يبني كلا الجانبين استحكامات عسكرية لنزاع طويل الأمد وقد تجاوز القتال الذي اندلع بين الجانبين الأحد، في حجمه وسعة نطاقه، التصعيدات الدورية التي كانت تحدث في السنوات الأخيرة؛ إذ شمل استخدام المدفعية الثقيلة والدبابات والصواريخ والطائرات المسيرة. وحتى الآن، تأكد مقتل أكثر من 100 شخص من المدنيين والمقاتلين الأرمينيين في القتال الدائر هناك. ولم تنشر أذربيجان أي بيانات عن خسائرها العسكرية، الأمر الذي يثير تكهنات بأنها قد تكون عالية. ويبدو أن القتال قد اندلع إثر محاولة القوات الأذربيجانية استعادة السيطرة على مناطق سبق أن احتلتها القوات الأرمينية في حرب كاراباخ في أعقاب تفكك الاتحاد السوفييتي. التي أسفرت عن نزوح مئات الآلاف من الأذريين عن ديارهم في هذه المناطق في الفترة بين 1992 و 1994. وأعقب التصعيد الأخير عاما من التوتر - تميز بمواجهة دبلوماسية تمسك فيها كلا الطرفين بمواقفهما، وتبادلا استخدام لغة عدوانية في الأعمال الدعائية بينهما، فضلا عن اشتباكات في شهر يوليو/ تموز في منطقة إلى الشمال من الحدود الدولية بين أرمينيا وأذربيجان. مواضيع قد تهمك نهاية ماهي المخاطر الناجمة عن الصراع؟ كان يجري احتواء التصعيدات السابقة بين القوات الأرمينية والأذربيجانية خلال أيام، بيد أن شدة كثافة القتال الحالي تؤشر أن ذلك لن يكون ممكنا في هذا الوقت. أسفر القتال الذي اندلع منذ الأحد الماضي عن وقوع ضحايا في صفوف المدنيين أيضا وقد ضُربت مناطق مأهولة بالسكان في منطقة ناغورنو كاراباخ المتنازع عليها بالصواريخ وقصفت بالقنابل للمرة الأولى منذ التسعينيات. كما ضُربت أهداف مدنية أيضا في كل من أرمينيا وأذربيجان. ويبدو أن كلا الجانبين يبني استحكامات لنزاع طويل الأمد. فقد رفضت أذربيجان المفاوضات المتجددة مع أرمينيا، وهي تعتمد على درجة كبيرة من الدعم التركي هذه المرة لم تكن متوفرة في التصعيدات السابقة. ولكن ثمة خطر كامن في اندلاع نزاع مستمر لمدى طويل، يمكن أن يشهد تورطا لقوى خارجية فيه ما ينذر بوقوع حرب إقليمية أوسع. ما هو الدور التركي؟ تقدم تركيا تقليديا دعما دبلوماسيا ومعنويا لدولة أذربيجان الشريك الجيوستراتيجي لها والمشابهة لها عرقيا في كون سكانها من العنصر التركي. وقد تكثفت اللقاءات بين مسؤولين عسكريين من البلدين في أعقاب اشتباكات يوليو/تموز، التي أعقبها إجراء مناورات عسكرية مشتركة بين البلدين. ومنذ اندلاع القتال الأحد الماضي، أعلنت تركيا دعمها غير المشروط لأذربيجان، ويبدو أنها تواصل تزويد أذربيجان بمختلف القدرات العسكرية. وثمة شكوك قليلة في أن تكنولوجيا طائرات عسكرية مسيرة تركية قد نشرت هناك. واتهمت يريفان (عاصمة أرمينيا) أنقرة باسقاط طائرة أرمينية من طراز أس يو-25 في 29 سبتمبر/أيلول، الأمر الذي تنفيه أنقرة. نشرت وزارة الدفاع الأرمينية صورا لطائرة من طراز أس يو-25 زعمت أنها أسقطت بواسطة طائرة حربية تركية وعلى الرغم من أن مثل هذه المزاعم قد سُمعت من قبل وثبت أنها غير صحيحة، ثمة مزاعم غير مؤكدة -لكن انتشارها يتنامى- تشير إلى أن تركيا قد نقلت مرتزقة من سوريا للقتال في أذربيجان. ما هو الدور الروسي؟ تلعب روسيا أدوار مختلفة، وربما متناقضة، في النزاع. فعبر علاقاتها الثنائية مع أرمينيا وعضويتها في منظمة معاهدة الأمن الجماعي، تقدم موسكو لأرمينيا ضمانات أمنية، ولكنها لا تمتد إلى منطقة القتال في ناغورنو كاراباخ، التي تعد بالعرف الدولي جزءا من أذربيجان. وتقدم موسكو السلاح لكلا الجانبين، وهي أحد الرؤساء المشاركين في مجموعة مينسك التي تتوسط في النزاع بينهما. وقد دعت روسيا إلى وقف إطلاق نار، ولكن على العكس من التصعيدات واسعة النطاق السابقة، عليها حتى الآن أن تقنع القادة السياسيين أو العسكريين الأرمينيين والأذربيجانيين بحضور اجتماع مشترك. وترتبط موسكو بعلاقة صعبة مع الزعيم الأرميني الجديد الذي تولى منصبه في عام 2018، نيكول باشينيان، لذا من المرجح أن تفضل يريفان أن تتعامل مع هذا التصعيد بالاعتماد على نفسها لأكبر قدر ممكن. فروسيا لم تكن قادرة في التسعينيات على نشر قوات حفظ السلام على الأرض في ناغورنو كاراباخ. ويشك الأرمينيون في أن مساعدة موسكو ستكون مشروطة بقيود ما يجعلهم حذرين في طلب الدعم الروسي. وطالما ظل القتال مقتصرا على منطقة ناغورنو كاراباخ المتنازع عليها فإن أفاق أن تحافظ روسيا على حيادها في الصراع تجعل من المرجح أن لا يكون هناك تدخل روسي معلن فيه؛ بيد أن حدوث نزاع طويل الأمد مع تدخل تركي متزايد سيهدد الهيمنة الروسية في المنطقة تعتبرها جزءا من فضاء مصالحها الحيوية ويستدعي استجابة مباشرة منها. أرمينيا وأذربيجان: بي بي سي عربي تحاور مقاتلا سوريا على خط النار بين البلدين كيف تفاعل المجتمع الدولي مع الصراع؟ باستثناء تركيا، دعت القوى الإقليمية والدولية الأخرى إلى كبح القتال الجاري، وعرضت إيران وجورجيا وقطر التوسط بين الطرفين. وأكد اجتماع لمجلس الأمن الدولي في 29 سبتمبر/أيلول على الدور الأولي لمجموعة مينسك التي ترأسها فرنسا وروسيا والولايات المتحدة ومنظمة الأمن والتعاون الأوروبي في التوسط بين أرمينيا وأذربيجان. بيد أن تركيز انتباه دولي كافٍ والالتزام بتجديد الجهود الدبلوماسة سيكون موضع تحدٍ، إذ تزامن القتال مع فترة ارتباك على الصعيد الدولي جراء تفشي فيروس كورونا عالميا والانتخابات الأمريكية ونموذج السلوك التقليدي الذي يتراجع فيه التركيز على الصراع بعد الاتفاق على وقف إطلاق النار مباشرة. كيف يمكن أن تسير الأمور؟ إن أي نجاح عسكري سريع يتم الحفاظ عليه، سواء عبر استعادة أذربيجان السيطرة على مناطق مهمة أو صد القوات الأرمينية للعمليات العسكرية الأذربيجانية قد يفتح أفق اتفاق على وقف إطلاق النار، ولكنه سيحفز عدم استقرار على الصعيد المحلي سيدفع كلا الجانبين فيه ثمنا أسوأ محليا. وكلما طال أمد القتال و/ أو بدا أن أحد الجانبين يخسر في صراع طويل، فمن المرجح أن تواجه روسيا وتركيا خيارات صعبة تتعلق في هل أنهما ستصبحان أكثر تدخلا في الصراع الدائر. لورانس بروَرز مدير برنامج القوقاز في منظمة موارد المصالحة وبناء السلام ومؤلف كتاب "أرمينيا وأذربيجان: تشريح التناحر (بينهما).

ਦੁਨੀਆਂ ਭਰ ਦੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵੱਲੋਂ ਹੁਣ ਇਸ 'ਤੇ ਪ੍ਰਤੀਕਰਮ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ, ਈਰਾਨ ਅਤੇ ਤੁਰਕੀ ਨੇ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਅਜ਼ਰਬਾਈਜਾਨ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਨੇ ਸਥਿਤੀ 'ਤੇ ਚਿੰਤਾ ਜ਼ਾਹਰ ਕੀਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮਸਲੇ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਗੱਲਬਾਤ ਰਾਹੀਂ ਹੱਲ ਕਰਨ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ ਵਿਦੇਸ਼ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੇ ਬੁਲਾਰੇ ਅਨੁਰਾਗ ਸ਼੍ਰੀਵਾਸਤਵ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰੈਸ ਬ੍ਰੀਫਿੰਗ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ, "ਅਸੀਂ ਆਰਮੀਨੀਆ-ਅਜ਼ਰਬਾਈਜਾਨ ਸਰਹੱਦ 'ਤੇ ਨਾਗੋਰਨੋ-ਕਾਰਾਬਾਖ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਫਿਰ ਤਣਾਅ ਦੀਆਂ ਖਬਰਾਂ ਦੇਖ ਰਹੇ ਹਾਂ ਜਿਸ ਦੀ 27 ਸਤੰਬਰ ਨੂੰ ਸਵੇਰੇ ਤੜਕੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੋਈ ਸੀ।" "ਦੋਵਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਜਾਨ-ਮਾਲ ਦੇ ਨੁਕਸਾਨ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਚਿੰਤਤ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਤੁਰੰਤ ਇਸ ਤਣਾਅ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਨੂੰ ਦੁਹਰਾਉਂਦੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਸਰਹੱਦ 'ਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਬਹਾਲ ਕਰਨ ਲਈ ਹਰ ਸੰਭਵ ਕਦਮ ਚੁੱਕੇ ਜਾਣ।" ਹਾਲਾਂਕਿ, ਤੁਰਕੀ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੇ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਜ਼ਰਬਾਈਜਾਨ ਦਾ ਸਾਥ ਦੇਣ ਦੀ ਗੱਲ ਕਹੀ ਹੈ, ਉਸ 'ਤੇ ਭਾਰਤ ਨੇ ਅਜੇ ਤੱਕ ਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੋਈ ਟਿੱਪਣੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਆਰਮੀਨੀਆ ਦੇ ਤਤਕਾਲੀਨ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਰਾਬਰਟ ਕੋਚਾਰੀਨ ਤਤਕਾਲੀਨ ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਅਟਲ ਬਿਹਾਰੀ ਵਾਜਪਈ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਏਪੀਜੇ ਅਬਦੁਲ ਕਲਾਮ ਨੂੰ ਮਿਲਦੇ ਹੋਏ ਭਾਰਤ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਅਜ਼ਰਬਾਈਜਾਨ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਭਾਰਤੀ ਦੂਤਾਵਾਸ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਸਮੇਂ ਉਥੇ 1300 ਭਾਰਤੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਉੱਥੇ ਹੀ ਆਰਮੀਨੀਆ ਦੀ ਸਰਕਾਰੀ ਇਮੀਗ੍ਰੇਸ਼ਨ ਸੇਵਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਸ ਵੇਲੇ ਲਗਭਗ 3,000 ਭਾਰਤੀ ਆਰਮੀਨੀਆ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਭਾਰਤ ਦੋਵਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਚੰਗੇ ਸੰਬੰਧ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਅਜ਼ਰਬਾਈਜਾਨ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਆਰਮੀਨੀਆ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਪਿਛਲੇ ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿੱਘੇ ਨਜ਼ਰ ਆਏ ਹਨ। 1991 ਵਿੱਚ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਵੱਖਰੇਵੇਂ ਤੱਕ ਆਰਮੀਨੀਆ ਇਸ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ, ਆਰਮੀਨੀਆ ਦੇ ਭਾਰਤ ਨਾਲ ਸਬੰਧ ਨਿਰੰਤਰ ਤਾਜ਼ੇ ਹੁੰਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਵਿਦੇਸ਼ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, 1991 ਤੋਂ, ਆਰਮੀਨੀਆ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਭਾਰਤ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਆਰਮੀਨੀਆ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੀ ਆਖ਼ਰੀ ਫੇਰੀ 2017 ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ। ਉੱਥੇ ਹੀ ਗੱਲ ਅਜ਼ਰਬਾਈਜਾਨ ਦੀ ਕਰੀਏ ਤਾਂ ਉਹ ਤੁਰਕੀ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਮੁੱਦੇ 'ਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਪੱਖ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅਜ਼ਰਬਾਈਜਾਨ ਸੰਬੰਧੀ ਮੌਜੂਦਾ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਇਹ ਭਾਰਤ ਦੀ ਕੂਟਨੀਤਕ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਖੇ ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਵੈਸਟ ਏਸ਼ੀਅਨ ਸਟੱਡੀਜ਼ ਦੇ ਚੇਅਰਪਰਸਨ, ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਅਸ਼ਵਨੀ ਕੁਮਾਰ ਮਹਾਪਾਤਰਾ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ, "ਭਾਰਤ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਤ ਸਥਿਤੀ ਨਿਰਪੱਖਤਾ ਦੀ ਹੀ ਹੋਵੇਗੀ। ਪਰ ਅਜ਼ਰਬਾਈਜਾਨ ਦਾ ਸਾਥ ਦੇਣ ਦਾ ਸਵਾਲ ਇਸ ਲਈ ਪੈਦਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਕਿਉਂਕਿ ਅਜ਼ਰਬਾਈਜਾਨ ਦਾ ਮੁੱਖ ਸਮਰਥਕ ਤੁਰਕੀ ਹੈ। "ਤੁਰਕੀ ਅਤੇ ਅਜ਼ੇਰੀ (ਅਜ਼ਰਬਾਈਜਾਨ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ) ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਭਰਾ ਸਮਝਦੇ ਹਨ। ਅਜ਼ੇਰੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਤੁਰਕੀ ਦੇ ਹੀ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਨਸਲੀ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾਈ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਹ ਇੱਕ ਹੀ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਦੋਵਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚਾਲੇ ਇਹ ਰਿਸ਼ਤਾ ਦੋਸਤੀ ਨਾਲੋਂ ਵਧੇਰੇ ਭਾਈਚਾਰਕ ਹੈ। " ਉਹ ਅੱਗੇ ਦੱਸਦੇ ਹਨ, "ਅਤੇ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੁਰਕੀ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਮੁੱਦੇ 'ਤੇ ਹਰ ਜਗ੍ਹਾ ਭਾਰਤ ਦੀ ਅਲੋਚਨਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਇਸ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਇਦ ਹੀ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਅਜ਼ਰਬਾਈਜਾਨ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।" ਅਜ਼ਰਬਾਈਜਾਨ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੇ ਭਾਰਤੀਆਂ 'ਤੇ ਅਸਰ ਕੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਰੁਖ ਦਾ ਉਥੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਭਾਰਤੀਆਂ 'ਤੇ ਕੋਈ ਮਾੜਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਮਹਾਪਾਤਰਾ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਫਿਲਹਾਲ ਅਜਿਹਾ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਭਾਰਤ ਅਜੇ ਤੱਕ ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਸਿੱਧਾ ਸ਼ਾਮਲ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਇੱਥੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਮਿਲੀਜੁਲੀ ਛਵੀ ਹੈ। ਉਥੇ ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵੀ ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ। ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ ਕਿਹੜੇ ਹਾਲਾਤਾਂ 'ਚ ਹਨ ਅਜ਼ਰਬਾਈਜਾਨ ਵਿੱਚ ਵਸੇ ਭਾਰਤੀ ਅਜ਼ਰਬਾਈਜਾਨ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਬਹੁਤੀ ਭਾਰਤੀ ਆਬਾਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਾਕੂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਅਜ਼ਰਬਾਈਜਾਨ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਭਾਰਤੀ ਡਾਕਟਰ, ਅਧਿਆਪਕ ਜਾਂ ਫਿਰ ਵੱਡੇ ਪੈਮਾਨੇ 'ਤੇ ਗੈਸ ਅਤੇ ਤੇਲ ਕੰਪਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਾਕੂ ਵਿੱਚ ਡਾਕਟਰ ਰਜਨੀ ਚੰਦਰ ਡਿਮੇਲੋ ਦਾ ਆਪਣਾ ਕਲੀਨਿਕ ਹੈ। ਉਹ ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਵਿਜੇਵਾੜਾ ਦੀ ਵਸਨੀਕ ਹੈ। ਬੀਬੀਸੀ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਭਾਰਤੀਆਂ ਲਈ ਵਧੇਰੇ ਚਿੰਤਾ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਈ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਲੜਾਈ ਚੱਲ ਰਹੀ ਹੈ, ਉਹ ਜਗ੍ਹਾ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਾਕੂ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 400 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਹੈ ਅਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਭਾਰਤੀ ਬਾਕੂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਅਜੇ ਦੋ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਬਾਕੂ 'ਤੋਂ 60-70 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਨਾਗਰਿਕ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਆਰਮੀਨੀਆ ਵਲੋਂ ਹਮਲਾ ਹੋਇਆ ਸੀ।" ਡਾ. ਰਜਨੀ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਲੋਕ ਉਥੇ ਇੱਕ ਸਹਾਇਤਾ ਵਜੋਂ ਖੂਨਦਾਨ ਕੈਂਪ ਚਲਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਹ ਪੈਸੇ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਨ ਦੀ ਵੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਡਾਕਟਰ ਰਜਨੀ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਆਰਮੀਨੀਆ ਵੱਲੋਂ ਨਾਗਰਿਕ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹਮਲੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਪਰ ਅਜ਼ਰਬਾਈਜਾਨ ਵੱਲੋਂ ਨਾਗਰਿਕ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਹਮਲੇ ਨਹੀਂ ਹੋਏ। ਉਹ ਇਹ ਵੀ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੀ ਸੁੱਰਖਿਆ ਪਰਿਸ਼ਦ ਦੇ ਮਤੇ ਅਨੁਸਾਰ ਨਾਗੋਰਨੋ-ਕਾਰਾਬਾਖ ਖੇਤਰ ਅਜ਼ਰਬਾਈਜਾਨ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ ਅਤੇ ਅਜ਼ਰਬਾਜਾਨੀ ਲੋਕ ਆਪਣਾ ਇਲਾਕਾ ਆਪਣੇ ਕਬਜ਼ੇ ਵਿੱਚ ਲੈਣ ਲਈ ਇਸ ਲੜਾਈ ਨੂੰ ਲੜ ਰਹੇ ਹਨ। ਡਾਕਟਰ ਰਜਨੀ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ 18 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਹਰ ਆਦਮੀ ਅਜ਼ਰਬਾਈਜਾਨ ਵਿੱਚ ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਫੌਜ ਵਿਚ ਭਰਤੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਲੜਾਈ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਆਮ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਭਰਤੀ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਗੁਆਂਢ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਇੱਕ ਲੜਕੇ ਦੀ ਵੀ ਇੱਕ ਤਾਜ਼ਾ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਉਹ ਬਹੁਤ ਭਾਵੁਕ ਹੈ। ਵਿਵਾਦ ਦਾ ਕਾਰਨ ਨਾਗੋਰਨੋ-ਕਾਰਾਬਾਖ 4,400 ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਵਿੱਚ ਫੈਲਿਆ ਖੇਤਰ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਆਰਮੀਨੀਆਈ ਈਸਾਈ ਅਤੇ ਮੁਸਲਿਮ ਤੁਰਕੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਸਮੇਂ ਇਹ ਅਜ਼ਰਬਾਈਜਾਨ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇਕ ਖੁਦਮੁਖਤਿਆਰ ਖੇਤਰ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ। ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਇਹ ਸਿਰਫ ਅਜ਼ਰਬਾਈਜਾਨ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇੱਥੇ ਦੀ ਬਹੁਤੀ ਵਸੋਂ ਆਰਮੀਨੀਆਈ ਹੈ। 1980 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਕੇ 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦਰਮਿਆਨ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਏ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ, 30,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋਕ ਮਾਰੇ ਗਏ ਸਨ ਅਤੇ 10 ਲੱਖ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋਕ ਇੱਥੋਂ ਬੇਘਰ ਹੋ ਗਏ ਸਨ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ, ਵੱਖਵਾਦੀ ਤਾਕਤਾਂ ਨੇ ਨਾਗੋਰਨੋ-ਕਾਰਾਬਾਖ ਦੇ ਕੁਝ ਖੇਤਰਾਂ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਇੱਥੇ 1994 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜੰਗਬੰਦੀ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਇਹ ਗਤੀਰੋਧ ਜਾਰੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅਕਸਰ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਤਣਾਅ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਤਾਜ਼ਾ ਵਿਵਾਦ ਦੋ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਦੇ ਦਾਅਵੇ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਤਾਜ਼ਾ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਤੱਕ 100 ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋਕ ਮਾਰੇ ਜਾ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ: (ਬੀਬੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਲ FACEBOOK, INSTAGRAM, TWITTERਅਤੇ YouTube 'ਤੇ ਜੁੜੋ।)


ما نوع المجتمع الذي سيخرج من هذا الوباء؟ هل ستكون البلدان أكثر توحدا؟ أم عزلة؟ هل ستستخدم أدوات السياسة والمراقبة لحماية المدنيين أم قمعهم؟ وقال هراري لبرنامج ساعة أخبارية في بي بي سي:" تجبرنا هذه الأزمة على اتخاذ بعض القرارات الكبرى بسرعة، ولكن لدينا خيارات". أزمة سياسية وقال هراري: "ربما يكون أهم خيارين هنا: هما من أي زاوية نواجه الأزمة، هل نواجهها باعتبارها مسألة قومية انعزالية أم من خلال التضامن والتعاون الدولي؟ والأمر الثاني على أي مستوى في الدولة تكون المواجهة في الداخل؛ هل من من خلال الشمولية والسيطرة المركزية والرقابة أم من خلال التضامن الاجتماعي وتمكين المواطنين؟". مواضيع قد تهمك نهاية وأضاف هراري قائلا إن وباء فيروس كورونا طرح أسئلة ذات طابع صحي وسياسي في آن واحد. ولكن في الوقت الذي نتعامل فيه مع بعض التحديات العلمية، فإن اهتماما أقل يُمنح للجوانب السياسية. كتب يوفال نوح هراري تتربع على رأس قوائم أكثر الكتب مبيعا وقال: "إن لدى الإنسانية كل ما تحتاجه لاحتواء وهزيمة الوباء، فنحن لسنا في العصور الوسطى، وهذا ليس الطاعون الأسود، فالأمر لا يتعلق بأناس يموتون، وليس لدينا فكرة ما الذي يقتلهم، وما الذي بوسعنا فعله حيال ذلك". فقد حدد العلماء الصينيون بالفعل فيروس سارس كوف 2 وتتبعوه في قلب تفشي الوباء. كما أجرت دول أخرى عديدة تحقيقات مماثلة. ورغم أنه لا يوجد علاج لفيروس كوفيد 19 فإن الباحثين حققوا خطوات في بحثهم عن لقاح، مستخدمين أحدث التكنولوجيا والاختراعات. كما أننا نعلم كيف أن بعض السلوكيات مثل غسل الأيدي والتباعد الاجتماعي يمكن أن تساعد في حمايتنا من الفيروس ووقف انتشاره. وقال هراري: "نفهم تماما أننا في موقف قوي ضد الفيروس، ولدينا التكنولوجيا والقوة الاقتصادية لهزيمته، والسؤال هو كيف سنستخدم هذه القوى؟ وهو سؤال سياسي في الأساس". يحاول الأطباء في إيطاليا فهم طبيعة الفيروس في وقت يجتاح الوباء البلاد تكنولوجيا خطيرة في حالات الطوارئ، تتحرك العمليات التاريخية بسرعة، والقرارات التي يستغرق اتخاذها سنوات، تخرج بين عشية وضحاها، بحسب تحذير هراري في مقال نشره مؤخرا بصحيفة فايننشيال تايمز. فتكنولوجيا المراقبة التي يتم تطويرها بسرعة كبيرة، قد يُهرع لاستخدامها بدون تطوير ملائم، أو مناقشة مجتمعية. ويقول إنها إذا وقعت في الأيدي الخاطئة، فإن الحكومات يمكن أن تستخدمها "في فرض رقابة شاملة، وجمع معلومات عن الجميع، ثم تتخذ قرارات بطريقة مبهمة غير شفافة". ففي إسرائيل، على سبيل المثال، عززت الحكومة سلطات الأجهزة السرية (الاستخبارية)، وليس الأجهزة الصحية فقط، للوصول إلى بيانات بشأن مواقع وجود الأفراد (المصابين بالفيروس)، وكانت كوريا الجنوبية أول من جرب ذلك، ويقول هراري إن هذه الممارسة اتسمت في كوريا الجنوبية بشفافية أكبر. وفي الصين حيث توجد أحدى أعقد تكنولوجيات المراقبة، استخدمت تكنولوجيا التعرف على الوجه لتحديد أولئك الذين يخترقون الحجر الصحي. وقال هراري إن ذلك قد يكون مبررا في المدى القصير، ولكن هناك خطرا لو أصبحت هذه الممارسة دائمة. يرى هراري أن استخدام تكنولوجيا المراقبة قد يصبح ممارسة دائمة وقال هراري لبي بي سي: "إنني أؤيد اتخاذ الحكومات لإجراءات قوية وأحيانا راديكالية سواء على المستوى الرعاية الصحية، أو أيضا المستوى الاقتصادي، ولكن قبل كل ذلك لابد وأن تكون الحكومة التي تقوم بهذه الإجراءات تمثل الشعب كله". وأضاف قائلا: "في الأحوال العادية، يمكنك أن تحكم بلدا بأغلبية 51 في المئة من السكان، ولكن في مثل هذا الوقت، فإنك تكون بحاجة لتمثيل الجميع والعناية بهم". العزلة في مواجهة التعاون في السنوات الأخيرة ركبت الحكومات موجة النزعات الشعبوية والقومية، مما قسم المجتمعات إلى معسكرين متخاصمين، وأجج الكراهية ضد الأجانب والأمم الأجنبية، بحسب هراري. ولكن تفشي الوباء عالميا أظهر أنه لا يُميز بحسب الطوائف الاجتماعية ولا البلدان. ويقول هراري إن علينا أن نختار بين الفرقة والتعاون في مواجهة هذا الوباء. لقد حاول العديد من الدول التعامل مع الوباء بشكل منفرد، فطلبت من الشركات الخاصة الإمدادات والبنية الطبية الأساسية. وقد وجهت انتقادات للولايات المتحدة على نحو خاص لمحاولتها قطع الطريق على الدول الأخرى في الوصول لمصادر تجهيز الكمامات والمواد الكيمائية وأجهزة التنفس. وهناك مخاوف من أن اللقاحات التي ستُنتج في معامل الدول الغنية لن تصل إلى الدول الفقيرة بكميات كافية. وأشار هراري إلى فوائد التعاون اليوم، فالدروس التي يتعلمها مجموعة من العلماء الصينيين في الصباح يمكنها أن تنقذ حياة أناس في طهران في المساء. وشدد على أن من الحكمة تعزيز التعاون الدولي من خلال تبادل المعرفة، وتعزيز التوزيع العادل للموارد البشرية والمادية على كل البلدان المتضررة من المرض. وقال هراري: "يجب أن تعودوا إلى العصر الحجري لتعرفوا كيف كانت آخر مرة تصدى فيها الناس للوباء وهم في عزلة تامة". وأضاف قائلا: "وحتى في العصور الوسطى انتشر وباء مثل الموت الأسود (الطاعون) في القرن الرابع عشر، وبالتالي فإن العودة لنظام العصور الوسطى لن يساعد". هل يمكن أن يغير طبيعتنا الاجتماعية؟ أغلق الكثير من الحكومات حدود بلدانها ومنعت سفر مواطنيها يعتقد هراري أنه أيا كانت نتيجة خياراتنا فسنظل "حيوانات اجتماعية"، وذلك لن يتغير. وقال إن الفيروس "يستغل أفضل ما في الطبيعة البشرية، وهي غريزة التعاطف والتقارب من أولئك الذين يسقطون فريسة للمرض، إنه يستغل ذلك ليصيبنا بالعدوى، وعلينا الآن الالتزام بالتباعد الاجتماعي، وأن نكون أذكياء تنبع تصرفاتنا من عقولنا وليس فقط من قلوبنا". وأضاف: "ولكن هذا أمر صعب للغاية علينا كحيوانات اجتماعية. وأعتقد أنه عندما تنتهي الأزمة سيشعر الناس بحاجة أكبر للرباط الاجتماعي. ولا أعتقد أن ذلك سيغير بشكل كبير من الطبيعة البشرية".

ਕੋਰੋਵਨਾਵਾਇਰਸ ਕਰਕੇ ਅਸੀਂ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹਿ ਰਹੇ ਹਾਂ, ਪਰ ਕੀ ਇਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਲਈ ਸਾਡੀ ਆਦਤ ਬਦਲ ਦੇਵੇਗਾ? ਇਜ਼ਰਾਇਲੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਅਤੇ 'ਸੇਪੀਅਨਜ਼ : ਏ ਬਰੀਫ ਹਿਸਟਰੀ ਆਫ ਹਿਊਮਨਕਾਈਂਡ' ਦੇ ਲੇਖਕ ਯੁਵਲ ਨੂਹ ਹਰਾਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਕੋਵਿਡ-19 ਦਾ ਟਾਕਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਅਸੀਂ ਜੋ ਵਿਕਲਪ ਚੁਣ ਰਹੇ ਹਾਂ, ਉਹ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਸਾਡੀ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਅਕਾਰ ਦੇਣਗੇ। ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ 'ਤੇ 12 ਅਪ੍ਰੈਲ ਦੇ LIVE ਅਪਡੇਟਸ ਲਈ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਦੇ ਹਰ ਪਹਿਲੂ ਬਾਰੇ ਬੀਬੀਸੀ ਦੀ ਖ਼ਾਸ ਕਵਰੇਜ ਇਸ ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਨਾਲ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਮਾਜ ਉੱਭਰੇਗਾ? ਕੀ ਦੇਸ ਜ਼ਿਆਦਾ ਇਕਜੁੱਟ ਹੋਣਗੇ ਜਾਂ ਫਿਰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਅਲੱਗ ਥਲੱਗ ਹੋਣਗੇ? ਕੀ ਪੁਲਿਸ ਅਤੇ ਨਿਗਰਾਨੀ ਉਪਕਰਨਾਂ ਦਾ ਉਪਯੋਗ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ ਜਾਂ ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਜ਼ੁਲਮ ਕਰਨ ਲਈ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ? ਬੀਬੀਸੀ ਦੇ ਖ਼ਬਰਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵਿੱਚ ਹਰਾਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, ''ਇਹ ਸੰਕਟ ਸਾਨੂੰ ਕੁਝ ਬਹੁਤ ਵੱਡੇ ਫੈਸਲੇ ਲੈਣ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਕਰਨ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਪਰ ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਵਿਕਲਪ ਹਨ।'' 'ਸਿਆਸੀ' ਸੰਕਟ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ, ''ਸ਼ਾਇਦ ਦੋ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਵਿਕਲਪ ਹਨ। ਅਸੀਂ ਇਸ ਸੰਕਟ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀ ਆਇਸੋਲੇਸ਼ਨ ਰਾਹੀਂ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਜਾਂ ਅਸੀਂ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਹਿਯੋਗ ਅਤੇ ਇਕਜੁੱਟਤਾ ਰਾਹੀਂ ਇਸਦਾ ਟਾਕਰਾ ਕਰਦੇ ਹਾਂ।'' ''ਦੂਜਾ ਇਹ ਹਰੇਕ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਅਸੀਂ ਇਸ ਨੂੰ ਤਾਨਾਸ਼ਾਹੀ, ਕੇਂਦਰੀਕ੍ਰਿਤ ਨਿਯੰਤਰਣ ਅਤੇ ਨਿਗਰਾਨੀ ਜਾਂ ਸਮਾਜਿਕ ਇਕਜੁੱਟਤਾ ਅਤੇ ਸਸ਼ਕਤ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਰਾਹੀਂ ਦੂਰ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ ਕਰੀਏ।'' ਯੁਵਲ ਨੂਹ ਹਰਾਰੀ ਸੇਪਿਅਨਸ, ਹੋਮੋ ਦਿਊਸ, ਤੇ 21 ਲੈਸਨ ਫਾਰ 21 ਸੈਂਚੁਰੀ ਦੇ ਲੇਖਕ ਹਨ ਹਰਾਰੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਨੇ ਕਈ ਸਵਾਲ ਖੜ੍ਹੇ ਕੀਤੇ ਹਨ ਜੋ ਵਿਗਿਆਨਕ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਦੋਵੇਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਕਈ ਵਿਗਿਆਨਕ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਦਾ ਹੱਲ ਕਰ ਰਹੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਇਸ ਬਾਰੇ ਘੱਟ ਸੋਚਿਆ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਰਾਜਨੀਤਕ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਕਿਵੇਂ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ''ਇਸ ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਅਤੇ ਹਰਾਉਣ ਲਈ ਮਨੁੱਖਤਾ ਕੋਲ ਸਭ ਕੁਝ ਹੈ।'' ''ਇਹ ਕੋਈ ਮੱਧ ਯੁੱਗ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ 'ਬਲੈਕ ਡੈੱਥ' ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ ਅਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਲੋਕ ਮਰ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਾਨੂੰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੀ ਮਾਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਸਬੰਧੀ ਕੀ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।'' ਚੀਨੀ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਇਸ ਪ੍ਰਕੋਪ ਕਾਰਨ ਸਾਰਸ-ਸੀਓਵੀ- 2 ਵਾਇਰਸ ਦੀ ਪਛਾਣ ਲਈ ਸਖ਼ਤ ਮਿਹਨਤ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਕਈ ਹੋਰ ਦੇਸ ਵੀ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਜਾਂਚ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਟਲੀ ਵਿੱਚ ਡਾਕਟਰ ਕੋਵਿਡ-19 ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦੀ ਕੋਸਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਬੇਸ਼ੱਕ ਕੋਵਿਡ-19 ਦਾ ਕੋਈ ਇਲਾਜ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਖੋਜਕਰਤਾਵਾਂ ਨੇ ਆਧੁਨਿਕ ਮੈਡੀਕਲ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਅਤੇ ਕਾਢਾਂ ਦਾ ਉਪਯੋਗ ਕਰਕੇ ਇੱਕ ਵੈਕਸੀਨ ਦੀ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਤੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਹੱਥ ਧੋਣੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਦੂਰੀ ਵਰਗੀਆਂ ਤਕਨੀਕਾਂ ਸਾਨੂੰ ਵਾਇਰਸ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਫੈਲਣ ਤੋਂ ਰੋਕਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਹਰਾਰੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ''ਅਸੀਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਅਸੀਂ ਕਿਸ ਚੀਜ਼ ਦੇ ਖਿਲਾਫ਼ ਹਾਂ ਅਤੇ ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਕੀ ਤਕਨੀਕ ਹੈ, ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਇਸਨੂੰ ਹਰਾਉਣ ਦੀ ਆਰਥਿਕ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ।'' ''ਸਵਾਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦਾ ਉਪਯੋਗ ਕਿਵੇਂ ਕਰਦੇ ਹਾਂ? ਅਤੇ ਇਹ ਲਾਜ਼ਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਰਾਜਨੀਤਕ ਸਵਾਲ ਹੈ।'' ਖਤਰਨਾਕ ਤਕਨਾਲੋਜੀ 'ਫਾਇਨੈਂਸ਼ੀਅਲ ਟਾਈਮਜ਼' ਵਿੱਚ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਇੱਕ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਹਰਾਰੀ ਨੇ ਚਿਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਕਿਸੇ ਸੰਕਟਕਾਲੀਨ ਸਥਿਤੀ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧਦੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਫੈਸਲੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਜਾਣਬੁੱਝ ਕੇ ਟਾਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰਾਤੋ ਰਾਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨਿਗਰਾਨੀ ਦੀਆਂ ਤਕਨੀਕਾਂ ਜਿਹੜੀਆਂ ਜਲਦਬਾਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਚਿਤ ਵਿਕਾਸ ਜਾਂ ਜਨਤਕ ਬਹਿਸ ਦੇ ਬਿਨਾਂ ਤੁਰੰਤ ਉਪਯੋਗ ਵਿੱਚ ਲਿਆਂਦਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਗਲਤ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਣ 'ਤੇ ਸਰਕਾਰਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਸੰਪੂਰਨ ਨਿਗਰਾਨੀ ਨਿਯਮਾਂ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਹਰ ਕਿਸੇ 'ਤੇ ਅੰਕੜੇ ਇਕੱਠੇ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਫਿਰ ਇੱਕ ਅਪਾਰਦਰਸ਼ੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਫੈਸਲੇ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਨਿਗਰਾਨੀ ਦੀਆਂ ਤਕਨੀਕਾਂ ਨੂੰ ਉਚਿਤ ਵਿਕਾਸ ਜਾਂ ਜਨਤਕ ਬਹਿਸ ਦੇ ਬਿਨਾਂ ਤੁਰੰਤ ਉਪਯੋਗ ਵਿੱਚ ਲਿਆਂਦਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਉਦਾਹਰਨ ਵਜੋਂ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਨਿੱਜੀ ਸਥਿਤੀ ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਲਈ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਸਿਹਤ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਬਲਕਿ ਗੁਪਤਚਰ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵਾਧਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅਜਿਹਾ ਹੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਹਰਾਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉੱਥੇ ਇਹ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਫ਼ਾਈ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਚੀਨ ਜੋ ਕਿ ਵਿਸ਼ਵ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕਾਰਜ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਦੇਸ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੁਆਰੰਟੀਨ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਨੂੰ ਚਿਹਰੇ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਉਪਕਰਨਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਜੁਰਮਾਨੇ ਲਗਾਏ ਹਨ। ਹਰਾਰੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਤਾਂ ਸਹੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਜੇਕਰ ਇਹ ਉਪਾਅ ਸਥਾਈ ਬਣ ਗਏ ਤਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਖਤਰਾ ਵੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬੀਬੀਸੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, ''ਮੈਂ ਸਰਕਾਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਿਹਤ ਸੰਭਾਲ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਰੂਪ ਨਾਲ ਵੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਅਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਕਰਨ ਦੇ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਹਾਂ, ਪਰ ਅਜਿਹਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਅਜਿਹੀ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਜੋ ਪੂਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਕਰਦੀ ਹੈ।'' ''ਆਮਤੌਰ 'ਤੇ ਤੁਸੀਂ ਸਿਰਫ਼ 51 ਫੀਸਦ ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਸਮਰਥਨ ਨਾਲ ਇੱਕ ਦੇਸ 'ਤੇ ਸ਼ਾਸਨ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ, ਪਰ ਅਜਿਹੇ ਸਮੇਂ ਜੋ ਅੱਜ ਹਾਲਾਤ ਹਨ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਹੀ ਮਾਅਨੇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਸਾਰਿਆਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਰੱਖਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ।'' ਅਲਹਿਦਗੀ ਬਨਾਮ ਸਹਿਯੋਗ ਹਰਾਰੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਹਾਲੀਆ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦ ਅਤੇ ਲੋਕ ਲੁਭਾਵਣੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ 'ਤੇ ਸਵਾਰ ਸਰਕਾਰਾਂ ਨੇ ਸਮਾਜਾਂ ਨੂੰ ਦੋ ਦੁਸ਼ਮਣ ਕੈਂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਨਫ਼ਰਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰੋਤਸਾਹਨ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਪਰ ਇਸ ਆਲਮੀ ਸਿਹਤ ਪ੍ਰਕੋਪ ਤੋਂ ਇਹ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਸਮਾਜਿਕ ਸਮੂਹਾਂ ਜਾਂ ਦੇਸਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਭੇਦਭਾਵ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸਾਨੂੰ ਚੋਣ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਕਿ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਅਸੀਂ ਅਸਹਿਮਤੀ ਜਾਂ ਸਹਿਯੋਗ ਦਾ ਰਸਤਾ ਅਪਣਾਉਣਾ ਹੈ। ਕਈ ਸਰਕਾਰਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸੂਬਿਆਂ ਤੇ ਦੇਸਾਂ ਦੇ ਬਾਰਡਰ ਸੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਹਨ ਕਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਜਿੱਠਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੈਡੀਕਲ ਬੁਨਿਆਦੀ ਸਹੂਲਤਾਂ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਕੰਪਨੀਆਂ ਤੋਂ ਸਪਲਾਈ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਹੋਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਮੁੱਢਲੇ ਸਰੋਤ ਮਾਸਕ, ਕੈਮੀਕਲ ਅਤੇ ਵੈਂਟੀਲੇਟਰਾਂ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਘਟਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨ 'ਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੂਪ ਨਾਲ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਹ ਡਰ ਵੀ ਹੈ ਕਿ ਅਮੀਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਤਿਆਰ ਵੈਕਸੀਨ ਵਿਕਾਸਸ਼ੀਲ ਅਤੇ ਗਰੀਬ ਦੇਸ਼ਾਂ ਤੱਕ ਢੁਕਵੀਂ ਸੰਖਿਆ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚੇਗੀ। ਹਰਾਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਫਿਰ ਵੀ ਅੱਜ ਦੀਆਂ ਸਹਿਯੋਗ ਦੀਆਂ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ ਚੀਨੀ ਵਿਗਿਆਨਕਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਵੱਲੋਂ ਸਿੱਖੇ ਗਏ ਸਬਕ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਤਹਿਰਾਨ ਵਿੱਚ ਵਿਅਕਤੀ ਦਾ ਜੀਵਨ ਬਚਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਗਿਆਨ ਦੇ ਆਦਾਨ-ਪ੍ਰਦਾਨ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਬਿਮਾਰੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਸਾਰੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖੀ ਅਤੇ ਪਦਾਰਥਕ ਸਰੋਤਾਂ ਦੀ ਸਹੀ ਵੰਡ ਨੂੰ ਪ੍ਰੋਤਸਾਹਨ ਦੇਣ ਲਈ ਆਲਮੀ ਸਹਿਯੋਗ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ ਲਈ ਇਹ 'ਵਧੇਰੇ ਤਰਕਸੰਗਤ' ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, '' ਤੁਹਾਨੂੰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਪੱਥਰ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਜਾਣਾ ਹੋਵੇਗਾ ਅਤੇ ਇਹ ਪਤਾ ਕਰਨਾ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਆਇਸੋਲੇਸ਼ਨ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਚਾਉਣ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਸਨ।'' ''ਮੱਧ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਹਾਂਮਾਰੀ 14ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਬਲੈਕ ਡੈੱਥ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਫੈਲ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਮੱਧ ਯੁੱਗ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਜਾਣਾ ਸਾਡੀ ਰੱਖਿਆ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗਾ।'' ਕੀ ਇਹ ਸਾਡੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸੁਭਾਅ ਨੂੰ ਬਦਲ ਸਕਦੀ ਹੈ? ਸਾਡੀ ਪਸੰਦ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਜੋ ਵੀ ਹੋਣ, ਹਰਾਰੀ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਅਸੀਂ 'ਸਮਾਜਿਕ ਪ੍ਰਾਣੀ' ਹੀ ਬਣੇ ਰਹਾਂਗੇ ਅਤੇ ਇਹ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਬਦਲੇਗਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਵਾਇਰਸ 'ਮਨੁੱਖੀ ਸੁਭਾਅ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਹਿੱਸਿਆਂ ਦਾ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।'' ਯਾਨੀ ਕਿ ਸਾਡੀ ਹਮਦਰਦੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਨ ਅਤੇ ਬਿਮਾਰ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਰਹਿਣ ਦੀ। ''ਵਾਇਰਸ ਸਾਨੂੰ ਲਾਗ ਲਾ ਕੇ ਸਾਡਾ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਹੁਣ ਸਾਨੂੰ ਸਮਾਜਿਕ ਦੂਰੀ ਨੂੰ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਨੂੰ ਸਮਾਰਟ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਦਿਲ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਬਲਕਿ ਦਿਮਾਗ਼ ਤੋਂ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਹੈ।'' ''ਪਰ ਇਹ ਸਾਡੇ ਲਈ ਬਹੁਤ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਅਸੀਂ ਸਮਾਜਿਕ ਪ੍ਰਾਣੀ ਹਾਂ। ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਇਹ ਸੰਕਟ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ ਤਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਮਾਜਿਕ ਨੇੜਤਾ ਦੀ ਲੋੜ ਹੋਰ ਵੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਵੇਗੀ। ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ ਕਿ ਇਹ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਮੌਲਿਕ ਸੁਭਾਅ ਨੂੰ ਬਦਲ ਦੇਵੇਗਾ।" ਇਹ ਵੀਡੀਓਜ਼ ਵੀ ਦੇਖੋ: (ਬੀਬੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਲ FACEBOOK, INSTAGRAM, TWITTERਅਤੇ YouTube 'ਤੇ ਜੁੜੋ।)


قط الزباد من الحيوانات التي تحتوي على أنواع متعددة من فيروسات كورونا ويتم الاتجار بها في الصين وقد زادت معدلات العدوى بسلالات مختلفة من فيروس كورونا بين هذه الحيوانات خلال رحلة انتقالها من "بيئتها في الحقول إلى الموائد"، مما يشير إلى أنها تنقل العدوى الفيروسية لبعضها بعضا خلال هذه العملية. ومع هذا فإن سلالات فيروس كورونا المكتشفة لدى تلك الفئران تختلف عن فيروس كورونا المستجد المنتشر حاليا بين البشر والمسبب لمرض كوفيد-19، كما أنه لا يوجد دليل قاطع على أنها تشكل خطرا على صحة الإنسان حتى وقتنا الراهن. لكن العلماء حذروا منذ فترة طويلة من أن تجارة الحيوانات البرية يمكن أن تزيد من معدلات الإصابة بالأمراض لأن الحيوانات تكون حاضنة للعديد من الفيروسات. وحذر فريق بحثي من الولايات المتحدة وفيتنام، من أن وجود أنواع عدة من فيروسات كورونا في سلسلة توريد الحيوانات إلى المطاعم، يشير إلى وجود "خطر هائل على المستهلك" الذي يتناول تلك الحيوانات. مواضيع قد تهمك نهاية ويُعتقد أن أصول الوباء الحالي تكمن في تجارة الحيوانات البرية، إذ ظهر المرض في الخفافيش ثم انتقل إلى البشر من خلال حيوانات أخرى وسيطة، غير معروفة حتى الآن على وجه الدقة. وتتعلق النتائج الجديدة، التي لا تزال نتائج أولية، مباشرة بالفئران، لكنها قد تنطبق على حيوانات برية أخرى، مثل قطط الزباد وحيوانات آكل النمل الحرشفي، والتي يجري صيدها، ونقلها معا بأعداد كبيرة. وقالت سارة أولسون من مجموعة حماية الحياة البرية في نيويورك، والتي قادت الدراسة إلى جانب خبراء في فيتنام: "بينما لا تعد هذه الفيروسات خطيرة، إلا أنها تقدم معلومات حول كيفية تفشي الفيروسات في ظل هذه الظروف". وأضافت الباحثة المشاركة أماندا فاين، من المجموعة نفسها: "يبدو أن سلاسل توريد الحيوانات البرية، والظروف التي تعيشها الحيوانات خلال مراحل التوريد تسهم بشكل كبير من انتشار الفيروسات بهذه الصورة". وتعد الفئران طعاما شائعا في فيتنام، حيث تُصطاد في حقول الأرز وتنقل إلى الأسواق والمطاعم، لتجهز كمصدر طازج للحوم. كما تُربى القوارض أيضا في مزارع في البرية، بجانب حيوانات أخرى مثل النيص. الفئران طعام شائع في فيتنام، ومصدر رئيسي للحوم هناك ويتم صيدها في حقول الأرز وقد اكتشف الباحثون ستة فيروسات من نوع كورونا معروفة في عينات مأخوذة من 70 موقعا في فيتنام في 2013 و2014. وكانت هناك نسب عالية من العينات الإيجابية في فئران الحقول التي كانت في طريقها للاستهلاك الآدمي. وقد زادت نسبة الحالات الإيجابية بين هذه الفئران بشكل ملحوظ في مختلف مكونات سلسلة التوريد. فقد بلغت نسبة الإصابة بفيروسات كورونا بين هذه الحيوانات ستة في المئة أثناء وجودها في المزارع، ثم زادت إلى 21 بالمئة وهي لدى التجار، ثم وصلت إلى 32 بالمئة في الأسواق الكبيرة، ثم زادت إلى 56 في المئة في المطاعم. وقال الباحثون إن معدلات اكتشاف فيروسات كورونا بين القوارض في بيئتها "الطبيعية" كانت تتراوح بين صفر واثنين في المئة في السابق. وجرت الدراسة بمشاركة خبراء صحة الحيوان في فيتنام، ونشرت في مجلة bioRxiv. ويقول خبراء الحفاظ على البيئة إن وباء كورونا الحالي يمثل لحظة فارقة للحد من تجارة الحيوانات البرية العالمية. ويحذرون من أن أسواق بيع اللحوم الحية والأسماك والمنتجات والسلع الأخرى القابلة للتلف يمكن أن تكون "قنابل موقوتة" للأوبئة، خاصة أنها تجمع أنواعا مختلفة من الحيوانات البرية التي قد تنقل الفيروسات إلى بعضها البعض وتتسبب في انتشارها. وقد حظرت الصين جمع واستهلاك الحيوانات البرية الحية في أعقاب تفشي كوفيد-19، ولكن لا تزال هناك ثغرات، مثل تجارة الحيوانات البرية لأغراض طبية وأبحاث علمية، وكذلك بغرض اقتنائها في المنازل. وتحركت الصين لإزالة حيوان النيص من القائمة الأساسية لعلاجات الطب الصيني التقليدي. ويعد هذا الحيوان مطلوبا بشدة من ممارسي الطب التقليدي الصيني، كما أن لحمه يعد شهيا للمستهلك الصيني.

ਪੈਂਗੁਲਿਨ ਦੇ ਸਕੇਲਾਂ ਵਿੱਚ ਔਸ਼ੁੱਧੀ ਗੁਣ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮਾਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਕੀਮਤੀ ਖ਼ੁਰਾਕ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਇਰਸ ਪ੍ਰੋਸੈਸਿੰਗ ਦੌਰਾਨ ਆ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਵਾਇਰਸ ਦੇ ਜਿਹੜੇ ਸਟਰੇਨ ਇਨ੍ਹਾਂ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲੇ ਹਨ, ਉਹ ਕੋਵਿਡ-19 ਤੋਂ ਵੱਖਰੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖੀ ਸਿਹਤ ਲਈ ਨੁਕਸਾਨਦੇਹ ਨਹੀਂ ਸਮਝਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਸਾਇੰਸਦਾਨ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਸੁਚੇਤ ਕਰਦੇ ਆ ਰਹੇ ਹਨ ਕਿ ਜੰਗਲੀ-ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਤੋਂ ਲਾਗ (ਇਨਫ਼ੈਕਸ਼ਨ) ਫ਼ੈਲ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਵੀਅਤਨਾਮ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਸਾਇੰਸਦਾਨਾਂ ਦੀ ਟੀਮ ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ, ਕਈ ਕਿਸਮ ਦੇ ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸਾਂ ਦੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਣ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟਾਂ ਦੀ ਸਪਲਾਈਚੇਨ ਦੇ ਨਾਲੋ-ਨਾਲ ਹੋ ਰਿਹਾ ਵਾਧਾ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਖਾ ਰਹੇ ਗਾਹਕਾਂ ਲਈ ਲਾਗ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਬਹੁਤ ਵਧਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਕੀ ਹੈ ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਦਾ ਸਰੋਤ? ਅਜੋਕੇ ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਦਾ ਸਰੋਤ ਵੀ ਵਣ-ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਪ੍ਰਜਾਤੀ ਦੀ ਪਛਾਣ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕੀ ਪਰ ਧਾਰਣਾ ਹੈ ਕਿ ਵਾਇਰਸ ਚਮਗਾਦੜਾਂ ਤੋਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਫ਼ੈਲ ਗਿਆ। ਵੀਅਤਨਾਮ ਵਿੱਚ ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚੋ ਫੜ ਕੇ ਚੂਹੇ ਖਾਣ ਲਈ ਵੇਚੇ ਖ਼ਰੀਦੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਹਾਲਾਂਕਿ ਨਵੀਆਂ ਲੱਭਤਾਂ, ਭਾਵੇਂ ਮੁਢਲੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਚੂਹਿਆਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹਨ ਪਰ ਇਹ ਹੋਰ ਵਣ-ਜੀਵਾਂ ਉੱਪਰ ਵੀ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪੈਂਗੁਲਿਨਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ ਇਕੱਠੇ ਕਰ ਕੇ ਇੱਕ ਤੋਂ ਦੂਜੀ ਥਾਂ ਭੇਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪਿੰਜਰੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਿਆਂ ਹੀ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਮਾਹਰ? ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਨਿਊ ਯਾਰਕ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕੰਜ਼ਰਵੇਸ਼ਨ ਸੰਸਥਾ WCS ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸਾਰਾਹ ਔਲਸਨ ਨੇ ਦੱਸਿਆ,"ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਵਾਇਰਸ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਨਹੀਂ ਹਨ ਪਰ ਇਸ ਤੋਂ ਇਹ ਜਾਣਕਾਰੀ ਜ਼ਰੂਰ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਕਿ ਅਜਿਹੀਆਂ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਇਰਸ ਕਿਵੇਂ ਵਧਦੇ-ਫ਼ੁਲਦੇ ਹਨ।" ਵੀਅਤਨਾਮ ਵਿੱਚ ਚੂਹੇ ਆਮ ਖਾਧੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਚੂਹਿਆਂ ਨੂੰ ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਫੜ ਕੇ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਅਤੇ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟਾਂ ਵਿੱਚ ਭੇਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੱਢ ਕੇ ਤਾਜ਼ੇ ਮੀਟ ਵਜੋਂ ਵੇਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਜੀਵ ਸੇਹ ਵਰਗੇ ਹੋਰ ਜੀਵਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਵੀਅਤਨਾਮ ਵਣ-ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਖਾਣ ਉੱਪਰ ਪਾਬੰਦੀ ਲਾਉਣ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸਾਲ 2013 ਤੋਂ 2014 ਦਰਮਿਆਨ ਵੀਅਤਨਾਮ ਵਿੱਚ 70 ਵੱਖ-ਵੱਖ ਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਲਏ ਨਮੂਨਿਆਂ ਵਿੱਚ 6 ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਪਾਏ ਗਏ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਵਧੇਰੇ ਪੌਜ਼ਿਟਿਵ ਚੂਹੇ ਖੇਤਾਂ ਵਾਲੇ ਚੂਹੇ ਸਨ। ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਚੂਹੇ ਖੇਤ ਤੋਂ ਰੈਸਟੇਰੈਂਟ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪੌਜ਼ਿਟਿਵ ਹੋਣ ਦੀ ਦਰ ਵਧਦੀ ਦੇਖੀ ਗਈ। ਜਦਕਿ ਸਾਇੰਸਦਾਨਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਚੂਹਿਆਂ ਦੀ "ਕੁਦਰਤੀ" ਵਸੋਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਦਰ 0-2 ਫ਼ੀਸਦੀ ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਵੀਅਤਨਾਮ ਦੇ ਪਸ਼ੂ ਸਿਹਤ ਮਾਹਿਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਵੀਅਤਨਾਮ ਵਣ-ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਖਾਣ ਉੱਪਰ ਪਾਬੰਦੀ ਲਾਉਣ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਕੰਜ਼ਰਵੇਸ਼ਨ ਮਾਹਰਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਮਹਾਮਾਰੀ ਵਣ-ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਵਪਾਰ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਮਾਂ ਹੈ। ਜੀਵਾਂ ਦੀਆਂ ਮੰਡੀਆਂ ਮਹਾਮਾਰੀਆਂ ਦੇ ਟਾਈਮ ਬੰਬ ਸਾਬਤ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਿੱਥੇ ਕਈ ਕਿਸ ਦੀਆਂ ਵਣ-ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਚੀਨ ਨੇ ਵਣ-ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਦੇ ਵਪਾਰ ਅਤੇ ਖਾਣ ਉੱਪਰ ਪਾਬੰਦੀ ਲਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਵੀ ਕੁਝ ਕਮੀਆਂ ਹਾਲੇ ਬਰਕਰਾਰ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਦਵਾਈਆਂ ਆਦਿ ਲਈ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਤਸਕਰੀ। ਚੀਨ ਨੇ ਪੈਂਗੁਲਿਨ ਨਾਂਅ ਦੇ ਜੀਵ ਨੂੰ ਰਵਾਇਤੀ ਚੀਨੀ ਮੈਡੀਸਨ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚੋਂ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਪੈਂਗੁਲਿਨ ਦੇ ਸਕੇਲਾਂ ਵਿੱਚ ਔਸ਼ੁੱਧੀ ਗੁਣ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮਾਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਕੀਮਤੀ ਖ਼ੁਰਾਕ। ਇਹ ਵੀਡੀਓ ਵੀ ਦੇਖੋ (ਬੀਬੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਲ FACEBOOK, INSTAGRAM, TWITTERਅਤੇ YouTube 'ਤੇ ਜੁੜੋ।)


بومبيو أطلع حلفاء أمريكا على تفاصيل اتفاق ترامب وكيم في قمة سنغافورة وقال بومبيو، في مؤتمر صحفي بكوريا الجنوبية مع نظيريه الياباني والكوري، إن بيونغ يانغ تعهدت بالتخلي عن برنامجها النووي وإخلاء شبة الجزيرة الكورية من الأسلحة النووية. وكان الرئيس الأمريكي دونالد ترامب قد اجتمع بزعيم كوريا الشمالية كيم جونغ-أون، في لقاء تاريخي بين قادة البلدين في سنغافورة. ترامب: قمة سنغافورة "فرصة لن تتكرر" للسلام مع كوريا الشمالية الديلي تليغراف: "ترامب وكيم يظهران للعالم أنهما أفضل الأصدقاء" مواضيع قد تهمك نهاية ترامب وكيم يوقعان على وثيقة مشتركة عقب محادثات تاريخية وسافر بومبيو إلى كوريا الجنوبية لإطلاع حلفاء الولايات المتحدة الإقليميين (سيول وطوكيو) على ما تم الاتفاق عليه، وعلى إعلان ترامب المفاجئ أنه سينهي التدريبات العسكرية الروتينية بين الولايات المتحدة وكوريا الجنوبية، حتى لا تغضب كوريا الشمالية. وأضاف الوزير الأمريكي أن "الولايات المتحدة ما زالت ملتزمة بنزع السلاح النووي لكوريا الشمالية بالكامل ويمكن التحقق من هذا ولا يمكن العودة عنها". "شكوك" وكانت هناك شكوك عميقة حول الاتفاقية، حيث قال المراقبون إنها تفتقر إلى التفاصيل حول الكيفية التي ستتخلى بها كوريا الشمالية عن أسلحتها النووية وكيف سيتم التحقق من هذه العملية. وكان ترامب قد قال في وقت سابق إن العقوبات على بيونغ يانغ "ستظل سارية المفعول" إلى أن "تصبح الأسلحة النووية غير فعالة" ، ولكن لم يتضح بالضبط ما الذي يعنيه ذلك. وقال في مؤتمر صحفي بعد القمة مع جونغ-أون "في مرحلة معينة أتطلع الى نزعها وسيتم هذا عندما نعرف أننا نسير في الطريق." ورفضت وزارة الخارجية الأمريكية ما جاء في تقرير لوسائل الإعلام الرسمية في كوريا الشمالية، بأن ترامب وكيم اتفقا على عملية التفكيك النووي "خطوة بخطوة". وقد تم اتخاذ هذا التقرير للإشارة إلى أن الولايات المتحدة ستقدم تنازلات لبيونغ يانغ في كل خطوة من الخطوات. وقال بومبيو :"نعتقد أن كيم جونغ-أون يدرك الضرورة الملحة (لنزع السلاح النووي)". "ويجب أن نفعل ذلك بسرعة." ----------------------------------------- يمكنكم استلام إشعارات بأهم الموضوعات بعد تحميل أحدث نسخة من تطبيق بي بي سي عربي على هاتفكم المحمول.

ਕਿਮ ਜੋਂਗ ਉਨ ਦੀ ਪੁਰਾਣੀ ਤਸਵੀਰ ਮਾਈਕ ਪੋਮਪਿਓ ਨੇ ਇਹ ਇਹ ਬਿਆਨ ਵਅਮਰੀਕੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਡੌਨਲਡ ਟਰੰਪ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਕੋਰੀਆ ਦੇ ਨੇਤਾ ਕਿਮ ਜੋਂਗ ਉਨ ਦੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਤੋਂ ਠੀਕ ਪਹਿਲਾਂ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਬੀਤੇ ਵਕਤ ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਅਜਿਹੇ ਕਰਾਰ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲੋਂ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕਰਾਰ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਦੂਸਰੇ ਪਾਸੇ ਉੱਤਰੀ ਕੋਰੀਆ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਆਗੂਆਂ ਦੀ ਇਸ ਇਤਿਹਾਸਕ ਮੁਲਾਕਾਤ ਦੀਆਂ ਤਿਆਰੀਆਂ ਪੂਰੀਆਂ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਡੌਨਲਡ ਟਰੰਪ ਅਤੇ ਕਿਮ ਜੋਂਗ ਉਨ ਮੁਲਾਕਾਤ ਦੇ ਲਈ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਪਹੁੰਚ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਅਮਰੀਕੀ ਵਿਦੇ ਮੰਤਰੀ ਮਾਈਕ ਪੋਮਪਿਓ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਉੱਤਰੀ ਕੋਰੀਆ ਨੂੰ ਪੂਰੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਪਰਮਾਣੂ ਹਥਿਆਰ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨੇ ਹੋਣਗੇ ਜੇ ਸਭ ਕੁਝ ਤੈਅ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਮੰਗਲਵਾਰ ਦੇ ਦਿਨ ਇਹ ਇਤਿਹਾਸਕ ਮੁਲਾਕਾਤ ਹੋਵੇਗੀ। ਏਜੰਡਾ ਕੁਝ ਹੱਦ ਤੱਕ ਸਾਫ਼ ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ ਇਸ ਮੁਲਾਕਾਤ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ਰਤ ਰੱਖੀ ਸੀ ਕਿ ਉੱਤਰੀ ਕੋਰੀਆ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਪਰਮਾਣੂ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਬੰਦ ਕਰਨ ਪਵੇਗਾ ਪਰ ਇਸ ਦੇ ਬਦਲੇ ਉੱਤਰੀ ਕੋਰੀਆ ਕੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਇਹ ਅਜੇ ਤੱਕ ਸਾਫ਼ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਿਆ ਹੈ। ਹੁਣ ਉੱਤਰੀ ਕੋਰੀਆ ਦੇ ਨੇਤਾ ਕਿਮ ਜੋਂਗ ਉਨ ਨੇ ਡੌਨਲਡ ਟਰੰਪ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਦਾ ਏਜੰਡਾ ਕੁਝ ਹੱਦ ਤੱਕ ਸਾਫ਼ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਕਿਮ ਅਮਰੀਕੀ ਬੇਸਬਾਲ ਖਿਡਾਰੀ ਡੈਨਿਸ ਰਾਡਮੈਨ ਤੋਂ ਕੋਈ ਨੁਕਤਾ ਸੁਣਦੇ ਹੋਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਟਰੰਪ ਦੇ ਨਾਲ ਪੂਰੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸ਼ਾਂਤੀ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਤਰੀਕਿਆਂ 'ਤੇ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰਨਗੇ। ਕਿਮ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਇਸ ਮੁਲਾਕਾਤ ਵੱਲ ਦੇਖ ਰਹੀ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਹੀ ਟਰੰਪ ਨੇ ਵੀ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਮੁਲਾਕਾਤ ਦੇ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਹੋਣ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਹੈ। ਯੁੱਗ ਪਲਟੇ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਉੱਤਰੀ ਕੋਰੀਆ ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਅਖ਼ਬਾਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਇੱਕ ਸੰਪਾਦਕੀ ਵਿੱਚ ਇਸ ਗੱਲ ਦੇ ਸੰਕੇਤ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ ਕਿ ਇਸ ਮੁਲਾਕਾਤ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਨਾਲ ਚੰਗੇ ਸਬੰਧ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨ ਦੀਆਂ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਹੋਵੇਗੀ। ਸਰਕਾਰੀ ਅਖ਼ਬਾਰ ਰੋਡੋਂਗ ਸਿਨਮੁਨ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸੰਪਾਦਕੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਉੱਤਰੀ ਕੋਰੀਆ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਸੁਧਾਰਨ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਕੰਮ ਕਰੇਗਾ। ਸੰਪਾਦਕੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, "ਭਾਵੇਂ ਕਿਸੇ ਦੇਸ ਨਾਲ ਸਾਡੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਖਰਾਬ ਰਹੇ ਹੋਣ ਪਰ ਜੇ ਉਹ ਦੇਸ ਸਾਡੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਜ਼ਰੀਏ ਚੰਗੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਰੱਖਦੇ ਹਾਂ।'' ਉੱਥੇ ਹੀ ਉੱਤਰੀ ਕੋਰੀਆ ਦੀ ਸਰਕਾਰੀ ਖ਼ਬਰ ਏਜੰਸੀ ਕੇਸੀਐੱਨਏ ਵੱਲੋਂ ਜਾਰੀ ਇੱਕ ਬਿਆਨ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਨੇਤਾ ਕੋਰੀਆਈ ਪ੍ਰਾਇਦੀਪ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਅਤੇ ਲੰਬੇ ਟਿਕਾਊ ਸ਼ਾਂਤੀ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨ ਬਾਰੇ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰਨਗੇ। ਕਿਮ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਦੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਮੰਤਰੀ ਵਿਵਯਾਨ ਬਾਲਕ੍ਰਿਸ਼ਣਨ ਨੇ ਇਹ ਫੋਟੋ ਟਵੀਟ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਇਲਾਵਾ ਕੋਰੀਆਈ ਪ੍ਰਾਇਦੀਪ ਦੇ ਪਰਮਾਣੂ ਹਥਿਆਰ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਾਂਝੇ ਮੁੱਦਿਆਂ 'ਤੇ ਵੀ ਗੱਲਬਾਤ ਹੋਵੇਗੀ। ਇਸ ਬਿਆਨ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਬਦਲਦੇ ਜੁਗ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੈ। ਟਰੰਪ ਦੀ ਤਿਆਰੀ? ਬੀਬੀਸੀ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਸੰਪਾਦਕ ਜੌਨ ਸੋਪੇਲ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਅੱਜ ਅਸੀਂ ਜਿਸ ਮੁਲਾਕਾਤ ਦਾ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਕਰ ਰਹੇ ਹਾਂ, ਉਹ ਮੁਲਾਕਾਤ ਰਵਾਇਤੀ ਸਿਆਸਤ ਦੇ ਰਸਤੇ ਨਾਲ ਕਦੇ ਵੀ ਮੁਮਕਿਨ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ ਸੀ।'' ਜੌਨ ਸੋਪੇਲ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਅਸੀਂ ਇੱਥੇ ਤੱਕ ਇਸ ਲਈ ਪਹੁੰਚੇ ਹਾਂ ਕਿਉਂਕਿ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਟਰੰਪ ਨੇ ਰਵਾਇਤੀ ਕੂਟਨੀਤਿਕ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਨਵੇਂ ਰਾਹ ਅਪਣਾਏ ਹਨ।'' ਜੌਨ ਸੋਪੇਲ ਅਨੁਸਾਰ ਅਮਰੀਕੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਮੁਲਾਕਾਤ ਦੇ ਲਈ ਕੋਈ ਤਿਆਰੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਕੋਰੀਆਈ ਪ੍ਰਾਇਦੀਪ ਵਿੱਚ ਪਰਮਾਣੂ ਹਥਿਆਰ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣਗੇ, ਇਸ ਦੇ ਲਈ ਕਿਹੜੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਅਪਣੀਆ ਜਾਵੇਗੀ, ਇਹ ਵੀ ਅਜੇ ਤੈਅ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਹੀ ਇਸਦੇ ਬਦਲੇ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕਾ ਉੱਤਰੀ ਕੋਰੀਆ ਤੋਂ ਕਿੰਨੀਆਂ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਹਟਾਵੇਗਾ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੀ ਕੀ ਗਾਰੰਟੀ ਰਹੇਗੀ, ਇਹ ਸਾਰੇ ਮੁੱਦੇ ਕਾਫੀ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਹਨ। ਜੌਨ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਭਾਵੇਂ ਜੋ ਵੀ ਹੋਵੇ ਫਿਲਹਾਲ ਇੱਕ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਕਦਮ ਹੈ। ਐਤਵਾਰ ਨੂੰ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਪਹੁੰਚਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੋਵੇਂ ਆਗੂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੋਟਲ ਵਿੱਚ ਠਹਿਰੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਕਿਮ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਦੇ ਫਾਈਵ ਸਟਾਰ ਹੋਟਲ ਸੈਂਟ ਰੈਜਿਸ ਵਿੱਚ ਠਹਿਰੇ ਹਨ ਤਾਂ ਟਰੰਪ ਉਸ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਹੀ ਦੂਰ ਸ਼ੰਗਰੀ ਲਾ ਹੋਟਲ ਦੇ ਮਹਿਮਾਨ ਹਨ। ਦੋਵੇਂ ਆਗੂਆਂ ਦੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਸੇਨਟੋਸਾ ਟਾਪੂ ਦੇ ਆਲੀਸ਼ਾਨ ਕਪੇਲੇ ਹੋਟਲ ਵਿੱਚ ਹੋਣੀ ਹੈ। (ਬੀਬੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਲ FACEBOOK, INSTAGRAM, TWITTERਅਤੇ YouTube 'ਤੇ ਜੁੜੋ।)


وسُرّبت 11 مليون وثيقة من شركة موساك فونسيكا للخدمات القانونية التي تتخذ من بنما مقرا لها وتُعتبر إحدى أكثر الشركات التي تحيط أعمالها بالسرية. وتُظهر الوثائق صلات مع 72 شخصية من رؤساء الدول الحاليين والسابقين، بينهم حكام متهمون بنهب أموال بلادهم. وتشمل البيانات شركات سرية في الخارج مرتبطة بعائلات ومقربين من الرئيس المصري الأسبق حسني مبارك، والزعيم الليبي الراحل معمر القذافي، والرئيس السوري بشار الأسد. وتوضح الوثائق كيف أن الشركة ساعدت العملاء على غسيل الأموال، وتفادي العقوبات، والتهرب من الضرائب. مواضيع قد تهمك نهاية وتقول الشركة إنها عملت طيلة 40 عاما بمنأى عن اللوم وأنها لم تواجه أي اتهام بارتكاب مخالفات جنائية. وحصلت صحيفة "زود دويتشه تسايتونج" الألمانية على الوثائق، التي تم تداولها مع الاتحاد الدولي للمحققين الصحفيين. وكانت بي بي سي ضمن 107 مؤسسات إعلامية في 78 دولة عكفت على تحليل الوثائق. ولا تعرف بي بي سي هوية المصدر الذي سرّب الوثائق. وقال جيرارد رايلي، مدير الاتحاد الدولي للمحققين الصحفيين، إن الوثائق تغطي الأعمال اليومية في شركة موساك فونسيكا خلال الأربعين عاما الماضية. وأضاف "اعتقد أن التسريب قد يصبح أكبر لطمة يتلقاها عالم (الأنشطة) في الخارج بسبب حجم الوثائق". روسيا وكشفت البيانات أيضا شبكة مشتبها بها لغسل الأموال تقدر قيمتها بمليار دولار يديرها بنك روسي ويشارك فيها عدد من المقربين للرئيس الروسي فلاديمير بوتين. ويدير العملية بنك روسيا، الذي فرضت عليه عقوبات أمريكية وأوروبية إثر ضم روسيا لشبه جزيرة القرم. وتوضح الوثائق كيفية عمل البنك. ويتم نقل النقود عبر شركات في الخارج، يمتلك شركتين منها بصورة رسمية اثنان من الأصدقاء المقربين لبوتين. وتمتد صداقة عازف التشيلو رولدوغين مع بوتين منذ كانا صبية وهو الأب الروحي لماريا، إبنة بوتين. وعلى الورق حقق رولدوغين أرباحا بملايين الدولارات من صفقات وصفت بأنها "مشبوهة". ولكن الوثائق من شركات رولدوغين تقول إن "الشركة غطاء مؤسساتي أقيم في المقام الأول لحماية هوية وسرية المالك المنتفع النهائي للشركة". أيسلندا وتوضح وثائق موساك فونسيكا أن رئيس الوزراء الأيسلندي سيغموندور غونلاوغسون لديه مصالح غير معلنة في بنوك البلاد التي قامت الدولة بإنقاذها. واتهم غونلاوغسون بإخفاء استثمارات بملايين الدولارات في بنوك بلاده خلف ستار شركة أجنبية سرية. وتوضح وثائق مسربة أن غونلاوغسون وزوجته اشتريا شركة في الخارج اسمها "وينتريس" عام 2007. "بعيدا عن أي شبهات" وتقول موساك فونسيكا إنها تلتزم بالبروتوكولات الدولية لضمان أن الشركات التي تضمها لا تستخدم في التهرب الضريبي وغسيل الأموال وتمويل الإرهاب أو أي غرض غير قانوني. وتقول الشركة إنها حريصة في عملها وتأسف على إساءة استخدام خدماتها. وتقول الشركة "على مدى 40 عاما عملت موساك فونسيكا بعيدا عن أي شبهات في بلدنا وفي المناطق الأخرى التي توجد بها عمليات لنا.لم يوجه الاتهام قط لشركتنا ولم تدان في أي عمل إجرامي". وأضافت "عندما نكتشف أي نشاط مشبوه، نبلغ السلطات على الفور.وعندما تتصل بنا السلطات بدليل على احتمال وجود مخالفات، نتعاون معها بصورة تامة". وتقول موساك فونسيكا إن الشركات التي تدار في الخارج موجودة في كل مكان وتستخدم لأغراض قانونية متعددة.

ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਖੁਲਾਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਦੀ ਮਹਾਰਾਣੀ ਦੀ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਸਟੇਟ ਦੇ ਆਫਸ਼ੋਰ ਨਿਵੇਸ਼ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ। ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਡੋਨਲਡ ਟਰੰਪ ਦੇ ਵਪਾਰ ਮੰਤਰੀ ਨੇ ਉਸ ਰੂਸੀ ਕੰਪਨੀ ਵਿੱਚ ਨਿਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਮਰੀਕਾ ਵੱਲੋਂ ਬੈਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਭੇਤ "ਪੈਰਾਡਾਈਸ ਪੇਪਰਸ" ਜ਼ਰੀਏ ਖੁੱਲ੍ਹਿਆ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਪੇਪਰਸ ਵਿੱਚ 1.34 ਕਰੋੜ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਹਨ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਇੱਕੋ ਕੰਪਨੀ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹਨ। ਟਵਿੱਟਰ ਦੇ ਮੁਲਾਜ਼ਮ ਨੇ ਟਰੰਪ ਤੋਂ ਲਿਆ ਪੰਗਾ? ਮਨੁੱਖੀ ਹੱਕਾਂ ਦੀ ਰਾਖੀ ਮੇਰਾ ਸਿਧਾਂਤ, ਬੋਲੇ ਜਗਮੀਤ ਬੀਬੀਸੀ ਪਨੋਰਮਾ ਉਨ੍ਹਾਂ 100 ਮੀਡੀਆ ਅਦਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਜੋ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ ਦੀ ਤਫ਼ਤੀਸ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਕਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਕੈਸ਼ ਲੁਕਾ ਸਕਦੇ ਹੋ? ਇਹ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਇੱਕ ਜਰਮਨ ਅਖ਼ਬਾਰ "ਸੁਏਦਾਊਚੇ ਜ਼ਆਏਤੁਨ" ਵੱਲੋਂ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ "ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕੰਸੌਰਟੀਅਮ ਆਫ ਇੰਵੈਸਟੀਗੇਟਿਵ ਜਰਨਅਲਿਸਟਸ" ਨੇ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਦ ਗਾਰਡੀਅਨ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰ ਰਹੇ ਮੀਡੀਆ ਅਦਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਐਤਵਾਰ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਪੱਧਰ ਦੇ ਹੀ ਖੁਲਾਸੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਹ ਖੁਲਾਸੇ ਪੂਰੇ ਹਫ਼ਤੇ ਤੱਕ ਚੱਲਣਗੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸੈਂਕੜੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਟੈਕਸ ਤੇ ਮਾਲੀ ਮਸਲਿਆਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀਆਂ ਪਤਾ ਚੱਲਣਗੀਆਂ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਲੋਕ ਯੂ.ਕੇ. ਨਾਲ ਖਾਸਤੌਰ 'ਤੇ ਜੁੜੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੇਸਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ, ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਸਤੀਆਂ ਤੇ ਵੱਡੀ ਜਾਇਦਾਦ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਭਰੋਸਾ, ਸੰਸਥਾਨ ਤੇ ਸ਼ੈੱਲ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਟੈਕਸ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕਮਾਈ- ਟਾਪ ਦੇ 100 ਖਿਡਾਰੀਆਂ ’ਚ ਕਿੰਨੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਉਹ ਸ਼ਖ਼ਸ ਜਿਸ ਨੇ ਛੱਤ 'ਤੇ ਬਣਾਇਆ ਜਹਾਜ਼ ਸ਼ੈੱਲ ਕੰਪਨੀਆਂ ਉਹ ਕੰਪਨੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਅਸਲੀ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਛੁਪਾਉਣ ਲਈ ਬਣਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਕਨੂੰਨੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਕੁਝ ਗਲਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਖੁਲਾਸੇ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਹੋਰ ਖ਼ਾਸ ਖ਼ਬਰਾਂ: ਮਹਾਰਾਣੀ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਨ ਸ਼ਾਮਲ? ਪੈਰਾਡਾਈਸ ਪੇਪਰਸ ਤੋਂ ਪਤਾ ਚਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਦੀ ਮਹਾਰਾਣੀ ਦੇ ਨਿੱਜੀ ਧਨ 'ਚੋਂ ਕਰੀਬ ਇੱਕ ਕਰੋੜ ਪਾਊਂਡ ਵਿਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਨਿਵੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਪੈਸਿਆਂ ਨੂੰ ਕੈਮੈਨ ਤੇ ਬਰਮੂਡਾ ਟਾਪੂਆਂ ਵਿੱਚ ਡਚੀ ਆਫ ਲੈਂਕੈਸਟਰ ਵੱਲੋਂ ਲਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜੋ ਮਹਾਰਾਣੀ ਦੇ 500 ਮਿਲੀਅਨ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਪਾਊਂਡ ਦੀ ਕੀਮਤ ਵਾਲੀ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਇਸਟੇਟ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਮਸਲਿਆਂ ਤੇ ਆਮਦਨ ਦਾ ਹਿਸਾਬ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਪੂਰੇ ਨਿਵੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਗੈਰ ਕਨੂੰਨੀ ਨਹੀਂ ਹੈ ਤੇ ਇਹ ਕਿਤੇ ਵੀ ਸਾਬਿਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਕਿ ਮਹਾਰਾਣੀ ਵੱਲੋਂ ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਦੀ ਟੈਕਸ ਦੀ ਚੋਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਪਰ ਇਹ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕੀ ਸ਼ਾਹੀ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਦੇਸ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਅਜਿਹੇ ਨਿਵੇਸ਼ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਪੈਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦਾ ਕੁਝ ਹਿੱਸਾ ਇੱਕ ਰਿਟੇਲਰ ਕੰਪਨੀ ਬ੍ਰਾਈਟ ਹਾਊਸ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਿਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਕੰਪਨੀ ਤੇ ਗਰੀਬਾਂ ਦਾ ਸੋਸ਼ਣ ਕਰਨ ਦਾ ਇਲਜ਼ਾਮ ਹੈ। ਇਸ ਕੰਪਨੀ ਨੇ 17.5 ਮਿਲੀਅਨ ਪਾਊਂਡ ਦੀ ਦੇਨਦਾਰੀ ਦੇ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਿਸ ਕਾਰਨ 6000 ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਨੌਕਰੀ ਵੀ ਗੁਆਣੀ ਪਈ। ਡਚੀ ਮੁਤਾਬਕ ਉਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪੈਸਿਆਂ ਦੇ ਨਿਵੇਸ਼ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਫੈਸਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਮਹਾਰਾਣੀ ਨੂੰ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਂਅ ਤੇ ਕੀਤੇ ਨਿਵੇਸ਼ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਡਚੀ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਅਜਿਹੇ ਕਿਸੇ ਨਿਵੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਨਹੀਂ ਦਿਖਾਉਂਦੇ, ਜਿਸਦੇ ਨਾਲ ਮਹਾਰਾਣੀ ਦੇ ਅਕਸ ਤੇ ਕੋਈ ਬੁਰਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਮਹਾਰਾਣੀ ਆਪਣੀ ਜਾਗੀਰ ਵਿੱਚ "ਕਾਫ਼ੀ ਦਿਲਚਸਪੀ" ਰਖਦੇ ਹਨ। ਰੌਸ ਤੇ ਟਰੰਪ ਲਈ ਸ਼ਰਮਿੰਦਗੀ? 1990 ਦੇ ਦਸ਼ਕ ਵਿੱਚ ਵਿਲਬਰ ਰੌਸ ਨੇ ਡੋਨਲਡ ਟਰੰਪ ਨੂੰ ਦਿਵਾਲੀਆ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਚਾਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਦੇ ਇਨਾਮ ਵਜੋਂ ਟਰੰਪ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਨਅਤ ਮੰਤਰੀ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ। ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਵਿਲਬੁਰ ਰੌਸ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਿਪਿੰਗ ਕੰਪਨੀ ਵਿੱਚ ਨਿਵੇਸ਼ ਹੈ ਜੋ ਰੂਸੀ ਕੰਪਨੀ ਨੂੰ ਤੇਲ ਤੇ ਗੈਸ ਵੇਚ ਕੇ ਕਈ ਮਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰਸ ਕਮਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਖ਼ਾਸ ਗੱਲ ਤਾਂ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਕੰਪਨੀ ਵਿੱਚ ਰੂਸੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਵਲਾਦਿਮਿਰ ਪੁਤਿਨ ਦੇ ਜਵਾਈ ਤੇ ਦੋ ਹੋਰ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਨਿਵੇਸ਼ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਵੱਲੋਂ ਪਾਬੰਦੀ ਵੀ ਲਾਈ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਸ ਖੁਲਾਸੇ ਨਾਲ ਡੋਨਲਡ ਟਰੰਪ ਦੀ ਟੀਮ ਦੇ ਰੂਸ ਨਾਲ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਤੇ ਦੁਬਾਰਾ ਸਵਾਲ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋਣਗੇ। ਇਹ ਇਲਜ਼ਾਮ ਕਈ ਵਾਰ ਲੱਗ ਚੁੱਕੇ ਹਨ ਕਿ ਰੂਸ ਵੱਲੋਂ ਬੀਤੇ ਸਾਲ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਹੋਈਆਂ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਚੋਣਾਂ ਦੇ ਨਤੀਜਿਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਭਾਵੇਂ ਡੋਨਲਡ ਟਰੰਪ ਵੱਲੋਂ ਇਸਨੂੰ ਝੂਠੀ ਖ਼ਬਰ ਕਰਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਇਹ ਖੁਲਾਸੇ ਕਿੱਥੋਂ ਹੋਏ? ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਖੁਲਾਸੇ ਐੱਪਲਬਾਏ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਕੰਪਨੀ ਬਰਮੂਦਾ ਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਆਪਣੇ ਗਾਹਕਾਂ ਨੂੰ ਟੈਕਸ ਬਚਾ ਕੇ ਦੇਸ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਵੇਸ਼ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਅਤੇ ਕੈਰੀਬੀਅਨ ਦੇਸਾਂ ਵਿੱਚ ਰਜਿਸਟਰਡ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾ ਨੂੰ ਜਰਮਨੀ ਦੇ ਅਖ਼ਬਾਰ ਵੱਲੋਂ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਅਖ਼ਬਾਰ ਨੇ ਸਰੋਤ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਪੜਤਾਲ ਵਿੱਚ ਜੁੜੇ ਮੀਡੀਆ ਅਦਾਰਿਆਂ ਮੁਤਾਬਕ ਇਹ ਜਾਂਚ ਲੋਕਹਿਤ ਵਿੱਚ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਅਜਿਹੇ ਖੁਲਾਸਿਆਂ ਨਾਲ ਟੈਕਸ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਕੀਤੇ ਨਿਵੇਸ਼ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਗੜਬੜੀਆਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਖੁਲਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਐਪਲਬਾਏ ਨੇ ਪ੍ਰਤੀਕਰਮ ਦਿੰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਹੈ, "ਅਸੀਂ ਇਸ ਗੱਲ ਨਾਲ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹਾਂ ਕਿ ਨਾ ਤਾਂ ਸਾਡੇ ਪੱਖੋ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਸਾਡੇ ਗਾਹਕਾਂ ਪੱਖੋ ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਦੀ ਗੜਬੜੀ ਦਾ ਕੋਈ ਸਬੂਤ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਦਾ ਗੈਰਕਨੂੰਨੀ ਕੰਮ ਬਰਦਾਸ਼ਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਕੀ ਹੈ ਦੇਸ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਵੇਸ਼ ਦਾ ਮਤਲਬ? ਆਫਸ਼ੋਰ ਨਿਵੇਸ਼ ਅਜਿਹਾ ਨਿਵੇਸ਼ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਮੁਲਕ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕਰਦੇ ਹੋ ਜੋ ਤੁਹਾਡੇ ਪੈਸੇ, ਜਾਇਦਾਦ ਤੇ ਮੁਨਾਫ਼ੇ ਨੂੰ ਉੱਥੇ ਨਿਵੇਸ਼ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਟੈਕਸ ਦਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪੈਸਾ ਬਚਾਇਆ ਜਾ ਸਕੇ। ਆਮ ਆਦਮੀ ਦੇ ਸਮਝਣ ਦੇ ਲਈ ਇਹ ਉਹ ਥਾਵਾਂ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਜਾਂ ਤਾਂ ਟੈਕਸ ਲੱਗਦਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਜਾਂ ਟੈਕਸ ਦੀਆਂ ਖਾਸ ਰਿਆਇਤਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਨਅਤ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਟੈਕਸ ਤੋਂ ਬੱਚ ਕੇ ਨਿਵੇਸ਼ ਕਰਨ ਦੇ ਕੇਂਦਰਾਂ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਇਹ ਸਥਿਰ ਭਰੋਸੇਮੰਦ ਤੇ ਗੁਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਪੂਰੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਪਰ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਇਹ ਨਿਵੇਸ਼ ਛੋਟੇ ਟਾਪੂਆਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨਿਵੇਸ਼ ਇਸ ਗੱਲ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿੱਥੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਖ਼ਤੀ ਹੈ ਤੇ ਕਿੱਥੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਰਿਆਇਤ। ਯੂ.ਕੇ. ਇਸ ਸਨਅਤ ਦਾ ਵੱਡਾ ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ। ਸਿਰਫ਼ ਇਸਲਈ ਨਹੀਂ ਕਿ ਯੂ.ਕੇ. ਦਾ ਵੱਡਾ ਨਿਵੇਸ਼ ਦੇਸ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੈ, ਇਸਲਈ ਵੀ ਕਿ ਆਫ਼ਸ਼ਿਓਰ ਨਿਵੇਸ਼ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਕਈ ਵਕੀਲ, ਲੇਖਾਕਾਰ ਤੇ ਬੈਂਕਰ ਲੰਡਨ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹਨ। ਪੈਰਾਡਾਈਸ ਪੇਪਰਸ ਵਿੱਚ ਖੁਲਾਸੇ ਵੱਡੇ ਅਮੀਰ ਲੋਕਾਂ ਬਾਰੇ ਵੀ ਹਨ। ਕੈਪਿਟਲ ਵਿਦਾਊਟ ਬਾਰਡਰਸ:ਵੈੱਲਥ ਮੈਨੇਜਰਸ ਐਂਡ ਵਨ ਪਰਸੈਂਟ ਦੀ ਲੇਖਕ ਬਰੁੱਕ ਹੈਰਿੰਗਟਨ ਮੁਤਾਬਕ ਆਫਸ਼ੋਰ ਨਿਵੇਸ਼ 1% ਲਈ ਨਹੀਂ ਬਲਕਿ 0.001% ਲਈ ਹੈ । ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਆਫਸ਼ੋਰ ਨਿਵੇਸ਼ ਦੇ ਫੀਸ ਦੇਣ ਲਈ 500,000 ਡਾਲਰ ਵੀ ਘੱਟ ਹਨ। ਕੀ ਹੈ ਸਾਡੇ 'ਤੇ ਅਸਰ? ਇਸ ਪੂਰੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਕਾਫ਼ੀ ਕੈਸ਼ ਦੀ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਹੈ। ਬੌਸਟਨ ਕੰਸਲਟਿੰਗ ਗਰੁੱਪ ਮੁਤਾਬਕ 10 ਟ੍ਰੀਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਦਾ ਨਿਵੇਸ਼ ਆਫਸ਼ੋਰ ਵਿੱਚ ਹੈ ਜੋ ਯੂ.ਕੇ., ਜਾਪਾਨ ਤੇ ਫਰਾਂਸ ਦੇ ਕੁਲ ਜੀਡੀਪੀ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ। ਇਹ ਅੰਕੜੇ ਅੰਦਾਜ਼ੇ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਆਫਸ਼ੋਰ ਨਿਵੇਸ਼ ਦੇ ਆਲੋਚਕਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਗੁਪਤ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਗੈਰਕਨੂੰਨੀ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਤੇ ਨਾਬਰਾਬਰੀ ਨੂੰ ਵਧਾਵਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਅੱਗੇ ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸਰਕਾਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸੁਸਤ ਰਫ਼ਤਾਰ ਨਾਲ ਹੀ ਕਾਰਵਾਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜੋ ਕਾਫ਼ੀ ਵਾਰ ਬੇਅਸਰ ਵੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਬਰੁੱਕ ਹੈਰਿੰਗਟਨ ਮੁਤਾਬਕ ਜੇ ਅਮੀਰ ਲੋਕ ਟੈਕਸ ਬਚਾ ਰਹੇ ਹਨ ਤਾਂ ਗਰੀਬਾਂ ਤੇ ਇਸਦਾ ਭਾਰ ਪਏਗਾ। ਸਰਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਮੀਰਾਂ ਤੇ ਕੰਪਨੀਆਂ ਤੋਂ ਨੁਕਸਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨੁਕਸਾਨ ਸਾਡੇ ਤੋਂ ਪੂਰਾ ਕਰ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਯੂ.ਕੇ. ਲੇਬਰ ਐੱਮਪੀ ਅਤੇ ਚੇਅਰ ਆਫ ਪਬਲਿਕ ਐਕਾਊਂਟਸ ਕਮੇਟੀ ਮੈੱਗ ਹਿਲੀਅਰ ਮੁਤਬਾਕ, "ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਦੇਖਣਾ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਦੇਸ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕੀ ਨਿਵੇਸ਼ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜੇ ਦੇਸ ਤੋਂ ਬਾਹਰਲਾ ਨਿਵੇਸ਼ ਗੁਪਤ ਨਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਇਸ ਪੂਰੇ ਮਸਲੇ 'ਤੇ ਪਾਰਦਰਸ਼ਿਤਾ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ।'' ਆਫਸ਼ੋਰ ਨਿਵੇਸ਼ ਦੇ ਬਚਾਅ ਵਿੱਚ ਤਰਕ ਆਫਸ਼ੋਰ ਕੇਂਦਰਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਦੇ ਉਹ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ ਤਾਂ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਟੈਕਸ ਲਾਉਣ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਰੋਕਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਉਹ ਕੈਸ਼ ਦੇ ਢੇਰ 'ਤੇ ਨਹੀਂ ਬੈਠੇ ਹਨ ਸਗੋਂ ਉਹ ਏਜੰਟ ਵਜੋਂ ਪੈਸੇ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਬਰਮੂਡਾ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਖ਼ਜ਼ਾਨਾ ਮੰਤਰੀ ਬੌਬ ਰਿਚਰਡਸ ਦਾ ਜਦੋਂ ਬੀਬੀਸੀ ਪੈਨੋਰਮਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਲਈ ਇੰਟਰਵਿਊ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਦੂਜੇ ਮੁਲਕਾਂ ਦਾ ਟੈਕਸ ਇੱਕਠਾ ਕਰਨਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਬਾਰੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪ ਕਾਰਵਾਈ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਬੌਬ ਅਤੇ ਆਈਲ ਆਫ ਮੈਨ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਹੌਵਅਰਡ ਕੁਆਇਲ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵੀ ਇੰਟਰਵਿਊ ਪੈਨੋਰਮਾ ਲਈ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਕਰਾਊਨ ਡਿਪੈਨਡੈਂਸੀ ਨੇ ਖੁਲਾਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਰੋਲ ਅਦਾ ਕੀਤਾ। ਦੋਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਖੇਤਰਾਂ ਨੂੰ ਟੈਕਸ ਤੋਂ ਬਚਣ ਦੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਮੰਨਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਉਹ ਸਾਰੇ ਨੇਮਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਨਾਲ ਹੀ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਵਿੱਤੀ ਨੇਮਾਂ ਦੇ ਪਾਰੇ 'ਤੇ ਖਰੇ ਉੱਤਰਦੇ ਹਨ। ਪੈਰਾਡਾਈਸ ਪੇਪਰ- ਇਹ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਲੀਕ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਹਨ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਆਫਸ਼ੋਰ ਕਨੂੰਨੀ ਫਰਮ ਐੱਪਲਬਾਏ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ 19 ਟੈਕਸ ਖੇਤਰਾਂ ਦੀਆਂ ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਰਜਿਸਟ੍ਰੀਸ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। 1.34 ਕਰੋੜ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਜਰਮਨ ਅਖ਼ਬਾਰ ਨੇ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ "ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕੰਸੌਰਟੀਅਮ ਆਫ ਇੰਵੈਸਟੀਗੇਟਿਵ ਜਰਨਅਲਿਸਟਸ" ਨਾਲ ਸਾਂਝਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। 67 ਦੇਸਾਂ ਦੇ ਕਰੀਬ 100 ਮੀਡੀਆ ਅਦਾਰੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਗਾਰਡੀਅਨ ਵੀ ਹੈ। ਬੀਬੀਸੀ ਵੱਲੋਂ ਪੈਨੋਰਮਾ ਦੀ ਟੀਮ ਇਸ ਸਾਲ ਮੁਹਿੰਮ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੈ। ਬੀਬੀਸੀ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾਉਣ ਵਾਲੇ ਸਰੋਤਾਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। (ਬੀਬੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਲ FACEBOOK, INSTAGRAM, TWITTERਅਤੇ YouTube 'ਤੇ ਜੁੜੋ।)


لجأ الناس إلى الشواطئ هربا من الحرائق ولجأ آلاف الأشخاص إلى شواطئ الجزيرة للاحتماء من النيران، وتم إنقاذهم من هناك بواسطة قوارب. وتشهد أنحاء كثيرة من استراليا موجة حارة. وارتفعت درجة الحرارة في هوبارت، عاصمة تاسمانيا، بدرجة قياسية لتصل في وقت سابق إلى 41 درجة مئوية. وبالرغم من تراجع درجات الحرارة من ذروتها، ظلت الحرائق مشتعلة في 40 موقعا منفصلا في أنحاء الجزيرة. وأبلغ جون هولواي، المتحدث باسم خدمة الإطفاء في تاسمانيا، تلفزيون ايه.بي.سي "في حين أن هذه الحرائق تخبوا، فإنها مازالت توقع شيئا من الضرر." وتحقق الشرطة في تقارير عن وفاة شخص لم تتمكن إحدى فرق الإطفاء من إنقاذه بعدما حاصرتهم النيران. وقال سكوت تيليارد، القائم بأعمال مفوض الشرطة، إن أفراد فريق الإطفاء "اضطروا للاحتماء داخل مركبتهم حيث كانت النيران مندلعة فوقها." وأضاف تيليارد "وكما فهمت، فإنهم كانوا قادرين من موقعهم على رؤية رجل كان يحاول حماية مسكنه ولم يتمكنوا من الوصول إليه. كان الوضع خطير جدا." وتكافح فرق الإطفاء كذلك لإخماد حرائق مشتعلة في البر الرئيسي من استراليا. وتجدر الإشارة إلى أن حرائق الغابات أمر شائع الحدوث في استراليا. ففي عام 2009، تسببت حرائق بولاية فيكتوريا ذات الطابع الريفي في مصرع 170 شخصا على الأقل، وتدمير نحو 2000 منزل. اقرأ أيضا

ਐਤਵਾਰ ਨੂੰ ਫਾਇਰ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਦੇ ਤੀਜੇ ਦਿਨ ਵੀ ਨਿਊ ਸਾਊਥ ਵੇਲਜ਼ ਤੇ ਕੁਈਨਜ਼ਲੈਂਡ ਦੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸੌ ਤੋਂ ਵਧੇਰੇ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਅੱਗ ਲੱਗੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਸਕੌਟ ਮੌਰਿਸਨ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਬਚਾਅ ਕਾਰਜਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਲੱਗੇ 1300 ਫਾਇਰ ਫਾਈਟਰਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਲਈ ਫੌਜ ਬੁਲਾਈ ਜਾ ਸਕੀਦੀ ਹੈ ਅੱਗ ਦੇ ਅਸਰ ਹੇਠ ਆਏ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਲਈ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਨਾਗਰਿਕ ਵੀ ਮਦਦ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਮੌਰਿਸਨ ਨੇ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਅੱਜ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੀ ਹੀ ਫਿਕਰ ਹੈ।" ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਮੁਤਾਬਕ ਖ਼ੁਸ਼ਕ ਮੌਸਮ ਕਾਰਨ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਹਫ਼ਤੇ ਦੌਰਾਨ ਹੋਰ ਵੀ ਅੱਗਾਂ ਲੱਗ ਸਕਦੀਆਂ। ਚੇਤਾਵਨੀ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰਾਜਧਾਨੀ ਸਿਡਨੀ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ: Australia Bushfire : ਤਿੰਨ ਮੌਤਾਂ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਉਜਾੜਾ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦੇ ਹਾਲਾਤ ਕੁਈਨਜ਼ਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਰਾਤ ਇਵੈਕੁਏਸ਼ਨ ਸੈਂਟਰਾਂ ਵਿੱਚ ਲੰਘਾਈ। ਇਸੇ ਦੌਰਾਨ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਘਰੋ-ਘਰੀਂ ਭੇਜਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਤਲਾਸ਼ਣ ਲਈ ਹਾਲਾਤ ਦਾ ਜਾਇਜ਼ਾ ਲਿਆ। ਨਿਊ ਸਾਊਥ ਵੇਲਜ਼ ਦੇ ਫਾਇਰ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ 150 ਘਰਾਂ ਦੇ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਸੜਨ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਸ਼ਨਿੱਚਰਵਾਰ ਦੇ ਠੰਡੇ ਮੌਸਮ ਕਾਰਨ ਕੁਝ ਰਾਹਤ ਮਿਲੀ ਪਰ ਉੱਚੇ ਤਾਪਮਾਨ, ਘੱਟ ਨਮੀ ਤੇ ਤੇਜ਼ ਹਵਾ ਕਾਰਨ ਅਗਲੇ ਹਫ਼ਤੇ ਦੇ ਮੱਧ ਦੌਰਾਨ ਹੋਰ ਅੱਗਾਂ ਲੱਗਣ ਦੀ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਮੰਗਲਵਾਰ ਤੱਕ ਨਿਊ ਸਾਊਥ ਵੇਲਜ਼ ਦੇ ਤਟੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਤੇ ਸਿਡਨੀ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅੱਗਾਂ ਫੈਲਣ ਦੀ ਚੇਤਾਵਨੀ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਪੀੜਤ ਸ਼ੁੱਕਰਵਾਰ ਨੂੰ ਅੱਗ ਬੁਝਾਊ ਅਮਲੇ ਨੂੰਮ ਸਿਡਨੀ ਤੋਂ 550 ਕਿੱਲੋਮੀਟਰ ਉੱਤਰ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਇੱਕ ਲਾਸ਼ ਮਿਲੀ। ਉਸੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਔਰਤ ਗੰਭੀਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਝੁਲਸੀ ਹੋਈ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਪਾਈ ਗਈ। ਉਸ ਨੂੰ ਫੌਰੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹਸਪਤਾਲ ਲਿਜਾਇਆ ਗਿਆ। ਕੈਰੋਲ ਸਪਾਰਕਸ, ਮੇਅਰ ਗਲੈਨ ਇਨਸ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਲੋਕ ਖ਼ੌਫ਼ਜ਼ਦਾ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਦੇ ਟੀਵੀ ਚੈਨਲ ਏਬੀਸੀ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ, "ਅੱਗ 20 ਫੁੱਟ ਤੱਕ ਉੱਚੀ ਉੱਠ ਰਹੀ ਸੀ ਤੇ 80 ਕਿੱਲੋਮੀਟਰ ਪ੍ਰਤੀ ਘੰਟੇ ਦੀ ਰਫ਼ਤਾਰ ਨਾਲ ਫੈਲ ਰਹੀ ਸੀ... ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਇਹ ਬੇਹੱਦ ਡਰਾਉਣਾ ਸੀ।" ਨਿਊ ਸਾਊਥ ਵੇਲਜ਼ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਸਿਡਨੀ ਤੋਂ 300 ਕਿੱਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਉੱਤਰਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਸੜੇ ਹੋਏ ਘਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਲਾਸ਼ ਮਿਲਣ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਲਾਸ਼ ਦੀ ਪਛਾਣ ਨਹੀਂ ਦੱਸੀ ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਇਹ ਘਰ ਇੱਕ 63 ਸਾਲਾ ਬਜ਼ੁਰਗ ਔਰਤ ਦਾ ਸੀ। ਇਸੇ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਮੁੱਢ ਵਿੱਚ ਫੈਲੀ ਅੱਗ ਨੇ 2000 ਹੈਕਟੇਅਰ ਝਾੜੀਆਂ ਦੇ ਜੰਗਲਾਂ ਨੂੰ ਸੁਆਹ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਤ ਇੱਕ ਕੁਆਲਾ ਸੈਂਚੁਰੀ ਵੀ ਸੀ। ਇਸ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਸੈਂਕੜੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਦਾ ਖ਼ਦਸ਼ਾ ਜਤਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਸੋਕਾ ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਸ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਪਈਆਂ ਬਾਰਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਕੁਝ ਰਾਹਤ ਤਾਂ ਜ਼ਰੂਰ ਮਿਲੀ ਪਰ ਇਸ ਨਾਲ ਚਿਰਾਂ ਤੋਂ ਪਈ ਔੜ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਰਾਹਤ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ। ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਮੁਤਾਬਕ ਮੀਂਹ ਨਾ ਪੈਣ ਦੀ ਸੂਰਤ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਅੱਗਾਂ ਭੜਖ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਅੱਗ ਦੇ ਉੱਪਰ ਪਾਣੀ ਸੁੱਟਣ ਵਾਲੇ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸਥਾਨਕ ਜਲ ਸੋਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦੀ ਕਮੀ ਕਾਰਨ ਲੰਬੀਆਂ ਉਡਾਣਾਂ ਭਰਨੀਆਂ ਪੈ ਰਹੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਕਈ ਥਾਂ ਤੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਮੰਗ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਲਈ ਨਵੇਂ ਬੋਰ ਕਰਨੇ ਪਏ ਹਨ। ਇੱਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਫਿਟਜ਼ੀਮੋਨਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਅਸੀਂ ਪਾਣੀ ਦੀ ਕਿੱਲਤ ਨੂੰ ਤੇ ਇਸ ਦੇ ਮੁੱਲ ਨੂੰ ਵੀ ਸਮਝਦੇ ਹਾਂ ਪਰ ਅਸਲ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਪਾਣੀ ਬਿਨਾਂ ਅਸੀਂ ਅੱਗ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਲੜ ਸਕਦੇ।" ਕੁਈਨਜ਼ਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਲੱਗੀ ਅੱਗ ਤੋਂ ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਫਾਇਰ ਫਾਈਟਰ ਬਦਲਦੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਵਿੱਚ ਬੁਸ਼ ਫਾਇਰ ਲੱਗਣਾ ਆਮ ਗੱਲ ਹੈ ਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਸੰਘਣੇ ਝਾੜੀਦਾਰ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਰਾਹ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਵੀ ਝਾੜੀਆਂ ਨੂੰ ਅੱਗਾਂ ਲਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਰ ਸਾਇੰਸਦਾਨਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਬਦਲਦੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਕਾਰਨ ਅੱਗਾਂ ਲੱਗਣ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਵਧ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਅਧਿਕਾਰੀ ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਤਿੱਖੀ ਗਰਮੀ ਪੈਣ ਮਗਰੋਂ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਗਰਮੀ ਦੀ ਵਧੇਰੇ ਚਿੰਤਾ ਹੈ। ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਮੁਤਾਬਕ ਸਾਲ 2018 ਤੇ 2019 ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਦੇ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਦੂਜੇ ਤੇ ਤੀਜੇ ਨੰਬਰ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਗਰਮ ਸਾਲ ਸਨ। ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਦੇ ਮੌਸਮ ਵਿਭਾਗ ਵੱਲੋਂ ਜਾਰੀ ਸਟੇਟ ਆਫ਼ ਦਿ ਕਲਾਈਮੇਟ ਰਿਪੋਰਟ ਮੁਤਾਬਕ ਬਦਲਦੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਕਾਰਨ ਗਰਮ ਦਿਨ ਵਧੇ ਹਨ ਤੇ ਦੂਸਰੀਆਂ ਕੁਦਰਤੀ ਆਫ਼ਤਾਂ ਜਿਵੇਂ ਔੜ ਦੀ ਗੰਭੀਰਤਾ ਵੀ ਵਧੀ ਹੈ। ਜੇ ਵਿਸ਼ਵੀ ਤਾਪਮਾਨਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਬ -ਸਨਅਤੀ ਪੱਧਰਾਂ ਨਾਲੋਂ 2 ਡਿਗਰੀ ਵਧੇਰੇ ਤੇ ਵੀ ਰੋਕ ਲਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਵੀ ਸਾਇੰਸਦਾਨਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਇੱਕ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਦੌਰ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੀ ਇੱਕ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਆਪਣੇ ਕਾਰਬਨ ਅਮਿਸ਼ਨ ਘਟਾਉਣ ਵਿੱਚ ਫਾਡੀ ਰਿਹਾ ਹੈ। (ਬੀਬੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਲ FACEBOOK, INSTAGRAM, TWITTERਅਤੇ YouTube 'ਤੇ ਜੁੜੋ।)


الإطفائيون استدعوا إلى القنصلية في أعقاب تصوير أشخاص يحرقون أوراقا في فنائها. وقالت وزارة الخارجية الأمريكية إن القرار اتُخذ بهدف حماية حقوق "الملكية الفكرية الأمريكية". لكن المتحدث باسم وزارة الخارجية الصينية، وانغ وينبين، قال إن هذه الخطوة "شائنة وغير مبررة". وصَدَر البيان الأمريكي في أعقاب تصوير أفراد مجهولين وهم يحرقون أوراقا في براميل قمامة في فناء مبنى القنصلية. ويتصاعد التوتر بين الولايات المتحدة والصين منذ فترة. وتصادمت إدارة الرئيس دونالد ترامب، بشكل متكرر، مع بكين بسبب قضايا تجارية وتفشي فيروس كورونا، إضافة إلى فرض الصين قانونا أمنيا جديدا مثيرا للجدل في شبه جزيرة هونغ كونغ. مواضيع قد تهمك نهاية واتهمت وزارة العدل الأمريكية، الثلاثاء، الصين برعاية قراصنة يستهدفون مختبرات تُطَوّر لقاحات لعلاج وباء كوفيد-19. ووجهت سلطات التحقيق الأمريكية لمواطنين صينيين تهم التجسس على شركات بحث أمريكية، والحصول على مساعدات من عملاء للحكومة الصينية للقيام بسرقات الكترونية أخرى. وحثت الصين الولايات المتحدة على إعادة النظر في قرارها، قائلة إنه في حال أصرت واشنطن على "المضي قدما في هذا الطريق الخاطئ، فإن الصين سترد باتخاذ إجراءات مضادة صارمة".

ਚੀਨ ਦੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੇ ਬੁਲਾਰੇ ਵੈਂਗ ਵੈਨਬਿਨ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ "ਅਪਮਾਨਜਨਕ ਅਤੇ ਨਾਜਾਇਜ਼" ਹੈ ਅਮਰੀਕੀ ਸਟੇਟ ਵਿਭਾਗ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ ਫੈਸਲਾ "ਅਮਰੀਕੀ ਇੰਟਲੈਕਚੁਅਲ ਪ੍ਰਾਪਰਟੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ" ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਪਰ ਚੀਨ ਦੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੇ ਬੁਲਾਰੇ ਵੈਂਗ ਵੈਨਬਿਨ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ "ਅਪਮਾਨਜਨਕ ਅਤੇ ਨਾਜਾਇਜ਼" ਹੈ। ਇਹ ਬਿਆਨ ਉਸ ਸਮੇਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ ਹਨ ਜਦੋਂ ਅਣਪਛਾਤੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਬਿਲਡਿੰਗ 'ਚ ਕਾਗਜ਼ ਜਲਾਉਂਦੇ ਵੇਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਚੀਨ ਦਰਮਿਆਨ ਤਣਾਅ ਵਧਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਚੀਨ ਉੱਤੇ ਅਮਰੀਕੀ ਇਲਜ਼ਾਮ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਡੌਨਲਡ ਟਰੰਪ ਵਲੋਂ ਬੀਜ਼ਿੰਗ ਨਾਲ ਵਪਾਰ, ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਅਤੇ ਹਾਂਗ ਕਾਂਗ ਦੇ ਵਿਵਾਦਪੂਰਨ ਨਵੇਂ ਸੁਰੱਖਿਆ ਕਾਨੂੰਨ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਆਦਿ ਦੇ ਮੁੱਦਿਆ 'ਤੇ ਤਿੱਖੀ ਪ੍ਰਤੀਕ੍ਰਿਆ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ ਹੈ। ਫਿਰ ਮੰਗਲਵਾਰ ਨੂੰ ਯੂਐਸ ਦੇ ਨਿਆਂ ਵਿਭਾਗ ਨੇ ਚੀਨ 'ਤੇ ਹੈਕਰਾਂ ਨੂੰ ਸਪਾਂਸਰ ਕਰਨ ਦਾ ਇਲਾਜ਼ਾਮ ਲਾਇਆ ਜੋ ਕੋਵਿਡ -19 ਟੀਕੇ ਵਿਕਸਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਲੈਬਾਂ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਨਾਲ ਹੀ ਇਲਜ਼ਾਮ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਦੋ ਚੀਨੀ ਨਾਗਰਿਕ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਥਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਮਰੀਕੀ ਖੋਜ ਕੰਪਨੀਆਂ 'ਤੇ ਜਾਸੂਸੀ ਕੀਤੀ, ਨੂੰ ਸਟੇਟ ਏਜੰਟਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਮਿਲੀ ਹੈ। ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਚੀਨ ਦਰਮਿਆਨ ਤਣਾਅ ਵਧਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਕੌਂਸਲੇਟ ਬੰਦ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ ਕਿਉਂ ਲਿਆ? ਅਮਰੀਕੀ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਤਰਜ਼ਮਾਨ ਮੌਰਗਨ ਅਰਟਾਗਸ ਨੇ ਕੌਂਸਲੇਟ ਬੰਦ ਕਰਨ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਕੁਝ ਗੱਲਾਂ ਦੱਸੀਆਂ ਹਨ... ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਅਮਰੀਕਾ ਕਦੇ ਬਰਦਾਸ਼ਤ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗਾ ਕਿ ਚੀਨ ਸਾਡੀ ਪ੍ਰਭੂਸੱਤਾ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਕਰੇ ਜਾਂ ਸਾਡੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਡਰਾਏ-ਧਮਕਾਏ, ਠੀਕ ਉਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਿਵੇਂ ਅਸੀਂ ਚੀਨ ਦੇ ਅਣਉਚਿਤ ਵਪਾਰਕ ਅਭਿਆਸਾਂ, ਅਮਰੀਕੀ ਨੌਕਰੀਆਂ ਖੋਹਣ ਦੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿਚ ਚੀਨ ਦੇ ਅੰਹਕਾਰੀ ਵਿਵਹਾਰ ਨੂੰ ਬਰਦਾਸ਼ਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਹੈ। " ਮੌਰਗਨ ਅਰਟਾਗਸ ਨੇ ਵਿਆਨਾ ਸੰਮੇਲਨ ਵੱਲ ਵੀ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕੀਤਾ । ਜਿਸਦੇ ਤਹਿਤ ਮਹਿਮਾਨ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਮੇਜ਼ਬਾਨ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦਖਲਅੰਦਾਜ਼ੀ ਨਾ ਕਰਨ ਦੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਹਿਊਸਟਨ ਸਥਿਤ ਇਹ ਕੌਂਸਲੇਟ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਚੀਨੀ ਕੌਂਸਲੇਟਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਵਿਚ ਚੀਨ ਦਾ ਮੁੱਖ ਦੂਤਘਰ ਹੈ। ਇਹ ਅਜੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਹੈ ਕਿ ਟਰੰਪ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਨੇ ਇਸ ਇਕ ਕੌਂਸਲੇਟ ਨੂੰ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਇਆ। ਇਹ ਅਜੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਹੈ ਕਿ ਟਰੰਪ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਨੇ ਇਸ ਇਕ ਕੌਂਸਲੇਟ ਨੂੰ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਇਆ ਚੀਨ ਨੇ ਇਸ ਫੈਸਲੇ 'ਤੇ ਕੀ ਦਿੱਤਾ ਪ੍ਰਤੀਕਰਮ? ਚੀਨੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਇਸ ਫੈਸਲੇ ਨੂੰ ਦੋਵਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦਰਮਿਆਨ ਸਬੰਧਾਂ ਲਈ 'ਬਹੁਤ ਬੁਰਾ' ਕਰਾਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ 'ਇਸ ਨਾਲ ਤਣਾਅ ਵਿੱਚ ਬੇਮਿਸਾਲ ਵਾਧਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਚੀਨੀ ਵਿਦੇਸ਼ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੇ ਬੁਲਾਰੇ ਵਾਂਗ ਵੇਨਬਿਨ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਇਹ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਹੈ। ਅਮਰੀਕਾ ਆਪਣੇ ਮੱਥੇ 'ਤੇ ਲੱਗਿਆ ਕਲੰਕ ਸਾਡੇ ਮੱਥੇ 'ਤੇ ਲਗਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਲਈ ਅਜਿਹੇ ਨਾਜਾਇਜ਼ ਹਮਲੇ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ।" ਵਾਂਗ ਨੇ ਟਰੰਪ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਨੂੰ ਇਸ ਬਾਰੇ "ਦੁਬਾਰਾ ਸੋਚਣ" ਦੀ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜੇ ਅਮਰੀਕਾ ਅਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਚੀਨ ਨੇ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਕਿ "ਉਹ ਵੀ ਜਵਾਬੀ ਕਾਰਵਾਈ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਹੋਵੇਗਾ"। ਵਾਂਗ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਜੇ ਅਸੀਂ ਜ਼ਮੀਨੀ ਹਕੀਕਤ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰੀਏ ਅਤੇ ਵੇਖੀਏ ਕਿ ਚੀਨ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਕਿੰਨੇ ਕੌਂਸਲੇਟ ਇਕ ਦੂਜੇ ਦੀ ਥਾਵਾਂ ਵਿਚ ਹਨ ਅਤੇ ਕਿੰਨੇ ਡਿਪਲੋਮੈਟ ਅਤੇ ਕਰਮਚਾਰੀ ਇਕ ਦੂਜੇ ਦੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਵਿਚ ਮੌਜੂਦ ਹਨ, ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਦੇਖੋਗੇ ਕਿ ਚੀਨ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅਮਰੀਕੀਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਹੋਰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੈ।" ਇਸੇ ਦੌਰਾਨ ਚੀਨੀ ਸਰਕਾਰੀ ਅਖ਼ਬਾਰ 'ਦਿ ਗਲੋਬਲ ਟਾਈਮਜ਼' ਨੇ ਇੱਕ ਪੋਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਜਵਾਬੀ ਕਾਰਵਾਈ ਵਿੱਚ ਚੀਨ ਨੂੰ ਕਿਹੜਾ ਅਮਰੀਕੀ ਕੌਂਸਲੇਟ ਬੰਦ ਕਰ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਚੀਨੀ ਸਰਕਾਰੀ ਅਖ਼ਬਾਰ 'ਦਿ ਗਲੋਬਲ ਟਾਈਮਜ਼' ਨੇ ਇੱਕ ਪੋਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਜਵਾਬੀ ਕਾਰਵਾਈ ਵਿੱਚ ਚੀਨ ਨੂੰ ਕਿਹੜਾ ਅਮਰੀਕੀ ਕੌਂਸਲੇਟ ਬੰਦ ਕਰ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅੱਗੇ ਕੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਚੀਨ ਵਿਚਾਲੇ ਪਿਛਲੇ ਦਿਨਾਂ ਤੋਂ ਤਣਾਅ ਨਿਰੰਤਰ ਜਾਰੀ ਹੈ। ਟਰੇਡ ਵਾਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਮਹਾਂਮਾਰੀ, ਹਾਂਗ-ਕਾਂਗ ਵਿਚ ਨਵਾਂ ਸੁਰੱਖਿਆ ਕਾਨੂੰਨ, ਦੱਖਣੀ ਚੀਨ ਸਾਗਰ ਵਿਚ ਦਬਦਬਾ, ਭਾਰਤ-ਜਾਪਾਨ-ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਅਤੇ ਤਾਈਵਾਨ ਦੇ ਖਿਲਾਫ਼ ਚੀਨ ਦਾ ਹਮਲਾਵਰ ਰਵੱਈਆ, ਅਮਰੀਕੀ ਪੱਤਰਕਾਰਾਂ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ, ਵੀਗਰ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ 'ਤੇ ਜ਼ੁਲਮ ਅਤੇ ਤਿੱਬਤ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਦੋਵਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚਾਲੇ ਵਿਵਾਦ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਟਰੰਪ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਅਤੇ ਚੀਨ ਵਿਚਾਲੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਮੁੱਦਿਆਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਟਕਰਾਅ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਤਾਜ਼ਾ ਘਟਨਾਕ੍ਰਮ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਚੀਨੀ ਵਿਦੇਸ਼ ਮੰਤਰਾਲੇ ਨੇ ਬੁੱਧਵਾਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਚੇਤਾਵਨੀ ਜਾਰੀ ਕਰਦਿਆਂ, ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਆਪਣੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਚੌਕਸ ਰਹਿਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਹੈ। ਚੀਨੀ ਮੰਤਰਾਲੇ ਨੇ ਸ਼ੰਕਾ ਜ਼ਾਹਰ ਕੀਤੀ ਹੈ ਕਿ 'ਅਮਰੀਕੀ ਏਜੰਸੀਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਗੈਰ ਜ਼ਰੂਰੀ ਤਲਾਸ਼ੀਆਂ ਲਈਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਲਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।' ਬੀਬੀਸੀ ਦੇ ਰੱਖਿਆ ਪੱਤਰਕਾਰ ਜੌਨਥਨ ਮਾਰਕਸ ਨੇ ਇਸ ਸਥਿਤੀ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਤਬਦੀਲੀ ਹੈ। ਖ਼ਬਰਾਂ ਦੇ ਬਾਅਦ ਕਿ ਕੁਝ ਲੋਕ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਜਾਸੂਸੀ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾਵਾਂ ਦੀ ਜਿਥੇ ਕੋਵਿਡ -19 ਵੈਕਸੀਨ 'ਤੇ ਕੰਮ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਟਰੰਪ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਨੇ ਇਹ ਵੱਡਾ ਕਦਮ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਅਜੇ ਇਹ ਸਪੱਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਹੈ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਸਬੰਧ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ।" ਜੌਨਥਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, "ਇਸ ਫੈਸਲੇ ਨਾਲ ਇਹ ਜ਼ਰੂਰ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਅਮਰੀਕਾ ਚੀਨ ਨੂੰ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਚੁਣੌਤੀ ਦੇਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੈ। ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਚੌਣਾਂ ਦੀਆਂ ਤਿਆਰੀਆਂ ਅਤੇ ਕੋਵਿਡ -19 ਦੇ ਕਾਰਨ ਲੜਖੜਾਉਂਦੀ ਅਮਰੀਕੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਟਰੰਪ ਨੂੰ ਸਮਝ ਆ ਗਈ ਹੈ ਕਿ ਫਿਲਹਾਲ ਚੀਨੀ ਕਾਰਡ ਖੇਡਣ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰਾਜਸੀ ਲਾਭ ਮਿਲ ਸਕਦਾ ਹੈ।" ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਇਹ ਦੇਖਣਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਚੀਨ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭੜਕਾਏ ਜਾਣ 'ਤੇ ਕੀ ਜਵਾਬ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਕੀ ਇਹ ਬਰਾਬਰੀ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਹੋਵੇਗਾ? ਅਤੇ ਜੇ ਅਜਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਇਹ ਤਣਾਅ ਨੂੰ ਵਧਾਏਗਾ ਹੀ ਅਤੇ ਹਾਲਾਤ ਹੋਰ ਨਾਜ਼ੁਕ ਹੋਣਗੇ।" ਇਹ ਵੀਡੀਓ ਵੀ ਦੇਖੋ (ਬੀਬੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਲ FACEBOOK, INSTAGRAM, TWITTERਅਤੇ YouTube 'ਤੇ ਜੁੜੋ।)


زيارة الرئيس الأمريكي الأولى إلى الهند وهو بهذه الزيارة ينضم إلى سلسلة طويلة منالرؤساء الأمريكيين الذين زاروا الهند. واستُقبل بعض أسلافه بحفاوة، وكان لدى أحدهم قرية باسمه في الهند، بينما تعثر آخرون وارتكبوا هفوات دبلوماسية. هل يمكن أن نتعلم من التاريخ كيف يمكن أن تسير هذه الزيارة؟ هنا نلقي نظرة مختصرة على زيارات الرؤساء السابقة الناجحة منها والفاشلة والمحرجة. الصالح بداية، حظي الرئيس دوايت أيزنهاور، أول رئيس أمريكي زار الهند، باستقبال حافل وأطلقت 21 قذيفة مدفعية عندما حلّ ضيفاً في العاصمة الهندية، دلهي، في ديسمبر/كانون الأول 1959. واصطفت حشود ضخمة في الشوارع ليلقوا نظرة على بطل الحرب العالمية الثانية وهو في سيارته المكشوفة. مواضيع قد تهمك نهاية ويتوقع ترامب أن يحظى باستقبال مماثل في مدينة أحمد آباد، حيث سيكون هناك حشود في استقباله. لعبت العلاقة الدافئة بين أيزنهاور ورئيس الوزراء الهندي السابق، جواهر لال نهرو، خلال مرحلة من توتر العلاقات بين البلدين، دوراً مهماً في بدايات الحرب الباردة، عندما أصبحت الولايات المتحدة وباكستان حليفتين مقربتين، بينما أصرت الهند على البقاء على الحياد. وكانت العلاقات مع الصين في صميم المقاربة الهندية الأمريكية، حيث كانت تضغط واشنطن على دلهي لاتخاذ موقف حاسم من بكين بخصوص قضية التبت. وعموماً، كانت زيارة آيزنهاور للهند التي استمرت أربعة أيام، ناجحة. كان دوايت آيزنهاور، أول رئيس أمريكي يقوم بهكذا زيارة ويلتقي برئيس الوزراء الهندي السابق جواهرلال نهرو وقد قام كل رئيس أمريكي تقريباً زار الهند رسمياً، بالسير على خطى آيزنهاور. وضع الزهور عند نصب المهاتما غاندي، وزيارة تاج محل، وإلقاء خطاب في البرلمان، وإلقاء كلمة في موقع رمليلة الشهير في دلهي. وعندما غادر آيزنهاور، قال عنه نهرو إنه "أخذ معه قطعة من قلوبنا" بحسب تقارير إخبارية في ذلك الوقت. السيئ لم يكن ريتشارد نيكسون غريباً عن الهند عندما قام بزيارة رسمية إليها في أغسطس/آب 1969، استغرقت يوماً فقط. فقد زارها عندما كان نائباً للرئيس عام 1953، وقبل ذلك، بصفة شخصية، لكنه لم يكن من المعحبين بالهند بشكل عام. "كان نيكسون يكره الهنود عموماً ويشمئز من رئيسة الوزراء السابقة، أنديرا غاندي"، وفقاً لغاري باس، مؤلف كتاب ( تلغراف الدم: نيكسون وكيسنجر والإبادة الجماعية المنسية)، وأوضح أنه كان شعوراً متبادلاً بين الطرفين. كان ذلك أيضاً خلال أوج مرحلة الحرب الباردة، وسياسة عدم الانحياز التي اتبعتها الهند، هي السياسة التي أزعجت الرؤساء الأمريكيين. استقبل الرئيس آيزنهاور بحفاوة من قبل الهنود. 13 ديسمبر/كانون الأول 1959 يقول باس إنه في ظل حكم غاندي ، تحولت سياسة عدم الانحياز الهندية إلى "سياسة خارجية مؤيدة للإتحاد السوفياتي بشكل واضح". وأصبحت العلاقة أكثر جفاءً بعد الزيارة، حيث دعمت الهند بنغلاديش (باكستان الشرقية وقتها) في معركتها من أجل الاستقلال عن باكستان، حليفة الولايات المتحدة. وتجلت الخلافات بين البلدين أكثر عندما زارت غاندي البيت الأبيض عام 1971. وفيما بعد، كشف شريط صوتي لما يعرف بـ "تسجيلات البيت الأبيض" أن نيكسون وصف أنديرا غاندي بـ "الساحرة العجوز الشريرة". إحراج رغم أن زيارة جيمي كارتر التي استمرت يومين في عام 1978 كانت بمثابة ذوبان الثلج في العلاقات بين الهند والولايات المتحدة، لكنها لم تخلُ من بعض المنغصات. وبمرافقة ما يقرب من 500 صحفي، التقى كارتر برئيس الوزراء وقتها مورارجي ديساي، وألقى خطاباً مشتركاً معه في جلسة للبرلمان، وزار تاج محل وقرية خارج دلهي. كانت لقرية "تشوما خيراغوان"، علاقة شخصية بكارتر؛ فقد كانت والدته ليليان، زارتها عندما كانت في الهند كعضو في "فريق السلام" في أواخر الستينيات. لذلك عندما قام كارتر وزوجته روزالين، بزيارة القرية، تبرعا لها بالمال وسميت القرية باسم "كارتربوري"، ولا يزال هذا الإسم يستخدم إلى يومنا هذا. نبذة عن مانموهان سينغ وباستثناء الصور الفوتوغرافية، كانت الهند والولايات المتحدة في حالة نزاع، إذ كانت الهند ماضية في برنامجها النووي، وأجرت أول اختبار نووي في عام 1974. وأرادت الولايات المتحدة أن توقع الهند على معاهدة تهدف إلى الحد من انتشار الأسلحة النووية. لكن الهند رفضت قائلة إن الاتفاقية غير منصفة للدول النامية. وفي محادثة مسرَّبة لكارتر مع وزير خارجيته سايروس فانس، وتصدرت وقتها عناوين الصحف وكادت تفشل الزيارة، هدد كارتر بتوجيه رسالة "صريحة وشديدة لديساي. ووقّع الزعيمان بياناً مشتركاً تعهدا بالتعاون المشترك على الصعيد العالمي، لكن كارتر غادر الهند دون أن يحصل على الضمانات التي كان يأمل الحصول عليها من الجانب الهندي. استقبال الرئيس جيمي كارتر وزوجته من قبل القرويين في قرية "كارتربوري". "البهيج" إذا كانت هناك زيارة غيرت كل شيء، فهي زيارة بيل كلينتون في مارس/آذار عام 2000 ولقائه برئيس الوزراء السابق أتال بيهاري فاجبايي. جاءت زيارة كلينتون بعد عقدين من استقرار العلاقة بين البلدين؛ لم يقم رونالد ريجان، ولا جورج بوش الابن بزيارة إلى الشرق. جاءت الزيارة في وقت صعب حيث فرضت واشنطن عقوبات على دلهي عقب اختبارها للقنبلة النووية عام 1999. ولكن، وفقاً لما ذكره نافتيج سارنا، السفير الهندي السابق لدى الولايات المتحدة، فإن الزيارة التي استمرت خمسة أيام كانت "زيارة بهيجة". أوباما ومودي يتفقان على توثيق التعاون النووي السلمي بيل كلينتون يكتب رواية حول البيت الأبيض وُصف الرئيس السابق بيل كلينتون بالمبهج وشملت الزيارة حيدر أباد، المدينة الجنوبية التي كانت تعتبر مركز التكنولوجيا، ومدينة مومباي، العاصمة المالية للهند. يقول سارنا: "لقد شاهد كلينتون الإمكانات الاقتصادية والإلكترونية للهند، والديمقراطية على أرض الواقع". رقص كلينتون مع القرويين أيضاً، وقام برحلة سفاري إلى حديقة النمور، وتناول حساء العدس الأسود المشهور في فندق فخم، ارتبط اسمه بالرئيس منذ ذلك الوقت. وربما كان أفضل تعبير عن تفاعل الهند مع الزيارةهو ما جاء في عنوان صحيفة "نيويورك تايمز" الأمريكية، "حمى كلينتون، تجلت في الهند السعيدة كل أعراضها". الرئيس الأمريكي السابق جورج بوش ورئيس الوزراء الهندي السابق مانموهان سينغ "أفضل رئيس أمريكي على الإطلاق " كان جورج دبليو بوش، على حد تعبير مجلة فوربس "أفضل رئيس أمريكي زار الهند". كانت زيارته التي استمرت ثلاثة أيام في مارس/آذار عام 2006، هو من أجل تسليط الضوء على علاقة البلدين الاستراتيجية، وخاصة على الصعيد التجاري والتكنولوجيا النووية، التي كانت محل نزاع طويل بين البلدين. كان من الصعب عدم ملاحظة ديناميكية شخصيته القوية مع رئيس الوزراء مانموهان سينغ، لدرجة أن بوش، الرسام الحريص، قام برسم بورتريه لسينغ بعد تركه لمنصبه. ويعود الفضل للزعيمين لإبرام اتفاقية نووية تاريخية لكن مثيرة للجدل. خرجت الهند من عزلة استمرت عقوداً، بسبب رفضها التوقيع على معاهدة "عدم انتشار الأسلحة النووية". وحصلت الهند المتعطشة للطاقة على التقنية النووية الأمريكية للأغراض السلمية مقابل عرض منشآتها النووية للتفتيش. ورغم أن الزيارة كانت جوهرية، إلا أنها لم تكن كغيرها من الزيارات الرسمية، فلم تشمل الزيارة إلى تاج محل ولا إلقاء خطاب في البرلمان، لكن التوقيت كان في غاية الأهمية. كانت مشاعر العداء للولايات المتحدة بسبب غزو العراق قوية، حيث نظّم نواب يساريون احتجاجاً ضد زيارة بوش وكانت هناك مظاهرات في أجزاء أخرى من الهند. "الزائر المزدوج" كان باراك أوباما الرئيس الوحيد الذي قام بزيارتين رسميتين للهند خلال حكمه. فالأولى كانت عام 2010، في ظل حكومة سينغ، والثانية عام 2015، في ظل حكم رئيس الوزراء الحالي ناريندرا مودي. في أول زيارة له، وصل إلى مومباي بدلاً من دلهي، مع وفد تجاري كبير. لم تكن الزيارة ذات هدف اقتصادي فحسب، بل كان مظهراً لإبداء التضامن مع الهند في أعقاب هجمات مومباي الإرهابية في عام 2008 ، والتي أودت بحياة 166 شخصاً. وبات أوباما وزوجته في فندق تاج محل، الذي كان أحد الأهداف الرئيسية للإرهابيين. وتقول أليسا أيريس، نائبة مساعد وزير الخارجية الأمريكية السابق لجنوب آسيا، إنه من الأهمية بمكان إعلان الرئيس الأمريكي دعمه للهند لعضوية الهند في مجلس الأمن الدولي بعد تعديله وتوسيعه. "إن حدوث أي تغيير في منظومة الأمم المتحدة بعد كل هذه السنوات مسألة أخرى، لكن كان ذلك تحولاً رئيسياً في سياسة واشنطن". عاد أوباما عام 2015 كضيف رئيسي في احتفالات يوم الجمهورية في الهند بناءً على دعوة من رئيس الوزراء مودي. وكانت قضايا الدفاع والمناخ والتجارة محور المحادثات. وأكدت الزيارة أيضا على استراتيجية الهند والمحيط الهادئ، حيث أعرب الزعيمان عن عدم ارتياحهما لممارسات بكين في بحر الصين الجنوبي. سباق شهدت العلاقات الأمريكية الهندية حالات مد وجزر، ولكن أثناء زيارة أوباما الرسمية الأخيرة عام 2015، وقّع البلدان على إعلان صداقة تحت شعار "لنتقدم إلى الأمام معاً". وستؤدي زيارة الرئيس ترامب إلى دفع العلاقة إلى الأمام، لكن ليس من الواضح كيف. ويلي وصول ترامب إلى أحمد آباد، المدينة الرئيسية في ولاية كوجارات (مسقط رأس مودي) تجمع ضخم في ستاد المدينة، من المتوقع أن يجتذب جمهوراً كبيراً. وسيكون الحدث تذكيراً بزيارة آيزنهاور، وربما يعزز العلاقات الشخصية بين الزعيمين. لكن في الوقت الذي ستطغى على زيارة ترامب الأجواء الاحتفالية، إلا انها قد تكون أقل أهمية في الجانب السياسي. وعلى عكس الزيارات الرئاسية الأخرى، لا يُتوقع أن تثمر هذه الزيارة عن توقيع اتفاقيات محددة، و يبدو أن الصفقة التجارية التي يسعى إليها ترامب بعيدة المنال.

ਟਰੰਪ ਦਾ ਦੋ ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਭਾਰਤ ਦੌਰਾ 2020 ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਟਰੰਪ ਦੀ ਵ੍ਹਾਈਟ ਹਾਊਸ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸੀ ਦੀਆਂ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ ਲਈ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਟਰੰਪ ਭਾਰਤ ਦੇ ਤਿੰਨ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕਰਨਗੇ। ਦਿੱਲੀ, ਆਗਰਾ ਵਿੱਚ ਉਹ ਤਾਜ ਮਹਿਲ ਦੇਖਣਗੇ ਅਤੇ ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ ਵਿੱਚ 'ਨਮਸਤੇ ਟਰੰਪ' ਰੈਲੀ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭੀੜ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਿਤ ਕਰਨਗੇ। ਇਹ ਕਹਿਣਾ ਜ਼ਰਾ ਵੀ ਗਲਤ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ 'ਨਮਸਤੇ ਟਰੰਪ' ਰੈਲੀ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਹਿਊਸਟਨ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ 'ਹਾਉਡੀ ਮੋਦੀ' ਦਾ ਕੂਟਨੀਤਿਕ ਜਵਾਬ ਹੈ। ਹਿਊਸਟਨ ਦੀ ਇੱਕ ਰੈਲੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਡੌਨਲਡ ਟਰੰਪ ਨੇ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ 50 ਹਜ਼ਾਰ ਭਾਰਤੀਆਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਹਿਊਸਟਨ ਦੀ ਇੱਕ ਰੈਲੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਡੋਨਲਡ ਟਰੰਪ ਨੇ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ 50 ਹਜ਼ਾਰ ਭਾਰਤੀਆਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਭਾਰਤੀ ਮੂਲ ਦੇ ਵੋਟਰ ਪਰ ਇਹ ਦੌਰਾ ਸਿਰਫ਼ ਨਾਟਕੀ ਮਾਹੌਲ ਅਤੇ ਲਹਿਰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ। ਇਸ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਅਮਰੀਕੀ ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਪ੍ਰਤੀ ਆਪਣਾ ਰਵੱਈਆ ਬਦਲਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰਨਾ ਵੀ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਦੀ ਹੋਂਦ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਇਹ ਦੌਰਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਟਰੰਪ ਨੂੰ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਯਕੀਨ ਦਵਾਉਣ ਲਈ ਵੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ। ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ: ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ 24 ਲੱਖ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਭਾਰਤੀ ਮੂਲ ਦੇ ਵੋਟਰ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਇਸਦਾ ਇੱਕ ਕਾਰਨ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਟਰੰਪ ਨੂੰ ਇਹ ਨਵਾਂ ਮਜ਼ਬੂਤ ਰਿਸ਼ਤਾ ਪਸੰਦ ਆਵੇਗਾ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਘੱਟ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦੌਰੇ ਦੌਰਾਨ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦਰਮਿਆਨ ਚੱਲ ਰਹੇ ਵਪਾਰਕ ਰੁਕਾਵਟ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਅਸਥਾਈ ਸਮਝੌਤਾ ਹੋ ਸਕੇ। ਮੋਦੀ ਤੇ ਟਰੰਪ ਭਾਰਤ-ਅਮਰੀਕਾ ਵਪਾਰ ਸਮਝੌਤਾ ਸੇਬ, ਅਖਰੋਟ ਅਤੇ ਮੈਡੀਕਲ ਉਪਕਰਣਾਂ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਦੋਵਾਂ ਦੇਸਾਂ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰ ਹੈ। ਅਮਰੀਕਾ ਭਾਰਤ ਦੇ ਡੇਅਰੀ, ਪੋਲਟਰੀ ਅਤੇ ਈ-ਕਾਮਰਸ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਰਵਿਘਨ ਪਹੁੰਚਣ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਨਾਲ ਹੀ, ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਬਣੇ ਹਾਰਲੇ ਡੇਵਿਡਸਨ ਮੋਟਰਸਾਈਕਲਾਂ 'ਤੇ ਦਰਾਮਦ ਡਿਊਟੀ ਵਿੱਚ ਕਟੌਤੀ ਦਾ ਮੁੱਦਾ ਅਜੇ ਵੀ ਹੱਲ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ। ਨਾਲ ਹੀ ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਅਟਕਲਾਂ ਜਾਰੀ ਹਨ ਕਿ ਕੀ ਰਾਬਰਟ ਲਾਈਜ਼ਰ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਟਰੰਪ ਦੇ ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਆਉਣਗੇ ਜਾਂ ਨਹੀਂ। ਲਾਈਜ਼ਰ ਅਮਰੀਕਾ ਵਲੋਂ ਵਪਾਰਕ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਵੀਡਿਓ: ਅਮਰੀਕੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਡੌਨਲਡ ਟਰੰਪ ਭਾਰਤ ਦੌਰੇ 'ਤੇ ਆ ਰਹੇ ਹਨ, ਇਸ ਨਾਲ ਦੋਵੇਂ ਦੇਸਾਂ ਦੇ ਸੰਬੰਧਾਂ 'ਤੇ ਕੀ ਅਸਰ ਪਵੇਗਾ? ਇਹ ਅਫਵਾਹਾਂ ਸੰਕੇਤ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਭਾਰਤ-ਅਮਰੀਕਾ ਵਪਾਰ ਸਮਝੌਤਾ ਥੋੜੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਹੀ ਸਹੀ ਪਰ ਠੰਡੇ ਬਸਤੇ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾ। ਟਰੰਪ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਕਹੀਏ ਤਾਂ ਇਸ ਵਾਰ 'ਡੀਲ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ' ਲਈ ਕੋਈ 'ਡੀਲ' ਨਹੀਂ ਹੈ। ਭਾਵ, ਸੌਦੇ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮਾਹਰ ਲਈ ਕੋਈ ਸੌਦਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ ਦੇ ਮੋਟੇਰਾ ਸਟੇਢਿਅਮ ਵਿੱਚ ਟਰੰਪ 1 ਲੱਖ ਨਾਲੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਿਤ ਕਰਨਗੇ ਵਪਾਰ ਘਾਟੇ ਦਾ ਸਵਾਲ ਸਾਲ 2008 ਵਿੱਚ, ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿਚਾਲੇ 66 ਅਰਬ ਡਾਲਰ ਦਾ ਵਪਾਰ ਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਜੋ 2018 ਵਿੱਚ ਵਧ ਕੇ 142 ਅਰਬ ਡਾਲਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਜਦੋਂ ਭਾਰਤ ਦੀ ਜੀਡੀਪੀ ਸਲਾਨਾ 7 ਤੋਂ 8 ਫੀਸਦ ਦੇ ਦਰ ਨਾਲ ਵਧ ਰਹੀ ਸੀ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਹੋਈ ਰਣਨੀਤਿਕ ਸਾਝੇਂਦਾਰੀ ਦੇ ਕਾਰਨ ਦੋਵਾਂ ਦੇਸਾਂ ਵਿੱਚ ਵਪਾਰ ਵੀ ਵਧਿਆ। ਪਰ ਹੁਣ ਤਸਵੀਰ ਬਦਲ ਗਈ ਹੈ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰੀ ਗਿਰਾਵਟ ਆਈ ਹੈ। ਸਾਲ 2019-20 ਵਿੱਚ ਵਿਕਾਸ ਦਰ 5% ਰਹਿਣ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆਵਾਦੀ ਆਰਥਿਕ ਨੀਤੀਆਂ ਦਾ ਰੁਝਾਨ ਵਧ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਟਰੰਪ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿਚਾਲੇ ਵਪਾਰ ਘਾਟੇ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਇਸ ਸਮੇਂ ਭਾਰਤ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਦੋਵਾਂ ਦੇਸਾਂ ਵਿਚਾਲੇ ਸੰਬੰਧਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਦੀ ਗੁੰਜਾਇਸ਼ ਘਟ ਹੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਥਿਤੀਆਂ ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਹੋਵੇਗੀ ਕਿ ਉਹ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਟਰੰਪ ਨੂੰ ਵਪਾਰ ਸਮਝੌਤੇ ਨੂੰ ਤੈਅ ਕਰਨ ਦੀ ਜ਼ਿੱਦ ਛੱਡ ਕੇ, ਭਾਰਤ-ਅਮਰੀਕਾ ਸੰਬੰਧਾਂ ਦੀਆਂ ਰਣਨੀਤਿਕ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਦੇਣ ਲਈ ਰਾਜ਼ੀ ਕਰ ਲੈਣ। ਰਾਜਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਤੇ ਅਮਰੀਕੀ ਸੈਨਿਕ ਇੱਕ ਸਾਂਝੇ ਅਭਿਆਸ ਦੌਰਾਨ ਰੱਖਿਆ ਸੌਦੇ ਆਖਰਕਾਰ, ਭਾਰਤ ਵਿਸ਼ਵ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਖੁੱਲਾ ਡਾਟਾ ਵਾਲਾ ਬਜ਼ਾਰ ਹੈ। ਪ੍ਰਤੀ ਵਿਅਕਤੀ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਡਾਟਾ ਦੀ ਖਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਭਾਰਤ ਵਿਸ਼ਵ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਦੇਸ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਤਕਨੀਕੀ ਕੰਪਨੀਆਂ ਲਈ ਵੱਡਾ ਬਾਜ਼ਾਰ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਹੋ ਜਿਹੀ ਵੱਡੀ ਸੁਵਿਧਾ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੇਸ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ। ਸਾਰੀਆਂ ਆਰਥਿਕ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਭਾਰਤ ਅਮਰੀਕੀ ਉਤਪਾਦਾਂ ਅਤੇ ਵਪਾਰ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਿਕਾਸਸ਼ੀਲ ਅਤੇ ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਤੌਰ ਤੇ ਖੁੱਲਾ ਖਪਤਕਾਰ ਬਾਜ਼ਾਰ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਵੀਡਿਓ: ਟਰੰਪ ਜਿਸ ਦਾ ਉਦਘਾਟਨ ਕਰਨਗੇ ਕੀ ਹੈ ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ ਦੇ ਉਸ ਮੋਟੇਰਾ ਸਟੇਡੀਅਮ ਵਿੱਚ ਖ਼ਾਸ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਖਰੀਦ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਭਾਰਤ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਗਾਹਕ ਹੈ। ਰੱਖਿਆ ਸੌਦਿਆਂ ਨੂੰ ਭਾਰਤ-ਅਮਰੀਕਾ ਸੰਬੰਧਾਂ ਦੇ ਲਈ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪਹਿਲੂ ਵਜੋਂ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਾਲ 2008 ਵਿੱਚ, ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦਰਮਿਆਨ ਰੱਖਿਆ ਸੌਦੇ ਲਗਭਗ ਨਾ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਕਿ 2019 ਵਿੱਚ ਇਹ ਵਧ ਕੇ 15 ਅਰਬ ਡਾਲਰ ਦੇ ਹੋ ਗਏ। ਟਰੰਪ ਦੇ ਭਾਰਤ ਦੌਰੇ ਦੌਰਾਨ ਇਹ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਕੁਝ ਚੋਣਵੇਂ ਰੱਖਿਆ ਸੌਦਿਆਂ 'ਤੇ ਸਹਿਮਤੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕੀ ਕੰਪਨੀ ਲਾਕਹੀਡ ਮਾਰਟਿਨ ਦੇ ਹੈਲੀਕਾਪਟਰ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਦੁਨੀਆਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ 'ਤੇ ... ਇੱਕ ਪਾਸੇ, ਜਿੱਥੇ ਦੋਵੇਂ ਦੇਸਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀ ਰੱਖਿਆ ਸੌਦਿਆਂ ਅਤੇ ਇਸ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਸਮਝੌਤਿਆਂ 'ਤੇ ਨੇੜਿਓ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖ ਰਹੇ ਹਨ, ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ ਦੇ ਮੋਟੇਰਾ ਸਟੇਡੀਅਮ ਵਿੱਚ ਟਰੰਪ ਦੇ ਸਵਾਗਤ ਦੀਆਂ ਤਿਆਰੀਆਂ ਸਿਖਰਾਂ 'ਤੇ ਹਨ। ਟਰੰਪ ਨੂੰ ਤੜਕ-ਭੜਕ ਪਸੰਦ ਵੀ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਜੀਅ ਰਹੇ ਹਾਂ ਜਿੱਥੇ ਦੁਨੀਆਂ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਬਦਲ ਰਹੀ ਹੈ। ਦੂਸਰੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਣੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਨੂੰ ਚੁਣੌਤੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਅਮਰੀਕਾ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪ੍ਰਤੀਬੱਧਤਾਵਾਂ ਤੋਂ ਪਿੱਛੇ ਹਟ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ ਮੌਸਮ ਤਬਦੀਲੀ ਸਮਝੌਤੇ ਤੋਂ ਵੀ ਪੱਲਾ ਝਾੜ ਲਿਆ ਹੈ ਜਿਸ ਲਈ ਇੱਕ ਔਖੀ ਲੜਾਈ ਲੜੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ: ਚੀਨ ਦੇ 'ਵਨ ਬੈਲਟ ਵਨ ਰੋਡ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ, ਰੂਸ, ਬ੍ਰੈਗਜ਼ਿਟ, 5G ਵਰਗੇ ਮੁੱਦਿਆਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਯੂਰਪੀ ਦੇਸਾਂ ਵਿੱਚ ਮਤਭੇਦ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਦੋ ਵੱਡੇ ਲੋਕਤੰਤਰ ਦੇਸਾਂ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਦੇਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ ਦੇ ਰੰਗੀਨ ਸਮਾਗਮ ਅਤੇ ਤਾਜ ਮਹਿਲ ਦੌਰੇ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਇਹ ਉਮੀਦ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ ਕਿ ਮੋਦੀ ਅਤੇ ਟਰੰਪ ਦੁਨੀਆਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਅਤੇ ਭਾਰਤ-ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਸੰਬੰਧਾਂ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਸਮਾਂ ਕੱਢ ਸਕਦੇ ਹਨ। (ਰੁਦਰ ਚੌਧਰੀ ਥਿੰਕ ਟੈਂਕ ਕਾਰਨੇਗੀ ਇੰਡੀਆ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਫੋਰਜਡ ਇਨ ਕ੍ਰਾਈਸਿਸ: ਇੰਡੀਆ ਐਂਡ ਦਿ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਸਟੇਟਸ ਸਿਨਸ 1947 ਨਾਮ ਦੀ ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ ਵੀ ਲਿਖੀ ਹੈ।) ਵੀਡੀਓ: ਬੀਬੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨੂੰ ਲਿਆਓ ਆਪਣੇ ਮੋਬਾਈਲ 'ਤੇ ਵੀਡਿਓ: ਫ਼ਸਲੀ ਰਹਿੰਦ-ਖੂੰਦ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੀ ਟਿਕਾਣੇ ਲਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਵੀਡਿਓ:ਇੰਝ ਹੈ ਤਾਂ 100 ਵਾਰ ਅੱਤਵਾਦੀ ਬਣਨਾ ਪਸੰਦ (ਬੀਬੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਲ FACEBOOK, INSTAGRAM, TWITTERਅਤੇ YouTube 'ਤੇ ਜੁੜੋ।)


تقع ناندا ديفي ، ثاني أعلى قمة في الهند ، بالقرب من الحدود الشمالية الشرقية للبلاد مع الصين لذلك عندما ضرب فيضان هائل قرية "ريني" في وقت سابق من شهر فبراير/شباط الجاري أصيب القرويون بالذعر وانتشرت شائعات بأن المعدات النووية "انفجرت" وأدت إلى حدوث طوفان. وفي الواقع، يعتقد العلماء أن كسرا وقع في نهر جليدي كان مسؤولا عن الفيضانات في ولاية أوتاراخاند الواقعة في جبال الهيمالايا، وهي الفيضانات التي قتل فيها أكثر من 50 شخصا. لكن قل ذلك لسكان ريني، القرية الجبلية الزراعية التي تضم 250 أسرة، فالكثير منهم لن يصدقونك تماما، وقال لي سانغرام سينغ راوات، عمدة قرية ريني:"نعتقد أن المعدات النووية لعبت دورا، كيف يمكن أن ينكسر نهر جليدي ببساطة في الشتاء؟ نعتقد أن الحكومة يجب أن تحقق وتجد تلك المعدات". وفي قلب مخاوفهم توجد قصة مثيرة عن التجسس فوق تلك المرتفعات الشاهقة، وتتضمن تلك القصة بعض كبار المتسلقين في العالم والمواد المشعة لتشغيل أنظمة التجسس الإلكترونية والمصطلحات الاستخباراتية. مواضيع قد تهمك نهاية فيضانات الهند: انهيار جليدي يتسبب في تدمير سد ومقتل العشرات فهي قصة عن كيفية تعاون الولايات المتحدة مع الهند في الستينيات لوضع أجهزة مراقبة تعمل بالطاقة النووية عبر جبال الهيمالايا للتجسس على التجارب النووية الصينية وإطلاق الصواريخ، وكانت الصين قد أجرت أول تفجير نووي لها في عام 1964. ويتحدث بيت تاكيدا، وهو محرر مساهم في مجلة روك آند آيس الأمريكية والذي كتب كثيرا عن هذا الموضوع، قائلا: "كان جنون الحرب الباردة في ذروته ومن ثم لم تكن هناك خطة غريبة جدا، كما لم يكن هناك استثمار كبير للغاية، ولم تكن هناك وسيلة غير مبررة". حقائق ومعلومات اساسية عن الهند عشرات المفقودين وفيضان هائل بعد تحطم سد في الهند ففي أكتوبر/تشرين الأول من عام 1965 قامت مجموعة من المتسلقين الهنود والأمريكيين بسحب 7 كبسولات من البلوتونيوم مع معدات المراقبة، التي تزن حوالي 57 كيلوغراما لوضعها على ارتفاع 7816 مترا فوق قمة ناندا ديفي، ثاني أعلى قمة في الهند، بالقرب من الحدود الشمالية الشرقية للهند مع الصين. وقد أجبرت عاصفة ثلجية المتسلقين على التخلي عن خطة الوصول للقمة رغم اقترابهم منها، وبينما كانوا يهرولون هابطين تركوا وراءهم أجهزة تضمنت هوائيا يبلغ طوله 6 أقدام، وجهازي اتصال لاسلكي، ووحدة تزويد ثابتة للطاقة، وكبسولات البلوتونيوم . وذكرت إحدى المجلات أنهم لاذوا في "مخبأ محمي" على سفح جبل، وقال مانموهان سينغ كوهلي، وهو متسلق شهير عمل في منظمة دوريات الحدود الرئيسية وقاد الفريق الهندي:"كان علينا الهبوط، وإلا قتل العديد من المتسلقين". وعندما عاد المتسلقون إلى الجبل في الربيع التالي للبحث عن المعدات وإعادتها إلى القمة كانت قد اختفت. قاد الكابتن إم إس كوهلي، وهو متسلق مشهور دوليا، الفريق الهندي وبعد أكثر من نصف قرن وبعد عدد من البعثات إلى ناندا ديفي، لا أحد يعرف ما حدث للكبسولات. وكتب تاكيدا يقول: "حتى يومنا هذا من المحتمل أن يكون البلوتونيوم المفقود قابعا في نهر جليدي، وربما يتحول إلى غبار، ويتسلل نحو منابع نهر الغانج". ويقول العلماء إن ذلك قد يكون مبالغة. ويعد البلوتونيوم هو المكون الرئيسي للقنبلة الذرية، لكن بطاريات البلوتونيوم تستخدم نظيرا مختلفا (وهو نوع مختلف من عنصر كيميائي) يسمى البلوتونيوم 238، والذي له نصف عمر النظير المشع ليتحلل والذي يقدر بـ 88 عاما. وما بقي هو قصص بعثات استكشافية رائعة. الهند تعرض على الولايات المتحدة عونا عسكريا وفي كتابه ناندا ديفي: رحلة إلى الملاذ الأخير، يروي الرحالة البريطاني هيو تومسون كيف طُلب من المتسلقين الأمريكيين استخدام محلول هندي للحمام الشمسي لتغميق بشرتهم حتى لا يثيروا الشك بين السكان المحليين، وكيف طُلب من المتسلقين التظاهر بأنهم كانوا في "برنامج تسلق مرتفعات عالية" لدراسة آثار انخفاض الأكسجين على أجسامهم، كما قيل للحمالين الذين حملوا الأمتعة النووية إنها "كنز من نوع ما، ربما ذهب". وذكرت مجلة آوتسايد الأمريكية أن المتسلقين نقلوا قبل ذلك إلى هارفي بوينت، وهي قاعدة تابعة لوكالة المخابرات المركزية في ولاية نورث كارولينا، لحضور دورة تدريبية مكثفة في "التجسس النووي"، وقال متسلق للمجلة: "بعد فترة قضينا معظم وقتنا هناك في لعب الكرة الطائرة وتناول المشروبات الكحولية بكميات كبيرة". تم وضع مجموعة من المعدات أخيرا على قمة ناندا كوت وقد ظلت البعثة الاستكشافية الفاشلة سرا في الهند حتى عام 1978 عندما التقطت صحيفة واشنطن بوست القصة التي أوردتها مجلة آوتسايد، وكتبت أن وكالة المخابرات المركزية قد استأجرت متسلقين أمريكيين، بما في ذلك أعضاء في بعثة ناجحة آنذاك لتسلق قمة جبل إيفرست، لوضع معدات تعمل بالطاقة النووية على قمتين في جبال الهيمالايا للتجسس على الصينيين. وأكدت الصحيفة أن الرحلة الاستكشافية الأولى انتهت بفقدان المعدات في عام 1965، و "جرت البعثة الثانية بعد ذلك بعامين وانتهت فيما وصفه مسؤول سابق في وكالة المخابرات المركزية بـ (نجاح جزئي) ". وفي عام 1967 نجحت المحاولة الثالثة لزرع مجموعة جديدة من الأجهزة، هذه المرة على جبل مجاور وأسهل في التسلق حيث يبلغ ارتفاعه 6861 مترا ويسمى ناندا كوت، وقد دفعت مجموعة تضم 14 متسلقا أمريكيا ألف دولار شهريا لنصب أجهزة التجسس في جبال الهيمالايا على مدار 3 سنوات. وفي أبريل/نيسان من عام 1978، ألقى رئيس الوزراء الهندي آنذاك مورارجي ديساي "قنبلة" في البرلمان عندما كشف أن الهند والولايات المتحدة قد تعاونتا على "أعلى مستوى" لزرع هذه الأجهزة التي تعمل بالطاقة النووية على ناندا ديفي، لكن ديساي لم يذكر إلى أي مدى كانت المهمة ناجحة، بحسب تقرير. وتتحدث برقيات وزارة الخارجية الأمريكية التي رفعت عنها السرية والصادرة في أبريل/نيسان من عام 1978 عن تظاهر حوالي 60 شخصا خارج السفارة في دلهي ضد "أنشطة السي آي إيه المزعومة في الهند"، وحمل المتظاهرون لافتات كتب عليها "غادري الهند يا سي آي إيه" و "السي آي إيه تسمم مياهنا". قائد أبولو 13 جيم لوفيل يحمل بطارية بلوتونيوم ومعدات علمية أثناء التدريب أما بالنسبة للمعدات النووية المفقودة في جبال الهيمالايا فلا أحد يعرف ما حدث لها. وقال جيم مكارثي، أحد المتسلقين الأمريكيين لتاكيدا: "نعم انهار الجهاز وعلق في الجبل الجليدي والله يعلم ما هي الآثار التي ستترتب على ذلك". تجدد الاشتباكات على الحدود بين الصين والهند وتقارير عن إصابات من الجانبين ما الذي يقف وراء المواجهة العسكرية الخطرة بين الهند والصين؟ الصين والهند تتبادلان الاتهامات إثر مقتل 20 جنديا في منطقة متنازع عليها الصين تتهم الهند بالاستفزاز المتعمد في الاشتباك الحدودي بينهما ويقول المتسلقون إن محطة صغيرة في ريني دأبت بانتظام على اختبار المياه والرمال من النهر بحثا عن النشاط الإشعاعي لكن من غير الواضح ما إذا كانت حصلت على أي دليل على حدوث تلوث. وقالت مجلة آوتسايد:"إنه إلى أن يتحلل البلوتونيوم، (مصدر النشاط الإشعاعي في وحدة الطاقة المشغلة لهذه الأجهزة)، وهو أمر قد يستغرق قرونا؛ سيظل الجهاز يمثل خطرا إشعاعيا يمكن أن يتسرب إلى جليد الهيمالايا ويتسلل إلى النظام النهري الهندي عبر منابع نهر الغانج". وسألت الكابتن كوهلي، البالغ من العمر 89 عاما، عما إذا كان يأسف لكونه جزءا من رحلة استكشافية انتهت بترك معدات نووية في جبال الهيمالايا. فقال: "لا ندم ولا سعادة، كنت فقد أتبع الأوامر".

ਭਾਰਤ ਦੀ ਦੂਜੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਚੋਟੀ ਨੰਦਾ ਦੇਵੀ ਚੀਨ ਦੇ ਨਾਲ ਦੇਸ ਦੀ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ ਸਰਹੱਦ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੈ ਇਸ ਲਈ ਜਦੋਂ ਫ਼ਰਵਰੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਗਲੇਸ਼ੀਅਰ ਟੁੱਟਣ ਨਾਲ ਰੈਨੀ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਭਿਆਨਕ ਹੜ੍ਹ ਆਇਆ ਤਾਂ ਪਿੰਡ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹਫ਼ੜਾ-ਤਫ਼ੜੀ ਮੱਚ ਗਈ ਅਤੇ ਅਫ਼ਵਾਹਾਂ ਉੱਡਣ ਲੱਗੀਆਂ ਕਿ ਉਪਕਰਣਾਂ ਵਿੱਚ 'ਧਮਾਕਾ' ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਇਹ ਹੜ੍ਹ ਆਇਆ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਵਿਗਿਆਨਿਕਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਹਿਮਾਲਿਆ ਖੇਤਰ 'ਚ ਵਸੇ ਸੂਬੇ ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਵਿੱਚ ਹੜ੍ਹ ਆਉਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਗਲੇਸ਼ੀਅਰ ਦਾ ਇੱਕ ਟੁਕੜਾ ਸੀ। ਇਸ ਘਟਨਾ ਵਿੱਚ 50 ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ: ਪਰ 250 ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਵਾਲੇ ਪਿੰਡ ਰੈਨੀ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਅਜਿਹਾ ਕਹੋਗੇ ਤਾਂ ਕਈ ਲੋਕ ਤੁਹਾਡੇ 'ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਨਹੀਂ ਕਰਨਗੇ। ਰੈਨੀ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਰਪੰਚ ਸੰਗਰਾਮ ਸਿੰਘ ਰਾਵਤ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸਿਆ, "ਸਾਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਪਕਰਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਇਹ ਸਭ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇਗਾ। ਇੱਕ ਗਲੇਸ਼ੀਅਰ ਠੰਡ ਦੇ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਟੁੱਟ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਸਾਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਜਾਂਚ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਪਕਰਣ ਨੂੰ ਲੱਭਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।" ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਡਰ ਪਿੱਛੇ ਜਸੂਸੀ ਦੀ ਇੱਕ ਦਿਲਚਸਪ ਕਹਾਣੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਕੁਝ ਚੋਟੀ ਦੇ ਪਰਬਤਰੋਹੀ ਹਨ, ਜਸੂਸੀ ਸਿਸਟਮਾਂ ਨੂੰ ਚਲਾਉਣ ਲਈ ਰੇਡੀਓਐਕਟਿਵ ਮਟੀਰੀਅਲ ਹੈ ਅਤੇ ਜਸੂਸ ਹਨ। ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਹੈ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲਕੇ ਚੀਨ ਦੇ ਪਰਮਾਣੂ ਪਰੀਖਣਾਂ ਅਤੇ ਮਿਜ਼ਾਈਲ ਫ਼ਾਇਰਿੰਗ ਦੀ ਜਸੂਸੀ ਕਰਨ ਲਈ ਹਿਮਾਲਿਆ ਵਿੱਚ ਨਿਊਕਲੀਅਰ-ਪਾਵਰਡ ਮੌਨੀਟਰਿੰਗ ਡਿਵਾਈਸ ਲਗਾਏ ਸਨ। ਚੀਨ ਨੇ 1964 ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਪਰਮਾਣੂ ਪਰੀਖਣ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉੱਤਰਖੰਡ ਤ੍ਰਾਸਦੀ ਵਿੱਚ ਲੁਧਿਆਣਾ ਦੇ ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੇ 4 ਨੌਜਵਾਨ ਲਾਪਤਾ ਇਸ ਵਿਸ਼ੇ 'ਤੇ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਲਿਖ ਚੁੱਕੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਰੌਕ ਐਂਡ ਆਈਸ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗੀ ਸੰਪਾਦਕ ਪੀਟ ਟਾਕੇਡਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਸ਼ੀਤ ਜੰਗ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਡਰ ਸਿਖ਼ਰਾਂ 'ਤੇ ਸਨ। ਕੋਈ ਠੋਸ ਯੋਜਨਾ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਕੋਈ ਵੱਡਾ ਨਿਵੇਸ਼ ਨਹੀਂ ਸੀ।" ਅਕਤੂਬਰ 1965 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕੀ ਪਰਬਤਰੋਹੀਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਸੱਤ ਪਲੂਟੋਨਿਯਮ ਕੈਪਸੂਲ ਅਤੇ ਨਿਗਰਾਨੀ ਉਪਕਰਣ ਲੈ ਕੇ ਨਿਕਲਿਆ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਜ਼ਨ ਕਰੀਬ 57 ਕਿਲੋ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 7,816 ਮੀਟਰ ਉੱਚੇ ਨੰਦਾ ਦੇਵੀ ਚੋਟੀ 'ਤੇ ਰੱਖਣਾ ਸੀ। ਨੰਦਾ ਦੇਵੀ ਭਾਰਤ ਦੀ ਦੂਜੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਚੋਟੀ ਹੈ ਅਤੇ ਚੀਨ ਨਾਲ ਲੱਗਣ ਵਾਲੀ ਭਾਰਤ ਦੀ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ ਸਰਹੱਦ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੈ। ਪਰ ਇੱਕ ਬਰਫ਼ੀਲੇ ਤੂਫ਼ਾਨ ਕਾਰਨ ਪਰਬਤਰੋਹੀਆਂ ਨੂੰ ਚੋਟੀ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਵਾਪਸ ਆਉਣਾ ਪਿਆ। ਉਹ ਹੇਠਾਂ ਵੱਲ ਭੱਜੇ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਪਰਕਣ ਉੱਥੇ ਹੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਛੇ ਫ਼ੁੱਟ ਲੰਬਾ ਐਨਟੀਨਾਂ, ਦੋ ਰੇਡੀਓ ਕਮਿਊਨੀਕੇਸ਼ਨ ਸੈਟ, ਇੱਕ ਪਾਵਰ ਪੈਕ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪਲੂਟੋਨਿਯਮ ਕੈਪਸੂਲ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ। ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਪਰਬਤਰੋਹੀ ਕਪਤਾਨ ਐੱਮਐੱਸ ਕੋਹਲੀ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਟੀਮ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਇੱਕ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਨੇ ਰਿਪੋਰਟ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਪਹਾੜ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਇੱਕ ਚੱਟਾਨ ਦੀ ਤਰੇੜ ਵਿੱਚ ਛੱਡ ਆਏ ਸਨ, ਇਹ ਤਰੇੜ ਉੱਪਰੋਂ ਢੱਕੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਤੇਜ਼ ਹਵਾਵਾਂ ਨਹੀਂ ਆ ਸਕਦੀਆਂ ਸਨ। ਭਾਰਤੀ ਟੀਮ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰ ਰਹੇ ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਸਰਹੱਦੀ ਗਸ਼ਤ ਸੰਗਠਨ ਦੇ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਪਰਬਤਰੋਹੀ ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਕੋਹਲੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਸਾਨੂੰ ਹੇਠਾਂ ਆਉਣਾ ਪਿਆ। ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਕਈ ਪਰਬਤਰੋਹੀ ਮਾਰੇ ਜਾਂਦੇ।" ਜਦੋਂ ਪਰਬਤਰੋਹੀ ਉਪਕਰਣ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਬਸੰਤ ਪਹਾੜ 'ਤੇ ਵਾਪਸ ਆਏ ਤਾਂ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਫ਼ਿਰ ਤੋਂ ਚੋਟੀ 'ਤੇ ਲੈ ਜਾ ਸਕਣ ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਉਪਕਰਣ ਗਵਾਚ ਚੁੱਕਿਆ ਸੀ। ਉਪਕਰਣਾਂ ਨਾਲ ਕੀ ਹੋਇਆ 50 ਤੋਂ ਵੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਾਲ ਬੀਤ ਜਾਣ ਅਤੇ ਨੰਦਾ ਦੇਵੀ 'ਤੇ ਕਈ ਤਲਾਸ਼ੀ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਦੇ ਬਾਅਦ ਅੱਜ ਤੱਕ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ ਕਿ ਉਸ ਕੈਪਸੂਲ ਨਾਲ ਕੀ ਹੋਇਆ। ਟਾਕੇਡਾ ਲਿਖਦੇ ਹਨ, "ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਗਵਾਚਿਆ ਹੋਇਆ ਪਲੂਟੋਨਿਯਮ ਹੁਣ ਤੱਕ ਕਿਸੇ ਗਲੇਸ਼ੀਅਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੋਵੇ, ਸ਼ਾਇਦ ਉਹ ਚੂਰਾ ਹੋ ਕੇ ਧੂੜ ਬਣ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਗੰਗਾ ਦੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਨਾਲ ਵਹਿ ਗਿਆ ਹੋਵੇ।" ਵਿਗਿਆਨਿਕਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਅਤਿਕਥਨੀ ਹੈ। ਪਲੂਟੋਨਿਯਮ ਪਰਮਾਣੂ ਬੰਬ ਵਿੱਚ ਇਸਤੇਮਾਲ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਮੁੱਖ ਸਾਮਾਨ ਹੈ। ਪਰ ਪਲੂਟੋਨਿਯਮ ਦੀ ਬੈਟਰੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਖਰੀ ਕਿਸਮ ਦਾ ਆਈਸੋਟੋਪ (ਇੱਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੈਮੀਕਲ ਪਦਾਰਥ) ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪਲੂਟੋਨਿਯਮ-238 ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਸਦੀ ਹਾਫ਼-ਲਾਈਫ਼ (ਅੱਧੇ ਰੇਡੀਓਐਕਟਿਵ ਆਈਸੋਟੋਪ ਨੂੰ ਗਲਣ ਵਿੱਚ ਲੱਗਣ ਵਾਲਾ ਸਮਾਂ) 88 ਸਾਲ ਹੈ। ਜੋ ਬਚਿਆ ਰਹਿ ਗਿਆ ਹੈ ਉਹ ਹੈ ਰੋਚਕ ਕਹਾਣੀਆਂ। ਵੀਡੀਓ: ਬੀਬੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨੂੰ ਇੰਝ ਲਿਆਓ ਆਪਣੀ ਹੋਮ ਸਕਰੀਨ ’ਤੇ ਆਪਣੀ ਕਿਤਾਬ 'ਨੰਦਾ ਦੇਵੀ: ਏ ਜਰਨੀ ਟੂ ਦਿ ਲਾਸਟ ਸੈਂਚਰੀ' ਵਿੱਚ ਬਰਤਾਨਵੀਂ ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ ਲੇਖਕ ਥੋਂਪਸਨ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਅਮਰੀਕਾ ਪਰਬਤਰੋਹੀਆਂ ਨੂੰ ਚਮੜੀ ਦਾ ਰੰਗ ਗੂੜ੍ਹਾ ਕਰਨ ਲਈ, ਭਾਰਤੀ ਸਨ ਟੈਨ ਲੋਸ਼ਨ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕਰਨ ਲਈ ਗਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਤਾਂ ਕਿ ਸਥਾਨਕ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਪਰਬਤਰੋਹੀਆਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਿਖਾਉਣ ਕਿ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰਾਂ 'ਤੇ ਘੱਟ ਆਕਸੀਜ਼ਨ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਲਈ 'ਹਾਈ ਆਲਟੀਟਿਊਡ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ' 'ਤੇ ਹਨ। ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ:- ਆਖਰਕਾਰ ਨੰਦਾ ਕੋਟ ਦੇ ਸਿਖਰ 'ਤੇ ਡਿਵਾਈਸਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਮਾਨ ਚੁੱਕਣ ਲਈ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਗਏ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ 'ਇਹ ਕੋਈ ਖ਼ਜ਼ਾਨਾ ਹੈ, ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਸੋਨਾ ਹੋਵੇ।' ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਰਸਾਲੇ ਆਊਟਲੁੱਕ ਨੇ ਰਿਪੋਰਟ ਕੀਤਾ ਸੀ ਕਿ ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਪਰਬਤਰੋਹੀਆਂ ਨੂੰ ਨਿਊਕਲੀਅਰ ਜਸੂਸੀ ਦੇ ਕ੍ਰੈਸ਼ ਕੋਰਸ ਲਈ ਹਾਰਵੇ ਪੁਆਇੰਟਸ ਲੈ ਜਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਨੌਰਥ ਕੈਰੋਲਾਈਨਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੀਆਈਏ ਬੇਸ ਹੈ। ਇੱਕ ਪਰਬਤਰੋਹੀ ਨੇ ਰਸਾਲੇ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਹੈ, "ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਅਸੀਂ ਆਪਣਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਮਾਂ ਵਾਲੀਬਾਲ ਖੇਡਣ ਅਤੇ ਪੀਣ ਵਿੱਚ ਗ਼ੁਜ਼ਾਰਨ ਲੱਗੇ।" ਇਸ ਗੁਪਤ ਮੁਹਿੰਮ ਬਾਰੇ ਜਦੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ 1978 ਤੱਕ ਇਸ ਗੁਪਤ ਮੁਹਿੰਮ ਬਾਰੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਸੀ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਜਦੋਂ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਪੋਸਟ ਨੇ ਆਊਟਸਾਈਡ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਚੁੱਕੀ ਅਤੇ ਛਾਪਿਆ ਕਿ ਸੀਆਈਏ ਨੇ ਚੀਨ ਦੀ ਜਸੂਸੀ ਲਈ ਹਿਮਾਲਿਆ ਦੀਆਂ ਦੋ ਚੋਟੀਆਂ 'ਤੇ ਨਿਊਕਲੀਅਰ-ਪਾਵਰਡ ਡਿਵਾਈਸ ਰੱਖਣ ਲਈ ਅਮਰੀਕੀ ਪਰਬਤਰੋਹੀਆਂ ਦੀ ਭਰਤੀ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮਾਉਂਟ ਐਵਰੇਸਟ ਦੇ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਸਫ਼ਲ ਰਹੇ ਸੰਮੇਲਨ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਅਖ਼ਬਾਰ ਨੇ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ ਕਿ "1965 ਤੋਂ ਪਹਿਲੀ ਮੁਹਿੰਮ ਵਿੱਚ ਉਪਕਰਣ ਗਵਾਚ ਗਏ ਸਨ ਅਤੇ ਦੋ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਦੂਸਰੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਹੋਈ, ਜੋ ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ ਸੀਆਈਏ ਅਧਿਕਾਰੀ ਮੁਤਾਬਕ 'ਅੰਸ਼ਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਫ਼ਲ' ਰਹੀ।" ਅਪੋਲੋ 13 ਕਮਾਂਡਰ ਜਿਮ ਲਵੈਲ ਪਲੂਟੋਨਿਅਮ ਬੈਟਰੀ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਉਪਕਰਣਾਂ ਨਾਲ ਟਰੇਨਿੰਗ ਕਰਦੇ ਹੋਏ 1967 ਵਿੱਚ ਨਵੇਂ ਉਪਕਰਣ ਲਗਾਉਣ ਦੀ ਤੀਜੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਹੋਈ। ਇਸ ਵਾਰ ਇਹ ਸੌਖੀ ਚੜ੍ਹਾਈ ਵਾਲੇ 6,861-ਮੀਟਰ (22,510 ਫੁੱਟ) ਪਹਾੜ ਨੰਦਾ ਕੋਟ 'ਤੇ ਕੀਤੀ ਗਈ ਜੋ ਸਫ਼ਲ ਰਹੀ। ਹਿਮਾਲਿਆ ਵਿੱਚ ਜਸੂਸੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਉਪਕਰਣਾਂ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਤੱਕ ਲਗਾਉਣ ਲਈ ਇਸ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ 14 ਅਮਰੀਕੀ ਪਰਬਤਰੋਹੀਆਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ 1,000 ਡਾਲਰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ। ਅਪ੍ਰੈਲ 1978 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਤੱਤਕਾਲੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਮੁਰਾਰਜੀ ਦੇਸਾਈ ਨੇ ਇਹ ਕਹਿੰਦਿਆਂ ਸੰਸਦ ਵਿੱਚ ਖੁਲਾਸਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ ਸਾਂਝੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਿਲ ਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਿਊਕਲੀਅਰ-ਪਾਵਰਡ ਉਪਕਰਣਾਂ ਨੂੰ ਨੰਦਾ ਦੇਵੀ 'ਤੇ ਲਗਾਇਆ ਹੈ। ਇੱਕ ਰਿਪੋਰਟ ਮੁਤਾਬਕ, ਦੇਸਾਈ ਨੇ ਇਹ ਨਹੀਂ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਇਹ ਮਿਸ਼ਨ ਕਿੱਥੋਂ ਤੱਕ ਸਫ਼ਲ ਹੋਇਆ। ਉਸੇ ਮਹੀਨੇ ਅਮਰੀਕੀ ਵਿਦੇਸ਼ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਟੈਲੀਗ੍ਰਾਮ (ਕੇਬਲਜ਼) ਵਿੱਚ 'ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕਥਿਤ ਸੀਆਈਏ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ' ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਦੂਤਾਵਾਸ ਦੇ ਬਾਹਰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕਰੀਬ 60 ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਮੁਜ਼ਾਹਰਾਕਾਰੀਆਂ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ 'ਸੀਆਈਏ ਭਾਰਤ ਛੱਡੋ' ਅਤੇ 'ਸੀਆਈਏ ਸਾਡੇ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਜ਼ਹਿਰੀਲਾ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ' ਵਰਗੇ ਨਾਅਰੇ ਲਿਖੇ ਪੋਸਟਰ ਸਨ। ਕੀ ਮੁਹਿੰਮ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੋਣ ਦਾ ਪਛਤਾਵਾ ਹਿਮਾਲਿਆ ਵਿੱਚ ਲਾਪਤਾ ਹੋਏ ਨਿਊਕਲੀਅਰ ਉਪਕਰਣਾਂ ਦਾ ਕੀ ਬਣਿਆ, ਇਸ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ। ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਪਰਬਤਰੋਹੀ ਨੇ ਟਾਕੇਡਾ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਹਾਂ ਡਿਵਾਈਸ ਪਹਾੜਾਂ ਤੋਂ ਖਿਸਕਦੀ ਬਰਫ਼ ਦੀ ਚਪੇਟ ਵਿੱਚ ਆ ਗਈ ਅਤੇ ਗਲੇਸ਼ੀਅਰ ਵਿੱਚ ਫ਼ਸ ਗਈ ਅਤੇ ਰੱਬ ਜਾਣੇ ਕਿ ਉਸਦਾ ਕੀ ਅਸਰ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇਗਾ।" ਪਰਬਤਰੋਹੀਆਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਰੈਨੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਨੇ ਰੇਡੀਓਐਕਟੀਵਿਟੀ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਉਣ ਲਈ ਨਦੀ ਦੇ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਰੇਤ ਦੇ ਬਕਾਇਦਾ ਟੈਸਟ ਕੀਤੇ ਪਰ ਇਹ ਸਪਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੂਸ਼ਿਤ ਹੋਣ ਦਾ ਕੋਈ ਸਬੂਤ ਮਿਲਿਆ ਜਾਂ ਨਹੀਂ। ਆਊਟਸਾਈਡ ਨੇ ਲਿਖਿਆ, "ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਪਲੂਟੋਨਿਯਮ (ਪਾਵਰ ਪੈਕ ਵਿੱਚ ਰੇਡੀਓ-ਐਕਟੀਵਿਟੀ ਦਾ ਸਾਧਨ) ਖ਼ਤਮ ਨਹੀਂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਦੀਆਂ ਲੱਗ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਇਹ ਉਪਕਰਣ ਇੱਕ ਰੇਡੀਓਐਕਟਿਵ ਖ਼ਤਰਾ ਰਹੇਗਾ ਜੋ ਹਿਮਾਲਿਆ ਦੀ ਬਰਫ਼ ਵਿੱਚੋਂ ਲੀਕ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਗੰਗਾ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਵਹਿਕੇ ਭਾਰਤੀ ਦਰਿਆ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦਾ ਹੈ।" ਜਦੋਂ ਮੈਂ 89 ਸਾਲ ਦੇ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਕੈਪਟਨ ਕੋਹਲੀ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, ਕੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਮੁਹਿੰਮ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੋਣ ਦਾ ਪਛਤਾਵਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦੌਰਾਨ ਹਿਮਾਲਿਆ ਵਿੱਚ ਪਰਮਾਣੂ ਉਪਕਰਣ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਕੋਈ ਪਛਤਾਵਾ ਜਾਂ ਖੁਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਮੈਂ ਸਿਰਫ਼ ਹੁਕਮਾਂ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ।" ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ: (ਬੀਬੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਲ FACEBOOK, INSTAGRAM, TWITTERਅਤੇ YouTube 'ਤੇ ਜੁੜੋ।)


حظر ترامب دخول مواطني سبع دول ذات أغلبية مسلمة تسبب في اندلاع احتجاجات في أنحاء الولايات المتحدة وتهدف الخطوة إلى إلغاء حكم صدر الجمعة من قاضٍ فيدرالي في ولاية واشنطن يقضى بإيقاف حظر ترامب. وهرع حاملو التأشيرات من الدول السبعة المحظورة بموجب قرار ترامب لحجز رحلات إلى الولايات المتحدة، خوفا من أن تقل فرص الدخول إلى البلاد مرة أخرى. وتسبب الحظر الأسبوع الماضي في اندلاع احتجاجات، وأدى إلى حدوث حالات ارتباك في مطارات أمريكية. واندلعت مظاهرات أخرى الأحد في واشنطن وميامي ومدن أمريكية أخرى، إضافة إلى عدد من العواصم الأوروبية. وخرج الآلاف في لندن إلى الشوارع، كما خرجت تظاهرات أخرى أقل حجما في باريس وبرلين وستوكهولم وبرشلونة. ونظم مؤيدو ترامب بعض الاحتجاجات المضادة في الولايات المتحدة. مؤيدو ترامب نظموا احتجاجات ضد تعليق الحظر وسُحبت نحو 60 ألف تأشيرة منذ صدور قرار ترامب التنفيذي. لكن حكم القاضي جيمس روبارت الذي يتعين سريانه فورا أوقف حظر ترامب مؤقتا. ووصف ترامب حكم القاضي روبارت بأنه "مثير للسخرية" وتعهد بإعادة الحظر. ويقضي الحظر بتعليق قدوم أي من مواطني العراق وسوريا وإيران والصومال والسودان واليمن وليبيا إلى الولايات المتحدة لمدة 90 يوما. كما علّق القرار برنامج الولايات المتحدة لاستقبال اللاجئين لمدة 120 يوما، وفرض حظرا غير محدد المدة على دخول اللاجئين السوريين. ما الذي يمكن أن تفعله إدارة ترامب؟ ورفعت وزارة العدل الأمريكية رسميا دعوى الطعن في قرار جيمس روبارت. وورد اسم ترامب بصفته رئيسا للولايات المتحدة كواحد من الطاعنين في الحكم، إلى جانب وزير الأمن الداخلي، جون كيلي، ووزير الخارجية، ريكس تيليرسون. وقدّمت الإدارة الأمريكية حُججا مفادها أن حظر السفر صدر لحماية الولايات المتحدة. في غضون ذلك، ندد الرئيس الأمريكي بالقاضي جيمس روبارت في سلسلة من التغريدات بموقع تويتر للتواصل الاجتماعي. وقال في إحداها "إن رأي المدعي قاضيا، الذي حرم بلادنا من سلطة تنفيذ القانون، سخيف وسيتم إلغاؤه".

ਜੱਜ ਨੇ ਇਸ ਹਫਤੇ ਲਾਗੂ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਇਸ ਪਾਬੰਦੀ 'ਤੇ ਅਸਥਾਈ ਤੌਰ ਰੋਕ ਲਗਾਉਣ ਦੇ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਨੀਤੀ ਤਹਿਤ ਇਰਾਨ, ਲੀਬੀਆ, ਸੀਰੀਆ, ਯਮਨ, ਸੋਮਾਲੀਆ, ਚਾਡ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਕੋਰੀਆ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਕੁਝ ਵੈਨੇਜ਼ੁਏਲਾ ਦੇ ਲੋਕਾਂ 'ਤੇ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮੁਸਲਿਮ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਵਾਲੇ 6 ਮੁਲਕਾਂ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਾਈ ਗਈ ਸੀ ਪਰ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕੀਤੀ। ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਔਰਤਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਕਿਹੋ ਜਿਹੀ ਹੈ ਸੋਚ ਰੇਪ ਪੀੜਤ ਦੇ ਬੱਚੇ ਦਾ ਡੀਐਨਏ ਮਾਮੇ ਨਾਲ 'ਮੈਚ' ਹਵਾਈ ਸੂਬੇ ਨੇ ਟਰੰਪ ਦੀ ਪਾਬੰਧੀ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਹੋਨੂਲੁਲੁ 'ਚ ਕੇਸ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਮਾਰਚ 'ਚ ਟਰੰਪ ਦੀ ਪਾਬੰਧੀ ਵਾਲੇ ਆਦੇਸ਼ 'ਤੇ ਰੋਕ ਲਗਾਉਣ ਵਾਲੇ ਯੂਐੱਸ ਦੇ ਜ਼ਿਲਾ ਜੱਜ ਡੇਰਿਕ ਵਾਟਸਨ ਨੇ ਨਵੇਂ ਰੋਕ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਜੱਜ ਵਾਟਸਨ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਨਾਲ 6 ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਦੇਸਾਂ ਦੇ 15 ਕਰੋੜ ਨਾਗਰਿਕਾਂ 'ਤੇ ਪਾਬੰਧੀ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਹਿੱਤਾਂ ਲਈ ਨੁਕਸਾਨ ਦਾਇਕ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ ਫ਼ੈਸਲਾ ਲੈਂਦੇ ਹੋਏ ਅਦਾਲਤ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਫ਼ੈਸਲੇ ਨੂੰ ਅਣਗੌਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ 'ਚ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਪਿਛਲੀ ਪਾਬੰਧੀ ਅਮਰੀਕੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਖੇਤਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੈ। ਵ੍ਹਾਈਟ ਹਾਊਸ ਨੇ ਦਲੀਲ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਸਤੰਬਰ 'ਚ ਐਲਾਨੀ ਗਈ ਪਾਬੰਧੀ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਮੱਦੇਨਜ਼ਰ ਅਤੇ ਜਾਣਕਾਰੀਆਂ ਸਾਂਝੀਆਂ ਹੋਣ 'ਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਸੀ। ਹਵਾਈ ਸੂਬੇ ਨੇ ਅਦਾਲਤ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਟਰੰਪ ਦੀ ਸੋਧ ਨੀਤੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚੁਣਾਵੀਂ ਵਾਅਦੇ ਤਹਿਤ ਉੱਤਰ ਕੋਰੀਆ ਅਤੇ ਵੈਨਜ਼ੁਏਲਾ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੇ ਅਮਰੀਕਾ 'ਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ 'ਚੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਾਉਣਾ ਸੀ। #MeToo: "ਮੇਰੇ ਵਰਗਾ ਤਜਰਬਾ ਕਰੀਬ ਹਰ ਕੁੜੀ ਦਾ ਹੈ" ਅਮਰੀਕਾ: 'ਬੰਬ ਡਿੱਗਣ ਤੱਕ ਗੱਲਬਾਤ ਹੀ ਰਾਹ' ਨਵੇਂ ਆਦੇਸ਼ ਤਹਿਤ ਉੱਤਰੀ ਕੋਰੀਆ ਅਤੇ ਵੈਨਜ਼ੁਏਲਾ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਬਾਕੀ ਸਾਰੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਅਸਥਾਈ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ 'ਤੇ ਰੋਕ ਲਗਾਈ ਗਈ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਅਮਰੀਕਨ ਸਿਵਿਲ ਲਿਵਰਟੀਜ਼ ਯੂਨੀਅਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਮੂਹ ਮੈਰੀਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਨਵੀਆਂ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਨੂੰ ਚੁਣੌਤੀ ਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। (ਬੀਬੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਫੇਸਬੁੱਕ ਪੰਨੇ ਉੱਤੇ ਜਾਣ ਲਈ ਇੱਥੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲਿੰਕ ਉੱਤੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰਕੇ ਇੰਸਟਾਗਰਾਮ ਪੰਨਾ ਦੇਖੋ।)


وبحسب الوكالة اعتُقلت تبر، ووُجَّهت لها تهماً، من بينها، التجديف، وازدراء الإسلام، وإهانة الزي الإسلامي، والحث على الرذيلة. وكانت سحر تبر قد اجتذبت اهتماماً إعلامياً واسعاً، العام الماضي، حينما نشرت صوراً لها، وأشيع أنها خضعت لـ 50 عملية جراحة تجميل لتبدو شبيهة بالنجمة الأمريكية، أنجلينا جولي، كما بدت في الصور، رغم أن معظمها، تمت معالجتها ببرامج تعديل الصور. من هي سحر تبر؟ جذبت الفتاة البالغة من العمر 22 عاماً، اهتمام وسائل الإعلام، بعدما نشرت عدة صور ومقاطع فيديو، بدت خلالها "وكأنها نسخة مرعبة من أنجلينا جولي"، بحسب وصف محرر بي بي سي للشرق الأوسط، سباستيان آشر. وأثارت تبر قلق المتابعين على موقع إنستغرام؛ حينما زعمت أنها خضعت لعشرات العمليات التجميلية لتحاكي هيئة النجمة الأمريكية، وظهرت بعينين جاحظتين، وابتسامة واسعة، وخدين غائرين، وأنف كاريكاتوري. وبعد أن جذبت تبر المزيد من المتابعين على إنستغرام، ممن روّعتهم صورها، عادت وألمحت إلى أنها وضعت الكثير من مساحيق التجميل، كما قامت بمعالجة الصور ببرنامج الفوتوشوب، لتبدو في تلك الهيئة الشبحية، بمعنى آخر، حوَّلت نفسها لما يشبه التركيب الفني. ماذا نعرف عن اعتقالها؟ أفادت وكالة تسنيم الإيرانية للأنباء بأن السلطات اعتقلت تبر بعد ورود عدة شكاوى من المواطنين بشأنها. واتُّهمت تبر بازدراء الإسلام، والتجديف والحث على العنف والرذيلة، وإهانة الزي الإسلامي، كما تم حذف حسابها على موقع إنستغرام، لتنضم بذلك إلى قائمة طويلة ممن تورطوا في ملاحقات قضائية من المؤثِّرين ومدوني الأزياء في إيران. وأثار نبأ اعتقال تبر، حالة من السخط على السلطات في إيران، لدى جمهور مواقع التواصل الاجتماعي؛ إذ سخرت إحدى التغريدات من القبض عليها بالقول "كان على تبر أن ترتكب مخالفات قانونية أقل إثارة للجدل كالاختلاس أو القتل مثلاً".

ਤਸਨੀਮ ਨਿਊਜ਼ ਏਜੰਸੀ ਮੁਤਾਬਕ ਸਹਿਰ ਨੂੰ ਧਾਰਮਿਕ ਬੇਅਦਬੀ ਤੇ ਹਿੰਸਾ ਭੜਕਾਉਣ ਦੇ ਇਲਜ਼ਾਮਾਂ ਤਹਿਤ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਸਹਿਰ ਤਬਰ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਆਪਣੀਆਂ ਵਾਈਰਲ ਹੋਈਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਕਰਕੇ ਸੁਰਖ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ ਆਈ ਸੀ। ਉਸ ਬਾਰੇ ਅਫ਼ਵਾਹ ਫੈਲਾਈ ਗਈ ਸੀ ਉਸ ਨੇ 50 ਪਲਾਸਟਿਕ ਸਰਜਰੀਆਂ ਕਰਵਾਈਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸ ਵੱਲੋਂ ਪਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਵਧੇਰੇ ਪੋਸਟਾਂ ਕੱਟ-ਵੱਢ ਵਾਲੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ- ਕੌਣ ਹੈ ਸਹਿਰ ਤਬਰ? ਬੀਬੀਸੀ ਮਿਡਲ ਈਸਟ ਦੀ ਪੱਤਰਕਾਰ ਸੇਬਸਤੀਆਂ ਅਸ਼ਰ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਮੁਤਾਬਕ, 22 ਸਾਲਾ ਇਹ ਕੁੜੀ ਉਦੋਂ ਗਲੋਬਲ ਮੀਡੀਆ ਵਿੱਚ ਚਰਚਾ 'ਚ ਆਈ, ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਐਂਜ਼ਲੀਨਾ ਜ਼ੌਲੀ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀਆਂ ਜ਼ੌਂਬੀ ਵਰਸ਼ਨ ਵਾਲੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਤੇ ਵੀਡੀਓਜ਼ ਸ਼ੇਅਰ ਕੀਤੇ ਸਨ। ਅੰਦਰ ਵੜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਗੱਲ਼ਾ, ਮੁਸਕਰਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਬੁੱਲ ਅਤੇ ਕਾਰਟੂਨ ਵਾਂਗ ਬਦਲੀ ਹੋਈ ਨੱਕ ਨਾਲ , ਉਸ ਨੇ ਦਰਜਨਾਂ ਕਾਸਮੈਟਿਕ ਸਰਜਰੀਆਂ 'ਤੇ ਚਿੰਤਾ ਜ਼ਾਹਿਰ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ ਸ਼ਕਲ ਅਮਰੀਕੀ ਸਟਾਰ ਐਂਜ਼ਲੀਨਾ ਜੌਲੀ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਇੰਸਟਾਗ੍ਰਾਮ 'ਤੇ ਵੱਧ ਰਹੀ ਉਸ ਦੇ ਫੌਲੋਅਰਜ਼ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਸੰਕੇਤ ਵੀ ਦਿੱਤੇ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਭੂਤ ਵਰਗੀਆਂ ਦਿਖਣ ਵਾਲੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਮੇਕਅਪ ਅਤੇ ਐਡੀਟਿੰਗ ਕਰਕੇ ਹਨ, ਬਲਕਿ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਇੱਕ ਕਲਾਕਾਰ ਵਾਂਗ ਵੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਿਉਂ ਕੀਤਾ? ਤਸਨੀਮ ਮੁਤਾਬਕ, ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸ਼ਿਕਾਇਤਾਂ ਮਿਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਹਿਰ ਤਬਰ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਉਸ 'ਤੇ ਧਰਾਮਿਕ ਬੇਅਦਬੀ, ਹਿੰਸਾ ਭੜਕਾਉਣ, ਗ਼ੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਜਾਇਦਾਦ ਇਕੱਠੀ ਕਰਨ, ਦੇਸ ਦੀ ਕੱਪੜਿਆਂ ਦੀ ਮਰਿਆਦਾ ਭੰਗ ਕਰਨ ਅਤੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਦੇ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਨ ਦੇ ਇਲਜ਼ਾਮ ਲੱਗੇ ਹਨ। ਉਸ ਦਾ ਇੰਸਟਾਗ੍ਰਾਮ ਅਕਾਊਂਟ ਡਿਲੀਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਸਹਿਰ ਹੁਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਚਿਹਰਿਆਂ ਦੀ ਲੰਬੀ ਸੂਚੀ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋ ਗਈ ਹੈ, ਜੋ ਇਰਾਨੀ ਕਾਨੂੰਨ 'ਤੇ ਅੜਿੱਕੇ ਚੜ੍ਹੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਉਸ ਦੀ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰੀ ਕਾਰਨ ਇੰਟਰਨੈੱਟ 'ਤੇ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦੀ ਨਿਖੇਧੀ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ- ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਵੀਡੀਓ ਵੀ ਦੇਖ ਸਕਦੇ ਹੋ (ਬੀਬੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਲ FACEBOOK, INSTAGRAM, TWITTERਅਤੇ YouTube 'ਤੇ ਜੁੜੋ।)


ونتيجة ظهور "جلطات الجيوب الأنفية الوريدية الدماغية" لدى بعض من تلقوا اللقاح قررت بعض الدول من بينها ألمانيا وفرنسا وكندا حصر الفئات العمرية التي ستتلقى هذا اللقاح. وتقول منظمة الصحة العالمية ووكالة الأدوية الأوروبية إن فوائد اللقاح تفوق أضراره ومخاطره. ويحاول العلماء والمسؤولون عن تنظيم سلامة الأدوية في جميع أنحاء العالم، معرفة ما إذا كان اللقاح بالفعل يسبب هذه الجلطات الدماغية، وما حجم هذا الخطر وما تداعيات ذلك على برامج التطعيم. لقاح كورونا: هل كان اللغط حول أسترازينيكا مبررا؟ مواضيع قد تهمك نهاية لقاح كورونا: أسترازينيكا ترفض انتقادات الاتحاد الأوروبي وتحميلها مسؤولية تأخير توزيع اللقاح لقاح فيروس كورونا: ما الذي نعرفه عن اللقاحات الهندية ضد كوفيد-19؟ هل اللقاح يسبب جلطات؟ حتى هذه اللحظة لا يوجد جواب قطعي لذلك. تقول وكالة الأدوية الأوروبية (EMA) التي كانت تقوم بمراجعة بيانات السلامة، إنه "لم يُثبت ذلك بعد لكنه وارد". يتوجب على المنظمة معرفة ما إذا كانت الجلطات المبلغ عنها هي أحد الآثار الجانبية للقاح أم أنها كانت صدفة وأنها كانت ستحدث بشكل طبيعي. يشكل التعامل مع الأحداث النادرة تحدياً كبيراً للغاية. ومن ناحية أخرى، إذا أصيب واحد منكل 10 آلاف شخص بجلطة دماغية خطيرة، فالإجابة واضحة تماماً. لقد تحدثتُ إلى عدد من العلماء من أصحاب الخبرة، كان البعض منهم متشككاً، لكن القناعة لدى البعض الآخر تتزايد. ويشير البعض إلى الطبيعة غير المعتادة للجلطات كدليل على حدوث شيء ما. وغالباً ما تظهر هذه الجلطات في نفس الوقت الذي تتراجع فيه مستويات صفائح الدم، أحد أبرز معالم الجلطة، والأجسام المضادة المرتبطة باضطرابات التخثر الأخرى التي تظهر في الدم. ويقول آخرون إنه لا يوجد دليل كافٍ، ويمكن أن تعود الحالات المبلغ عنها إلى مرض كوفيد - 19 نفسه لأنه يتسبب بخثرات دم غير طبيعية. ما حجم الخطر المحتمل؟ من الممكن جداً أن لا تكون هناك أي مخاطر لذلك حيث لم يثبت أن اللقاحات تسبب جلطات دماغية. وأبلغ معهد "بول إيرليتش" الألماني عن 31 حالة إصابة بجلطات وتسع وفيات من أصل 2.7 مليون شخص تم تطعيمهم بهذا اللقاح في البلاد. ولكن أحدث البيانات في المملكة المتحدة تشير إلى أن عدد حالات الإصابة بالجلطة وهي خمسة فقط، على الرغم من تلقيح عدد أكبر بكثير من الناس، حوالي 11 مليون شخص. وتقدر وكالة الأدوية الأوروبية التي قامت بتقييم البيانات من جميع أنحاء العالم، أن خطر الإصابة بالجلطة الدماغية لدى الذين تلقوا لقاح أسترازينيكا ممن تقل أعمارهم عن 60 عاماً، هو واحد من أصل كل 100 ألف شخص. وقال بيتر أرليت، رئيس مراقبة السلامة في المنظمة، إن "هذا العدد أكبر من المتوقع"، ولكن، من غير المؤكد ما هي النسبة الحقيقية لحالات الإصابة بالجلطات الدماغية. وتتراوح التقديرات بين حوالي حالتين لكل مليون شخص سنوياً إلى ما يقرب من 16 حالة في كل مليون في الأوقات العادية، وقد يتسبب فيروس كورونا نفسه بهذه الجلطات أيضاً. ما الفرق بين المملكة المتحدة وألمانيا؟ إذا كان السبب الحقيقي الذي يؤدي إلى حدوث الجلطات الدماغية هو اللقاح، عندها يجب أن تكون نسبة المصابين في بلدان مختلفة متقاربة، لكن لدى كل من المملكة المتحدة وألمانيا أرقام متباينة بشكل كبير. وثمة اختلاف واحد وهو الفئة العمرية للأشخاص الذين يتم تطعيمهم في كلا البلدين. بدأت المملكة المتحدة بحملة التطعيم في الفئة العمرية الأكبر سناً، بينما كانت ألمانيا واحدة من الدول التي رفضت في البداية استخدام اللقاح لمن هم أكبر من 65 عاماً بسبب نقص البيانات التجريبية، وبدلاً من ذلك، يُعتقد أن ما يقرب من 90 في المئة من الألمان الذين تلقوا لقاح أسترازينيكا تقل أعمارهم عن 60 عاماً. وتميل الآثار الجانبية بشكل عام إلى أن تكون أكثر حدة لدى الأشخاص الأصغر سناً لأنهم يملكون استجابة مناعية أقوى، وهو أحد التفسيرات المرجحة لقلة عدد حالات الجلطات في المملكة المتحدة. ولكن الجلطة الدماغية بطبيعتها أكثر شيوعاً عند النساء الأصغر سناً، وتناول حبوب منع الحمل يزيد من هذه المخاطر. لذا فإن مستويات المخاطر الطبيعية، سواء تم تطعيم الناس أم لا قد يلعب دوراً أيضاً. إن تشريح كل هذه العوامل يمثل تحدياً حقيقياً، لكن وكالة الأدوية الأوروبية قالت إنها لم تجد أن لعوامل العمر أو الجنس أو التاريخ الصحي للشخص أي دور في حدوث الجلطات عند تلقي اللقاح. هل لقاح أسترازينيكا آمن؟ لا يوجد أي شيء في عالم الطب آمن بشكل كامل، وحتى العلاجات التي تدخل في تركيبتها سموم، تُستخدم لحالات وظروف صحية معينة. فمثلاً، أدوية علاج السرطان الكيميائية لها آثار جانبية خطيرة ومؤلمة جداً، لكنها مفيدة للغاية. وحتى المسكنات التي لا تتطلب وصفة طبية مثل حبوب الباراسيتامول والأيبوبروفين لها آثار جانبية شديدة رغم ندرة حدوثها. ويتوقف القرار النهائي دائماَ على ما إذا كانت المنافع تفوق المضار، وهذا أمر صعب للغاية في ظروف تفشي وباء ما. يعتمد الطب عادة مبدأ "إلتزام الحذر" للتأكد من سلامة أي دواء جديد قبل إعطائه لأعداد كبيرة من الناس. ولكن في حالة ظهور الوباء، فإن أي تأخير في تطعيم الناس سيكلف أرواحاً أكثر. واستناداً إلى بيانات ألمانيا وحدها، إذا قمنا بتطعيم مليون شخص، فمن المتوقع أن يعاني 12 شخصاً من جلطات ويموت أربعة منهم. ولكن إذا أصيب مليون شخص بفيروس كورونا ممن تبلغ أعمارهم 60 عاماً، فسيموت ما يقرب من 20 ألف شخص جراء الإصابة بكوفيد 19. وإذا أصيب مليون شخص بالمرض ممن هم في الأربعينات من أعمارهم، فسيموت حوالي 1000 شخص منهم. وسينخفض هذا الرقم إلى بضع مئات، إذا كان المصابون في الثلاثينات من أعمارهم. وتزداد فوائد التطعيم بشكل ملحوظ مع تقدم العمر، وقد سمحت دول مثل ألمانيا وكندا باستخدام لقاح أسترازينيكا في الفئات العمرية الأكبر سناً. وتتوقف هذه القرارات على مدى توفر لقاحات بديلة ومن هم بحاجة إلى التطعيم. ويراقب العالم البيانات ويدققها بشكل مكثف، لكن لن تتضح النتائج تماماً قبل مرور بعض الوقت.

ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਸੰਗਠਨ ਅਤੇ ਯੂਰਪੀਅਨ ਮੈਡੀਸਨ ਏਜੰਸੀ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਵੈਕਸੀਨ ਦੇ ਲਾਭ ਕਿਸੇ ਵੀ ਜੋਖਮ ਤੋਂ ਕਿਤੇ ਵੱਧ ਹਨ "ਸੇਰੇਬ੍ਰਲ ਵੇਨਸ ਸਾਈਨਸ ਥ੍ਰੋਮਬੋਸਿਸ" ਜਾਂ ਸੀਵੀਐਸਟੀ ਕਾਰਨ ਜਰਮਨੀ, ਫਰਾਂਸ ਅਤੇ ਕੈਨੇਡਾ ਸਮੇਤ ਕਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੇ ਇਸ ਦੀ ਖ਼ੁਰਾਕ ਲੈਣ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਸੰਗਠਨ ਅਤੇ ਯੂਰਪੀਅਨ ਮੈਡੀਸਨ ਏਜੰਸੀ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਵੈਕਸੀਨ ਦੇ ਲਾਭ ਕਿਸੇ ਵੀ ਜੋਖਮ ਤੋਂ ਕਿਤੇ ਵੱਧ ਹਨ। ਦੁਨੀਆਂ ਭਰ ਦੇ ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਤੇ ਦਵਾਈਆਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੇ ਨਿਯਮਕ (ਰੈਗੂਲੇਟਰ) ਇਹ ਪਤਾ ਲਗਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ ਕਿ ਜੇ ਟੀਕਾ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਟ੍ਰੋਕ ਪੈਦਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਸ ਨਾਲ ਖ਼ਤਰਾ ਕਿੰਨਾ ਵੱਡਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਟੀਕਾਕਰਨ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਲਈ ਇਸ ਦਾ ਕੀ ਅਰਥ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ: ਕੀ ਵੈਕਸੀਨ ਨਾਲ ਖੂਨ ਜੰਮ ਸਕਦਾ (ਬਲੱਡ ਕਲੋਟਿੰਗ) ਹੈ? ਫਿਲਹਾਲ, ਸਾਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਤਾ। ਯੂਰਪੀਅਨ ਮੈਡੀਸਨ ਏਜੰਸੀ (ਈਐਮਏ), ਜੋ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਦੀ ਸਮੀਖਿਆ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ, ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇਹ "ਇਹ ਸਾਬਤ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ, ਪਰ ਸੰਭਵ ਹੈ"। ਸੰਗਠਨ ਇਹ ਪਤਾ ਲਗਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਰਿਪੋਰਟ ਕੀਤੇ ਅਜਿਹੇ ਮਾਮਲੇ ਵੈਕਸੀਨ ਦਾ ਇੱਕ ਮਾੜਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੈ ਜਾਂ ਇੱਕ ਇਤਫਾਕ ਹਨ ਜੋ ਕੁਦਰਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਾਪਰੇ ਹਨ। ਦੁਰਲੱਭ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਣ ਵੇਲੇ ਇਹ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੇ, ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਹਰ 10,000 ਲੋਕਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਵਿਚ ਗੰਭੀਰ ਬਲਡ ਕਲੋਟਿੰਗ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ ਤਾਂ ਜਵਾਬ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੋਵੇਗਾ। ਮੈਂ ਕਈ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਸ ਨੂੰ ਲੈਕੇ ਕੁਝ ਸ਼ੱਕੀ ਹਨ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਬਾਰੇ ਪੂਰਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੈ। ਖੂਨ ਦਾ ਜੰਮਣਾ ਅਸਾਧਾਰਣ ਸੁਭਾਅ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕੋਈ ਸੰਕੇਤ ਦੇ ਰਹੇ ਹੋਣ ਕਿ ਕੁਝ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਅਕਸਰ ਖੂਨ ਦੇ ਪਲੇਟਲੈਟਸ ਦੇ ਹੇਠਲੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਜਾਣ ਵੇਲੇ ਇੱਕੋ ਸਮੇਂ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਖੂਨ ਜੰਮਣ ਦਾ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਬਾਕੀਆਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਪੂਰਾ ਸਬੂਤ ਨਹੀਂ ਹੈ ਅਤੇ ਰਿਪੋਰਟ ਕੀਤੇ ਕੇਸ ਕੋਵਿਡ ਕਰਕੇ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਤੇ ਦਵਾਈਆਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੇ ਨਿਯਮਕ ਇਹ ਪਤਾ ਲਗਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ ਕਿ ਜੇ ਟੀਕਾ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਟ੍ਰੋਕ ਪੈਦਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਖਤਰਾ ਕਿੰਨਾ ਵੱਡਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਇਹ ਪੂਰਨ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੰਭਵ ਹੈ ਕਿ ਕੋਈ ਜੋਖਮ ਹੋਵੇ ਹੀ ਨਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਅਜੇ ਤੱਕ ਇਹ ਸਾਬਤ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਹੈ ਕਿ ਵੈਕਸੀਨ ਦੇ ਨਾਲ ਦਿਮਾਗ 'ਚ ਖੂਨ ਜੰਮ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜਰਮਨੀ ਦੇ ਪੌਲ ਏਹਰਲਿਚ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਨੇ 31 ਸੇਰੇਬ੍ਰਲ ਵੇਨਸ ਸਾਈਨਸ ਥ੍ਰੋਮਬੋਸਿਸ ਦੇ ਕੇਸ ਰਿਪੋਰਟ ਕੀਤੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਥੇ ਟੀਕੇ ਲਗਾਉਣ ਵਾਲੇ 2.7 ਮਿਲੀਅਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 9 ਮੌਤਾਂ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਹੈ। ਯੂਕੇ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਤਾਜ਼ੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ 18 ਮਿਲੀਅਨ (1 ਕਰੋੜ 80 ਲੱਖ) ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਟੀਕੇ ਲਗਾਏ ਗਏ। ਇੰਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ 'ਚੋਂ 30 ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਖੂਨ ਜੰਮਣ ਦੀ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਆਈ ਹੈ ਅਤੇ 7 ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋਈ ਹੈ। ਯੂਰਪੀਅਨ ਮੈਡੀਸਨਜ਼ ਏਜੰਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਦੁਨੀਆਂ ਭਰ ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਦਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਹੈ ਕਿ 60 ਸਾਲ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਐਸਟਰਾਜ਼ੇਨੇਕਾ ਵੈਕਸੀਨ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਸੀਵੀਐਸਟੀ ਦੇ ਲਗਭਗ 1,00,000 ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬੰਦੇ ਨੂੰ ਜੋਖਮ ਹੈ। ਸੰਗਠਨ ਦੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨਿਗਰਾਨੀ ਦੇ ਮੁਖੀ, ਡਾ. ਪੀਟਰ ਅਰਲੇਟ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ "ਜਿੰਨਾ ਅਸੀਂ ਦੇਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ ਉਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ"। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਹ ਅਸਪਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਦਿਮਾਗ ਵਿੱਚ ਖੂਨ ਦੇ ਥੱਕੇ ਬਣਨ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਹਰ ਸਾਲ ਹਰ ਮਿਲੀਅਨ ਪਿੱਛੇ ਦੋ ਮਾਮਲਿਆਂ ਤੋਂ ਕੋਰੋਨਾ ਦੇ ਸਮੇਂ 'ਚ ਕਰੀਬ 16 ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਬੀਬੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਐਂਡਰਾਇਡ ਫ਼ੋਨ 'ਤੇ ਇੰਝ ਲੈ ਕੇ ਆਓ: ਯੂਕੇ ਅਤੇ ਜਰਮਨੀ ਵਿਚ ਅੰਤਰ ਕਿਉਂ ਹੈ? ਤੁਸੀਂ ਵੱਖੋ ਵੱਖਰੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕੋ ਹੀ ਗਿਣਤੀ ਦੇ ਸੀਵੀਐਸਟੀ ਵੇਖਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ ਜੇ ਉਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਵੈਕਸੀਨ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੀ ਹੋ ਰਹੇ ਸਨ। ਫਿਰ ਵੀ ਯੂਕੇ ਨੇ ਜਰਮਨੀ ਤੋਂ ਲਗਭਗ ਸੱਤ ਗੁਣਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੈਕਸਨੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ, ਇਸ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਇੱਕੋ ਗਿਣਤੀ ਦੇ ਕੇਸਾਂ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਇਕ ਦਲੀਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਟੀਕਾਕਰਣ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਕਿਸਮ ਵੱਖਰੀ ਹੈ। ਯੂਕੇ, ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ, ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਉਮਰ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਵੈਕਸੀਨ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬਾਕੀਆਂ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ। ਜਦਕਿ ਜਰਮਨੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਦੌਰ 'ਚ 65 ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੀ ਉਮਰ ਦੇ ਲੋਕਾਂ 'ਤੇ ਟੀਕੇ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿਉਂਕਿ ਵੈਕਸੀਨ ਦਾ ਟ੍ਰਾਇਲ ਹੋਣਾ ਅਜੇ ਬਾਕੀ ਸੀ। ਜਰਮਨ ਵਿੱਚ 90% ਐਸਟਰਾਜ਼ੇਨੇਕਾ ਵੈਕਸੀਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਮਰ 60 ਤੋਂ ਘੱਟ ਹੈ। ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਾੜੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵਧੇਰੇ ਸਖ਼ਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧ ਸ਼ਕਤੀ ਵਧੇਰੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸ਼ਾਇਦ ਇਸ ਕਰਕੇ ਯੂਕੇ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੇ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਕੇਸ ਹੋਏ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਸੀਵੀਐੱਸਟੀ ਕੁਦਰਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੌਜਵਾਨ ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵਧੇਰੇ ਆਮ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਗੋਲੀ ਲੈਣ ਨਾਲ ਜੋਖ਼ਮ ਹੋਰ ਵੱਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ ਕੀ ਐਸਟਰਾਜ਼ੇਨੇਕਾ ਟੀਕਾ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੈ? ਮੈਡੀਸਨ 'ਚ ਕੁਝ ਵੀ ਪੂਰਾ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਰੱਖਿਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਸਹੀ ਵਕਤ 'ਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਜ਼ਹਿਰਲੀਆਂ ਥੈਰਪੀਆਂ (ਟੌਕਸਿਕ) ਵੀ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਕੀਮੋਥੈਰੇਪੀ ਦੀਆਂ ਦਵਾਈਆਂ ਦੇ ਬਹੁਤ ਮਾੜੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਇਹ ਬਹੁਤ ਕੀਮਤੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇੰਨਾਂ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਪੈਰਾਸੀਟਾਮੋਲ ਅਤੇ ਆਈਬਿਉਪ੍ਰੋਫਿਨ ਵਰਗੀ ਦਰਦ ਨਿਵਾਰਕ ਦਵਾਈਆਂ ਦੇ ਵੀ ਗੰਭੀਰ ਸਾਈਡ-ਇਫੈਕਟਸ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹਾਲਾਤ 'ਚ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿਚ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਨਵੀਂ ਦਵਾਈ ਦੇਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਲੋੜੀਂਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਸਾਬਤ ਕਰਨ ਲਈ "ਸਾਵਧਾਨੀ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ" ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਟੀਕੇ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਬਾਰੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੀ ਜਾਣਨ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ? ਅਸਲ ਮੁੱਦਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਲਾਭ ਜੋਖਮਾਂ ਨਾਲੋਂ ਕਿਤੇ ਵੱਧ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਵਿੱਚ ਖ਼ਾਸਕਰ ਚੁਣੌਤੀ ਭਰਪੂਰ ਹੈ। ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿਚ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਨਵੀਂ ਦਵਾਈ ਦੇਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਲੋੜੀਂਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਸਾਬਤ ਕਰਨ ਲਈ "ਸਾਵਧਾਨੀ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ" ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਇੱਕ ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਵਿੱਚ, ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਟੀਕਾਕਰਣ ਵਿੱਚ ਦੇਰੀ ਨਾਲ ਜਾਨਾਂ ਵੀ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਕੱਲੇ ਜਰਮਨੀ ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਦੇ ਅਧਾਰ 'ਤੇ, ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਇਕ ਮਿਲੀਅਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਟੀਕਾ ਲਗਾਉਂਦੇ ਹੋ ਤਾਂ 12 ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਖੂਨ ਜੰਮਣ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਚਾਰ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਵੀ ਹੈ। ਪਰ ਜੇ 60-ਸਾਲ ਦੇ ਉਮਰ ਦੇ 10 ਲੱਖ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਦੀ ਲਾਗ ਲੱਗਦੀ ਹੈ ਤਾਂ 20,000 ਦੇ ਲਗਭਗ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਜੇ 40-ਸਾਲ ਦੇ ਉਮਰ ਦੇ 10 ਲੱਖ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਦੀ ਲਾਗ ਲੱਗਦੀ ਹੈ ਤਾਂ 1,000 ਦੇ ਲਗਭਗ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਜੇ 30-ਸਾਲ ਦੇ ਉਮਰ ਦੇ 10 ਲੱਖ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਦੀ ਲਾਗ ਲੱਗਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਕੁਝ ਸੈਂਕੜੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਟੀਕਾਕਰਨ ਦੇ ਲਾਭ ਸਪੱਸ਼ਟ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਮਰ ਦੇ ਨਾਲ ਵਧਦੇ ਹਨ। ਜਰਮਨੀ ਅਤੇ ਕੈਨੇਡਾ ਵਰਗੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੇ ਐਸਟ੍ਰਾਜ਼ੇਨੇਕਾ ਟੀਕਾ ਨੂੰ ਵੱਡੀ ਉਮਰ ਵਰਗ ਵਿੱਚ ਵਰਤਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਵ ਡਾਟਾ ਦੀ ਤੀਬਰਤਾ ਨਾਲ ਪੜਤਾਲ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਪਰ ਸਪਸ਼ਟਤਾ ਮਿਲਣ 'ਤੇ ਅਜੇ ਵੀ ਸਮਾਂ ਲੱਗੇਗਾ। ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ: (ਬੀਬੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਲ FACEBOOK, INSTAGRAM, TWITTERਅਤੇ YouTube 'ਤੇ ਜੁੜੋ।)