختبار "فيلودا" مشابها لاختبار "بي سي آر"، عن طريق مسحة يتم إدخالها بضع بوصات في الأنف للتحقق من وجود فيروس كورونا في الجزء الخلفي من ممر الأنف، ولا تسمح الهند حتى الآن بإجراء اختبارات كوفيد-19 من عينات اللعاب. ويقوم اختبار "بي سي آر" التقليدي على إرسال العينة إلى مختبر معتمد، حيث يجب أن يمر الاختبار بعدة "دورات" عمل، قبل تشخيص الإصابة بالفيروس. ويستخدم اختبار "فيلودا" الجديد تقنية "كريسبر"، التي تشمل تحرير الجينات الوراثية لاكتشاف الفيروس. ووفقا للباحثين، يعمل تحرير الجينات بطريقة مشابهة لمعالجة الكلمات، مثل استخدام المؤشر لتصحيح خطأ مطبعي عن طريق إزالة الحرف غير الصحيح وإدخال حرف صحيح، وهذه التقنية دقيقة للغاية ويمكنها إزالة وإضافة جينوم واحد. ويستخدم التعديل الجيني بشكل أساسي لمنع العدوى وعلاج أمراض مثل مرض فقر الدم المنجلي. وعند استخدام تقنية "كريسبر" كأداة تشخيصية - مثل اختبار "فيلودا"- تلتصق تلك الأداة بمجموعة من أحرف الجين الذي يحمل بصمة فيروس كورونا، وتبرزه، وتعطي قراءة على قطعة من الورق. ويشير الخطان الأزرقان في ذلك الاختبار إلى نتيجة إيجابية، بينما يشير الخط الأزرق الأحادي إلى أن نتيجة الاختبار سلبية. ويقول ستيفن كيسلر، الباحث في كلية الطب بجامعة هارفارد: "يظل الاختبار موردا محدودا، ويلزم أن نبذل قصارى الجهود لتحسين توافره، لذا فإن اختبار فيلودا خطوة مهمة على هذا الدرب". وتعد الاختبارات التي تقوم على تقنية "كريسبر" جزءا من "موجة ثالثة للاختبارات" بعد اختبارات "بي سي آر" المستهلكة للوقت والمجهود الكبير، وفقا لتوماس تساي، من معهد هارفارد للصحة العالمية. تعد الهند ثاني أكبر دول العالم من حيث عدد حالات الإصابة بفيروس كورونا ويقوم العديد من الشركات والمختبرات البحثية، في الولايات المتحدة والمملكة المتحدة، بتطوير اختبارات شرائط ورقية مماثلة يمكن أن تكون رخيصة الثمن ومنتجة بكميات كبيرة، وكان من أكثرها إثارة للنقاش، الشريط الورقي الذي طورته شركة "شيرلوك بايوساينس"، الذي وافقت إدارة الغذاء والدواء الأمريكية على استخدامه في حالات الطوارئ. ويقال إن الاختبار يكتشف "البصمات الجينية الفريدة لأي تسلسل "دي إن إيه" أو "آر إن إيه" في أي كائن حي أو عامل ممرض. والحمض النووي "دي إن إيه" والحمض النووي الريبي "آر إن إيه" هما جزيئات شقيقة مسؤولة عن تخزين جميع المعلومات الجينية التي تدعم الحياة. ويقول تساي: "سيكون الاختبار الورقي هو الاختبار المثالي والنهائي الذي يمكنك إجراؤه من المنزل. لكن بالطبع، هناك بعض القيود البيولوجية على التقنية، إذ لا يمكننا أن نتوقع من الناس استخراج وتكبير الحمض النووي الريبي من المنزل". وقال ديبوجيوتي تشاكرابورتي، عالم جزيئات وعضو رئيسي في فريق الباحثين الذين طوروا اختبار "فيلودا"، لبي بي سي إنهم يعملون على نموذج أولي لاختبار يمكن من خلاله "استخراج وتكبير الحمض النووي الريبي باستخدام جهاز بي سي آر في المنزل". وأضاف: "نحاول توفير اختبار بسيط، وبأسعار معقولة، يحقق الرعاية، لذا فإن الاختبار واسع النطاق لا يقتصر على توافر الآلات، أو القوى البشرية العاملة". ويقول كيسلر: "لدى الهند فرصة لإظهار قيمة هذا الاختبار، نظرا لتعداد سكانها الكبير، كما يمكن إجراؤه في الوقت المناسب عندما تكون هناك حاجة إليه، وإذا ثبتت فعالية الاختبار، يمكن أن يكون له فوائد في شتى أرجاء العالم." وسيكون اللقاح أمرا بالغ الأهمية للشفاء التام من الوباء، ويضيف كيسلر: "في العالم المثالي الذي أتخيله، سيكون إجراء الاختبار سهلاً مثل تنظيف أسنانك بالفرشاة أو تحضير الخبز المحمص".

ਫੇਲੂਦਾ ਟੈਸਟ ਦੀ ਕੀਮਤ 500 ਰੁਪਏ ਹੋਵੇਗੀ ਬੀਬੀਸੀ ਦੇ ਸੌਤਿਕ ਬਿਸਵਾਸ ਤੇ ਕਰੁਤਿਕਾ ਪਾਠੀ ਨੇ ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਇਸਤੋਂ ਪਰਦਾ ਚੁੱਕਿਆ। ਇਸ ਟੈਸਟ ਦਾ ਨਾਂ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਭਾਰਤੀ ਕਾਲਪਨਿਕ ਜਾਸੂਸ ਦੇ ਨਾਂ 'ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਕ੍ਰਿਸਪ ਨਾਂ ਦੀ ਜੀਨ-ਐਡੀਟਿੰਗ ਤਕਨਾਲੋਜੀ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ। ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਹੈ ਕਿ ਕਿੱਟ, ਜਿਸ ਨੂੰ ‘ਫੇਲੂਦਾ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨਾਲ ਇੱਕ ਘੰਟੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਨਤੀਦੇ ਦੇ ਦੇਵੇਗੀ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਕੀਮਤ 500 ਰੁਪਏ ਹੋਵੇਗੀ। ਫੇਲੂਦਾ ਨੂੰ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਮੂਹ ਟਾਟਾ ਵੱਲੋਂ ਬਣਾਇਆ ਜਾਵੇਗਾ ਅਤੇ ਇਹ ਦੁਨੀਆਂ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਉਪਲੱਬਧ ਕਾਗਜ਼ ਆਧਾਰਿਤ ਕੋਵਿਡ-19 ਟੈਸਟ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ: ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਿਗਿਆਨਕ ਸਲਾਹਕਾਰ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਵਿਜੇ ਰਾਘਵਨ ਨੇ ਬੀਬੀਸੀ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ, ''ਇਹ ਇੱਕ ਸਰਲ, ਸਟੀਕ, ਭਰੋਸੇਯੋਗ, ਮਾਪਯੋਗ ਅਤੇ ਕਫਾਇਤੀ ਟੈਸਟ ਹੈ।'' ਦਿੱਲੀ ਸਥਿਤੀ ਸੀਐੱਸਆਈਆਰ-ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ ਜੀਨੋਮਿਕਸ ਐਂਡ ਇੰਟੀਗ੍ਰੇਟਿਵ ਬਾਇਓਲੋਜੀ (ਆਈਜੀਆਈਬੀ) ਦੇ ਖੋਜਕਰਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਜਿੱਥੇ ਫੇਲੂਦਾ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਨਾਲ ਹੀ ਨਿੱਜੀ ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾਵਾਂ ਨੇ ਲਗਭਗ 2,000 ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਦੇ ਨਮੂਨਿਆਂ ਦਾ ਟੈਸਟ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਲਈ ਪੌਜ਼ੇਟਿਵ ਟੈਸਟ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ 100,000 ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਲੋਕ ਹੁਣ ਤੱਕ ਇਸ ਬਿਮਾਰੀ ਨਾਲ ਮਰ ਚੁੱਕੇ ਹਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਨਵੇਂ ਟੈਸਟ ਵਿੱਚ 96 ਫੀਸਦੀ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲਤਾ ਅਤੇ 98 ਫੀਸਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਸੀ। ਇੱਕ ਟੈਸਟ ਦੀ ਸਟੀਕਤਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋ ਅਨੁਪਾਤਾਂ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਟੈਸਟ ਜੋ ਉੱਚ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਹੈ, ਲਗਭਗ ਪਤਾ ਲੱਗੇਗਾ ਕਿ ਬਿਮਾਰੀ ਕਿਸ ਨੂੰ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਟੈਸਟ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਲਗਭਗ ਹਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਰੋਗ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਪਹਿਲਾ ਇਹ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਗਲਤ ਨੈਗੇਟਿਵ ਰਿਜਲਟ ਨਾ ਹੋਣ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਗਲਤ ਪੌਜ਼ੀਟਿਵ ਨਾ ਹੋਣ। ਭਾਰਤ ਦੇ ਡਰੱਗ ਰੈਗੂਲੇਟਰ ਨੇ ਵਪਾਰਕ ਉਪਯੋਗ ਲਈ ਟੈਸਟ ਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਕੋਰੋਨਾ ਦੇ 60 ਲੱਖ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਕੋਵਿਡ-19 ਦੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਨਾਲ ਦੂਜੇ ਨੰਬਰ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਦੇਸ਼ ਹੈ। ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ 100,000 ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਲੋਕ ਹੁਣ ਤੱਕ ਇਸ ਬਿਮਾਰੀ ਨਾਲ ਮਰ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਹੌਲੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਦੇ ਬਾਅਦ ਭਾਰਤ ਹੁਣ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ 1200 ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਲੱਖ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਨਮੂਨਿਆਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਦੋ ਟੈਸਟਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪਹਿਲਾ ਟਾਈਮ-ਟੈਸਟਡ, ਗੋਲਡ ਸਟੈਂਡਰਡ ਪੋਲੀਮੇਰੇਜ਼ ਚੇਨ ਰਿਐਕਸ਼ਨ ਜਾਂ ਪੀਸੀਆਰ ਸਵੈਬ ਟੈਸਟ ਹੈ ਜੋ ਲੈਬ ਵਿੱਚ ਵਾਇਰਸ ਦੀ ਵੰਸ਼ਿਕ ਸਮੱਗਰੀ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਰਸਾਇਣਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਦੂਜਾ ਸਪੀਡੀ ਐਂਟੀਜਨ ਟੈਸਟ ਹੈ ਜੋ ਇੱਕ ਨਮੂਨੇ ਵਿੱਚ ਵਾਇਰਸ ਦੇ ਟੁਕੜਿਆਂ ਦਾ ਪਤਾ ਲਾ ਕੇ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇੰਸਚੀਟਿਊਟ ਆਫ ਜਿਨੋਮਿਕਸ ਐਂਡ ਇੰਟੀਗ੍ਰੇਟਿਵ ਦੀ ਟੀਮ ਪੀਸੀਆਰ ਟੈਸਟ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਕੀਮਤ 2,400 ਰੁਪਏ ਤੱਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਗਲਤ ਨੈਗੇਟਿਵ ਅਤੇ ਗਲਤ ਪਾਜ਼ੇਟਿਵ ਦੱਸਣ ਦੀ ਦਰ ਘੱਟ ਹੈ। ਐਂਟੀਜਨ ਟੈਸਟ ਸਸਤੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਪੌਜ਼ੀਟਿਵ ਲਾਗ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਉਣ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਟੀਕ ਹਨ, ਪਰ ਪੀਸੀਆਰ ਟੈਸਟ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾ ਗਲਤ ਨੈਗੇਟਿਵ ਰਿਪੋਰਟ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਆਲਮੀ ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਸਿਹਤ ਨੀਤੀ ਦੇ ਇੱਕ ਖੋਜਕਰਤਾ ਡਾ. ਅਨੰਤ ਭਾਨ ਅਨੁਸਾਰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਟੈਸਟ ਵਧਾਉਣਾ ਅਜੇ ਸੌਖਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਡਾ. ਭਾਨ ਨੇ ਬੀਬੀਸੀ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ, ''ਅਜੇ ਤੱਕ ਵੀ ਲੰਬਾ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਸਮਾਂ ਅਤੇ ਕਿੱਟ ਦੀ ਅਣਉਪਲੱਬਧਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਐਂਟੀਜਨ ਟੈਸਟ ਕਰ ਰਹੇ ਹਾਂ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਗਲਤ ਨੈਗੇਟਿਵ ਰਿਪੋਰਟ ਦੇਣ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਹਨ।'' ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਫੇਲੂਦਾ ਟੈਸਟ ਆਮਤੌਰ 'ਤੇ : ਐਂਟੀਜਨ ਟੈਸਟਾਂ ਨੂੰ ਬਦਲ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਰੂਪ ਨਾਲ ਸਸਤਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਟੀਕ ਵੀ। ਆਈਜੀਆਈਬੀ ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਡਾ. ਅਨੁਰਾਗ ਅਗਰਵਾਲ ਨੇ ਬੀਬੀਸੀ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ, ''ਨਵੇਂ ਟੈਸਟ ਵਿੱਚ ਪੀਸੀਆਰ ਟੈਸਟ ਵਰਗੀ ਭਰੋਸੇਯੋਗਤਾ ਹੈ, ਇਸਨੂੰ ਜਲਦੀ ਅਤੇ ਛੋਟੀ ਲੈਬ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਤਿ ਆਧੁਨਿਕ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਨਹੀਂ ਹਨ।'' ਫੇਲੂਦਾ ਟੈਸਟ ਲਈ ਨਮੂਨੇ ਇਕੱਤਰ ਕਰਨੇ ਪੀਸੀਆਰ ਟੈਸਟ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੋਣਗੇ-ਨੱਕ ਮਾਰਗ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਕੋਰੋਨਾ ਵਾਇਰਸ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਨ ਲਈ ਨੱਕ ਸਵੈਬ ਪਾਈ ਜਾਵੇਗੀ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਅਜੇ ਵੀ ਲਾਰ ਤੋਂ ਕੋਵਿਡ-19 ਟੈਸਟ ਕਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਰਵਾਇਤੀ ਪੀਸੀਆਰ ਟੈਸਟ ਵਿੱਚ ਨਮੂਨੇ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਲੈਬ ਵਿੱਚ ਭੇਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਉਚਿਤ ਵਾਇਰਸ ਬਰਾਮਦ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਕਈ 'ਚੱਕਰਾਂ' ਤੋਂ ਗੁਜ਼ਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਨਵਾਂ ਫੇਲੂਦਾ ਟੈਸਟ 'ਕ੍ਰਿਸਪਰ' ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਾ ਹੈ-ਕ੍ਰਿਸਪਰ 'ਕਲੱਸਟਰਡ ਰੈਗੂਲਰਲੀ ਸ਼ਾਰਟ ਪਲਿੰਡਰੋਮਿਕ ਰਿਪੀਟਸ' ਦਾ ਛੋਟਾ ਰੂਪ ਹੈ-ਜਾਂ ਵਾਇਰਸ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਜੀਨ-ਐਡੀਟਿੰਗ ਟੈਕਨੋਲੋਜੀ ਦਾ ਉਪਯੋਗ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਖੋਜਕਰਤਾਵਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਜੀਨ ਐਡੀਟਿੰਗ ਇੱਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਵਰਡ ਪ੍ਰੋਸੈਸਿੰਗ ਦੇ ਸਮਾਨ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ-ਇਹ ਗਲਤ ਟਾਈਪ ਨੂੰ ਹਟਾ ਕੇ ਅਤੇ ਸਹੀ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਕੇ ਟਾਈਪ ਨੂੰ ਸਹੀ ਕਰਨ ਲਈ ਕਰਸਰ ਦਾ ਉਪਯੋਗ ਕਰਨ ਵਰਗਾ ਹੀ ਹੈ। ਇਹ ਤਕਨੀਕ ਇੰਨੀ ਸਟੀਕ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਇੱਕ ਜੀਨੋਮ ਲੈਟਰ ਨੂੰ ਹਟਾ ਜਾਂ ਜੋੜ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਜੀਨ ਐਡੀਟਿੰਗ ਦਾ ਉਪਯੋਗ ਮੁੱਖ ਰੂਪ ਨਾਲ ਲਾਗ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਅਤੇ ਸਿਕਲ ਸੈੱਲ ਰੋਗ ਵਰਗੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦੇ ਇਲਾਜ ਲਈ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਮਰੀਕਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕੋਰੋਨਾ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੇਸ ਹਨ ਜਦੋਂ ਫੇਲੂਦਾ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇੱਕ ਨਿਦਾਨਕ ਉਪਕਰਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਪਯੋਗ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਕ੍ਰਿਸਪ ਤਕਨੀਕ ਨੋਵਲ ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਦੇ ਸਿਗਨੇਚਰ ਨੂੰ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਜੀਨ ਦੇ ਅੱਖਰਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਸੈੱਟ 'ਤੇ ਉੱਭਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇਸਨੂੰ ਉਭਾਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਾਗਜ਼ ਦੇ ਇੱਕ ਟੁਕੜੇ 'ਤੇ ਇਸਦਾ ਰੀਡ ਆਊਟ (ਵਿਜ਼ੂਅਲ ਰਿਕਾਰਡ) ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੋ ਨੀਲੀਆਂ ਰੇਖਾਵਾਂ ਪਾਜ਼ੇਟਿਵ ਨਤੀਜੇ ਦਰਸਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਜਦੋਂਕਿ ਇੱਕ ਨੀਲੀ ਰੇਖਾ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਟੈਸਟ ਨੈਗੇਟਿਵ ਆਇਆ ਹੈ। ਹਾਰਵਰਡ ਮੈਡੀਕਲ ਸਕੂਲ ਦੇ ਰਿਸਰਚ ਫੈਲੋ ਡਾ. ਸਟੀਫਨ ਕਿਸਲਰ ਨੇ ਕਿਹਾ, ''ਟੈਸਟ ਇੱਕ ਸੀਮਤ ਸਰੋਤ ਅਤੇ ਕੁਝ ਅਜਿਹਾ ਹੈ ਜੋ ਇਸਦੀ ਉਪਲੱਬਧਤਾ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਸਾਨੂੰ ਕੁਝ ਕਰਨ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ ਇਸ ਲਈ ਫੇਲੂਦਾ ਉਸ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕਦਮ ਹੈ।'' ਹਾਰਵਰਡ ਗਲੋਬਲ ਹੈਲਥ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਦੇ ਡਾ. ਥਾਮਸ ਤਸਾਈ ਅਨੁਸਾਰ ਕ੍ਰਿਸਪ ਆਧਾਰਿਤ ਟੈਸਟ ਸਮੇਂ ਦੀ ਖਪਤ ਅਤੇ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪੀਸੀਆਰ ਅਤੇ ਐਂਟੀਜਨ ਟੈਸਟਾਂ ਦੇ ਬਾਅਦ 'ਟੈਸਟਾਂ ਦੀ ਤੀਜੀ ਲਹਿਰ' ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਹਨ। ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਵਿੱਚ ਕਈ ਕੰਪਨੀਆਂ ਅਤੇ ਖੋਜ ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾਵਾਂ ਸਮਾਨ ਪੇਪਰ ਸਟਰਿਪ ਟੈਸਟ ਵਿਕਸਤ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਸਸਤੇ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਪੈਮਾਨੇ 'ਤੇ ਉਤਪਾਦਿਤ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਚਰਚਿਤ ਸ਼ੇਰਲੌਕ ਬਾਇਓਸਾਇੰਸ ਵੱਲੋਂ ਵਿਕਸਤ ਇੱਕ ਕਾਗਜ਼ ਆਧਾਰਿਤ ਪੱਟੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਯੂਐੱਸ ਫੂਡ ਐਂਡ ਡਰੱਗ ਐਡਿਮਟ੍ਰੇਸ਼ਨ (ਐੱਫਡੀਏ) ਵੱਲੋਂ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਉਪਯੋਗ ਲਈ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਹ ਟੈਸਟ ਇਹ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ''ਕਿਸੇ ਵੀ ਜੀਵ ਜਾਂ ਰੋਗਾਣੂਜਨਕ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ ਕਿਸੇ ਵੀ ਡੀਐੱਨਏ ਜਾਂ ਆਰਐੱਨਏ-ਕ੍ਰਮ ਦੇ ਅਨੋਖੇ ਜੈਨੇਟਿਕ ਫਿੰਗਰਪ੍ਰਿੰਟਸ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।'' ਡੀਐੱਨਏ ਅਤੇ ਆਰਐੱਨਏ ਸਿਸਟਰਜ਼ ਮੌਲੀਕਿਊਲਜ਼ ਹਨ ਜੋ ਸਾਰੇ ਵੰਸ਼ਿਕ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇ ਭੰਡਾਰਨ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹਨ ਜੋ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਡਾ. ਤਸਾਈ ਨੇ ਕਿਹਾ, ''ਆਦਰਸ਼ ਅਤੇ ਅੰਤਿਮ ਟੈਸਟ ਕਾਗਜ਼-ਆਧਾਰਿਤ ਹੋਵੇਗਾ ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਘਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ।'' ਪਰ ਨਿਸ਼ਚਤ ਰੂਪ ਨਾਲ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਜੈਵਿਕ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਹਨ-ਅਸੀਂ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਘਰ ਵਿੱਚ ਆਰਐੱਨਏ ਨੂੰ ਕੱਢਣ ਅਤੇ ਵਧਾਉਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ।'' ਇਹ ਉਹ ਥਾਂ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਫੇਲੂਦਾ ਟੈਸਟ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਜੀਨ ਐਡੀਟਿੰਗ ਆਧਾਰਿਤ ਨਿਦਾਨਕ ਟੈਸਟਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਦੇ ਤਰੀਕੇ 'ਤੇ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਫਰਕ ਪਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸੀਐੱਸਆਈ-ਆਈਜੀਬੀਐੱਮਆਰ ਦੇ ਅਣੂ ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਤੇ ਫੇਲੂਦਾ ਨੂੰ ਵਿਕਸਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਟੀਮ ਦੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਮੈਂਬਰ ਡਾ. ਦੇਵਜਿਓਤੀ ਚਕਰਵਰਤੀ ਨੇ ਬੀਬੀਸੀ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਹ ਇੱਕ ਟੈਸਟ ਦੇ ਪ੍ਰੋਟੋਟਾਇਪ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ''ਤੁਸੀਂ ਘਰ ਵਿੱਚ ਪੀਸੀਆਰ ਮਸ਼ੀਨ ਦਾ ਉਪਯੋਗ ਕਰਕੇ ਆਰਐੱਨਏ ਨੂੰ ਕੱਢ ਅਤੇ ਵਧਾ ਸਕਦੇ ਹੋ।'' ਡਾ. ਚਕਰਵਰਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, ''ਅਸੀਂ ਇੱਕ ਸਰਲ, ਸਸਤੀ ਅਤੇ ਸਹੀ ਮਾਅਨੇ ਵਿੱਚ ਵਧੀਆ ਟੈਸਟ ਲਈ ਕੋਸ਼ਿਸ ਕਰ ਰਹੇ ਹਾਂ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਵਿਆਪਕ ਟੈਸਟ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਅਤੇ ਜਨਸ਼ਕਤੀ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ ਹੈ।'' ਭਾਰਤ ਹੁਣ ਤੱਕ ਪੀਸੀਆਰ ਅਤੇ ਐਂਟੀਜੈਨ ਟੈਸਟ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਾ ਆਇਆ ਹੈ ਡਾ. ਕਿਸਲਰ ਨੇ ਕਿਹਾ, ''ਕਿਉਂਕਿ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੰਨੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਆਬਾਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਟੈਸਟ ਦਾ ਮਹੱਤਵ ਦਿਖਾਉਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਉਸ ਸਮੇਂ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਇਸਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ। ਜੇ ਉਸਦੀ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਇਸ ਨਾਲ ਦੂਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ।'' ਵੈਕਸੀਨ ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਆਉਣ ਲਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੋਵੇਗੀ, ਪਰ ਡਾ. ਕਿਸਲਰ ਅਨੁਸਾਰ, ''ਭਰੋਸੇਯੋਗ, ਪਹੁੰਚਯੋਗ ਟੈਸਟਿੰਗ ਵੀ 'ਸਾਧਾਰਨਤਾ ਦੀ ਭਾਵਨਾ' ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, ''ਮੈਂ ਕਲਪਨਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਆਦਰਸ਼ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਟੈਸਟ ਕਰਨਾ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਦੰਦਾਂ ਨੂੰ ਬੁਰਸ਼ ਕਰਨ ਜਾਂ ਟੋਸਟ ਬਣਾਉਣ ਜਿੰਨਾ ਆਸਾਨ ਹੋਵੇਗਾ।'' ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ- ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ (ਬੀਬੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਲ FACEBOOK, INSTAGRAM, TWITTERਅਤੇ YouTube 'ਤੇ ਜੁੜੋ।)


أعلن الأمير هاري وميغان عن خطوبتهما في نوفمبر/تشرين الثاني وأكد الإثنان خطوبتهما في نوفمبر/تشرين الثاني وقالا إن حفلا دينيا سيقام في كنيسة القديس جورج بقصر ويندسور التاريخي. ويقطع تاريخ زواجهما الذي يأتي يوم السبت مع التقاليد الملكية التي تقتضي الزواج خلال أيام الأسبوع إذ تزوجت الملكة إليزابيث الثانية يوم الخميس في حين تزوج دوق كامبريدج يوم الجمعة. وسيقام الزواج في اليوم نفسه الذي تقام فيه المباراة النهائية للاتحاد الإنجليزي لكرة القدم علما بأن الأمير وليام يحضر عادة هذه المباراة بصفته رئيس الاتحاد. لكن متحدثا باسم الاتحاد قال إنه سعيد لزواج الأمير وميغان. وعقد الأمير هاري والممثلة الأمريكية ميغان خطوبتهما الرسمية في 1 ديسمبر/كانون الأول. وستتكلف العائلة الملكية بتكاليف زواجهما بما في ذلك الحفل الديني، والموسيقى، والورود، ومراسم الاستقبال. وستُعمد ماركل في كنيسة إنجلترا قبل حفل الزواج. وأعلن قصر كينستغون أنهما سيقضيان أعياد عيد الميلاد مع الملكة. مشوار حياة ميغان ماركل خطيبة الأمير هاري خطوبة الأمير هاري وميغان ماركل "تكسر" التقاليد الملكية البريطانية الأمير هاري سيتزوج صديقته الممثلة الأمريكية ميغان ماركل وشارك الأمير هاري في عرض الملكة في أكاديمية ساندهيرست في وقت سابق الجمعة أي بعد 11 عاما من تخرجه من نفس الأكاديمية العسكرية. وقال مراسل الشؤون الملكية في بي بي سي، نيكولاس ويتشل إن "اختيار السبت شيء غير عادي لكنه لا يشكل سابقة" وسيتيح الفرصة للناس حتى يذهبوا إلى قصر ويندسور والمشاركة في الاحتفالات. وأضاف المتحدث "في ظل مشاركة الملايين في المناسبتين سواء في الداخل أو في أنحاء مختلفة من العالم، فإنه سيكون يوما للاحتفال." صمم الأمير هاري بنفسه خاتم الخطوبة الذي يضم ماستين كانتا للراحلة ديانا، أم الأمير قصر كنسينغتون في لندن

ਸਾਡੇ ਵਿਜੂਅਲ ਆਰਟਿਸਟ ਪੁਨੀਤ ਬਰਨਾਲਾ ਨੇ ਕਲਪਨਾ ਨਾਲ ਮੇਘਨ ਮਾਰਕਲ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਤਸਵੀਰਾਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਦਰਸਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭਾਰਤੀ ਪਹਿਰਾਵਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕਿਹੋ ਜਿਹੇ ਲੱਗਣਗੇ। ਮੇਘਨ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੱਛਮੀਂ ਪਹਿਰਾਵਾ ਹੀ ਪਹਿਨਦੇ ਹਨ। ਸਭ ਤੋ ਪਹਿਲਾਂ ਮੇਘਨ ਪੰਜਾਬੀ ਪਹਿਰਾਵੇ ਵਿੱਚ। ਮੇਘਨ ਗੁਜਾਰਤੀ ਲਾੜੀ ਦੀ ਡਰੈਸ ਵਿੱਚ। ਮੇਘਨ ਰਵਾਇਤੀ ਮਰਾਠੀ ਪਹਿਰਾਵੇ ਵਿੱਚ। ਮੇਘਨ ਤਾਮਿਲ ਲਾੜੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ। ਮੇਘਨ ਤੈਲੁਗੂ ਪਹਿਰਾਵੇ ਵਿੱਚ। ਮੇਘਨ ਬੰਗਾਲੀ ਪਹਿਰਾਵੇ ਵਿੱਚ। ਪ੍ਰਿੰਸ ਹੈਰੀ ਤੇ ਅਦਾਕਾਰਾ ਮੇਘਨ ਮਾਰਕਲ ਦੀ ਪ੍ਰੇਮ ਕਹਾਣੀ ਬਾਰੇ ਜਾਣੋ (ਬੀਬੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਲ FACEBOOK, INSTAGRAM, TWITTERਅਤੇ YouTube 'ਤੇ ਜੁੜੋ।)


وكانت تلك المباراة هي الثانية التي يفشل فيها "أفضل لاعب في العالم خمس مرات" في تسجيل أهداف أو حتى مساعدة فريقه على تحقيق هدف أو الفوز، بل إنه أضاع ركلة جزاء في مباراة فريقه الأولى أمام أيسلندا، التي انتهت بالتعادل السلبي. وأصبحت الأرجنتين مهددة بقوة بالخروج من كأس العالم نهائيا من دور المجموعات، للمرة الثانية منذ بطولة 2002 والأولى منذ ظهور ميسي في كأس العالم. عمليا مازال أمام ميسي، 30 عاما، فرصة أخرى للظهور في كأس العالم المقبلة 2022، لكن بالنسبة لكثير من النقاد فإن البطولة الحالية ربما تكون فرصته الأخيرة للفوز بلقب هام والعودة إلى الأرجنتين بكأس العالم، ولم يحقق ميسي مع بلاده سوى إنجاز واحد بالحصول على ميدالية ذهبية في أولمبياد بكين، عام 2008. استمرار تعثر الأرجنتين في تصفيات كأس العالم الأرجنتين "تلغي مباراة ودية أمام اسرائيل استعدادا لكأس العالم" إثر العنف في غزة الأرجنتين تتأهل لنهائي كأس العالم وكان موسم النجم الأرجنتيني صعبا أيضا مع فريقه الأسباني بشلونة، فرغم الفوز ببطولتي الدوري والكأس إلا أنه أخفق في دوري أبطال أوروبا وخرج من ربع النهائي للموسم الثالث على التوالي، وترك لغريمه التقليدي ريال مدريد بقيادة البرتغالي كريستيانو رونالدو، السيطرة على القارة الأوروبية. وهناك العديد من العوامل التي يمكن أن تفسر معاناة ميسي هذا الموسم، ومنها: أولا: الاستنزاف البدني والجسدي. فخلال الموسم الأوروبي الماضي 2017/2018 ، لعب ميسي 54 مباراة، وهو أعلى معدل منذ 2014/2015 وواحد من أعلى المعدلات في السنوات الخمس الأخيرة. وبحسب موقع إحصاءات Transfermarkt ، فقد لعب 4.468 دقيقة وقضى ما معدله 82.7 دقيقة على أرض الملعب. ومع ذلك، أنهى الموسم برصيد 45 هدفا و 18 تمريرة حاسمة لبرشلونة. ثانيا: إصابة صغيرة في أبريل /نيسان 2018، نقلت صحيفة كلارين الأرجنتينية عن مصادر في المنتخب أن ميسي كان يعاني من إصابة في فخذ ساقه اليمنى، مما يؤثر على قدرته على الركض وتغيير السرعة. وأصبحت المشكلة علنية بعد أن كان خارج القائمة أثناء المباريات الودية قبل كأس العالم أمام إيطاليا وإسبانيا، وشاهد فريقه يخسر 6-1 أمام الأسبان. ثالثا: فريق الأرجنتين ليس في أفضل حالاته تأهلت الأرجنتين بصعوبة بالغة إلى كأس العالم، وحصلت على بطاقة التأهل في الفرصة الأخيرة من خلال ملحق بعد النتائج السيئة التي قدمتها في التصفيات، وكان ميسي كالعادة والهداف وأحرز سبعة أهداف ، لكن ذلك لم يمنع المعجبين ووسائل الإعلام من انتقاد أداء الفريق. وكانت الأرجنتين قد وصلت المباراة النهائية في كأس العالم الماضية بالبرازيل، وخسرت من ألمانيا بهدف وحيد في الوقت الإضافي، ولم تضف جديدا إلى سجلها المدون به كأس عالم واحدة في 1986، من خلال الأسطورة مارادونا. رابعا : وجود رونالدو في الصورة دائما زاد من مشكلات ميسي الظهور الرائع لمنافسه الدائم البرتغالي كريستيانو رونالدو، والذي دائما ما توجد منافسة ومقارنة بينهما طوال 10 سنوات. ومشاركة رونالدو في كأس العالم ناجحة ولافتة حتى الأن، فقد سجل ثلاثة أهداف في أول مباراة ضد أسبانيا، ثم قاد فريقه للفوز أمام المغرب بهدف رائع برأسه. ويبدو أنه لا يمكن إيقاف رونالدو حتى الآن، وقبل عامين، فعل رونالدو ما لم يستطع ميسي فعله، وقاد البرتغال للفوز ببطولة أوروبا (يورو 2016)، في حين لم تفز الأرجنيتن بكأس أمريكا الجنوبية (كوبا أمريكا) منذ 1993. ويخاطر ميسي بأن يكون ظهوره في كأس العالم الحالي كمتفرج، إلا إذا كانت الإصابة ذريعة مناسبة لالتماس العذر له. -------------------------------------------------- يمكنكم تسلم إشعارات بأهم الموضوعات بعد تحميل أحدث نسخة من تطبيق بي بي سي عربي على هاتفكم المحمول.

ਮੈਚ ਦੌਰਾਨ 64ਵੇਂ ਮਿੰਟ ਤੱਕ ਕ੍ਰੋਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਗੋਲ ਪੋਸਟ 'ਤੇ ਮੈਸੀ ਨੇ ਇੱਕ ਵੀ ਸ਼ੌਟ ਨਹੀਂ ਮਾਰਿਆ ਪੰਜ ਵਾਰ 'ਗੋਲਡਨ ਸ਼ੂ' ਇਨਾਮ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੇ ਮੈਸੀ ਨੇ ਇਸ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਤੱਕ ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਗੋਲ ਕੀਤਾ ਹੈ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਅਜਿਹਾ ਪਾਸ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਟੀਮ ਨੂੰ ਗੋਲ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਮਿਲੀ ਹੋਵੇ। ਇੰਨਾ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਆਈਸਲੈਂਡ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਪੈਨਲਟੀ 'ਤੇ ਵੀ ਗੋਲ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕੇ ਹਨ। ਹਾਲਾਤ ਇਹ ਹਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਹੀ ਦੌਰ 'ਚੋਂ ਬਾਹਰ ਹੋਣ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਮੰਡਰਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। 24 ਜੂਨ ਨੂੰ ਮੈਸੀ 31 ਸਾਲ ਦੇ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਫੁੱਟਬਾਲ ਦੇ ਜਾਣਕਾਰਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਮੈਸੀ ਅਰਜਨਟੀਨਾ ਲਈ ਵੱਡਾ ਖਿਤਾਬ ਜਿੱਤਣ ਦਾ ਇਹ ਆਖਰੀ ਮੌਕਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਤੱਕ ਉਹ ਅਰਜਨਟੀਨਾ ਨੂੰ ਬੀਜਿੰਗ ਓਲਮਪਿੰਕ 2009 ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ ਗੋਲਡ ਹੀ ਦੁਆ ਸਕੇ ਹਨ। ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਕੁਝ ਕਾਰਨ ਮੈਸੀ ਦੇ ਖਰਾਬ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਅਰਜਨਟੀਨਾ ਖਿਲਾਫ ਕ੍ਰੋਏਸ਼ੀਆ ਵੱਲੋਂ ਆਂਤੇ ਰੋਬਿਚ, ਲੁਕਾ ਮੋਡ੍ਰਿਚ ਅਤੇ ਇਵਾਨ ਰਾਕਿਟਿਕ ਨੇ ਗੋਲ ਕੀਤੇ 1) ਸਰੀਰਕ ਥਕਾਣ 2017-18 ਦੇ ਯੁਰਪੀਅ ਸੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਮੈਸੀ ਨੇ 54 ਮੈਚ ਖੇਡੇ ਹਨ। ਮੈਚਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਪਿਛਲੇ ਪੰਜ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ। ਫੁੱਟਬਾਲ ਅੰਕੜਿਆਂ ਦੀ ਜਰਮਨ ਵੈੱਬਸਾਈਟ 'ਟਰਾਂਸਫਰਮਾਰਕੀਟ' ਮੁਤਾਬਕ ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਮੈਸੀ 4468 ਮਿੰਟਾਂ ਲਈ ਖੇਡੇ 'ਤੇ ਔਸਤਨ 82.7 ਮਿੰਟਾਂ ਲਈ ਮੈਦਾਨ 'ਤੇ ਰਹੇ। ਇਸ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰਸੀਲੋਨਾ ਲਈ 45 ਗੋਲ ਕੀਤੇ ਤੇ 18 ਗੋਲ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ। 2) ਸੱਟ ਤੋਂ ਪ੍ਰੋਸ਼ਾਨ ਅਪ੍ਰੈਲ 2018 ਵਿੱਚ ਅਰਜਨਟੀਨਾ ਦੇ ਅਖ਼ਬਾਰ 'ਕਲਾਰਿਨ' ਨੇ ਸੂਤਰਾਂ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਤੋਂ ਲਿਖਿਆ ਕਿ ਮੈਸੀ ਦੇ ਸੱਜੇ ਪੱਟ ਵਿੱਚ ਸੱਟ ਲੱਗੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭੱਜਣ ਵਿੱਚ ਦਿੱਕਤ ਆ ਰਹੀ ਹੈ। ਸਪੇਨ ਅਤੇ ਇਟਲੀ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਹੋਏ ਦੋਸਤਾਨਾ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਾਹਰ ਬੈਠਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਭ ਨੂੰ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਪਤਾ ਲੱਗ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਬੈਠ ਕੇ ਸਪੇਨ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਹਾਰਦੇ ਹੋਏ ਵੇਖਣਾ ਪਿਆ ਸੀ। ਕ੍ਰੋਏਸ਼ੀਆ ਖਿਲਾਫ ਟੀਮ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਤੇ ਡਿਏਗੋ ਮਾਰਾਡੋਨਾ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਕਿਰਿਆ 3. ਟੀਮ ਅਰਜਨਟੀਨਾ ਦਾ ਖਰਾਬ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਕੁਆਲੀਫਿਕੇਸ਼ਨ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਅਰਜਨਟੀਨਾ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਖਰਾਬ ਸੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬੜੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਾਲ ਆਖਰੀ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਥਾਂ ਬਣਾਈ ਸੀ। ਅਰਜਨਟੀਨਾ 2014 ਫੁੱਟਬਾਲ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਵਿੱਚ ਜਰਮਨੀ ਤੋਂ ਹਾਰ ਕੇ ਉੱਪ-ਜੇਤੂ ਬਣੇ ਸਨ। ਦੋ ਵਾਰ ਦੇ ਚੈਂਪਿਅਨ ਅਰਜਨਟੀਨਾ ਨੇ 1986 ਵਿੱਚ ਪਿਛਲਾ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ। 1993 ਵਿੱਚ ਕੋਪਾ ਅਮਰੀਕਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਇੱਕ ਵੀ ਵੱਡਾ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਆਪਣੇ ਨਾਂ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕੇ ਹਨ। 2004 ਅਤੇ 2008 ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਦੋ ਓਲੰਪਿਕ ਖਿਤਾਬ ਵੀ ਇਸ ਦੁੱਖ ਨੂੰ ਘਟਾ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ। 4. ਰੋਨਾਲਡੇ ਬਣੇ ਦੁਖ ਦਾ ਕਾਰਨ ਮੈਸੀ ਨਾਲ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕ੍ਰਿਸਟੀਆਨੋ ਰੋਨਾਲਡੋ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ 2018 ਵਿੱਚ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ ਤੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਇੱਕ ਹੈਟ੍ਰਿਕ ਸਣੇ ਚਾਰ ਗੋਲ ਵੀ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਇਹ ਵੇਖ ਮੈਸੀ ਦਾ ਦੁੱਖ ਹੋਰ ਵੀ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰੋਨਾਲਡੋ ਨੇ ਸਪੇਨ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਪਹਿਲੇ ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹੈਟ੍ਰਿਕ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਫ੍ਰੀ ਕਿੱਕ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਗੋਲ ਵੀ ਚਰਚਾ ਵਿੱਚ ਆਇਆ। ਰੂਸੀਆਂ ’ਤੇ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਚੜ੍ਹਿਆ ਫੀਫਾ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਦਾ ਬੁਖ਼ਾਰ? ਦੋ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਰੋਨਾਲਡੋ ਨੇ ਜੋ ਕੀਤਾ ਉਹ ਮੈਸੀ ਹੁਣ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕੇ ਹਨ। ਕੁਆਰਟਰ ਫਾਈਨਲ ਅਤੇ ਸੈਮੀਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਗੋਲ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਆਪਣੀ ਟੀਮ ਨੂੰ ਯੁਰੋ 2016 ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਜਿਤਾਇਆ ਸੀ। ਰੋਨਾਲਡੋ ਪੂਰੇ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਛਾਏ ਰਹੇ ਪਰ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ 22ਵੇਂ ਮਿੰਟ ਬਾਅਦ ਉਹ ਜ਼ਖਮੀ ਹੋ ਗਏ। ਪਰ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਉਹ ਪਲੇਅਰ ਕੋਚ ਬਣਕੇ ਬਾਹਰੋਂ ਆਪਣੀ ਟੀਮ ਨੂੰ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਦਿੰਦੇ ਰਹੇ। (ਬੀਬੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਲ FACEBOOK, INSTAGRAM, TWITTERਅਤੇ YouTube 'ਤੇ ਜੁੜੋ।)


مسعفون يحملون ضحية في أعقاب الزلزال الذي وقع في نيبال في أبريل/نيسان 2015 12 نوفمبر/تشرين الثاني 2017 ضرب زلزال بقوة 7.3 درجة بمقياس ريختر، وهو رابع أقوى زلزال في عام 2017 حتى الآن، الحدود الإيرانية العراقية. وقد لقى 400 شخصا على الأقل مصرعهم وأصيب أكثر من 7 آلاف جراء الزلزال الذي شعر به السكان في إسرائيل وعبر الخليج أيضا. 19 سبتمبر/أيلول 2017 قتل 370 شخصا على الأقل - معظمهم في العاصمة المكسيكية مكسيكو سيتي وحولها - جراء زلزال بلغت قوته 7.1 درجة. ووقع هذا الزلزال بعد زلزال أقوى ولكن أقل فتكا قبل 12 يوما، بلغت قوة الزلزال الذي وقع في السابع من سبتمبر/أيلول 8.1 درجة، وهو أقوى زلزال يضرب البلاد خلال قرن من الزمان، لكن مركز الزلزال كان في الخارج. 24 أغسطس/آب 2016 لقى 298 شخصا على الأقل مصرعهم عندما ضرب زلزال بقوة ست درجات وسط إيطاليا. وكان أكثر المناطق تضررا من الزلزال هي بلدة أماتريتشي، حيث انهار العديد من المباني التاريخية في المدينة. 16 أبريل/نيسان 2016 ضرب زلزال قوته 7.8 درجة ساحل الإكوادور، مما أسفر عن مقتل أكثر من 650 شخصا وإصابة أكثر من 16 ألف شخص وتدمير نحو سبعة آلاف مبنى. 26 أكتوبر/تشرين الأول 2015 قتل نحو 400 شخص عندما ضرب زلزال قوته 7.5 درجة شمال شرقى أفغانستان. كان معظم القتلى في باكستان، لكن تأثير الزلزال وصل أيضا إلى شمالى الهند وطاجيكستان. 25 أبريل/نيسان 2015 أدى زلزال قوته 7.8 درجة إلى مصرع أكثر من ثمانية آلاف شخص وتشريد مئات الآلاف، في أسوأ كارثة طبيعية تضرب نيبال منذ عام 1934. وأدى الزلزال في بعض أنحاء البلاد إلى تسوية 98 في المئة من المنازل بالأرض. 3 أغسطس/آب 2014 لقى نحو 600 شخص مصرعهم جراء زلزال بقوة 6.1 درجة ضرب مقاطعة يونان الصينية. وأدى الزلزال إلى تدمير آلاف المنازل والعديد من الانهيارات الأرضية، كما أصيب أكثر من 2400 شخص. 15 أكتوبر/تشرين الأول 2013 قتل أكثر من 200 شخص بعد وقوع زلزال بقوة 7.2 درجة فى جزيرتي بوهول وسيبو فى الفلبين. 25 سبتمبر/أيلول 2013 لقى أكثر من 300 شخص مصرعهم نتيجة الزلزال الذى بلغت قوته 7.7 درجة والذي أدى إلى تدمير قرى باكملها فى إقليم بالوشستان النائي جنوب غربى باكستان، وخاصة فى منطقة أواران. 20 أبريل/نيسان 2013 أدى زلزال بقوة 6.6 درجة إلى مصرع 160 شخصا على الأقل وإصابة نحو 5,700 آخرين فى مقاطعة سيتشوان بجنوب غربى الصين. 11 أغسطس/آب 2012 قتل 250 شخصا على الأقل وأصيب أكثر من ألفين بجروح في شمال غرب إيران جراء زلزالين قويين وقعا في غضون دقائق في مدينتي تبريز وأهر. 23 أكتوبر/تشرين الأول 2011 قتل أكثر من 200 شخص وأصيب ألف شخص جراء زلزال قوي شدته 7.2 درجة ضرب جنوب شرق تركيا؛ وكان معظم الضحايا في مدينة إرجيش، حيث انهار العشرات من المباني. 11 مارس/آذار 2011 ضرب زلزال مدمر بلغت شدته 8.9 درجة اليابان، تاركا أكثر من 20 ألف شخص بين قتيل ومفقود. وأدى الزلزال إلى موجة تسونامي هائلة على طول الساحل الياباني وتسبب في أكبر كارثة نووية في العالم منذ تشيرنوبيل عام 1986. 22 فبراير/شباط 2011 ضرب زلزال بقوة 6.3 درجة مدينة كرايستشيرش النيوزيلندية، مما أسفر عن مقتل أكثر من 160 شخصا وإلحاق أضرار بنحو 100 ألف منزل. 14 أبريل/نيسان 2010 لقى ما لا يقل عن 400 شخص مصرعهم بعد أن ضرب زلزال بلغت قوته 6.9 درجة مقاطعة تشينغهاى فى غرب الصين. 27 فبراير/شباط 2010 ضرب زلزال بقوة 8.8 درجة وسط تشيلي، وبالتحديد شمال شرق مدينة كونسبسيون، ثاني أكبر مدن البلاد، مما أسفر عن مقتل أكثر من 700 شخص. 12 يناير/كانون الثاني 2010 لقى نحو 230 ألف شخص مصرعهم فى العاصمة الهايتية بورت أو برنس وحولها جراء زلزال بلغت قوته 7.0 درجة بمقياس ريختر. 30 سبتمبر/أيلول 2009 قتل أكثر من ألف شخص بعد أن ضرب زلزال جزيرة سومطرة الأندونيسية. 6 أبريل/نيسان 2009 ضرب زلزال مدينة لاكويلا الإيطالية التاريخية، مما أسفر عن مقتل 309 أشخاص. 29 أكتوبر/تشرين الأول 2008 لقى 300 شخص على الأقل مصرعهم فى مقاطعة بالوشستان الباكستانية بعد وقوع زلزال بلغت قوته 6.4 درجة على بعد 45 ميلا شمال كويتا. 12 مايو/أيار 2008 لقى نحو 87 ألف شخص مصرعهم أو فُقدوا، وأصيب ما يقرب من 370 ألف شخص جراء زلزال وقع فى مقاطعة سيتشوان بجنوب غرب الصين. وقع الزلزال الذى تبلغ قوته 7.8 درجة على بعد 57 ميلا من مدينة تشنغدو عاصمة المقاطعة خلال فترة ما بعد الظهر. 15 أغسطس/آب 2007 قتل 519 شخصا على الأقل فى مقاطعة ايكا الساحلية فى بيرو، عندما وقع زلزال بلغت قوته 7.9 درجة على بعد نحو 90 ميلا من جنوب شرق العاصمة ليما. 17 يوليو/تموز 2006 أدى زلزال قوته 7.7 درجة إلى وقوع تسونامي ضرب 125 ميلا (200 كلم) من الساحل الجنوبي لجزيرة جاوة الأندونيسية، مما أسفر عن مصرع أكثر من 650 شخصا. 27 مايو/آيار 2006 لقى أكثر من 5700 شخص مصرعهم عندما ضرب زلزال قوته 6.2 درجة جزيرة جاوة الأندونيسية مما أدى إلى تدمير مدينة يوغياكارتا والمناطق المحيطة بها. 8 أكتوبر/تشرين الأول 2005 ضرب زلزال قوته 7.6 درجة شمالى باكستان ومنطقة كشمير المتنازع عليها، مما أسفر عن مصرع أكثر من 73 ألف شخص وتشريد الملايين. 28 مارس/آذار 2005 لقى حوالى 1300 شخص مصرعهم فى زلزال بلغت قوته 8.7 درجة على ساحل جزيرة نياس الأندونيسية غرب سومطرة. 22 فبراير/شباط 2005 لقي المئات حتفهم فى زلزال بقوة 6.4 درجة كان مركزه فى منطقة نائية بالقرب من مدينة زرند بمحافظة كرمان الإيرانية. 26 ديسمبر/كانون الأول 2004 قتل مئات الآلاف من الأشخاص فى جميع أنحاء آسيا عندما آثار زلزال بلغت قوته 9.2 درجة عواصف بحرية فى جميع أنحاء المنطقة. 24 فبراير/شباط 2004 لقي 500 شخص على الأقل مصرعهم في زلزال ضرب مدنا على ساحل البحر المتوسط للمغرب. 26 ديسمبر/كانون الأول 2003 قتل أكثر من 26 ألف شخص عندما دمر زلزال مدينة بام التاريخية فى جنوبى إيران. 21 مايو/آيار 2003 شهدت الجزائر أسوأ زلزال لها منذ أكثر من عقدين من الزمان، مما أدى إلى مقتل أكثر من ألفي شخص وإصابة أكثر من ثمانية آلاف آخرين. 1 مايو/آيار 2003 قتل أكثر من 160 شخصا، من بينهم 83 طفلا، جنوب شرق تركيا. 24 فبراير/شباط 2003 قتل أكثر من 260 شخصا ودمر حوالى 10 آلاف منزل فى منطقة شينجيانغ بغرب الصين. 31 أكتوبر/تشرين الأول 2002 تعرضت إيطاليا لصدمة كبيرة عندما فقدت فصلا دراسيا كاملا من الأطفال الذين قتلوا في قرية سان جوليانو دي بوليا الجنوبية عندما انهار مبنى المدرسة عليهم. 26 يناير/كانون الثاني 2001 دمر زلزال بلغت قوته 7.9 درجة معظم ولاية كجرات فى شمال غربى الهند، مما أسفر عن مصرع حوالى 20 ألف شخص وتشريد أكثر من مليون شخص. وكانت بوج وأحمد آباد من بين المدن الأكثر تضررا. 12 نوفمبر/تشرين الثاني 1999 قتل نحو 400 شخص عندما ضرب زلزال بلغت قوته 7.2 درجة بمقياس ريختر مدينة دوزجة شمال غربى تركيا. 21 سبتمبر/أيلول 1999 ضرب زلزال بقوة 7.6 درجة تايوان، مما أسفر عن مقتل ما يقرب من 2500 شخص وألحق أضرارا بكل بلدة من بلدات الجزيرة. 17 أغسطس/آب 1999 ضرب زلزال بقوة 7.4 درجة مدن إزميت واسطنبول في تركيا، مما أسفر عن مصرع أكثر من 17 ألف شخص وإصابة عدد كبير. 30 مايو/آيار 1998 تعرض شمال أفغانستان لزلزال قوي أسفر عن مصرع أربعة آلاف شخص. مايو/آيار 1997 قتل أكثر من 1600 شخص فى مدينة بيرجند بشرق إيران جراء زلزال بلغت قوته 7.1 درجة. 27 مايو/آيار 1995 تعرضت جزيرة سخالين التى تقع فى أقصى شرق روسيا لزلزال قوى بلغت قوته 7.5 درجة أدى إلى مصرع 1998 شخصا. 17 يناير/كانون الثاني 1995 ضرب زلزال مدينة كوبه اليابانية، مما أسفر عن مقتل 6430 شخصا. 30 سبتمبر/أيلول 1993 قتل نحو عشرة آلاف قروي في غرب وجنوب الهند. 21 يونيو/حزيران 1990 قتل حوالى 40 ألف شخص جراء زلزال ضرب محافظة جيلان شمالي إيران. 7 ديسمبر/كانون الأول 1988 ضرب زلزال بلغت قوته 6.9 درجة بمقياس ريختر شمال غرب أرمينيا، مما أسفر عن مقتل 25 ألف شخص. 19 سبتمبر/أيلول 1985 تعرضت العاصمة المكسيكية مكسيكو لزلزال قوي أدى إلى تدمير المباني ومصرع 10 آلاف شخص. 4 مارس/آذار 1977 قتل نحو 1500 شخص جراء زلزال وقع بالقرب من العاصمة الرومانية بوخارست. 28 يوليو/تموز 1976 تحولت مدينة تانغشان الصينية إلى أنقاض نتيجة الزلزال المدمر الذي أدى لمصرع 250 ألف شخص على الأقل. 23 ديسمبر/كانون الأول 1972 لقي ما يقرب من 10 آلاف شخص مصرعهم فى عاصمة نيكاراغوا، ماناغوا، جراء زلزال بلغت قوته 6.5 درجة بمقياس ريختر. وأشارت تقارير إلى أن الدمار الهائل الذي أحدثه الزلزال كان بسبب المباني الشاهقة المبنية بشكل سيء والتي انهارت بسهولة. 31 مايو/آيار 1970 أدى زلزال قوي في جبال الأنديز البيروفية إلى انهيار أرضي دمر مدينة يونغاي بالكامل وقتل 66 ألف شخص. 26 يوليو/تموز 1963 ضرب زلزال بلغت قوته 6.9 درجة بمقياس ريختر العاصمة المقدونية سكوبيى، مما أسفر عن مصرع ألف شخص وتشريد 100 ألف آخرين. 22 مايو/آيار 1960 أدى أقوى زلزال مسجل فى العالم إلى تدمير تشيلي، إذ بلغت قوته 9.5 درجة على مقياس ريختر وآثار تسونامي بارتفاغ عشرة أمتال، مما أدى إلى تدمير قرى بأكملها. وثمة تباين كبير في التقارير فيما يتعلق بأعداد الوفيات، لكن كثيرين يستقرون على أن ألفين شخص قد لقوا حتفهم. 1 سبتمبر/أيلول 1923 أدى زلزال كانتو الكبير، الذى وقع مركزه خارج طوكيو، لمقتل 142 ألف شخص فى العاصمة اليابانية. 28 ديسمبر/كانون الأول 1908 ألحق زلزال بقوة 7.1 درجة والتسونامي اللاحقة في مضيق مسينا في إيطاليا أضرارا بالغة بمدينتي مسينا وريدجيو كالابريا، وأدى لمقتل ما يتراوح بين 70 ألف و80 ألف شخص. 18 أبريل/نيسان 1906 تعرضت مدينة سان فرانسيسكو الأمريكية لسلسلة من الهزات العنيفة التي استمرت لمدة دقيقة كاملة وأدت لمصرع ما يترواح بين 700 و3000 شخص، سواء بسبب انهيار المنازل أو بسبب الحرائق التي اشتعلت في وقت لاحق.

12 ਜਨਵਰੀ 2010 ਹਾਇਤੀ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਪੋਰਟ-ਓ-ਪ੍ਰਿੰਸ ਵਿੱਚ ਭੁਚਾਲ ਆਉਣ ਨਾਲ 2 ਲੱਖ 30 ਹਜ਼ਾਰ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋਈ ਸੀ। 7.0 ਦੀ ਤੀਬਰਤਾ ਨਾਲ ਭੁਚਾਲ ਆਇਆ ਸੀ। 12 ਮਈ 2008 ਚੀਨ ਦੇ ਦੱਖਣੀ-ਪੱਛਮੀ ਸਿਚੁਆਨ ਸੂਬੇ ਵਿੱਚ ਆਏ ਭੁਚਾਲ 'ਚ 87,000 ਲੋਕ ਮਾਰੇ ਗਏ ਜਾਂ ਲਾਪਤਾ ਹੋ ਗਏ। ਹਾਦਸੇ ਵਿੱਚ 3,70,000 ਲੋਕ ਜ਼ਖਮੀ ਹੋਏ। 27 ਮਈ 2006 6.2 ਦੀ ਤੀਬਰਤਾ ਨਾਲ ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆਈ ਆਈਲੈਂਡ ਜਾਵਾ ਵਿੱਚ ਆਏ ਭੁਚਾਲ ਨੇ 57,000 ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜਾਨ ਲੈ ਲਈ ਅਤੇ ਯੋਗਜਕਾਰਤਾ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਕਈ ਇਲਾਕਿਆਂ ਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। 8 ਅਕਤੂਬਰ 2005 ਉੱਤਰੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਵਿਵਾਦਤ ਕਸ਼ਮੀਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ 7.6 ਦੀ ਤੀਬਰਤਾ ਨਾਲ ਆਏ ਭੁਚਾਲ ਵਿੱਚ 73,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਲੱਖਾਂ ਲੋਕ ਬੇਘਰ ਹੋ ਗਏ। 26 ਦਸੰਬਰ 2003 ਭੁਚਾਲ ਨੇ ਦੱਖਣੀ ਈਰਾਨ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸ਼ਹਿਰ ਬੈਮ ਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਹਾਦਸੇ ਵਿੱਚ 26,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋਈ ਸੀ। 26 ਜਨਵਰੀ 2001 7.9 ਦੀ ਤੀਬਰਤਾ ਵਾਲੇ ਭੁਚਾਲ ਨੇ ਉੱਤਰੀ ਪੱਛਮੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਤਬਾਹੀ ਮਚਾ ਦਿੱਤੀ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਗੁਜਰਾਤ ਸੂਬੇ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਭੁਚਾਲ ਵਿੱਚ 20,000 ਦੇ ਕਰੀਬ ਲੋਕ ਮਾਰੇ ਗਏ ਸੀ ਅਤੇ ਲੱਖਾਂ ਲੋਕ ਬੇਘਰ ਹੋ ਗਏ। ਭੁਜ ਅਤੇ ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਮਈ 1997 7.1 ਦੀ ਤੀਬਰਤਾ ਵਾਲੇ ਭੁਚਾਲ ਵਿੱਚ ਪੂਰਬੀ ਈਰਾਨ ਦੇ ਬੀਰਜੈਂਡ ਵਿੱਚ 16000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋਈ ਸੀ। ਪੀਲਾ ਸੂਟਕੇਸ ਨੇਪਾਲ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਬਣਿਆ ਮਸੀਹਾ ਭਾਰਤ ਦੇ ਇਹਨਾਂ 29 ਸ਼ਹਿਰਾਂ ’ਚ ਹੈ ਭੂਚਾਲ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਖ਼ਤਰਾ 21 ਜੂਨ 1990 ਉੱਤਰੀ ਈਰਾਨੀ ਪ੍ਰਾਂਤ ਦੇ ਗਿਲਾਨ ਵਿੱਚ ਭੁਚਾਲ ਦੇ ਝਟਕਿਆਂ ਨਾਲ 40,000 ਦੇ ਕਰੀਬ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ ਦੇ ਟਾਪੂ ਲਾਮਬੋਕ 'ਤੇ 9.1 ਤੀਬਰਤਾ ਦੇ ਭੂਚਾਲ ਦੀ ਦਸਤਕ 7 ਦਸੰਬਰ 1988 ਰਿਕਟਰ ਪੈਮਾਨੇ 'ਤੇ ਮਾਪੀ ਗਈ 6.9 ਦੀ ਤੀਬਰਤਾ ਵਾਲੇ ਭੁਚਾਲ ਨੇ ਉੱਤਰੀ-ਪੱਛਮੀ ਅਰਮੀਨੀਆ ਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਹਾਦਸੇ ਵਿੱਚ 25,000 ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋਈ ਸੀ। 31 ਮਈ 1970 ਪੈਰੁਵਿਅਨ ਐਨਡਸ ਵਿੱਚ ਆਏ ਇੱਕ ਭੁਚਾਲ ਨੇ ਵੱਡੀ ਤਬਾਹੀ ਮਚਾਈ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਯੰਗਏ ਸ਼ਹਿਰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧੱਸ ਗਿਆ ਅਤੇ 66,000 ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਪਰਮਾਣੂ ਹਮਲੇ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਕਿੰਨੀਆਂ ਤਿਆਰੀਆਂ? ਭੂਚਾਲ ਨਾਲ ਹਿੱਲਿਆ ਮੈਕਸਿਕੋ ਸ਼ਹਿਰ 1 ਸਤੰਬਰ 1923 ਗ੍ਰੇਟ ਕਾਂਟੋ ਭੁਚਾਲ ਜਿਸਦਾ ਕੇਂਦਰ ਟੋਕਿਓ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਬਾਹਰ ਸੀ, ਉਸਨੇ ਜਪਾਨ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਵਿੱਚ 142,800 ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜਾਨ ਲਈ। (ਬੀਬੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਲ FACEBOOK, INSTAGRAM, TWITTERਅਤੇ YouTube 'ਤੇ ਜੁੜੋ।)


يقال إن الذين أوقفوا في حملة مكافحة الفساد محتجزون في فندق ريتز كارلتون بالرياض وقال الشيخ سعود المعجب إن 199 شخصا احتجزوا للاستجواب في إطار حملة شاملة لمكافحة الفساد بدأت مساء السبت الماضي. ولم يذكر المعجب أسماء أي من هؤلاء الأشخاص، لكن تقارير تشير إلى أن من بينهم أمراء ووزراء بارزين ورجال أعمال من ذوي النفوذ. وقال المعجب: "الدليل على هذه المخالفات قوي للغاية". كما أكد أن النشاط التجاري العادي في المملكة لم يتأثر بهذه الحملة، مشيرا إلى أنه قد جرى تجميد الحسابات المصرفية الشخصية فقط.. وقال المعجب إن التحقيقات التي تجريها اللجنة العليا لمكافحة الفساد التي تشكلت بموجب مرسوم ملكي برئاسة ولي العهد محمد بن سلمان (32 عاما) "تحقق تقدما سريعا". وأعلن أن 208 شخصا قد استدعوا للاستجواب حتى الآن، وأن سبعة منهم قد أفرج عنهم دون توجيه أي اتهامات. وقال النائب العام إن "حجم ممارسات الفساد التي كُشف عنها كبير جدا". وأضاف: "استنادا إلى تحقيقاتنا على مدى السنوات الثلاث الماضية، فإننا نقدر أن 100 مليار دولار على الأقل قد أسيء استخدامها من خلال الفساد المنظم والاختلاس على مدى عدة عقود". وقال المعجب إن اللجنة لديها تفويض قانوني واضح للانتقال إلى المرحلة التالية من التحقيقات وأنها علقت الحسابات المصرفية لـ "الأشخاص المعنيين" يوم الثلاثاء. وأضاف: "هناك كثير من التكهنات حول العالم فيما يتعلق بهويات الأفراد المعنيين وتفاصيل التهم الموجهة إليهم". وتابع: "من أجل ضمان استمرار تمتع الأفراد بالحقوق القانونية الكاملة التي تمنح لهم بموجب القانون السعودي، فإننا لن نكشف عن أي تفاصيل شخصية أكثر في هذا الوقت. ونحن نطالب باحترام خصوصياتهم في الوقت الذي يخضعون فيه للإجراءات القضائية من جانبنا". وتشير تقارير إلى أن من بين المعتقلين الملياردير الأمير الوليد بن طلال والأمير متعب بن عبد الله، الذي أعفى من منصبه كوزير للحرس الوطني.

ਜਿਹੜੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਵਿਰੋਧੀ ਮੁਹਿੰਮ ਵਿੱਚ ਫੜ੍ਹਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿਹਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰਿਆਦ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਰਿਟਜ਼ ਕਰਲਟਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਸ਼ੇਖ ਸਉਦ ਅਲ ਮੋਜਿਬ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਸ਼ੁੱਕਰਵਾਰ ਦੀ ਰਾਤ 201 ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛ-ਪੜਤਾਲ ਲਈ ਫੜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਸੇ ਦਾ ਨਾਂ ਨਹੀਂ ਲਿਆ। ਹਾਂ, ਦੱਸਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਰਾਜਕੁਮਾਰ, ਸੀਨੀਅਰ ਮੰਤਰੀ ਅਤੇ ਸਨਅਤਕਾਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ, "ਇਸ ਗਲਤੀ ਦੇ ਪੱਕੇ ਸਬੂਤ ਹਨ।" ਆਰਥਿਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਤੇ ਅਸਰ ਨਹੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਇਸ ਗੱਲ ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਇਸ ਨਾਲ਼ ਸਲਤਨਤ ਦੀਆਂ ਸਧਾਰਨ ਆਰਥਿਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਤੇ ਅਸਰ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ ਅਤੇ ਮਹਿਜ਼ ਨਿੱਜੀ ਖਾਤੇ ਸੀਲ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਸ਼ੇਖ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ 32 ਸਾਲਾ ਯੁਵਰਾਜ ਮੋਹੰਮਦ ਬਿਨ ਸਾਲਮਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਬਣੀ ਸੁਪਰੀਮ ਐਂਟੀ-ਕੁਰਪਸ਼ਨ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਜਾਂਚ ਤੇਜ਼ੀ ਫ਼ੜ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਪੁੱਛ-ਪੜਤਾਲ ਲਈ ਸੱਦੇ ਗਏ 208 ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸੱਤ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਇਲਜ਼ਾਮ ਦੇ ਜਾਣ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਦਾ ਸੰਭਾਵੀ ਪੱਧਰ ਤਾਂ ਕਾਫ਼ੀ ਵੱਡਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਪਰ ਪਿਛਲੇ ਤਿੰਨ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਦੇ ਸਹਾਰੇ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪਿਛਲੇ ਕਈ ਦਹਾਕਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਸੰਸਥਾਗਤ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਅਤੇ ਹਰਾਮਖੋਰੀ ਸਦਕਾ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 100 ਅਰਬ ਡਾਲਰ ਦੀ ਦੁਰਵਰਤੋਂ ਹੋਈ ਹੈ। ਅਟਰਨੀ ਜਰਨਲ, ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਪਿਛਲੇ ਦਹਾਕੇ ਦੌਰਾਨ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 100 ਅਰਬ ਡਾਲਰ ਦੀ ਦੁਰਵਰਤੋਂ ਹੋਈ ਹੈ। ਸ਼ੇਖ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਕਮੇਟੀ ਕੋਲ ਅੱਗੇ ਵਧਣ ਦਾ ਸਾਫ਼ ਫ਼ਤਵਾ ਸੀ ਸ਼ੱਕੀ ਬੰਦਿਆਂ ਦੇ ਨਿੱਜੀ ਖਾਤੇ ਮੰਗਲਵਾਰ ਨੂੰ ਸੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ। "ਸੰਬੰਧਿਤ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੀ ਸ਼ਨਾਖ਼ਤ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਇਲਜ਼ਾਮਾਂ ਦੇ ਵੇਰਵਿਆਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਦੁਨੀਆਂ ਭਰ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਪੱਧਰ ਦੀਆਂ ਕਿਆਸਅਰਾਈਆਂ ਹਨ" ਪਰ "ਤਾਂ ਜੋ ਇਹ ਲੋਕ ਦੇਸ ਦੇ ਕਨੂੰਨੀ ਹੱਕਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰ ਸਕਣ ਅਸੀਂ ਇਸ ਵਖਤ ਕੋਈ ਹੋਰ ਨਿੱਜੀ ਵੇਰਵੇ ਨਸ਼ਰ ਨਹੀਂ ਕਰਾਂਗੇ।" ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੱਸੇ ਜਾਂਦੇ ਹਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਲਏ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਕਰੋੜਪਤੀ ਨਿਵੇਸ਼ਕ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਅਲਵਲੀਦ ਬਿਨ ਤਲਾਲ, ਮਰਹੂਮ ਸੁਲਤਾਨ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਮਿਤੇਬ ਬਿਨ ਅਬਦੁਲਾਹ ਜਿਸ ਨੂੰ ਨੈਸ਼ਨਲ ਗਾਰਡ ਦੇ ਮੁਖੀ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਤੋਂ ਬਰਤਰਫ਼ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਤੇ ਉਸਦਾ ਭਰਾ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਤੁਰਕੀ ਬਿਨ ਅਬਦੁਲਾਹ ਜੋ ਰਿਆਦ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਗਵਰਨਰ ਸਨ, ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਕੋਈ ਸਪਸ਼ਟ ਵਿਰੋਧ ਨਹੀਂ ਬੀਬੀਸੀ ਪੱਤਰਕਾਰ ਫਰੈਂਕ ਗਾਰਡਨਰ ਮੁਤਾਬਕ ਸਾਉਦੀ ਵਿੱਚ ਇਹ ਹਫ਼ਤੇ ਦਾ ਅਖ਼ੀਰ ਹੈ ਤੇ ਲੋਕ ਹਾਲੇ ਵੀ ਵਾਪਰੀ ਤਬਦੀਲੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਭਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਵਿਰੋਧੀ ਕਮੇਟੀ ਇੱਕ ਸ਼ਾਹੀ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਯੁਵਰਾਜ ਮੋਹੰਮਦ ਬਿਨ ਸਾਲਮਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਕਾਇਮ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਜਿੱਥੇ ਤੱਕ ਯੁਵਰਾਜ ਮੋਹੰਮਦ ਬਿਨ ਸਾਲਮਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਮਾਇਤੀਆਂ ਦਾ ਤਾਅਲੁਕ ਹੈ ਹਾਲੇ ਤੱਕ ਤਾਂ ਸਭ ਠੀਕ-ਠਾਕ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਅਟਰਨੀ ਜਰਨਲ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਜਾਂਚ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਗੇੜ ਪੂਰਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਕੋਈ 200 ਦੇ ਕਰੀਬ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸ਼ਾਹੀ ਅਤੇ ਸਨਅਤ ਦੀਆਂ ਹਸਤੀਆਂ ਨੂੰ "ਪੁੱਛ-ਪੜਤਾਲ ਲਈ ਬੁਲਾਇਆ" ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸਲਾਮ ਕਬੂਲ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਔਰਤ ਕੌਣ ਸੀ? ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ 'ਚ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਅਜ਼ਾਦੀ ਕੋਈ ਪ੍ਰਤੱਖ ਵਿਰੋਧ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਵਿਰੋਧੀ ਖੇਮਾ ਆਮ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਚੁੱਪ ਹੈ। ਸਾਉਦੀ ਅਰਬ ਦੀ ਨੌਜਵਾਨੀ ਨੇ ਸਲਤਨਤ ਦੇ ਇਸ ਬਦਨਾਮ ਅੱਯਾਸ਼ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟ ਉੱਚ ਤਬਕੇ ਦੀ ਸਫ਼ਾਈ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਯੁਵਾਰਾਜ ਦੇ ਦੇਸ ਨੂੰ ਹੋਰ ਸਹਿਣਸ਼ੀਲ ਬਣਨ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਸੰਬੰਧੀ ਐਲਾਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੱਟੜਪੰਥੀ ਵਹਾਬੀ ਮੁੱਲੇ ਹਾਲੇ ਜੋ ਹਾਲੇ ਆਪਣੇ ਜ਼ਖ਼ਮਾਂ ਦੀ ਮਲ੍ਹਮ-ਪੱਟੀ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਵੀ ਇਸ ਬਰਤਰਫ਼ੀ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਕਰਨਗੇ। ਸਵਾਲ ਤਾਂ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸਭ ਕਿੱਥੋਂ ਤੱਕ ਜਾਵੇਗਾ ਤੇ ਅਗਲਾ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਕੌਣ ਹੋਵੇਗਾ? (ਬੀਬੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਲ FACEBOOK, INSTAGRAM, TWITTERਅਤੇ YouTube 'ਤੇ ਜੁੜੋ।)


الدكتور وعالم الدين المصري علي جمعة لذا، فقد أثار علي جمعة، مفتي مصر السابق وعالم الدين الإسلامي البارز، جدلاً عبر مواقع التواصل الاجتماعي، عندما تحدث في برنامج تلفزيوني عن إمكانية نقل فيروس كورونا عبر شبكات اتصال الجيل الخامس. وقد أكدت منظمة الصحة العالمية أن الفيروسات "لا تستطيع الانتقال عبر موجات الراديو أو شبكات الهواتف المحمولة" كما أضافت أن "مرض كوفيد19 ينتشر في العديد من البلدان التي لا توجد فيها شبكات الجيل الخامس للهواتف المحمولة". منصات للتثبت من صحة الأخبار وكان الدكتور علي جمعة قد قال خلال تصريحه التلفزيوني إن "إطلاق مئات آلاف الأقمار الصناعية لبدء العمل في شبكات الجيل الخامس قد هيأ الأجواء لتفشي الفيروس لأنه غيّر من كهرومغناطيسية الأرض". وقد أضاف موقع فيسبوك تحذيرا على الفيديو وصنفه بأنه "يروج لخبر زائف". مواضيع قد تهمك نهاية كما أضاف مع التحذير رابطا لمنصة "فتبينوا"، التي استخدمها فيسبوك للتثبت من صحة ما جاء في الفيديو. وبحسب موقع "فتبينوا" لمكافحة الأخبار الكاذبة، فإن أساس نظرية شبكات الجيل الخامس عارية عن الصحة تماما "لأن تقنيات الاتصالات المحمولة لا تستخدم الأقمار الصناعية في نقل البيانات أصلا، بل تستخدم كابلات الألياف الضوئية لأنها أكثر كفاءةً وأعلى سرعةً وأقل تكلفةً". وأضافت أيضا أن "عدد الأقمار الصناعية التي تدور حول الأرض لا يتجاوز 2500 قمر بمختلف استخداماتها"، على عكس ما قاله جمعة. وكان فيسبوك قد أطلق شراكة مع مجموعة منصات مستقلة متخصصة في التحقق من صحة الأخبار باللغة العربية، للحد من انتشار الشائعات والأخبار الكاذبة وغير الدقيقة، خاصة في ظل تفشي المعلومات المغلوطة المتعلقة بجائحة كورونا. وسبق أن أدلى اللبناني مايك فغالي بتصريحات مشابهة عبر لقاء تلفزيوني، مشبهاً "انتشار فيروس كورونا بالإنفلونزا الإسبانية عام 1918 التي تزامنت مع انطلاق خدمات الراديو وغيرت من كهرباء الكرة الأرضية". كيف بدأت النظرية؟ وماذا تتضمن؟ يبدو أنّ تلك النظريات ظهرت للمرة الأولى عبر موقع فيسبوك في نهاية يناير/ كانون الثاني الماضي، مع اكتشاف أولى حالات العدوى بالفيروس في الولايات المتحدة. وينقسم أنصار هذه النظريات إلى معسكرين، يتبنى كل منهما تفسيرا: لكن العلماء في جامعات أوروبية وفي منظمة الصحة العالمية يقولون إن الفكرتين مغلوطتين. وقد شهدت عدة دول أوروبية، منها هولندا وبريطانيا، اعتداءات على أبراج شبكات الإنترنت والهواتف اللاسلكية. وانتشرت مقاطع مصورة عبر الإنترنت تظهر عمليات حرق وتخريب لأبراج 5G. وتفاعل مغردون عرب مع نظريات الجيل الخامس منددين بأعمال التخريب التي تحصل في مدن أوروبية، ومتمنيين أن يكون المواطن العربي "أكثر وعياً". كما وصف مغردون النظرية بالـ "هيستيريا"، وقال "فادي" إننا "بحاجة العقل أكثر من احتياجنا للقاح يهزم الفيروس".

ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਪਲੇਟਫ਼ਾਰਮਾਂ 'ਤੇ ਅਜਿਹੇ ਕਈ ਸੰਦੇਸ਼ ਫੈਲਾਏ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ ਕਿ 5G ਮੋਬਾਈਲ ਟਾਵਰਾਂ ਦੇ ਟਰਾਇਲ ਕਾਰਨ ਕਰੋਨਾ ਵਾਇਰਸ ਦੀ ਦੂਜੀ ਲਹਿਰ ਆਈ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਅਫ਼ਵਾਹਾਂ ਦੇ ਚਲਦਿਆਂ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਹਰਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਟੈਲੀਫ਼ੋਨ ਟਾਵਰਾਂ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਵੀ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ: ਬੀਬੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨੇ ਇਸ ਬਾਰੇ ਪੀਜੀਆਈ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੇ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਮੈਡੀਸਨ ਤੇ ਪਬਲਿਕ ਹੈਲਥ ਦੇ ਡਾ. ਰਵਿੰਦਰ ਖੈਵਾਲ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਕੋਵਿਡ 19 ਅਤੇ 5G ਨੈੱਟਵਰਕ ਦਾ ਕੋਈ ਸਬੰਧ ਨਹੀਂ ਹੈ ਅਤੇ ਵਾਇਰਸ ਰੇਡੀਓ ਤਰੰਗਾਂ ਜਾਂ ਮੋਬਾਈਲ ਨੈੱਟਵਰਕਾਂ ਰਾਹੀਂ ਨਹੀਂ ਫ਼ੈਲ ਸਕਦਾ। ਡਾ. ਰਵਿੰਦਰ ਖੈਵਾਲ ''ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਅਜਿਹੀ ਅਧਾਰਹੀਣ ਗ਼ਲਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨੂੰ ਸੱਚ ਨਹੀਂ ਮੰਨਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।" ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ 'ਤੇ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ 5G ਦੇ ਕਾਰਨ ਕੋਵਿਡ ਫੈਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। "ਅਸੀਂ ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਗੱਲ ਵੀ ਕੀਤੀ ਜੋ ਅਜਿਹਾ ਮੰਨਦੇ ਸਨ। ਮੇਰੇ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਕੁਝ ਮੈਂਬਰ ਇਸ ਦਾ ਯਕੀਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਹੈ।'' ''ਵੇਖੋ, ਇਹ 5G ਕਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਕੋਵਿਡ ਦੇ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਮਾਮਲੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਇਹ ਕਹਿਣਾ ਕਿ ਇਹ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ 5G ਕਰਕੇ ਹੈ, ਗ਼ਲਤ ਹੋਵੇਗਾ।'' ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਏਜੰਸੀਆਂ ਨੇ ਕੋਵਿਡ ਅਤੇ 5G ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇਸ ਸਬੰਧ ਨੂੰ ਖ਼ਾਰਜ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਸੰਗਠਨ ਨੇ ਵੀ ਇਹ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸਬੰਧ ਨਹੀਂ ਹੈ। 5G ਦੀ ਟੈਸਟਿੰਗ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਹ ਪੁੱਛਣ 'ਤੇ ਫਿਰ ਕੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਲੋਕ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਯਕੀਨ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, ''ਲੋਕ ਤਕਨੀਕ ਤੋਂ ਅਕਸਰ ਡਰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਇਸ ਦਾ ਕੁਝ ਸ਼ਰਾਰਤੀ ਲੋਕ ਫ਼ਾਇਦਾ ਚੁੱਕਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਪਲਾਂਟ।'' ''ਆਮ ਲੋਕ ਰੇਡੀਏਸ਼ਨ ਨੂੰ ਬਹੁਤਾ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦੇ। ਕੋਵਿਡ -19 ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਫੈਲਦੀ ਹੈ ਜਦਕਿ ਰੇਡੀਏਸ਼ਨ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਵਿਅਕਤੀ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਫੈਲਦੀ।'' ਬੀਬੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਐਂਡਰਾਇਡ ਫ਼ੋਨ 'ਤੇ ਇੰਝ ਲੈ ਕੇ ਆਓ: ਸ਼ਰਾਰਤੀ ਅਨਸਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਮੋਬਾਈਲ ਟਾਵਰਾਂ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਕੁਝ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਹਰਿਆਣਾ ਦੇ ਮੁੱਖ ਸਕੱਤਰ ਨੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਪੱਤਰ ਲਿਖ ਕੇ ਸ਼ਰਾਰਤੀ ਅਨਸਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਮੋਬਾਈਲ ਟਾਵਰਾਂ ਨੂੰ ਹੋਏ ਨੁਕਸਾਨ ਬਾਰੇ ਚਾਨਣਾ ਪਾਇਆ ਸੀ। ਚਿੱਠੀ ਵਿੱਚ ਹਰਿਆਣਾ ਦੇ ਡਿਪਟੀ ਕਮਿਸ਼ਨਰਾਂ ਅਤੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪੁਲਿਸ ਮੁਖੀਆਂ ਨੂੰ 5 ਜੀ ਨੈੱਟਵਰਕ ਤਕਨੀਕ ਨਾਲ ਜੋੜਨ ਵਾਲੀਆਂ ਅਫ਼ਵਾਹਾਂ ਫੈਲਾਉਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਸਖ਼ਤ ਅਤੇ ਤੁਰੰਤ ਕਾਰਵਾਈ ਕਰਨ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ: ਮੁੱਖ ਸਕੱਤਰ ਵਿਜੇ ਵਰਧਨ ਨੇ ਡਿਪਟੀ ਕਮਿਸ਼ਨਰਾਂ ਅਤੇ ਪੁਲਿਸ ਮੁਖੀਆਂ ਨੂੰ ਭੇਜੇ ਪੱਤਰ ਵਿੱਚ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਟੈਲੀਫ਼ੋਨ ਟਾਵਰਾਂ ਦੇ ਹੋਏ ਨੁਕਸਾਨ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਇਹ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਕਿ ਟੈਲੀਕਾਮ ਅਤੇ ਇਸ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਕਿ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਕਾਰਨ ਹੋਈਆਂ ਜਾਨਾਂ ਅਤੇ ਸਿਹਤ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦਾ ਕਾਰਨ 5G ਟਾਵਰਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਸੂਬੇ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਘਟਨਾਵਾਂ ਹੋਈਆਂ ਜਿਸ ਦੇ ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ ਮੋਬਾਈਲ ਟਾਵਰ / ਨੈੱਟਵਰਕ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਖ਼ਬਰ ਏਜੰਸੀ ਪੀਟੀਆਈ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਅਨੁਸਾਰ ਦੂਰਸੰਚਾਰ ਵਿਭਾਗ ਨੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ 5G ਟਰਾਇਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਲਈ ਦੂਰਸੰਚਾਰ ਆਪਰੇਟਰਾਂ ਨੂੰ ਸਪੈਕਟ੍ਰਮ ਜਾਰੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਰਿਪੋਰਟ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਟਰਾਇਲ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਦਿੱਲੀ, ਮੁੰਬਈ, ਕੋਲਕਾਤਾ, ਬੰਗਲੁਰੂ, ਗੁਜਰਾਤ, ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਸਮੇਤ ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ' ਤੇ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤੇ ਜਾਣਗੇ। ਸੂਤਰਾਂ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਨਾਲ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸੇ ਵੀ ਦੂਰਸੰਚਾਰ ਆਪਰੇਟਰ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ, ਹਰਿਆਣਾ ਅਤੇ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੇ ਕੇਂਦਰੀ ਸ਼ਾਸਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਪੈਕਟ੍ਰਮ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ: (ਬੀਬੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਲ FACEBOOK, INSTAGRAM, TWITTERਅਤੇ YouTube 'ਤੇ ਜੁੜੋ।)


ستمنح الأكاديمية جائزتين للأدب العام المقبل وتعرضت الأكاديمية السويدية للانتقاد بسبب الطريقة التي تعاملت بها مع سوء سلوك المصور الفرنسي، جان-كلود أرنو، المتزوج من عضوة سابقة في هذا المعهد العريق الذي يرجع تاريخه إلى عام 1786. وقد استقالت إثر ذلك، العضوة المعنية كما استقالت رئيسة الأكاديمية وأربعة أعضاء آخرين. وتقول الأكاديمية إنها ستعلن الفائز بجائزة هذا العام 2018 سويا مع الفائز في عام 2019 المقبل. وتعد هذه الفضيحة الأكبر التي تطال الجائزة منذ منحها لأول مرة في عام 1901. مواضيع قد تهمك نهاية وقد جادل بعض أعضاء الأكاديمية بأن الجائزة يجب أن تستمر لحماية التقاليد، لكن آخرين قالوا إن المؤسسة ليست مؤهلة في وضعها الحالي لمنح الجائزة. ومنذ بدأت الأكاديمية بمنح الجائزة، لم تمتنع عن منحها سوى مرة واحدة عام 1935، وقالت حينها إنها لم تجد مرشحا جديرا بالفوز بها. رئيسة الأكاديمية المستقيلة برفسور سارا دانيوس ما الذي أشعل الأزمة؟ في نوفمبر/تشرين الثاني الماضي، تقدمت 18 سيدة بادعاءات تحرش جنسي ضد أرنو، مدفوعات بحملة "مي تو". وقد وقعت عدة حوادث، بحسب تقارير، في عقارات تمتلكها الأكاديمية. ولكن أرنو ينفي تلك الادعاءات كلها. ثم صوتت المنظمة ضد اقتراح بإلغاء عضوية زوجته، الشاعرة والكاتبة كاترينا فروستينسون، من لجنتها المكونة من 18 عضوا. وقيل إن هذا القرار، وسط اتهامات بتعارض المصالح، وتسرب أسماء الفائزين، أدى إلى انقسام المنظمة، وأثار موجة من الاستقالات، من بينها استقالة فروستينسون، واستقالة رئيسة الأكاديمية، بروفيسور سارا دانيوس، بحيث لم يبق في اللجنة سوى 11 عضوا. وأخذ أعضاء الأكاديمية ينتقدون بعضهم بعضا علانية. ووصف هوريس إنغدال، عضو الأكاديمية، بعض الاستقالات بأنها "دمل من الخاسرين"، ووصف البروفيسور دانيوس بأنها أسوأ رئيسة دائمة على الإطلاق. أما مؤيدوها فيرون فيها مصلحة تكافح سلطة مؤسسة ذكورية. وعقب استقالاتها، نشر بعض الأعضاء، ومن بينهم وزير الثقافة السويدي، صورا لهم وهم يلبسون قمصانا محببة لدى دانيوس تضامنا معها. ولا يجوز، من الناحية القانونية، استقالة الأعضاء من الأكاديمية، لأن مدة العضوية فيها مدى الحياة، لكنهم يستطيعون وقف مشاركتهم في أنشطة الأكاديمية. ويقول العاهل السويدي، الملك كارل السادس عشر غوستاف، إنه سيغير تلك القواعد بشكل يسمح للأعضاء بالانسحاب من عضوية الأكاديمية رسميا. وقد اتهم أرنو بالتحرش بولية العهد، الأميرة فيكتوريا في 2006، ولكنه ينفي التهمة. ما الذي يحدث بعد ذلك؟ ستمنح جائزتان للأدب بدلا من جائزة واحدة في عام 2019. وهذه ليست المرة الأولى التي يحدث فيها هذا. على سبيل المثال، لم تمنح أي جائزة في عام 1936، ولكن جائزة ذلك العام مُنحت العام التالي للكاتب المسرحي الأمريكي يوجين أونيل. وربما تكون حملة #MeToo، التي سلطت الضوء على انتشار التحرش الجنسي، قد لعبت دورًا في قرار الأكاديمية، لذا من الصعب على الفائزين المحتملين قبول الجائزة وسط الأزمة التي تعاني منها الأكاديمية، والتي قالت في بيان سابق إن سمعة جائزة نوبل للآداب تأثرت "بشكل كبير"، وتعهدت بتقديم خطة لاستعادة ثقة الرأي العام في المنظمة. وقد شهدت السنوات الأخيرة حصول المغني الأمريكي، بوب ديلان، والكاتب والصحفي البيلاروسي، سفيتلانا أليكسيفيتش على الجائزة، بينما تشمل قائمة من حصل عليها، الكاتب النيجيري، وول سوينكا، والروائي الكولومبي غابرييل غارسيا ماركيز، والمنشق الروائي الروسي ألكسندر سولجنستين، والشاعر الهندي، رابيندارات طاغور، والروائي المصري نجيب محفوظ.

ਸਵੀਡਸ਼ ਅਕੈਡਮੀ ਦੇ ਇੱਕ ਮੈਂਬਰ ਦੇ ਪਤੀ 'ਤੇ ਸਰੀਰਕ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਦੇ ਇਲਜ਼ਾਮ ਲੱਗੇ ਹਨ। ਅਕੈਡਮੀ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ 2018 ਅਤੇ 2019 ਦੇ ਐਵਾਰਡ 2019 ਵਿੱਚ ਇੱਕੋ ਨਾਲ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣਗੇ। 1901 ਤੋਂ ਮਿਲਦੇ ਆ ਰਹੇ ਇਸ ਪੁਰਸਕਾਰ 'ਤੇ ਸੈਕਸ ਸਕੈਂਡਲ ਦਾ ਵੱਡਾ ਅਸਰ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਅਕੈਡਮੀ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਾਹਸ ਵਿੱਚ ਆਈ ਕਮੀ ਨੂੰ ਦੇਖਦਿਆਂ ਇਹ ਫ਼ੈਸਲਾ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਅਕੈਡਮੀ ਦੇ ਕੁਝ ਮੈਂਬਰਾ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਪਰੰਪਰਾ ਨੂੰ ਬਚਾਏ ਰੱਖਣ ਲਈ ਐਵਾਰਡ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਇਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਪਰ ਕਈਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸੰਸਥਾ ਇਸ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੇ 6 ਸਾਲਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਬਾਕੀ ਅਜਿਹਾ ਕੋਈ ਸਮਾਂ ਨਹੀਂ ਸੀ ਜਦੋਂ ਇਹ ਐਵਾਰਡ ਨਾ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹੋਣ। ਕੀ ਹੈ ਮਾਮਲਾ? ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਨਵੰਬਰ ਵਿੱਚ ਫਰੈਂਡ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫਰ ਜੀਨ ਕਲੌਡ ਆਰਨੌਲਟ ਜਿਹੜੇ ਸਵੀਡਸ਼ ਅਕੈਡਮੀ ਦੀ ਫੰਡਿਗ ਦੇ ਨਾਲ ਸੱਭਿਅਕ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਚਲਾ ਰਹੇ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ 18 ਔਰਤਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਰੀਰਕ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਦੇ ਇਲਜ਼ਾਮ ਲੱਗੇ ਸੀ। ਸਵੀਡਸ਼ ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਲਫਰੇਡ ਨੋਬਲ ਦਾ ਬੁੱਤ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਔਰਤਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਸਰੀਰਕ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਅਕੈਡਮੀ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਥਾਂ 'ਤੇ ਹੋਇਆ। ਔਨਾਲਟ ਵੱਲੋਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਇਲਜ਼ਾਮਾਂ ਨੂੰ ਖਾਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਸੰਸਥਾ ਵੱਲੋਂ ਆਰਨੌਲਟ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਹਟਾਉਣ ਦੀ ਮੰਗ ਉੱਠਣ ਲੱਗੀ, ਕੈਟਰੀਨਾ ਫਰੋਸਟੈਨਸਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਮੇਟੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਕਵਿੱਤਰੀ ਤੇ ਲੇਖਕ ਸੀ। ਲਾਭ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਦਾ ਫਾਇਦਾ ਚੁੱਕਣ ਅਤੇ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਨਾਂ ਲੀਕ ਹੋਣ ਜਾਣ ਦੇ ਮੁੱਦੇ ਨੇ ਸੰਸਥਾ ਵਿੱਚ ਦਰਾੜ ਲਿਆ ਦਿੱਤੀ। ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਸਾਰਾ ਡੇਨੀਅਸ ਮੁਤਾਬਕ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਸਤੀਫਿਆਂ ਦਾ ਦੌਰਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਿਆ। ਫਰੋਸਟੈਨਸਨ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਅਕੈਡਮੀ ਦੇ ਮੁਖੀ ਤੱਕ ਨੇ ਅਸਤੀਫ਼ੇ ਦੇ ਦਿੱਤੇ। ਹੁਣ ਇਸ ਥਾਂ 'ਤੇ ਸਿਰਫ਼ 11 ਮੈਂਬਰ ਹਨ। ਹੁਣ ਅੱਗੇ ਕੀ? (ਬੀਬੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਲ FACEBOOK, INSTAGRAM, TWITTERਅਤੇ YouTube 'ਤੇ ਜੁੜੋ।)


برامج التجسس تسمح بالإطلاع على رسائل و صور و محادثات الشخص وقالت" إذا سألته من أين عرفت هذه المعلومات، يقول إنني ذكرت له هذه المعلومات ويتهمني أنني نسيت ذلك". وايمى - هو اسم مستعار لها - بدأت تسأل كيف له أين يعرف أين هي في طوال الوقت . " في بعض الأحيان كان يقول إنه رآني في مقهى حيث كنت التقى أصدقائي بينما كان هو يمر بالصدفة في المنطقة " و تقول " بدأت أشك في كل من حولي حتى أصدقائي". مع تكرار هذه الأحداث على مدى اشهر تحوّل زواجي الفاشل إلى كابوس، بعد بعد رحلة العائلة في عيد الهالوين ". مواضيع قد تهمك نهاية خلال الأجازة، تقول أيمى "أعطانى زوجي هاتفه ليريني صورة له في المزرعة وخلال لحظات رأيت إشعارا يظهر على شاشة هاتفه عنوانه "التقرير اليومي لجهاز الكمبيوتر الخاص بايمى جاهز للعرض". وتضيف "توقفت أنفاسي لدقيقة، وتظاهرت أنني احتاج للذهاب لدورة المياه، وأننى لم أر شيئا ثم ذهبت للمكتبة العامة لاستخدام جهاز الكمبيوتر هناك للبحث عن برامج التجسس". و"ستوك وير" أو "سباوس وير" هي مجموعة برامج تجسس قوية تباع علنا على الإنترنت. وتسمح هذه البرامج بقراءة كل الرسائل، وتسجيل الأنشطة على الشاشة وتتبع المواقع الجغرافية التي يتحرك إليها الشخص فضلا عن استخدام الكاميرات التي تتجسس على كل تحركات الشخص. وبحسب شركة الأمن الإلكتروني " كاسبريسكي " ، ارتفع عدد الاشخاص الذين اكتشفوا مثل هذه البرامج على أجهزتهم بنسبة 35 في المئة خلال العام الماضي . ويقول الباحثون في "كاسبريسكي" إن تقنيات الحماية لديهم اكتشفت برنامج "ستوك وير" في 37.532 جهاز خلال هذا العام. ويقول الباحث البارز في مجال الأمن في الشركة دايفيد ايم "هذه مجرد قمة جبل جليدي ضخم للغاية " وأضاف "العديد من الأفراد يهتمون بحماية أجهزة الكمبيوتر المحمولة وأجهزة الكمبيوتر الخاصة بهم ولا أحد يهتم بحماية أجهزة الموبايل". وبحسب المعلومات التي توصلت لها " كاسبيرسكي"، فإن روسيا هي البلد الأكثر استخدما لبرنامج "ستوك وير " تليها الهند، ثم البرازيل والولايات المتحدة وألمانيا، وتحتل بريطانيا المرتبة الثامنة. وتقول شركة أمن إلكتروني أخرى إن هناك خطوات عملية يمكن للأشخاص اتخاذها إذا شكوا بتعرضهم للتجسس. ويضيف جاك موري من شركة أيست "ينصح بفحص التطبيقات الموجود على الهاتف، والقيام بعملية فحص للفيروسات عند الضرورة فضلا عن إلغاء أي تطبيقات على الهاتف غير معروفة لدى صاحب الهاتف ". ويؤكد أنه "بشكل عام إذا لم تكن تستخدم تطبيقاً معيناً، فعليك إلغاؤه على الفور". وبعد أن اكتشفت أيمى المسألة أصبحت لا تثق بالتكنولوجيا على الإطلاق . "ستوك وير" يمكنه تحديد مكان الشخص الذى يتم تتبعه فى كل الأوقات جيسيكا هي الأخرى ضحية لـ " ستوك وير" ، فزوجها السابق كان يتجسس عليها بشكل دائم عبر ميكروفون "مكبر الصوت" في الهاتف، وكان يعيد استخدام تعبيرات تستخدمها هي وصديقاتها يستخدمنها فى المحادثات الخاصة بينهما. ورغم انتهاء العلاقة مع زوجها إلا أنها لا تزال حتى الآن تترك الهاتف مغلقا في السيارة عندما تلتقي زميلتها. جيما توينتون و هى تعمل في مؤسسة " أماكن أكثر أمانا " الخيرية المعنية بمساعدة ضحايا العنف المنزلي، قالت إنها ترى تأثيراً طويل الأمد لمثل هذه التطبيقات على الحالات التي تتعامل معها. وتضيف " تقلل هذه التجارب من ثقة الشخص فيمن حوله، كما أنها تجعله يري جهاز النقال والكمبيوتر المحمول كما لو أنه سلاح". و تستطرد "أصبحت التكنولوجيا في نظر هؤلاء الأفراد أشبه بشبكة تحيط بهم كما توقف العديد منهم عن استخدام الأنترنت، إنها تؤثر فعلا على كل مناحي الحياة ، وأصبح ازدياد استخدام - ستوك وير - أمرا مثيرا للقلق ". أيمى أمريكية الجنسية و قد انفصلت عن زوجها وتعيش على بعد أميال منه، ولديها الآن أمر قضائي بمنعه من التواصل المباشر معها كما أنه يتابع الأمور الخاصة بابنهما عن طريق الخطابات المكتوبة فقط . اختبار الأمر استخدمت واحدا من أشهر البرامج والتى تكلف 140 دولارا للتجسس لمدة 3 أشهر . اشتريته عبر الإنترنت وقمت بتثبيته على هاتف العمل الخاص بي. استغرق الأمر مني حوالي ساعة واستخدمت خدمة الدعم المباشر على مدار 24 ساعة الذي قدمته الشركة عندما واجهت أي مشاكل. وتعلن شركات برامج التجسس عن خدماتها على أنها "مراقبة الموظفين" أو لأغراض "الرقابة الأبوية". وفي العديد من البلدان، بما في ذلك المملكة المتحدة، يعد استخدام برامج التجسس على الزوج دون إذن منه أمراً غير قانوني، وفي محادثة مباشرة مع الشركة التي كنت أختبرها، أخبرتهم مباشرة: "أريد تثبيت هذا البرنامج على هاتف زوجتي ، هل سيكون سرياً؟". أجاب ممثل خدمة العملاء: "سيبدأ التطبيق في العمل في وضع التخفي مباشرةً بعد التثبيت. سأكون سعيدًا بالمساعدة". لقد قمت أيضاً بتحميل خمسة من أفضل برامج الحماية عبر الإنترنت على الهاتف المحمول الذى اتجسس عليه وأجريت فحصاً مجانياً عليه. كل منهم أعطى تنبيهات عن "البرامج الضارة المحتملة". وتقول النيابة العامة إنه لا توجد قوانين محددة تتعلق باستخدام برنامج stalkerware ، لكن أي نشاط إجرامي من هذا القبيل يمكن ملاحقته بعدد من الوسائل بما في ذلك قانون الحماية من التحرش 1997. تقول ايمى إنه ينبغي بذل المزيد من الجهود لاصدار قانون ضد استخدام هذه التقنيات. وتقول: "إنهم بحاجة إلى التوقف عن الاختباء وراء الإنكار ". وتضيف هذه الشركات، ترسل لعملائها "نحن لا نوافق على التجسس على الزوجات ". إنهم يعرفون ما يفعله عملاؤهم ، "هذا البرنامج يتسبب في ضرر حقيقي ".

ਪੀੜਤ ਦੇ ਫਿੰਗਰਪ੍ਰਿੰਟ ਨਾਲ ਫੋਨ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਫੋਨ ਵਿੱਚ ਸਾਫਟਵੇਅਰ ਪਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਐਮੀ ਦੱਸਦੀ ਹੈ, "ਮੈਂ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਸੀ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਈ ਅਜਿਹੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਪਤਾ ਹਨ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਹੀ ਨਿੱਜੀ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਸੀ ਕਿ ਸਾਰਾ ਦਾ ਇੱਕ ਬੱਚਾ ਹੈ, ਜੋ ਸ਼ਾਇਦ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ।" ਉਹ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, "ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲੋਂ ਪੁੱਛਦੀ ਸੀ ਕਿ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਹ ਸਭ ਕਿਵੇਂ ਪਤਾ ਹੈ। ਤਾਂ ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ ਕਿ ਮੈਂ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਮੇਰੇ 'ਤੇ ਇਲਜ਼ਾਮ ਲਗਾਉਂਦੇ ਸਨ ਕਿ ਮੈਂ ਭੁੱਲ ਜਾਂਦੀ ਹਾਂ।" ਐਮੀ (ਬਦਲਿਆ ਹੋਇਆ ਨਾਮ) ਇਸ ਸੋਚ 'ਚ ਵੀ ਪੈ ਗਈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਹਰ ਵੇਲੇ ਕਿਵੇਂ ਪਤਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਕਿੱਥੇ ਹੈ। "ਕਈ ਵਾਰ ਮੇਰੇ ਪਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਦੋਸਤਾਂ ਨਾਲ ਇੱਕ ਕੈਫੇ ਵਿੱਚ ਦੇਖਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਉਥੋਂ ਲੰਘ ਰਹੇ ਸਨ। ਮੈਂ ਹਰ ਚੀਜ਼ 'ਤੇ ਸਵਾਲ ਕਰਨ ਲੱਗੀ ਅਤੇ ਕਿਸੇ 'ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਨਹੀਂ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਮੇਰੇ ਦੋਸਤਾਂ 'ਤੇ ਵੀ ਨਹੀਂ।" ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ- ਕੁਝ ਮਹੀਨਿਆਂ 'ਚ ਇਹ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੋਣ ਲੱਗਾ। ਐਮੀ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਆਪਣੇ ਵਿਆਹੁਤਾ ਰਿਸ਼ਤੇ 'ਚ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਤੋਂ ਲੰਘ ਰਹੀ ਸੀ ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਇੱਕ-ਬੁਰੇ ਸੁਪਨੇ ਵਾਂਗ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਫੈਮਿਲੀ ਟ੍ਰਿਪ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇਹ ਰਿਸ਼ਤਾ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਗਿਆ। 'ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ' ਐਮੀ ਯਾਦ ਕਰਦੀ ਹੈ, "ਸਾਡਾ ਉਹ ਟ੍ਰਿਪ ਵਧੀਆ ਬਤੀਤ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਸਾਡਾ 6 ਸਾਲ ਦਾ ਬੇਟਾ ਖੇਡ ਰਿਹਾ ਸੀ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਸੀ।" "ਮੇਰੇ ਪਤੀ ਨੇ ਫਾਰਮ ਦੀ ਇੱਕ ਤਸਵੀਰ ਖਿੱਚੀ ਸੀ, ਉਹ ਦਿਖਾਉਣ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਫੋਨ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਵਿਚਾਲੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਫੋਨ ਦੀ ਸਕਰੀਨ 'ਤੇ ਮੈਂ ਇੱਕ ਅਲਰਟ ਦੇਖਿਆ।" ਉਸ 'ਤੇ ਲਿਖਿਆ ਸੀ, "ਐਮੀ ਦੇ ਮੈਕ ਦੀ ਡੇਲੀ ਰਿਪੋਰਟ ਤਿਆਰ ਹੈ।" "ਮੈਂ ਸੁੰਨ ਰਹੀ ਗਈ। ਇੱਕ ਮਿੰਟ ਲਈ ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਸਾਹ ਰੁੱਕ ਜਿਹੇ ਗਏ। ਮੈਂ ਖ਼ੁਦ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਿਆ ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਮੈਂ ਬਾਥਰੂਮ ਜਾ ਕੇ ਆਉਂਦੀ ਹਾਂ। ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਬੇਟੇ ਕਰਕੇ ਉਥੇ ਰੁਕਣਾ ਪਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਮੈਂ ਇੰਝ ਨਾਟਕ ਕੀਤਾ ਕਿ ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਕੁਝ ਦੇਖਿਆ ਹੀ ਨਹੀਂ।" ਐਮੀ ਦੱਸਦੀ ਹੈ, "ਜਿੰਨੀ ਛੇਤੀ ਹੋ ਸਕਿਆ, ਮੈਂ ਕੰਪਿਊਟਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਲਾਈਬ੍ਰੇਰੀ ਗਈ ਅਤੇ ਜੋ ਸਪਾਈਵੇਅਰ (ਜਾਸੂਸੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸਾਫਟਵੇਅਰ) ਵਰਤਿਆ ਸੀ, ਉਸ ਬਾਰੇ ਪਤਾ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੈਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਮਹੀਨਿਆਂ ਤੋਂ ਜਿਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਸੋਚ-ਸੋਚ ਕੇ ਮੈਂ ਪਾਗ਼ਲ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ, ਉਹ ਕੀ ਸੀ।" ਸਟੌਕਰਵੇਅਰ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਪਾਊਸਵੇਅਰ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸਾਫਟਵੇਅਰ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਹੈ, ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਕਿਸੇ 'ਤੇ ਨਿਗਰਾਨੀ ਰੱਖੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਖਰੀਦਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਾਫਟਵੇਅਰ ਰਾਹੀਂ ਕਿਸੇ ਡਿਵਾਇਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਮੈਸੇਜ ਪੜ੍ਹੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਸਕਰੀਨ ਐਕਟੀਵਿਟੀ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਜੀਪੀਐੱਸ ਲੋਕੇਸ਼ਨ ਟਰੈਕ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਸਾਫ਼ਵੇਅਰ ਜਾਸੂਸੀ ਲਈ ਕੈਮਰਿਆਂ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਵਿਅਕਤੀ ਕੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸਾਈਬਰ ਸਿਕਿਓਰਿਟੀ ਕੰਪਨੀ ਕੈਸਪਰਸਕੀ ਮੁਤਾਬਕ, ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਆਪਣੇ ਡਿਵਾਇਸ 'ਚ ਅਜਿਹਾ ਸਾਫਟਵੇਅਰ ਹੋਣ ਬਾਰੇ 35 ਫੀਸਦ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਾ। ਕੈਸਪਰਸਕੀ ਰਿਸਰਚਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪ੍ਰੋਟੈਕਸ਼ਨ ਟੈਕਨਾਲਾਜੀ ਨੇ ਇਸ ਸਾਲ ਹੁਣ ਤੱਕ 37,532 ਉਪਕਰਨਾਂ 'ਚ ਸਟੌਕਰਵੇਅਰ ਹੋਣ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਲੀਡ ਸਿਕਿਓਰਿਟੀ ਰਿਸਰਚਰ ਡੇਵਿਡ ਐਮ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਬਹੁਤ ਹੀ ਗੰਭੀਰ ਸਮੱਸਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਮਾਮਲਾ ਇਸ ਤੋਂ ਕਿਤੇ ਵੱਡਾ ਹੈ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਲੈਪਟੌਪ ਅਤੇ ਡੈਸਕਟੌਪ ਕੰਪਿਊਟਰ ਦੀ ਤਾਂ ਸੁਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਕਈ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਮੋਬਾਈਲ ਡਿਵਾਈਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰੋਟੈਕਟ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਹਨ।" ਕੈਸਪਰਸਕੀ ਦੀ ਰਿਸਰਚ ਮੁਤਾਬਕ ਸਟੌਕਰਵੇਅਰ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੇਰੇ ਇਸਤੇਮਾਲ ਰੂਸ 'ਚ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭਾਰਤ, ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ, ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਜਰਮਨੀ ਵਰਗੇ ਦੇਸ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ- ਖ਼ੁਦ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਬਚਾਓ? ਇੱਕ ਹੋਰ ਸਿਕਿਓਰਿਟੀ ਕੰਪਨੀ ਮੁਤਾਬਕ ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਲਗ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਜਾਸੂਸੀ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਕੁਝ ਪ੍ਰੈਕਟੀਕਲ ਕਦਮ ਚੁੱਕਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਈਸੈਟ ਕੰਪਨੀ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਜੈਕ ਮੋਰੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਫੋਨ 'ਚ ਮੌਜੂਦ ਸਾਰੀਆਂ ਐਪਲੀਕੇਸ਼ਨਾਂ ਨੂੰ ਵੈਰੀਫਾਈ ਕਰੋ ਅਤੇ ਲੋੜ ਪੈਣ 'ਤੇ ਕਿਸੇ ਵਾਇਰਸ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਉਣ ਲਈ ਵਾਇਰਸ ਐਨਾਲਿਸਿਸ ਕਰੋ। ਤੁਹਾਡੇ ਡਿਵਾਈਸ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਜਿਸ ਐਪਲੀਕੇਸ਼ਨ ਬਾਰੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਉਸ ਬਾਰੇ ਇੰਟਰਨੈੱਟ 'ਤੇ ਸਰਚ ਕਰਕੇ ਪਤਾ ਲਗਾਓ ਅਤੇ ਲੋੜ ਪੈਣ 'ਤੇ ਹਟਾ ਦਿਓ।" ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਨਿਯਮ ਬਣਾ ਲਓ ਕਿ ਜੋ ਐਪਲੀਕੇਸ਼ਨ ਨਹੀਂ ਵਰਤ ਰਹੇ ਹੋ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਹਟਾਉਣਾ ਹੀ ਹੈ।" ਇੱਕ ਸਕਿਓਰਿਟੀ ਐਪ ਡਾਊਨਲੋਡ ਕਰ ਲਓ। ਐਂਟੀਵਾਈਰਸ ਤੋਂ ਸਪਾਈਵੇਅਰ ਦਾ ਪਤਾ ਲੱਗ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਐਮੀ ਨੂੰ ਜਦੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਹੈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਪਿਊਟਰ 'ਚ ਅਜਿਹਾ ਸਾਫਟਵੇਅਰ ਪਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਤਕਨੀਕ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ਼ ਘਟ ਗਿਆ। ਚੈਰਿਟੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਝਟਕਿਆਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਿਸੇ ਦੇ ਦਿਮਾਗ਼ 'ਚ ਅਜਿਹੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਆਉਣਾ ਆਮ ਹਨ। ਜੈਸਿਕਾ ਸਟੌਕਰਵੇਅਰ ਦੀ ਅਜਿਹੀ ਹੀ ਪੀੜਤਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਦੇ ਪਤੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਫੋਨ ਦੇ ਮਾਈਕ੍ਰੋਫੋਨ ਰਾਹੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜਾਸੂਸੀ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਫਿਰ ਜਦੋਂ ਜੈਸਿਕਾ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਸਨ ਤਾਂ ਕੁਝ ਅਜਿਹੀਆਂ ਲਾਈਨਾਂ ਦੁਹਰਾਉਂਦੇ ਸਨ, ਜੋ ਜੈਸਿਕਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦੋਸਤਾਂ ਨਾਲ ਨਿੱਜੀ ਗੱਲਬਾਤ 'ਚ ਵਰਤੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਸਨ। ਜੈਸਿਕਾ ਨੂੰ ਇਸ ਰਿਸ਼ਤੇ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲੇ ਕਈ ਸਾਲ ਹੋ ਗਏ ਹਨ ਪਰ ਹੁਣ ਵੀ ਜਦੋਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਦੋਸਤਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਣ ਜਾਂਦੀ ਹਾਂ ਤਾਂ ਆਪਣਾ ਫੋਨ ਕਾਰ 'ਚ ਛੱਡ ਕੇ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪੂਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ’ਤੇ ਅਸਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਘਰੇਲੂ ਹਿੰਸਾ ਦੇ ਪੀੜਤਾਂ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਬਰਤਾਨਵੀ ਸੰਸਥਾ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਗੇਮਾ ਟਾਇਟਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕਈ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪੀੜਤਾਂ 'ਤੇ ਪੂਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਇਸ ਦਾ ਅਸਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਸੰਕੇਤਕ ਤਸਵੀਰ "ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਹੋਰ 'ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਉਹ ਫੋਨ ਜਾਂ ਲੈਪਟਾਪ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਹਥਿਆਰ ਵਾਂਗ ਦੇਖਣ ਲਗਦੇ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਉਹ ਡਿਵਾਇਸ ਕਿਸੇ ਹਥਿਆਰ ਵਾਂਗ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।" ਗੇਮਾ ਟਾਇਟਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਟੈਕਨੋਲਾਜੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਘੇਰ ਰੱਖਿਆ ਹੈ, ਕਈ ਲੋਕ ਤਾਂ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕਰਨਾ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।" "ਇਹ ਤੁਹਾਡੀ ਪੂਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ 'ਤੇ ਅਸਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਚਿੰਤਾ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸਟੌਕਰਵੇਅਰ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾਣ ਲੱਗਾ ਹੈ।" ਹੁਣ ਐਮੀ ਦਾ ਤਲਾਕ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਾਬਕਾ ਪਤੀ ਤੋਂ ਕਈ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਤੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸਿੱਧਾ ਸੰਪਰਕ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਬੇਟੇ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚਾਲੇ ਚਿੱਠੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਗੱਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਐਮੀ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਕਨੀਕ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਸਖ਼ਤ ਕਾਨੂੰਨ ਬਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਐਮੀ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਇਹ ਸਾਫਟਵੇਅਰ ਡਾਊਨਲੋਡ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਇਹ ਲਿਖਿਆ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, "ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਦੀ ਜਾਸੂਸੀ ਕਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ।" "ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਗਾਹਕ ਇਹੀ ਕਰਨ ਲਈ ਇਹ ਸਾਫਟਵੇਅਰ ਲੈ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਸ ਸਾਫਟਵੇਅਰ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਨੁਕਸਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।" ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ- ਇਹ ਵੀਡੀਓ ਜ਼ਰੂਰ ਦੇਖੋ (ਬੀਬੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਲ FACEBOOK, INSTAGRAM, TWITTERਅਤੇ YouTube 'ਤੇ ਜੁੜੋ।)


وأدى الهجوم إلى تأخير توزيع صحف لوس أنجليس تايمز، وشيكاغو تريبيون، وبالتيمور صن، وغيرها من الصحف التي تنتمي إلى دار تريبيون للنشر. وقالت الشركة إن الفيروس المستخدم في الهجوم رُصد يوم الجمعة، وهو ما طال صحفا تُطبع في مطبعة واحدة. ويُعتقد أن الهجوم جاء من خارج الولايات المتحدة، وفقا لصحيفة لوس أنجليس تايمز. وتأثرت كذلك إصدارات منطقة الساحل الغربي للولايات المتحدة من صحيفتي وول ستريت جورنال ونيويورك تايمز بالهجوم الإلكتروني، اللتين تشتركان في منصة إنتاج واحدة في لوس أنجليس. ونقلت صحيفة لوس أنجليس تايمز عن مصدر على دراية بتفاصيل الهجوم قوله "نعتقد أن النية من الهجوم كانت تقويض البنية التحتية، وتحديدا الخوادم الإلكترونية، أكثر من كونه محاولة لسرقة معلومات". وأكدت المتحدثة باسم دار تريبيون للنشر، ماريسا كولياس، الأمر في بيان، وقالت إن الفيروس ألحق ضررا بأنظمة مستخدمة في نشر وإنتاج "صحف في أنحاء مكاتبنا". وأضافت أن "جميع صحف المطروحة في الأسواق من إنتاج الشركة تأثرت". وتشمل مطبوعات دار تريبيون نيويورك دايلي نيوز، وأورلاندو سنتينل، وكابيتال غازيت التي تعرض طاقم العمل بها لإطلاق نار في وقت سابق من العام. كما تعرضت صحيفة فورت لودردايل صن سنتينل لصعوبات في الإنتاج مطلع الأسبوع "بسبب فيروس أدى إلى إغلاق الإنتاج وعرقل الاتصالات الهاتفية"، حسبما ذكرت الصحيفة بموقعها على الإنترنت. وقال مسؤول بوزارة الأمن الداخلي في بيان "نحن على دراية بتقارير عن حادث إلكتروني محتمل أثّر على عدد من الصحف، ونعمل مع شركاءنا في الحكومة والقطاع لفهم الموقف بصورة أفضل".

ਖ਼ਬਰ ਏਜੰਸੀ ਰਾਇਟਰਜ਼ ਮੁਤਾਬਕ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਅਖ਼ਬਰਾਂ ਵਿੱਚ ਲੌਸ ਏਂਜਲਜ਼ ਟਾਈਮਜ਼ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਹੋਰ ਵੱਡੇ ਅਖ਼ਬਾਰ ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਿਕਾਗੋ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਅਤੇ ਬਾਲਟੀਮੋਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਲੌਸ ਏਂਜਲਜ਼ ਟਾਈਮਜ਼ ਨੇ ਸੂਤਰਾਂ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਨਾਲ ਛਾਪਿਆ ਕਿ ਹਮਲਾ ਅਮਰੀਕਾ ਤੋਂ ਬਾਹਰੋਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਲੌਸ ਏਂਜਲਜ਼ ਟਾਈਮਜ਼ ਮੁਤਾਬਕ ਉਸਦੀ ਤਕਨੀਕੀ ਟੀਮ ਨੇ ਇਸ ਹਮਲੇ ਬਾਰੇ ਸ਼ੁੱਕਰਵਾਰ ਨੂੰ ਹੀ ਪਤਾ ਲਾ ਲਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਨੂੰ ਕਾਫ਼ੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਸੁਲਝਾ ਵੀ ਲਿਆ ਸੀ ਪਰ ਪੂਰੀ ਕਾਮਯਾਬੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ। ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਅਖ਼ਬਾਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕੇ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਅਖ਼ਬਾਰ ਸਮੇਤ ਹੋਰ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਨੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਡਿਜੀਟਲ ਐਡੀਸ਼ਨ ਆਪਣੀਆਂ ਵੈਬਸਾਈਟਾਂ ਉੱਪਰ ਪਾਠਕਾਂ ਲਈ ਉਪਲਭਧ ਕਰਵਾ ਦਿੱਤੇ। ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ: ਅਖ਼ਬਾਰ ਮੁਤਾਬਕ ਮਾਲਵੇਅਰ ਵੀਰਵਾਰ ਨੂੰ ਸਿਸਟਮ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਕਰਵਾਰ ਤੱਕ ਸਰਵਰਾਂ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਹਿੱਸਿਆਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਜੋ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਦੀ ਛਪਾਈ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹਨ। ਇਸ ਮਲਵੇਅਰ ਨਾਲ ਕਈ ਅਹਿਮ ਸਾਫਟਵੇਅਰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਏ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਛਪਾਈ ਲਈ ਵਰਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਪਲੇਟਾਂ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕੀਆਂ। ਅਖ਼ਬਾਰ ਨੇ ਆਪਣੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਡਾਊਨ ਟਾਊਨ ਦੇ ਬੰਦ ਪਏ ਛਾਪੇਖਾਨੇ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਵੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ। ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਪਬਲਿਸ਼ਿੰਗ ਕੰਪਨੀ ਜੋ ਕਿ ਨਿਊ ਯਾਰਕ ਡੇਲੀ ਅਤੇ ਓਰਲੈਂਡੋ ਸੈਂਟੀਨਲ ਦੀ ਮਾਲਕ ਕੰਪਨੀ ਹੈ, ਨੇ ਵੀ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਕਰਵਾਰ ਨੂੰ ਇਸ ਹਮਲੇ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾ ਲਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ: ਲੌਸ ਏਂਜਲਜ਼ ਟਾਈਮਜ਼ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਸਾਂਝੇ ਛਾਪੇਖਾਨੇ ਵਿੱਚ ਛਪਦੀਆਂ ਵਾਲ ਸਟਰੀਟ ਜਰਨਲ ਅਤੇ ਵੈਸਟ ਕੋਸਟ ਦੀਆਂ ਐਡੀਸ਼ਨਾਂ ਵੀ ਇਸ ਹਮਲੇ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਈਆਂ ਸਨ। ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਪਬਲਿਸ਼ਿੰਗ ਕੰਪਨੀ ਦੀ ਸਪੋਕਸਪਰਸਨ ਮਾਰਿਸਾ ਕੋਲਿਆਸ ਨੇ ਇੱਕ ਬਿਆਨ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ,"ਵਾਇਰਸ ਨੇ ਸਾਡੇ ਸਾਰੇ ਦਫ਼ਤਰਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਅਤੇ ਉਤਪਾਦਨ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਿਸਟਮਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ।" ਉਨ੍ਹਾਂ ਅੱਗੇ ਕਿਹਾ, " ਗਾਹਕਾਂ ਦੇ ਕਰੈਡਿਟ ਕਾਰਡਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਜਾਂ ਨਿੱਜੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇ ਚੋਰੀ ਹੋਣ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਸਬੂਤ ਨਹੀਂ ਹਨ।" ਵਾਲ ਸਟਰੀਟ ਜਰਨਲ ਨਿਊ ਯਾਰਕ ਟਾਈਮਜ਼ ਨੇ ਇਸ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਫੌਰੀ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ। ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਜੈਫ਼ ਲਾਈਟ ਨੇ ਐਤਵਾਰ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਵੈਬਸਾਈਟ 'ਤੇ ਲਿਖਿਆ ਕਿ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਵਪਾਰਕ ਸਿਸਟਮ ਵਿੱਚ ਵਾਇਰਸ ਆ ਜਾਣ ਕਾਰਨ ਸੈਨ ਡਿਆਗੋ ਯੂਨੀਅਨ- ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਗਾਹਕਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਨਿੱਚਰਵਾਰ ਦਾ ਅਖ਼ਬਾਰ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ। ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਹੋਮ ਸਕਿਉਰਿਟੀ ਦੇ ਵਿਭਾਗ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਸਥਿਤੀ ਦੀ ਪੜਤਾਲ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। "ਸਾਨੂੰ ਸੰਭਾਵੀ ਸਾਈਬਰ ਹਮਲੇ ਦੀਆਂ ਖ਼ਬਰਾਂ ਬਾਰੇ ਪਤਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਹਾਲਾਤ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝਣ ਲਈ ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਸਨਅਤ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਹਾਂ।" ਐਫਬੀਆਈ ਨੇ ਇਸ ਬਾਰੇ ਹਾਲੇ ਕੋਈ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਕਿਸੇ ਤਜ਼ਰਬੇਕਾਰ ਹੈਕਰ ਦਾ ਕੰਮ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਮਕਸਦ ਸਿਰਫ ਅਖ਼ਬਰਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਨਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕਰਨਾ ਸੀ। ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ: ਇਹ ਵੀਡੀਓਜ਼ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰ ਦੇਖੋ- (ਬੀਬੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਲ FACEBOOK, INSTAGRAM, TWITTERਅਤੇ YouTube 'ਤੇ ਜੁੜੋ।)