ترامب تحدث بعد تفجيرات استهدفت مواقع أمريكية في بغداد وكتب ترامب على حسابه على تويتر، مدافعا عن قرار اغتيال القائد العسكري الإيراني قاسم سليماني في بغداد، أن "رقم 52 هو عدد الأمريكيين الذين احتجزوا رهائن في السفارة الأمريكية في طهران عام 1979 لأكثر من عام". وقال إن "بعض هذه المواقع يكتسب أهمية كبيرة بالنسبة لإيران وفي الثقافة الإيرانية. وستتعرض هذه المواقع وإيران إلى ضربات سريعة وقوية. الولايات المتحدة لا تريد المزيد من التهديد". وقد لجأ الرئيس الأمريكي إلى تويتر بعدما رفعت مليشيا موالية لإيران تهديدات لأمريكا وتعرضت قوات ومنشآت أمريكية في العراق إلى هجمات بالقذائف، في ظل التهديد بالانتقام لمقتل سليماني، الذي كان يعد الرجل الثاني في إيران. وقد اهتزت العاصمة العراقية بغداد على وقع تفجيرات أعقبت تشييع جنازة القائد العسكري الإيراني، قاسم سليماني، الذي قتل في غارة جوية أمريكية على مطار بغداد. مواضيع قد تهمك نهاية وسقطت قذيفة في المنطقة الخضراء، التي تقع فيها السفارة الأمريكية وسفارات أجنبية أخرى في بغداد، كما استهدفت تفجيرات أخرى قاعدة بلد الجوية التي تقيم فيها القوات الأمريكية، شمالي العاصمة. ولم يصب أحد بأذى في هذه التفجيرات حسب مصادر أمنية. ولم تتبن أي جماعة هذه العمليات، ولكن قوات الحشد الشعبي الموالية لإيران اعتادت على استهداف مثل هذه المواقع. وقد توعد المسؤلون الإيرانيون بالانتقام لمقتل سليماني، الذي تعتبره الولايات المتحدة إرهابيا. شيع العراقيون أيضا جثمان أبو مهدي المهندس قائد كتائب حزب الله العراقية وشيع العراقيون أيضا جثمان أبو مهدي المهندس قائد كتائب حزب الله المدعومة من إيران، الذي قتل مع سليماني. وأعلنت الولايات المتحدة إرسال تعزيزات عسكرية قوامها 3000 جندي إلى الشرق الأوسط.، ونصحت مواطنيها بمغادرة العراق. ما الذي حدث في التفجيرات الأخيرة؟ سقطت قذيفة واحدة على الأقل في ساحة الاحتفالات بالمنطقة الخضراء، وقذيفة أخرى بمنطقة الجادرية، حسب مصادر أمنية. وبعد سقوط صاروخين على قاعدة بلد أرسلت طائرات مسيرة لكشف مصدر إطلاقهما. كيف سارت جنازة سليماني؟ المشيعون هتفوا "الموت لأمريكا" رفع المشيعون أعلام العراق والحشد الشعبي ورددوا "الموت لأمريكا"، وساروا من مطار المثنى إلى بوابة المنطقة الخضراء. وحمل المشيعون أيضا صور سليماني والمرشد الأعلى علي خامنئي. وبعدها توجهوا إلى كربلاء والنجف. ولكن بعض العراقيين احتفلوا في شوارع بغداد ابتهاجا بمقتل سليماني. فهو متهم بتدبير قمع المظاهرات التي شهدتها العديد من المدن العراقية في الشهور الماضية. كيف ردت إيران؟ تعهد المسؤولون الإيرانيون بالانتقام لمقتل سليماني قائد فيلق القدس في الحرس الثوري. وزار الرئيس حسن روحاني عائلة سليماني وقال إن الانتقام لمقتله سيحصل عندما تقطع أيادي أمريكا في المنطقة كلها. وتوعد خامنئي بأن يكون الرد قويا. وألمح القائد في الحرس الثوري، غلام علي أبو حمزة، إلى ضرب السفن الأمريكية في الخليج.

ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਟਰੰਪ ਦਾ ਇਹ ਬਿਆਨ ਸ਼ੁੱਕਰਵਾਰ ਨੂੰ ਅਮਰੀਕੀ ਕਾਰਵਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਇਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੌਰਾਨ ਈਰਾਨ ਦੇ ਚੋਟੀ ਦੇ ਕਮਾਂਡਰ ਕਾਸਿਮ ਸੁਲੇਮਾਨੀ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਘਟਨਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਈਰਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਇਸ ਦਾ ਬਦਲਾ ਸਹੀ ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਜਗ੍ਹਾ 'ਤੇ ਲਵੇਗਾ। ਟਰੰਪ ਨੇ ਟਵੀਟ ਕੀਤਾ ਕਿ ਜਨਰਲ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਈਰਾਨ "ਅਮਰੀਕੀ ਜਾਇਦਾਦ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਉਣ ਬੜੀ ਬੜੀ ਹਿੰਮਤ ਨਾਲ ਬੋਲ ਰਿਹਾ ਹੈ।" ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ: ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ 52 ਅਜਿਹੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕੀਤੀ ਹੈ ਜੋ 'ਈਰਾਨ ਅਤੇ ਈਰਾਨੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਲਈ ਬਹੁਤ ਉੱਚੀਆਂ ਅਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਨਿਸ਼ਾਨੇ 'ਤੇ ਹਨ, ਜੇ ਈਰਾਨ ਅਮਰੀਕਾ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿੜਤਾ ਨਾਲ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਟਰੰਪ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਅਮਰੀਕਾ ਕੋਈ ਹੋਰ ਧਮਕੀਆਂ ਸਹਿਣ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗਾ।" ਅਮਰੀਕੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ 52 ਨਿਸ਼ਾਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ 52 ਅਮਰੀਕੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਨੁੰਮਾਇਦੇ ਹੋਣਗੇ, ਜਿੰਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 1979 ਵਿਚ ਇੱਕ ਸਾਲ ਲਈ ਈਰਾਨ ਵਿੱਚ ਕੈਦੀ ਬਣਾ ਕੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਕੀ ਹੋਇਆ ਸੀ ? ਬਗਦਾਦ ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ ਦੇ ਬਾਹਰ ਸ਼ੁੱਕਰਵਾਰ ਨੂੰ ਈਰਾਨ ਦੇ ਫੌਜੀ ਕਮਾਂਡਰ ਜਨਰਲ ਕਾਮਿਸ ਸੁਲੇਮਾਨੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਹਵਾਈ ਹਮਲੇ ਵਿਚ ਮਾਰੇ ਗਏ ਸਨ। ਸੁਲੇਮਾਨੀ ਈਰਾਨ ਦੀ ਬਹੁਚਰਚਿਚ ਕੁਦਸ ਫੋਰਸ ਦੇ ਮੁਖੀ ਸਨ। ਇਹ ਫੋਰਸ ਈਰਾਨ ਦੇ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਚਲ ਰਹੀਆਂ ਫੌਜੀ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਨੂੰ ਅੰਜ਼ਾਮ ਦੇਣ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸੁਲੇਮਾਨੀ ਇੱਕ ਫੌਜੀ ਅਫ਼ਸਰ ਦੇ ਤੌਰ ’ਤੇ ਈਰਾਨ ਦੇ ਸਈ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਨ। ਉਹ ਇੱਕ ਅਹਿਮ ਖ਼ੁਫ਼ੀਆ ਅਧਿਕਾਰੀ ਸੀ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਰਾਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਅਹਿਮ ਚਿਹਰਾ ਕਹਿਣਾ ਗਲਤ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ। ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ ਕੁਦਸ ਫੋਰਸ ਨੂੰ 25 ਅਕਤੂਬਰ 2007 ਵਿਚ ਅੱਤਵਾਦੀ ਸੰਗਠਨ ਐਲਾਨਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਸੰਗਠਨ ਨੇ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਵੀ ਅਮਰੀਕੀ ਦਾ ਕੋਈ ਲੈਣ- ਦੇਣ ਕਰਨ ’ਤੇ ਪੂਰਨ ਪਾਬੰਦੀ ਹੈ ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ ਸੁਲੇਮਾਨੀ ਨੂੰ ਵੀ ਅੱਤਵਾਦੀ ਐਲਾਨਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ: ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਵੀਡੀਓ ਵੀ ਦੇਖ ਸਕਦੇ ਹੋ (ਬੀਬੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਲ FACEBOOK, INSTAGRAM, TWITTERਅਤੇ YouTube 'ਤੇ ਜੁੜੋ।)


وقع ترامب أمرا تنفيذيا يقضي بأن يبدأ تطبيق فرض العقوبات من منتصف الليل وتستهدف العقوبات مشتريات إيران في قطاع السيارات والنقل فضلا عن نشاطاتها التجارية ومشترياتها من الذهب والمعادن الأساسية الأخرى، وأصبحت نافذة المفعول ابتداء من الساعة الواحدة ودقيقة من صباح الثلاثاء بتوقيت شرقي الولايات المتحدة (الرابعة ودقيقة بتوقيت غرينيتش) . ويعتقد ترامب أن الضغط الاقتصادي سيُجبر إيران على الموافقة على عقد صفقة جديدة وعلى وقف نشاطاتها "الخبيثة". ووصف الرئيس الإيراني، حسن روحاني، الإجراءات الأمريكية بأنها "حرب نفسية". ورفض روحاني في تصريح للتلفزيون الرسمي الإيراني فكرة مفاوضات اللحظة الأخيرة قائلا "كنا دائما نفضل الدبلوماسية والمحادثات ... بيد أن المحادثات تتطلب الأمانة". وحذر ترامب الأفراد أو الكيانات التي تنتهك هذه العقوبات من مواجهة "عواقب وخيمة". وعبرت بريطانيا وفرنسا وألمانيا، الشركاء في عقد اتفاق عام 2015 إلى جانب روسيا والصين، عن "الأسف العميق" للخطوة الأمريكية. وتعهدت هذه الدول بمواصلة التزاماتها المقررة في الاتفاق. وقالت إيران إنها ستواصل التزامها بالاتفاق إذا استمرت بتلقي فوائد اقتصادية. لماذا تخلى ترامب عن الاتفاق النووي مع إيران؟ يقضي الاتفاق بأن تكبح إيران نشاطاتها النووية المثيرة للجدل مقابل تخفيف العقوبات المفروضة عليها. وقد شدد الرئيس الأمريكي السابق، باراك أوباما، على أن الاتفاق سيمنع إيران من تطوير أسلحة نووية وأن العالم سيكون أكثر أمانا جراء ذلك. بيد أن ترامب يقول إنها كانت "صفقة فظيعة من جانب واحد". وقد أعلن أن ما سمي بـ "شروط انقضاء فترة سريان الاتفاق"، التي بموجبها ستبدأ التحديدات المفروضة على البرنامج النووي الإيراني بالانقضاء، هي غير مقبولة، وأنها لم تتعامل مع برنامج الصواريخ البالستية الإيراني، كما فشلت في إيقاف "سلوك إيران الخبيث" في دول مجاورة بضمنها سوريا واليمن. ماهي العقوبات التي أُعيد فرضها؟ تسارع شراء الإيرانيين للذهب منذ انسحاب الولايات المتحدة من الاتفاق النووي وقع ترامب أمرا تنفيذيا يقضي بأن يبدأ تطبيق فرض العقوبات من منتصف الليل وتشمل: ومن المحتمل أن تفرض عقوبات أكثر اضرارا بالاقتصاد الإيراني في الخامس من نوفمبر/تشرين الثاني على : وقال الرئيس الأمريكي "أنا مسرور لأن العديد من الشركات العالمية قد أعلنت عن عزمها على ترك السوق الإيرانية، وأن العديد من الدول أشارت إلى أنها ستقلل أو تنهي استيرادها للنفط الخام الإيراني". وأضاف "نحض كل الدول على أن تتخذ مثل هذه الخطوات، لعل النظام الإيراني يواجه بوضوح خيار: إما أن يغير سلوكه المهدد والمثير لعدم الاستقرار ويعاود الاندماج بالاقتصاد العالمي، أو يواجه استمرار مسار العزلة الاقتصادية". ما هو رد فعل المجتمع الدولي؟ ليس ثمة رد فعل آني مباشر من إيران على الإجراءات الأمريكية، بيد أن وزير الخارجية الإيراني محمد جواد ظريف قال في وقت سابق إن الولايات المتحدة "معزولة". أعلن عن الاتفاق النووي الإيراني عام 2015 وأضاف أنه من الصعب تخيل مفاوضات مع شخص مزق اتفاقا استغرق التوصل إليه وقتا طويلا، وتساءل "من يصدق أن ترامب جاد بشأن المحادثات". وقد أصدر وزراء خارجية كل من بريطانيا وفرنسا وألمانيا ومسؤولة العلاقات الخارجية في الاتحاد الأوروبي بيانا مشتركا يقول إن الاتفاق النووي مازال ساريا، وهو "حيوي" للأمن العالمي. كما كشفوا عن تفعيل قانون يعرف "بقانون المنع" يسعى لحماية الشركات الأوروبية التي تتعامل مع إيران من أثر العقوبات الأمريكية، على الرغم من أن مسؤولا رفيعا في إدارة ترامب رفض ذكر اسمه قال إن الولايات المتحدة "لا تشعر بالقلق" من هذه الخطوة . وأشار المسؤول إلى أن إيران تعاني من مصاعب اقتصادية جمة منذ خروج الولايات المتحدة من الاتفاق النووي في مايو/أيار، وأن الريال الإيراني فقد نحو 80 في المئة من قيمته.

2015 ਵਿਚ ਹੋਏ ਸਮਝੌਤੇ ਤਹਿਤ ਇਰਾਨ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਹਟਾਉਣ ਲਈ ਆਪਣੇ ਪਰਮਾਣੂ ਪ੍ਰੌਗਰਾਮ ਨੂੰ ਸੀਮਤ ਕਰਨ ਲਈ ਸਹਿਮਤ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਟਰੰਪ ਨੇ ਇਸੇ ਸਾਲ ਮਈ ਮਹੀਨੇ ਵਿਚ ਅਮਰੀਕਾ ਨੂੰ ਇਸ ਸਮਝੌਤੇ ਤੋਂ ਅਲੱਗ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਟਰੰਪ ਨੇ ਇਸ ਸਮਝੌਤੇ ਨੂੰ ਖੋਖਲਾ ਕਰਾਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। 2015 ਵਿਚ ਹੋਏ ਸਮਝੌਤੇ ਤਹਿਤ ਇਰਾਨ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਹਟਾਉਣ ਲਈ ਆਪਣੇ ਪਰਮਾਣੂ ਪ੍ਰੌਗਰਾਮ ਨੂੰ ਸੀਮਤ ਕਰਨ ਲਈ ਸਹਿਮਤ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਤਤਕਾਲੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਬਰਾਕ ਓਬਾਮਾ ਨੇ ਕਿਹੀ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਸਮਝੌਤਾ ਇਰਾਨ ਨੂੰ ਪਰਮਾਣੂ ਹਥਿਆਰ ਵਿਕਸਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਰੋਕੇਗਾ। ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ: ਬ੍ਰਿਟੇਨ, ਫਰਾਂਸ. ਜਰਮਨੀ, ਰੂਸ ਅਤੇ ਚੀਨ ਵੀ ਇਸ ਸਮਝੌਤੇ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ। ਇਹ ਪੰਜੇ ਹੀ ਮੁਲਕ ਸਮਝੌਤੇ ਦੇ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਮੁਲਕਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀਆਂ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਇਰਾਨ ਨਾਲ ਲੈਣ ਦੇਣ ਦਾ ਨਵਾਂ ਪ੍ਰਬੰਧ ਬਣਾਉਣਗੇ। ਟਰੰਪ ਦਾ ਤਰਕ ਹੈ ਕਿ ਸਮਝੌਤੇ ਦੀ ਸ਼ਰਤ ਅਮਰੀਕਾ ਨੂੰ ਸਵਿਕਾਰ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸਮਝੌਤਾ ਇਰਾਨ ਦੇ ਬੈਲਿਸਟਿਕ ਮਿਜ਼ਾਇਲ ਵਿਕਸਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਗੁਆਂਢੀ ਮੁਲਕਾਂ ਵਿਚ ਦਖਲ ਦੇਣ ਤੋਂ ਰੋਕ ਨਹੀਂ ਸਕਿਆ ਹੈ। ਇਰਾਨ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਟਰੰਪ ਇਰਾਨ ਵਿਰੁੱਧ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਜੰਗ ਲੜ ਰਹੇ ਹਨ। (ਬੀਬੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਲ FACEBOOK, INSTAGRAM, TWITTERਅਤੇ YouTube 'ਤੇ ਜੁੜੋ।)


تسابقت مواقع التواصل الاجتماعي من أجل حذف فيديو هجوم نيوزيلندا، لكنها فشلت في مواكبة سرعة نشره وبدأ في أعقاب ذلك سباق محموم بين صفحات التواصل الاجتماعي لحذف هذا الفيديو الذي أعيد نشره على ما يبدو لعدد لا نهائي من المرات بعد وقوع الهجوم. ووجد الفيديو طريقه إلى الصفحات الأولى لعدد من أكبر المواقع الإخبارية عبر وسائل التواصل الاجتماعي في شكل صور ثابتة، ولقطات متحركة قصيرة حتى أن بعضها نشر مقطع الفيديو كاملا. ويعكس تتابع الأحداث على مستوى هذا الهجوم كيف حاولت مواقع التواصل الاجتماعي الكبرى مثل تويتر، وفيسبوك، ويوتيوب، وريديت التعامل مع تطرف اليمين المتشدد على منصاتها الاجتماعية، لكنها فشلت في ذلك. ومع استمرار انتشار الفيديو، ظهرت منشورات على مواقع التواصل الاجتماعي يحث أصحابها باقي المستخدمين على التوقف عن اعادة نشر المقطع الذي يوثق الهجوم. وجاء في أحد هذه المنشورات: "هذا هو ما يريده الإرهابي." ماالذي نُشر؟ نشر مستخدمو مواقع التواصل الاجتماعي على نطاق واسع الفيديو الذي يعرض مشاهد مباشرة لعمليات القتل. ردود فعل في الوقت الذي نشر فيه الكثيرون الفيديو على نطاق واسع، كان هناك فريق آخر يحث الناس، ليس فقط على التوقف عن مشاركته، لكن على عدم مشاهدته، معربين عن اشمئزازهم منه. ومع انتشار الفيديو، رأى كثيرون أن اعادة نشر الفيديو بكثافة هو ما أراده منفذ الهجوم. وأعرب الكثيرون عن غضبهم من نشر بعض وسائل الإعلام هذا المحتوى. تعهدت شركة فيسبوك بحذف أي دعم أو إشادة بمنفذ أو منفذي الهجوم فعلى سبيل المثال، اتهم كريشنان غورو-مورثي، مذيع القناة الرابعة البريطانية، موقعين الكترونيين لصحف كبرى، ذكر اسمهما في تغريدتين منفصلتين على حسابه على موقع التواصل الاجتماعي تويتر، بأنهما "سجلا رقما جديدا في التدني والتركيز على عناوين جاذبة". وقال مارك دي ستيفانو، مراسل بازفيد، إن موقع "ميل أون لاين" الإخباري سمح لجمهوره بتحميل الوثيقة التي نشرها المشتبه به على صفحته على فيسبوك قبل تنفيذ الهجوم، المكونة من 74 صفحة، من خلال رابط تحميلها في أحد التقارير. لكن الموقع حذف الوثيقة بعد ذلك، مؤكدا أن إدراجها في التقرير كان "خطأ" غير مقصود. كما دون لويد أمبلي، الكاتب في الدايلي ميرور، تغريدة على حسابه على موقع التواصل الاجتماعي تويتر أشار فيها إلى أن نشر هذه الوثيقة "تعارض مع سياسة مقاطع الفيديو الدعائية التي تروج للإرهاب." كيف استجابت شركات التواصل الاجتماعي؟ أبدت مواقع التواصل الاجتماعي تعاطفا شديدا مع ضحايا إطلاق النار العشوائي، مؤكدة على أنها اتخذت إجراءات سريعة لحذف المحتوى غير الملائم. وقال موقع التواصل الاجتماعي فيسبوك: "نبهتنا الشرطة النيوزلندية إلى فيديو على فيسبوك بعد بداية بث حي بقليل، وبالفعل حذفنا حساب منفذ الهجوم والفيديو." وأضاف بيان الشركة: كما نتعهد بحذف جميع أشكال الدعم والإشادة بمنفذ أو منفذي الهجوم بمجرد علمنا بوجودها. وسوف نستمر في التعاون مع الشرطة النيوزلندية بشكل مباشر في كل الإجراءات والتحقيقات الخاصة بالحادث." وقال موقع يوتيوب للتواصل الاجتماعي عبر الفيديو في تغريدة على حساب الموقع الرسمي على تويتر: "نعبر عن بالغ أسفنا، ونعمل بكل يقظة من أجل حذف الفيديو العنيف." واتسمت منهجية شركات التواصل الاجتماعي في مكافحة متشددي اليمين المتطرف بالتخبط. وبدأ تويتر في حذف حسابات أنصار اليمين المتطرف في ديسمبر 2017. وحذفت الشركة حساب ريتشارد سبنسر، وهو أمريكي يتبنى فكرا قوميا وكان سببا وراء انتشار مصطلح "البديل الأبيض"، لكنها أعادت تفعيل الحساب مرة ثانية. واعترفت شركة فيسبوك، التي حذفت حساب سبنسر في إبريل/ نيسان 2018، بأنها تواجه صعوبة في التمييز بين خطاب الكراهية والخطاب السياسي المشروع. لا تزال مدينة كرايست تشيرش خاضعة لإجراءات أمنية مشددة منذ وقوع الهجوم وواجه موقع يوتيوب هذا الشهر اتهامات بأنه يفتقر إلى الكفاءة أو المسؤولية في التعامل مع فيديو يروج لجماعة "ناشونال أكشن" المحظورة التي تنتمي إلى النازيين الجدد. وقالت يافيت كوبر، عضوة البرلمان البريطاني، إن موقع التواصل الاجتماعي عبر الفيديو وعد أكثر من مرة بحذف هذا الفيديو، لكنه يعاود الظهور على الموقع من جديد. ما الذي ينبغي أن يحدث؟ يعتقد سياران غيليسبي، أستاذ العلوم السياسية في جامعة ساري البريطاينة، أن المشكلة تتجاوز مجرد نشر فيديو صادم كهذا واعادة تداوله. وأضاف: أن "المسألة ليست مجرد بث المذبحة مباشرة. فمنصات التواصل الاجتماعي تسابقت من أجل حذفه، لكن لم يكن بيدها الكثير لتقوم به من أجل الحيلولة دون نشره نظرا لطبيعة هذه المنصات، لكن السؤال الأهم هو عما نُشر من محتوى مشابه على هذه المواقع من قبل." ويستخدم باحث العلوم السياسية، غيليسبي موقع يوتيوب كثيرا، ويؤكد أنه يتلقى بشكل مستمر توصيات على الموقع بمشاهدة محتوى يميني متطرف. وقال: "هذا المحتوى منتشر على يوتيوب بشكل هائل لكن لا توجد وسيلة لتقدير حجمه. ونجح يوتيوب في التعامل بطريقة صحيحة مع المتشددين الإسلاميين لأن خطابهم كان ببساطة غير مشروع بشكل واضح. لكن الموقع نفس الضغط لم يُمارس من أجل حذف محتوى اليمين المتطرف رغم أنه يشكل خطرا مماثلا." وتوقع أن تظهر مطالبات كثيرة ليوتيوب بالتوقف عن الترويج للعنصرية ومحتوى وقنوات اليمين المتطرف. "جدل مشروع؟" واتفق بهاراث غانيش، الباحث في معهد أوكسفورد للإنترنت، مع ما طرحه سياران غيليسبي. وقال غانيش: "حذف الفيديو هو الإجراء الصحيح، لكن مواقع التواصل الاجتماعي سمحت لمنظمات اليمين المتطرف بنشر مناقشاتها في غياب منهجية لدى تلك المواقع في التعامل مع الكراهية التي تحملها تلك النقاشات." وأضاف: "كان هناك ميل ولا يزال إلى الخطأ في تفسير حرية التعبير مع أنه من الواضح أن بعض الناس ينشرون أيدولوجيات سامة وعنيفة." وشدد على أن "شركات التواصل الاجتماعي تحتاج إلى التعامل مع هذه الأيدولوجيات بقدر أكبر من الجدية." وأشار إلى أن ذلك "قد يعني إنشاء فئة خاصة لمتشددي اليمين المتطرف، اعترافا بأن لها انتشارا على المستوى الدولي وشبكات عالمية." ولا يمكن أن نقلل من ضخامة هذه المهمة، إذ يبرع الكثير من أنصار الفكر اليميني المتطرف فيما يسميه سياران غيليسبي "الجدل المشروع". وقال غانيش إن "الناس سوف يناقشون التهديد الذي يمثله الإسلام ويعترفون بأنه مثير للجدل، لكنهم سوف يؤكدون أنه نقاش مشروع." وينطوي التعامل مع هذه المناطق الرمادية على صعوبة بالغة لشركات التواصل الاجتماعي، لكن المأساة الأخيرة التي شهدتها نيوزلندا تجعل هناك قناعة لدى كثيرين بأن على تلك الشركات بذل جهد أكبر في التعامل مع تلك المناطق.

ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਕੰਪਨੀਆਂ ਇਸ ਵੀਡੀਓ ਨੂੰ ਹਟਾਉਣ ਦੀ ਦੌੜ ਵਿੱਚ ਲੱਗ ਗਈਆਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਸ਼ੇਅਰ ਹੋਣ ਲੱਗਿਆ। ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਰਾਹੀਂ ਇਹ ਕੁਝ ਨਿਊਜ਼ ਵੈੱਬਸਾਈਟਸ ਦੇ ਮੁੱਖ ਪੇਜਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਸਾਬਤ ਹੋਇਆ ਹੈ ਕਿ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਪਲੈਟਫਾਰਮ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਫੇਸਬੁੱਕ, ਟਵਿੱਟਰ, ਰੈੱਡਿਟ ਤੇ ਯੂ-ਟਿਊਬ ਸੱਜੇ-ਪੱਖੀ ਅੱਤਵਾਦ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਵਿੱਚ ਨਾਕਾਮਯਾਬ ਹੋਏ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਕੁਝ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਯੂਜ਼ਰਸ ਨੇ ਗੁਜ਼ਾਰਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਕਿ ਇਸ ਵੀਡੀਓ ਨੂੰ ਹੋਰ ਨਾ ਸਾਂਝਾ ਕੀਤਾ ਜਾਏ। ਇੱਕ ਯੂਜ਼ਰ ਨੇ ਲਿਖਿਆ, ''ਅੱਤਵਾਦੀ ਇਹੀ ਤਾਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ''। ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ: ਕਿਵੇਂ ਸਾਂਝਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਵੀਡੀਓ? ਹਮਲੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੁਰੱਖਿਆ ਗਾਰਡ ਗਸ਼ਤ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੇ ਕੀ ਕਿਹਾ? ਸਾਰੀ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੇ ਪੀੜਤਾਂ ਲਈ ਦੁੱਖ ਜਤਾਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਲਾਈਵ ਵੀਡੀਓ ਨੂੰ ਹਟਾਉਣ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ੀ ਵਿਖਾਈ। ਫੇਸਬੁੱਕ ਨੇ ਟਵੀਟ ਕਰਕੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਹਮਲਾਵਰ ਦੇ ਫੇਸਬੁੱਕ ਤੇ ਇੰਸਟਾਗ੍ਰਾਮ ਅਕਾਊਂਟ ਤੋਂ ਇਸ ਨੂੰ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਨਾਲ ਹੀ ਉਹ ਇਸ ਹਮਲੇ ਅਤੇ ਹਮਲਾਵਰ ਦੀ ਸਿਫਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵੀਡੀਓਜ਼ ਨੂੰ ਵੀ ਹਟਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਯੂ-ਟਿਊਬ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਸ ਹਮਲੇ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਸਾਰੇ ਹਿੰਸਾ ਵਾਲੇ ਵੀਡੀਓਜ਼ ਨੂੰ ਹਟਾਉਣ ਦਾ ਕੰਮ ਜਾਰੀ ਹੈ। ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੇ ਸੱਜੇ-ਪੱਖੀ ਅੱਤਵਾਦ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਲੈਟਫਾਰਮਜ਼ 'ਤੇ ਰੋਕਣ ਲਈ ਕੀ-ਕੀ ਕੀਤਾ ਹੈ? 2017 ਵਿੱਚ ਟਵਿੱਟਰ ਨੇ ਕਈ ਸੱਜੇ-ਪੱਖੀ ਅਤੇ ਨਫਰਤ ਫੈਲਾਉਣ ਵਾਲੇ ਕਈ ਅਕਾਊਂਟਸ ਨੂੰ ਬਲਾਕ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਟਵਿੱਟਰ ਨੇ ਰਿਚਰਡ ਸਪੈਂਸਰ ਦਾ ਅਕਾਊਂਟ ਵੀ ਬਲਾਕ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਉਹ ਇੱਕ 'ਅਮਰੀਕੀ ਸ਼ਵੇਤ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀ' ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ਬਦ 'ਆਲਟਰਨੇਟਿਵ ਰਾਈਟ' ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਫੇਸਬੁੱਕ ਨੇ 2018 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅਕਾਊਂਟ ਬਲਾਕ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਫੇਸਬੁੱਕ ਨੇ ਇਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਇਹ ਤਰਕ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਸਪੈਂਸਰ ਦੇ ਨਫਰਤ ਫੈਲਾਉਣ ਵਾਲੇ ਭਾਸ਼ਣ ਤੇ ਸਿਆਸੀ ਭਾਸ਼ਣਾਂ ਵਿੱਚ ਫਰਕ ਕਰਨਾ ਔਖਾ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ: ਕੀ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਪਲੈਟਫਾਰਮ? ਸਰੀ ਯੁਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਰਾਜਨੀਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਡਾ. ਸਿਆਰਨ ਜਿਲੈਸਪਾਈ ਮੁਤਾਬਕ ਸਮੱਸਿਆ ਕਿਤੇ ਅੱਗੇ ਵੱਧ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ, ''ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵੀਡੀਓਜ਼ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਵਿੱਚ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਕੰਪਨੀਆਂ ਤੇਜ਼ੀ ਵਿਖਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਪਲੈਟਫਾਰਮ ਦਾ ਸੁਭਾਅ ਹੀ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਵੀਡੀਓ ਸ਼ੇਅਰ ਹੋਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਰੋਕਣਾ ਮੁਮਕਿਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਪਰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਟੈਂਟ ਨੂੰ ਸ਼ੇਅਰ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਵਧਾਨੀ ਵਰਤਦੇ ਹੋਏ ਰੋਕਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।'' ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਰਿਸਰਚਰ ਵਜੋਂ ਉਹ ਯੂ-ਟਿਊਬ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੱਜੇ-ਪੱਖੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਕੰਟੈਟ ਮਿਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਇਸ ਬਾਰੇ ਯੂ-ਟਿਊਬ ਨੂੰ ਕਾਫੀ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਚੈਨਲ 'ਤੇ ਸੱਜੇ-ਪੱਖੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਅਤੇ ਨਸਲਵਾਦੀ ਕੰਟੈਂਟ ਦਾ ਭੰਡਾਰ ਹੈ। ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ: ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਵੀਡੀਓਜ਼ ਵੀ ਦੇਖ ਸਕਦੇ ਹੋ: (ਬੀਬੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਲ FACEBOOK, INSTAGRAM, TWITTERਅਤੇ YouTube 'ਤੇ ਜੁੜੋ।)


يقول الأطباء إن الهند يجب أن تبذل مزيدا من الجهود، من أجل توسيع نطاق الاختبارات وسجلت الدولة، التي تحتل حاليا المرتبة الثالثة في العالم من حيث عدد الإصابات، يوم الأحد 78761 حالة جديدة في غضون 24 ساعة، متجاوزة الرقم الذي سجلته الولايات المتحدة في 17 من يوليو/ تموز الماضي. يأتي الارتفاع مع استمرار الحكومة الهندية في رفع القيود، في محاولة لدفع الاقتصاد الذي فقد ملايين الوظائف، عندما ضرب الفيروس البلاد في مارس/ آذار. ولا يزال انتشار الفيروس، المسبب لمرض كوفيد 19، في العديد من المناطق الريفية يشكل مصدر قلق كبيرا. وتجاوز إجمالي الإصابات العالمية حاجز 25 مليونا، أمس الأحد، بينما بلغت حصيلة الوفيات 843 ألفا. مواضيع قد تهمك نهاية ولا تزال الولايات المتحدة الدولة الأكثر تضررا، إذ تقترب من ستة ملايين إصابة، وفقا لأبحاث جامعة جونز هوبكنز. ماذا وراء الزيادة الهندية؟ تجاوزت حصيلة يوم واحد في الهند، الأحد، حصيلة قدرها 77299 في يوم واحد سجلتها الولايات المتحدة في 17 يوليو/ تموز. وقال طبيب القلب، مانوج كومار، لرويترز: "إنها أكبر زيادة ليوم واحد في عدد الحالات على مستوى العالم، والسبب وراء ذلك أن الوباء ينتشر في المناطق الريفية". وعلى الرغم من الزيادة، تمضي الحكومة قدما في تخفيف القيود. سيُسمح بالتجمعات التي تصل إلى مئة شخص، في الأحداث الثقافية والترفيهية والرياضية اعتبارا من الشهر المقبل، مع الالتزام بارتداء أقنعة الوجه وإجراءات التباعد الاجتماعي. كما سيُعاد فتح شبكات قطارات الأنفاق في المدن الكبرى. يُخشى من أن تقارير الهند عن الوفيات منخفضة للغاية عن الحقيقة وقال رئيس قسم الأوعية الدموية بمعهد ميدانتا الطبي في الهند، الدكتور راجيف باريخ، لرويترز: "أعتقد الناس أنه بمجرد أن بدأت الأرقام في الانخفاض فقدانتصروا في الحرب. خرج الجميع دون ارتداء أقنعة، دون أي تباعد اجتماعي". "وهذا شيء ما كان يجب أن نسمح بحدوثه". ويقول الأطباء أيضا إن نقص الإبلاغ عن الإصابات، ونقص إجراء الفحوص يظل مصدر قلق كبير. رقم 63 ألف حالة وفاة في الهند يتساوى تقريبا مع المكسيك، لكن الإصابات في الدولة الواقعة في أمريكا الوسطى تبلغ 591 ألفا فقط، مقارنة بـ 3.5 مليون في الهند. وتُحصي حكومة الهند عدد الوفيات من الحالات الإيجابية فقط، ولكن ليس من الإصابات المشتبه بها. وقال عالم الفيروسات الهندي، شهيد جميل، لوكالة فرانس برس: "يظل نطاق الاختبار لكل مليون شخص في الهند عند 30 ألفا، وهو ثاني أدنى مستوى في أكبر 10 دول مصابة بالفيروس". ماذا قالت الحكومة؟ ألقى رئيس الوزراء، ناريندرا مودي، خطابه الإذاعي الشهري دون أن يذكر آخر وأكبر حصيلة. ودعا المواطنين إلى احترام القواعد، والبقاء موحدين من أجل دحر فيروس كورونا. وقال مودي: "من المهم أن يتمتع كل مواطن بصحة جيدة وبالسعادة، وأن نهزم فيروس كورونا معا وتماما". وأضاف "لا يمكن هزيمة كورونا إلا عندما تبقون آمنين، وعندما تلتزمون بالحفاظ على مسافة آمنة بنحو مترين، وترتدون الأقنعة".

ਹਸਪਤਾਲਾਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਤਰਸਯੋਗ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾਗਰਿਕ ਬੇਹੱਦ ਨਿਰਾਸ਼ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ ਰਾਜਧਾਨੀ ਦਿੱਲੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਹਸਪਤਾਲਾਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਤਰਸਯੋਗ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾਗਰਿਕ ਬੇਹੱਦ ਨਿਰਾਸ਼ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ: ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਹਫ਼ਤਾ ਪਹਿਲਾਂ ਅਸ਼ਵਿਨ ਮਿੱਤਲ ਦੀ ਦਾਦੀ ਦਾ ਆਕਸੀਜਨ ਲੈਵਲ ਘਟਿਆ ਸੀ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਬੈੱਡ ਲੈਣ ਲਈ ਭਾਲ ਕੀਤੀ। ਅਸ਼ਵਿਨ ਨੇ ਹਰੇਕ ਉਸ ਵਿਅਕਤੀ ਤੋਂ ਮਦਦ ਮੰਗੀ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਉਹ ਮੰਗ ਸਕਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਹਰ ਹਸਪਤਾਲ ਤੋਂ ਉਸ ਦੇ ਪੱਲੇ ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਹੀ ਪਈ। ਉਸ ਦੀ ਦਾਦੀ ਦੀ ਵੀਰਵਾਰ 22 ਅਪ੍ਰੈਲ ਨੂੰ ਹਾਲਤ ਹੋਰ ਵਿਗੜ ਗਈ ਅਤੇ ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਕਈ ਹਸਪਤਾਲਾਂ ਦੇ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਕਮਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲੈ ਗਿਆ, ਪਰ ਉਸ ਨੂੰ ਹਰ ਜਗ੍ਹਾ ਭਰੀ ਹੋਈ ਹੀ ਮਿਲੀ। ਅਸ਼ਵਿਨ ਨੇ ਕਿਸਮਤ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਕਿ ਦਾਦੀ ਬਿਨਾਂ ਕੋਈ ਇਲਾਜ ਕਰਵਾਏ ਮਰਨ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਹਰ ਸਾਹ ਲੈਣ ਲਈ ਤੜਫ਼ ਰਹੀ ਸੀ ਅਤੇ ਅਸ਼ਵਿਨ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ ਇਸ ਸਭ ਨੂੰ ਸਹਿ ਨਹੀਂ ਸਕਿਆ। ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਕਾਰ ਵਿੱਚ ਲੈ ਗਿਆ ਅਤੇ ਕਈ ਘੰਟਿਆਂ ਤੱਕ ਇੱਕ ਹਸਪਤਾਲ ਤੋਂ ਦੂਸਰੇ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਭਟਕਦਾ ਰਿਹਾ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਕੋਈ ਉਸ ਨੂੰ ਉੱਤਰੀ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ "ਕੁਝ ਘੰਟਿਆਂ ਲਈ" ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਵਾਰਡ ਵਿੱਚ ਲਿਜਾਣ ਲਈ ਸਹਿਮਤ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ, ਪਰ ਉਸ ਨੂੰ ਬੈੱਡ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ ਅਜੇ ਵੀ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣੀ ਪੈਣੀ ਸੀ। ਅਸ਼ਵਿਨ, ਜੋ ਖੁਦ ਵੀ ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਪੌਜ਼ੀਟਿਵ ਆਇਆ, ਉਸ ਨੇ ਤੇਜ਼ ਬੁਖਾਰ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਗੰਭੀਰ ਦਰਦ ਨਾਲ ਜੂਝਦਿਆਂ ਆਪਣੀ ਭਾਲ ਜਾਰੀ ਰੱਖੀ। ਪਰ ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਬੈੱਡ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ ਅਤੇ ਹਸਪਤਾਲ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਦਾਦੀ ਨੂੰ ਹਮਦਰਦੀ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਵਾਰਡ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ। ਉੱਥੇ ਡਾਕਟਰਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਦਾਦੀ ਨੂੰ ਆਈਸੀਯੂ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਬਚਣ ਦੇ ਚੰਗੇ ਆਸਾਰ ਹਨ। ਇੱਕ ਪਰਿਵਾਰਕ ਦੋਸਤ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਹਸਪਤਾਲ ਐਤਵਾਰ 25 ਅਪ੍ਰੈਲ ਨੂੰ ਉਸ ਨੂੰ ਡਿਸਚਾਰਜ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਆਕਸੀਜਨ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ਦੋਸਤ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਪਰਿਵਾਰ ਉੱਥੇ ਹੀ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ ਜਿੱਥੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਕਿਸਮਤ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਿਆ। ਉਹ ਜਾਣਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜੇ ਉਹ ਬਚ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਕਿਸੇ ਚਮਤਕਾਰ ਕਰਕੇ ਹੋਵੇਗਾ, ਨਾ ਕਿ ਕਿਸੇ ਇਲਾਜ ਕਾਰਨ।" ਚਮਤਕਾਰ ਉਹ ਹੈ ਜਿਸ 'ਤੇ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਨਿਰਭਰ ਹੋਣਾ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਬਹੁਤੇ ਹਸਪਤਾਲ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਆਕਸੀਜਨ ਸਪਲਾਈ ਦੀ ਅਨਿਸ਼ਚਿਤਤਾ ਕਾਰਨ ਨਵੇਂ ਮਰੀਜ਼ ਦਾਖਲ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ''ਹਰ ਸਵੇਰ ਬੈੱਡ, ਆਕਸੀਜਨ ਸਿਲੰਡਰ ਜਾਂ ਦਵਾਈਆਂ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਫੋਨਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ'' ਆਕਸੀਜਨ ਨਾਲ ਲੈਸ ਐਂਬੂਲੈਂਸਾਂ ਦੀ ਘੱਟ ਸਪਲਾਈ ਹੈ ਅਤੇ ਜੇਕਰ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਬੈੱਡ ਮਿਲ ਵੀ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਹਸਪਤਾਲ ਲਿਜਾਣਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੁੰਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸੰਕਟ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਮੈਂ ਕੁਝ ਅਜਿਹੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ ਜਿੱਥੇ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਾਈ ਫਲੋਅ ਆਕਸੀਜਨ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਹੋਈ। ਹਰ ਸਵੇਰ ਦੋਸਤ, ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਸਹਿਕਰਮੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਬੈੱਡ, ਆਕਸੀਜਨ ਸਿਲੰਡਰ ਜਾਂ ਦਵਾਈਆਂ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਫੋਨਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਬੇਵਸੀ ਦਾ ਆਲਮ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੈਂ ਮਦਦ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ, ਹਰ ਦਿਨ ਘੱਟ ਰਹੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਡਾਕਟਰ ਅਤੇ ਅਧਿਕਾਰੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ ਜਾ ਸਕਦੀ ਸੀ, ਉਹ ਹੁਣ ਫੋਨ 'ਤੇ ਗੱਲ ਕਰਨ ਲਈ ਉਪਲੱਬਧ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਹੈਲਪਲਾਈਨ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਅਤੇ ਦੁਕਾਨਦਾਰ ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਮਦਦ ਕਰ ਸਕਦੇ ਸਨ, ਸਪਲਾਈ ਖਤਮ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਹੁਣ ਉਹ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੋ ਗਏ ਹਨ। ਮੈਂ ਹਾਰ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਹਰ ਰਾਤ ਸੌਣ ਲਈ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ, ਪਰ ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਦਾ ਹਾਂ ਅਤੇ ਸਵੇਰੇ ਦੁਬਾਰਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਕਿਉਂਕਿ ਜ਼ਿਆਦਾ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਲੋਕ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ ਫੋਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬੇਵਸੀ ਨੂੰ ਸਮਝ ਸਕਦਾ ਹਾਂ ਕਿਉਂਕਿ ਕੁਝ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਂ ਇੱਕ ਚਚੇਰੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਇੱਕ ਚੋਟੀ ਦੇ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਗੁਆ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ 18 ਘੰਟੇ ਵੈਂਟੀਲੇਟਰ ਲਈ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਹਸਪਤਾਲ ਕੋਲ ਵੈਂਟੀਲੇਟਰ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਅਜਿਹੇ ਹਾਲਾਤ ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ ਕਿਵੇਂ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਦੋਸਤ ਮਿੱਤਰ ਬੁਲਾ ਰਹੇ ਹਨ; ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਮਦਦ ਲਈ ਹਤਾਸ਼ ਬੇਨਤੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਪਿਆ ਹੈ। ਸਰੋਜ ਤੇ ਬਤਰਾ ਹਸਪਤਾਲ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਆਕਸੀਜਨ ਖਤਮ ਹੋ ਗਈ ਹੈ ਪਰ ਹੁਣ ਇੱਥੇ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਬੈੱਡ ਲੱਭਣਾ ਲਗਭਗ ਅਸੰਭਵ ਹੈ। ਆਕਸੀਜਨ ਸਿਲੰਡਰ ਅਤੇ ਦਵਾਈਆਂ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਘੱਟ ਹੈ। ਬੀਬੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਐਂਡਰਾਇਡ ਫ਼ੋਨ 'ਤੇ ਇੰਝ ਲੈ ਕੇ ਆਓ: ਸ਼ਨੀਵਾਰ ਨੂੰ ਸਰੋਜ ਹਸਪਤਾਲ ਅਤੇ ਬਤਰਾ ਹਸਪਤਾਲ ਨੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਲੈ ਜਾਣ ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਆਕਸੀਜਨ ਖਤਮ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਸਿਹਤ ਢਾਂਚਾ ਤੇ ਕਰਮੀਆਂ ਦੇ ਹਾਲਾਤ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਪਿਛਲੇ ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਤੋਂ 24,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਮਾਮਲੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਰਹੇ ਹਨ। ਹਸਪਤਾਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਰ ਚੁੱਕੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਿਹਤ ਕਰਮਚਾਰੀ ਥੱਕ ਗਏ ਹਨ। ਕੁਝ ਲੋਕ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੈਂ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ ਆਪਣੇ ਗੰਭੀਰ ਰੂਪ ਨਾਲ ਬਿਮਾਰ ਸਕੇ ਸਬੰਧੀਆਂ ਨੂੰ ਹੋਰਨਾਂ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਲੈ ਕੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ, ਜੋ 300-500 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਹਨ। ਸਿਵੇਸ਼ ਰਾਣਾ ਦੇ ਭਰਾ ਦੀ ਹਾਲਤ ਗੰਭੀਰ ਸੀ, ਪਰ ਉਹ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਬੈੱਡ ਨਹੀਂ ਲੱਭ ਸਕਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਐਂਬੂਲੈਂਸ ਵਿੱਚ ਗੁਆਂਢੀ ਰਾਜ ਹਰਿਆਣਾ ਦੇ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਲਿਜਾਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਪਰ ਸਫ਼ਰ ਦੌਰਾਨ ਉਸ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿਗੜ ਗਈ ਅਤੇ ਐਂਬੂਲੈਂਸ ਵਿੱਚ ਗੰਭੀਰ ਮਰੀਜ਼ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਣ ਲਈ ਉਪਕਰਨ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਹਸਪਤਾਲ ਪਹੁੰਚਣ ਤੋਂ ਕੁਝ ਘੰਟਿਆਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਕੇਰਲ ਰਾਜ ਦੀ ਕੋਵਿਡ ਟਾਸਕ ਫੋਰਸ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਰਹੇ ਡਾ. ਏ ਫਤਿਹੂਦੀਨ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸੰਕਟ ਅਣਕਿਆਸਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਜੇ ਆਕਸੀਜਨ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਦੀ ਗਰੰਟੀ ਨਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਡਾਕਟਰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਤੁਹਾਨੂੰ ਵੈਂਟੀਲੇਟਰਾਂ ਅਤੇ ਬਾਈ-ਪੈਪ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਦੇ ਨਿਰਵਿਘਨ ਕੰਮਕਾਜ ਲਈ ਉੱਚ ਦਬਾਅ ਵਾਲੇ ਤਰਲ ਆਕਸੀਜਨ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਦਬਾਅ ਘੱਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਫੇਫੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਢੁਕਵੀਂ ਆਕਸੀਜਨ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਘਾਤਕ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।" ਉਹ ਅੱਗੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਆਕਸੀਜਨ ਮਰੀਜ਼ ਨੂੰ ਸਥਿਰ ਕਰਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਇਲਾਜ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਡਾਕਟਰਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕਰਨ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਇਲਾਜ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਕੋਰੋਨਾ ਅੰਕੜੇ ਅਤੇ ਹਕੀਕਤ ਡਾ. ਫਤਿਹੂਦੀਨ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਤੁਰੰਤ ਉਪਾਵਾਂ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਮਰੀਜ਼ ਬਿਨਾਂ ਲੋੜੀਂਦਾ ਇਲਾਜ ਲਏ ਹੀ ਮਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ, ''ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਅਸਥਾਈ ਹਸਪਤਾਲ ਅਤੇ ਆਈ.ਸੀ.ਯੂ. ਬੈੱਡ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਉੱਤਮ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।'' ਦੂਜੀ ਕੋਵਿਡ ਲਹਿਰ ਨੇ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਪੁਣੇ, ਨਾਸਿਕ, ਲਖਨਊ, ਭੋਪਾਲ, ਇੰਦੌਰ ਅਤੇ ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਸਣੇ ਦੂਸਰੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤੀ ਬਹੁਤੀ ਵੱਖਰੀ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਦੂਜੀ ਕੋਵਿਡ ਲਹਿਰ ਨੇ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁੱਕਰਵਾਰ ਨੂੰ 349,000 ਕੇਸ ਰਿਪੋਰਟ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ - ਇਹ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਵਾਧੇ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ 2,767 ਮੌਤਾਂ ਹੋਈਆਂ। ਪਰ ਮਾਹਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਅਸਲ ਗਿਣਤੀ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੋਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਟੈਸਟ ਕਰਵਾਉਣਾ ਬਹੁਤ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋਇਆ ਪਿਆ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਲੈਬਾਂ ਵਿੱਚ ਭਰਮਾਰ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਸਿਆ ਹੈ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਘਰ ਵਿੱਚ ਮਰ ਰਹੇ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਬੈੱਡ ਨਹੀਂ ਮਿਲ ਰਹੇ ਹਨ ਜਾਂ ਉਹ ਕੋਵਿਡ ਲਈ ਟੈਸਟ ਨਹੀਂ ਕਰਵਾ ਪਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖੋ ਵੱਖਰੇ ਰਾਜਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਿਤ ਡੇਟਾਬੇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਵਿਡ ਮਰੀਜ਼ ਵਜੋਂ ਜਗ੍ਹਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਦੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਫੋਨ ਆਉਣੇ ਜਾਰੀ ਹਨ - ਹਰ ਇੱਕ ਪਿਛਲੇ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਦਿਲ ਦੁਖਾਉਣ ਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ: (ਬੀਬੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਲ FACEBOOK, INSTAGRAM, TWITTERਅਤੇ YouTube 'ਤੇ ਜੁੜੋ।)


شروق الشمس في فنلندا - فبراير 2020 ووفقا لتقرير السعادة العالمي هذا، جاءت الدنمارك في المرتبة الثانية، وتلتها كل من سويسرا وأيسلندا وهولندا. ومجددا، حلّت نيوزيلندا، الدولة الوحيدة غير الأوروبية، ضمن الدول العشر الأوائل في القائمة، في حين تراجع مركز المملكة المتحدة من الثالث عشر إلى المركز السابع عشر. وكانت بيانات قد جمعت من شركة البيانات الأمريكية "جالوب Gallup" بعد أن طلب من أشخاص يعيشون في 149 دولة تقييم درجة سعادتهم. وتتضمن معايير القياس: الدعم الاجتماعي والحرية الشخصية والناتج المحلي الإجمالي ومستويات الفساد. مواضيع قد تهمك نهاية أما الدولة الأكثر تعاسة في العالم فهي - كما ورد في التقرير - أفغانستان، تليها ليسوتو (في أقصى جنوب قارة أفريقيا) وبوتسوانا ورواندا وزيمبابوي. وقال معدو التقرير إنهم لاحظوا "تواترا أعلى بكثير للمشاعر السلبية" في أكثر من ثلث البلدان، وأرجعوا السبب إلى آثار وباء كورونا. وشهد تقييم هذا العام تقدم كثير من الدول الآسيوية عما كانت عليه العام الماضي، وانتقلت الصين من المرتبة 94 إلى المركز 84. وقال جون هيليويل، أحد معدي التقرير، في بيان: "من المفاجئ أنه لم يكن هناك تدهور في مستوى الرفاهية من خلال تقييم الناس لحياتهم". وأضاف "أحد التفسيرات المحتملة لذلك هو أن الناس يرون أن كوفيد-19 هو تهديد خارجي مشترك يؤثر على الجميع، وأن هذا الخطر المشترك قد ولّد شعورا أكبر بالتضامن مع الآخرين". وقال المؤلفون إن فنلندا "احتلت مرتبة عالية جدا في معايير الثقة المتبادلة التي ساعدت على حماية الأرواح وسبل العيش أثناء الوباء". إذ كان أداء هذه الدولة الاسكندنافية، التي يبلغ عدد سكانها 5.5 مليون نسمة، أفضل بكثير من معظم دول أوروبا خلال الوباء، وسجلت ما يزيد قليلا عن 70 ألف حالة إصابة، ونحو 800 وفاة، وذلك وفقا لجامعة جونز هوبكنز. بحسب التقرير فإن أسعد عشر دول في العالم هي:

ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਵੱਲੋਂ ਜਾਰੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮੁਲਕਾਂ ਦੇ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਬਾਰੇ ਸਲਾਨਾ ਰਿਪੋਰਟ ਮੁਤਾਬਕ ਫਿਨਲੈਂਡ ਲਗਾਤਰ ਦੂਸਰੀ ਵਾਰ ਪਹਿਲੇ ਦਰਜੇ 'ਤੇ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪਰ ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਉੱਥੋਂ ਦੇ ਭੂਗੋਲਿਕ ਹਾਲਾਤ ਦੇਖੋਂ ਤਾਂ ਉੱਤਰੀ ਯੂਰਪ ਦੇ ਇਸ ਠੰਢੇ ਭੂ-ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹਾ ਕੁਝ ਵੀ ਨਜ਼ਰ ਨਹੀਂ ਆਵੇਗਾ ਅਤੇ ਤੁਸੀਂ ਸੋਚੋਗੇ ਕਿ ਇਸ ਠੰਢੇ ਦੇਸ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹਾ ਕੀ ਹੈ ਕਿ ਉੱਥੇ ਦੇ ਨਾਗਰਿਕ ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਲੋਕ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ? 20 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਵਰਲਡ ਹੈਪੀਨੈਸ ਇੰਡੈਕਸ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ 156 ਦੇਸਾਂ ਦੇ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਪੱਧਰਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਦਰਜੇਬੰਦੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਹ ਦਰਜੇਬੰਦੀ 6 ਨੁਕਤਿਆਂ ਦੇ ਅਧਾਰ 'ਤੇ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ- ਲਾਈਫ ਐਕਸਪੈਕਟੈਂਸੀ, ਸਮਾਜਿਕ ਸਹਾਇਤਾ, ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ, ਆਮਦਨੀ, ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਅਤੇ ਭਰੋਸਾ, ਤੰਦਰਸੁਤ ਜੀਵਨ ਜਿਊਣ ਦੀ ਉਮੀਦ। ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ: ਇਹ ਰਿਪੋਰਟ ਲੋਕਾਂ ਦੀ "ਸਬਜੈਕਟਿਵ ਵੈਲ-ਬੀਂਗ" ਬਾਰੇ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਕਿੰਨੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਨ ਤੇ ਕਿਉਂ? ਇਸ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੇ ਦਸ ਦੇਸਾਂ ਵਿੱਚ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਵਾਂਗ ਹੀ ਨੌਰਡਿਕ ਦੇਸਾਂ—ਡੈਨਮਾਰਕ, ਫਿਨਲੈਂਡ, ਆਈਸਲੈਂਡ, ਨਾਰਵੇ ਅਤੇ ਸਵੀਡਨ ਦੀ ਸਰਦਾਰੀ ਬਰਕਰਾਰ ਹੈ। ਨੌਰਡਿਕ ਖਿੱਤਾ ਉੱਤਰੀ ਯੂਰਪ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਅਟਾਲਾਂਟਿਕ ਦਾ ਇੱਕ ਭੂਗੋਲਿਕ ਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਖਿੱਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਦੇਸ ਹਨ- ਡੈਨਮਾਰਕ, ਫਿਨਲੈਂਡ, ਆਈਸਲੈਂਡ, ਨਾਰਵੇ ਅਤੇ ਸਵੀਡਨ ਅਤੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਇਲਾਕੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇਸਾਂ ਦੀ ਜੀਵਨ-ਸ਼ੈਲੀ, ਇਤਿਹਾਸ, ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਬਣਤਰ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਸਾਂਝਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇਸਾਂ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹਾ ਕੀ ਖ਼ਾਸ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਇੱਥੇ ਦੇ ਲੋਕ ਇੰਨੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਕੀ ਇਹ "ਵਾਕਈ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਨ?" ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸਿਖ਼ਰਲੇ ਦੇਸ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੌਰਿਡਕ ਦੇਸਾਂ ਵੱਲੋਂ ਖ਼ੁਸ਼ਹਾਲ ਦੇਸਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸਿਖ਼ਰਲੇ ਥਾਂ ’ਤੇ ਰਹਿਣਾ ਕੋਈ ਹੈਰਾਨੀਜਨਕ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਇਹ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਇੱਥੇ ਰਹਿ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੀ ਇੱਕ ਸਧਾਰਣ ਵਿਆਖਿਆ ਤਾਂ ਇਹ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇਸਾਂ ਵਿੱਚ ਆਮਦਨ ਕਰ ਦੀਆਂ ਦਰਾਂ ਉੱਚੀਆਂ ਹਨ ਇਸ ਕਾਰਨ ਉੱਥੇ ਦਾ ਜੀਵਨ ਪੱਧਰ ਵੀ ਵਧੀਆ ਹੈ। ਭਾਫ਼-ਇਸ਼ਨਾਨ ਘਰਾਂ ਦੀ ਸੁਸਾਈਟੀ ਮੁਤਾਬਕ ਫਿਨਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਤੀਹ ਲੱਖ ਤੋਂ ਵਧੇਰੇ ਹਨ। ਫਿਨਲੈਂਡ ਦੀ ਵਸੋਂ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾ—ਦੋ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਮਗਰ ਇੱਕ। ਡੈਨਮਾਰਕ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਟੈਕਸ ਭਰਦੇ ਹਨ। ਉੱਥੇ ਉੱਚੀ ਆਮਦਨੀ ਵਾਲੇ ਨਾਗਰਿਕ ਆਪਣੀ ਆਮਦਨ ਦਾ 15.5 ਫੀਸਦੀ ਤੱਕ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਆਮਦਨ ਕਰ ਵਿੱਚ ਦੇ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਸਰਕਾਰ ਇਸ ਪੈਸੇ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਹੀ ਨਿਵੇਸ਼ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਸਦਕਾ- ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪੱਧਰ ਦੀ ਮੁਫ਼ਤ ਪੜ੍ਹਾਈ, ਮੁਫ਼ਤ ਸਿਹਤ ਸੇਵਾਵਾਂ, ਨਵੇਂ ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਦਿਲ ਨਾਲ ਛੁੱਟੀਆਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਗੱਫੇ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਡੈਨਮਾਰਕ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਵਿੱਚ ਭਰਪੂਰ ਸਹਿਯੋਗ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਸਰਕਾਰੀ ਡੇ-ਕੇਅਰ ਸੈਂਟਰ ਹਨ। ਦੇਸ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਵੀ ਪੂਰਾ ਖ਼ਿਆਲ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਡੈਨਮਾਰਕ ਦਾ ਅਤੀਤ ਵੀ ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਫਿਨਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਮਾਂ-ਬਾਪ ਨੂੰ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਲਈ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਦਿਲ ਨਾਲ ਛੁੱਟੀਆਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਗੋਂ ਵਿਸ਼ਵ ਆਰਥਿਕ ਫੌਰਮ ਮੁਤਾਬਕ ਫਿਨਲੈਂਡ ਇੱਕੋ-ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਵਿਕਸਿਤ ਦੇਸ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਪਿਤਾ, ਬੱਚਿਆਂ ਨਾਲ ਮਾਵਾਂ ਤੋਂ ਵਧੇਰੇ ਸਮਾਂ ਬਿਤਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਫਿਨਲੈਂਡ, ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਵੋਟ ਦਾ ਹੱਕ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਦੁਨੀਆਂ ਦਾ ਦੂਸਰਾ ਦੇਸ ਸੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਣ ਸਿਆਸੀ ਅਧਿਕਾਰ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਪਹਿਲਾ। ਫਿਨਲੈਂਡ ਵਿੱਚ 41.5 ਫੀਸਦੀ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ ਔਰਤਾਂ ਹਨ। ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ 116ਵੀਂ ਕਾਂਗਰਸ ਵਿੱਚ ਇਹ ਅੰਕੜਾ 24 ਫੀਸਦੀ ਹੈ। 'ਹੂਗੇ' "ਹੂਗੇ" ਇੱਕ ਡੈਨਿਸ਼ ਧਾਰਨਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਨਿੱਘ। ਇਸ ਨਿੱਘ ਵਿੱਚ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਭਰਪੂਰਤਾ ਦੇ ਸਾਰੇ ਅਨੁਭਵ ਤੇ ਪਲ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਲਈ ਕਿਸੇ ਅਨੁਭਵ ਦੀ ਕਦਰ ਉਸ ਦੀ ਪਦਾਰਥਕ ਕੀਮਤ ਤੋਂ ਵਧੇਰੇ ਅਹਿਮੀਅਤ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਮਿਸਾਲ ਵਜੋਂ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਲਈ ਧੂਣੀ ਬਾਲ ਨੇੜੇ ਸ਼ਾਲ ਦੀ ਬੁੱਕਲ ਮਾਰ ਕੇ ਆਪਣੇ ਕੁੱਤੇ ਨਾਲ ਬੈਠਣਾ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਅਨੁਭਵ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਉਸ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਤਾਂਘ ਹੋਵੇ ਤੇ ਅਜਿਹਾ ਕਰਨਾ ਉਸ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਦਿੰਦਾ ਹੋਵੇ। ਉਸ ਲਈ ਇਹੀ ਪਲ, ਉਸ ਦਾ "ਹੂਗੇ" ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਖ਼ੁਸ਼ਹਾਲ ਦੇਸਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਫੁੱਲਿਤ ਹੋਏ 'ਹੂਗੇ' ਵਰਗੇ ਵਿਚਾਰ ਹੋਰ ਦੇਸਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਆਪਣੀ ਥਾਂ ਬਣਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਸਵੀਡਨ, ਨਾਰਵੇ ਅਤੇ ਫਿਨਲੈਂਡ ਸਾਰਿਆਂ ਦੀਆਂ "ਹੂਗੇ" ਦੀਆਂ ਆਪੋ-ਆਪਣੀਆਂ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਹਨ। ਫਿਨਲੈਂਡ ਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਫੀਨਿਸ਼ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਵਿੱਚ "ਸੌਂਸ" ਦੀ ਹਾਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲ ਪੁਰਾਣੀ ਇੱਕ ਰੀਤੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਸਖ਼ਤ ਰੀਤੀ-ਰਿਵਾਜਾਂ ਦਾ ਨਿਭਾਅ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਲੋਕ ਆਪਸੀ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦਾ ਨਿੱਘ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਵੀਡਨ ਵਾਸੀ ਇੱਕ ਦੂਸਰੇ ਨਾਲ ਮਿਲਣ-ਗਿਲਣ ਲਈ ਇੱਕ ਘੰਟਾ ਵੱਖਰਾ ਕੱਢਦੇ ਹਨ। ਅਜਿਹਾ ਕਰਨਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ। ਇਸ ਘੰਟੇ ਨੂ ਸਥਾਨਕ ਲੋਕ “ਫੀਕਾ” ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਦਾ ਭਾਵ ਹੈ ਕੌਫ਼ੀ। ਫਿਨਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 18.3 ਫੀਸਦੀ ਨੇ ਮਾਨਸਿਕ ਸਿਹਤ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਂ ਦੀ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਕੀਤੀ। ਖ਼ੁਸ਼ਹਾਲੀ ਦੇ ਨੁਕਤੇ ਕੁਝ ਫੀਨਿਸ਼ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸੇ ਦੇਸ ਦੀ ਖ਼ੁਸ਼ਹਾਲੀ ਨੂੰ ਮਾਪਣ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਨੁਕਤੇ ਉੱਥੋਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਪੱਧਰ ਨੂੰ ਨਾ ਕਿ ਉੱਥੋਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਖ਼ੁਸ਼ਹਾਲੀ ਨੂੰ ਮਾਪਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਤਰਕ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਨੁਕਤੇ ਖ਼ੁਸ਼ੀ (ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ) ਦੇ ਭਾਵੁਕ ਪਹਿਲੂ ਨੂੰ ਅਣਗੌਲਿਆਂ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਹਰ ਵਿਅਕਤੀ ਲਈ ਵੱਖਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਨੌਰਡਿਕ ਕਾਊਂਸਲ ਦੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਕਾਊਂਸਲ ਅਤੇ ਕੋਪਨਹੈਗਨ ਦੇ ਹੈਪੀਨੈਸ ਰਿਸਰਚ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਦੀ ਇੱਕ ਸਾਂਝੀ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਖਰਾ ਸਵਾਲ ਉੱਠਾਇਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਕਿ ਨੌਰਡਿਕ ਦੇਸਾਂ ਦਾ ਖ਼ੁਸ਼ਹਾਲੀ ਦੇ ਯੂਟੋਪੀਏ ਹੋਣ ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਕਾਰਨ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇਸਾਂ ਦੀ ਵਸੋਂ ਦੇ ਕੁਝ ਹਿੱਸਿਆਂ, ਖ਼ਾਸ ਕਰ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੀਆਂ, ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਲੁਕੀਆਂ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਰਿਪੋਰਟ ਲਈ ਸਾਲ 2012 ਤੋਂ 2016 ਤੱਕ 5 ਸਾਲ ਡਾਟਾ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਤਾਂ ਜੋਂ ਇਨ੍ਹਾਂ “ਖ਼ੁਸ਼ਹਾਲੀ ਦੀਆਂ ਮਹਾਂਸ਼ਕਤੀਆਂ” ਦੇ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਦੀ ਅਸਲ ਖ਼ੁਸ਼ਹਾਲੀ ਦਾ ਖਾਕਾ ਖਿੱਚਿਆ ਜਾ ਸਕੇ। ਸਰਵੇ ਤੋਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ ਕਿ 12.3 ਫੀਸਦੀ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨਾਲ ਜੂਝ ਰਹੇ ਹਨ। ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਲਈ ਇਹੀ ਆਂਕੜਾ 13.3 ਫੀਸਦੀ ਸੀ। ਮਾਨਸਿਕ ਸਿਹਤ ਦਾ ਨੁਕਤਾ ਰਿਸਰਚਰਾਂ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਮਾਨਸਿਕ ਸਿਹਤ ‘ਸਬਜੈਕਟਿਵ ਵੈਲ-ਬੀਂਗ’ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਰਿਪੋਰਟ ਦੀ ਇੱਕ ਲੇਖਿਕਾ, ਮਿਸ਼ੇਲ ਬ੍ਰਿਕਜਰ ਨੇ ਦੱਸਿਆ, "ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਨੌਜਵਾਨ ਇਕੱਲੇਪਣ ਦੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ ਤੇ ਮਾਨਿਸਕ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ। ਮਾਨਸਿਕ ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਇਕਲਾਪੇ ਦੀ ਇਹ ਸਮੱਸਿਆ ਸਾਰੇ ਨੈਰਡਿਕ ਦੇਸਾਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਰਹੀ ਹੈ।" ਪਿਛਲੇ ਪੰਜਾਂ ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ ਨਾਰਵੇ ਵਿੱਚ ਮਾਨਿਸਿਕ ਸਿਹਤ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਲਈ ਸਹਾਇਤਾ ਮੰਗਣ ਵਾਲੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ 40 ਫੀਸਦੀ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਡੈਨਮਾਰਕ ਵਿੱਚ 16 ਤੋਂ 24 ਸਾਲ ਦੇ 18.3 ਫੀਸਦੀ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਾਨਿਸਕ ਸਿਹਤ ਵਿਗੜੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਉਮਰ ਵਰਗ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਇਹ ਆਂਕੜਾ 23.8 ਫੀਸਦੀ ਸੀ। ਫਿਨਲੈਂਡ ਜੋ ਕਿ ਲਗਤਾਰ ਦੂਸਰੇ ਸਾਲ ਦੁਨੀਆਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਖ਼ੁਸ਼ਹਾਲ ਦੇਸ ਬਣਿਆ ਹੈ, ਬਾਰੇ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਕਿ ਇੱਥੇ 16 ਤੋਂ 24 ਉਮਰ ਵਰਗ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਕੁਲ ਮੌਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਤਿਹਾਈ ਖ਼ੁਦਕੁਸ਼ੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਤਾਂ ਕੀ ਹਾਲਾਤ ਸੱਚ-ਮੁੱਚ ਇੰਨੇ ਬੁਰੇ ਹਨ? ਇਹ ਅੰਕੜੇ ਭਾਵੇਂ ਬਹੁਤ ਡਰਾਉਣੇ ਲਗਦੇ ਹੋਣ ਪਰ ਰੂਸ ਅਤੇ ਫਰਾਂਸ ਵਰਗੇ ਦੇਸਾਂ ਨਾਲੋਂ ਬਹੁਤ ਨੀਵੇਂ ਹਨ। ਜਿੱਥੇ ਨੌਰਡਿਕ ਦੇਸਾਂ ਵਿੱਚ 3.9 ਫੀਸਦੀ ਲੋਕ ਦੁੱਖ ਝੱਲ ਰਹੇ ਸਨ ਪਰ ਰੂਸ ਲਈ 26.9 ਫੀਸਦੀ ਅਤੇ ਫਰਾਂਸ ਲਈ ਇਹ ਆਂਕੜਾ 17 ਫੀਸਦੀ ਸੀ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ, ਕੁਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਡੈਨਮਾਰਕ, ਫਿਨਲੈਂਡ, ਆਈਸਲੈਂਡ, ਨਾਰਵੇ ਅਤੇ ਸਵੀਡਨ ਵਿੱਚ ਹਾਲਾਤ, ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਕਿਸੇ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਜਿੰਨੇ ਵਧੀਆ ਨਾ ਵੀ ਹੋਣ ਪਰ ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਦੂਸਰੇ ਦੇਸਾਂ ਨਾਲੋਂ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਹੀ ਕਹੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ: ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਵੀਡੀਓ ਵੀ ਪਸੰਦ ਆ ਸਕਦੇ ਹਨ:


مستشفى كلية لندن حيث تجري الدراسة سارس-كوف-2 وهو الاسم الرسمي للفيروس المسبب لمرض كوفيد-19 - والذي يستمر بحصد المزيد من الضحايا حول العالم يشهد طفرةوراثية. لكن وعلى الرغم من أن العالم رصد آلاف الطفرات أو التغيرات في التركيبة الجينية للفيروس فإن حالة واحدة هي التي تم تحديدها حتى الآن باعتبارها سبباً محتملاً وراء تغيير سلوكه. والأسئلة الحاسمة بشأن هذه الطفرة هي: هل تجعل الفيروس أكثر انتقالا -أو مميتاً بدرجة اكبر - بين البشر؟ وهل تمثل تهديداً لنجاح لقاح مستقبلي؟. فيروس كورونا هذا يتغير بصورة بطيئة جداً بالمقارنة بالفيروسات المشابهة التي تتسبب بالإنفلونزا. وفي ظل المناعة المنخفضة نسبياً لدى السكان تجاهه، وعدم وجود لقاح، مع شح العلاجات الفعالة، فإنه لا توجد ضغوط على الفيروس ليحاول التكيفّ. حتى الآن هو يقوم بمهمة جيدة في الحفاظ على انتشاره كما هو. مواضيع قد تهمك نهاية وكانت الطفرة البارزة التي سميت D614G وتركزت داخل البروتين التي يشكل النتوءات الشوكية التي يستخدمها الفيروس لاختراق خلايانا قد ظهرت في وقت ما عقب التفشي الذي بدأ في ووهان وربما في إيطاليا. ويُلاحظ وجودها الآن في نحو 97 في المئة من العينات حول العالم. الحافة الثورية السؤال الآن هو ما إذا كانت هذه الهيمنة هي الطفرة التي تعطي الفيروس بعض التفوق أم أنها مجرد مصادفة. فحص فيروس كورونا عبر الأنف لا يؤذي الدماغ لا تمتلك الفيروسات خطة كبرى، فهي تتحور باستمرار، وفي حين تساعد بعض التغيرات الفيروس في التكاثر، قد تعيق بعض منها ذلك، بينما تعد أخرى محايدة. تقول الدكتورة لوسي فان دورب من كلية كينغز كوليدج بلندن "إنها منتج ثانوي ناجم عن تكرار الفيروس. إنها تصاحب الفيروس دون أن تغير سلوكه". الطفرة التي ظهرت ربما تكون صارت منتشرة فقط لكونها حدثت في مرحلة مبكرة من التفشي والانتشار، أي أن ما حدث يشبه "تأثير المؤسس". هذا ما تعتقد الدكتورة فان دورب وفريقها أنه التفسير الأرجح لكون هذه الطفرة شائعة جدا. غير أن هذا الأمر خلافي. كيف حيرت طفرات فيروس كورونا العلماء؟ يعتقد عدد كبير من خبراء الفيروسات -ربما غالبيتهم- كما يشرح الدكتور ثوشان دي سيلفا من جامعة شيفلد أن هناك بيانات كافية ترجح أن هذه النسخة من الفيروس تتمتع بـ "ميزة انتقائية" -أي حافة ثورية- مقارنة بالنسخة السابقة لها. ويضيف أنه رغم عدم وجود دليل كافٍ للقول إنها "أكثر انتقالا" بين البشر فمن المؤكد أنها "غير محايدة". يقول هيريون تشو ومايكل فارزان وهما أستاذان بجامعة سكريبس في فلوريدا إنه "عند فحص الفيروس المتحور في المختبر تبين أنه يخترق الخلايا البشرية بصورة أفضل من النسخ غير المتحورة. فالتغيرات التي طرأت على البروتين الشوكي الذي يستخدمه الفيروس ليعلق بالخلايا البشرية تجعله أكثر التصاقاً وتأثيرا". يقول البروفيسور فارزان إن البروتينات الشوكية لهذه الفيروسات مختلفة بطريقة " متناغمة لكنها لم تثبت أنها تسبب انتقالا أكبر". بريطانيا تتعقب تفشي فيروس كورونا عبر شفرته الوراثية دليل نتيجة المختبر في مركز نيويورك للجينوم وجامعة نيويورك ذهب البروفيسور نيفيل سانجانا -الذي يقضي أغلب وقته يعمل على تكنولوجيا Crispr لتحرير الجينات- خطوة أبعد من ذلك. فقد تمكن فريقه من تعديل فيروس بحيث يمتلك خصائص البروتين الشوكي واستخدمه في مهاجمة نسخة فيروس سارس -كوف- 2 التي ظهرت في وقت مبكر في ووهان قبل تعرضه لأي طفرات داخل الخلايا البشرية. ويعتقد أن النتائج أثبتت أن الفيروس المتحور أكثر انتقالاً من الفيروس الأصلي، على الأقل داخل المختبر. ويشير الدكتور فان دورب إلى أنه "من غير الواضح" كيف ينعكس هذا الانتقال فعلياً بين البشر. لكن البروفيسور فارزان يقول إن هذه "الفروقات البيولوجية الواضحة" تعد "جوهرية بما يكفي للميل بشكل ما" لصالح فكرة أن الطفرة تجع الفيروس أكثر قدرة على الانتشار. خارج المختبر، ثمة دليل غير مباشر على أن هذه الطفرة جعلت فيروس كورونا أكثر انتقالاً بين البشر. وترجح دراستان أن المرضى الذين أصيبوا بالفيروس المتحور كانت لديهم كميات أكبر من الفيروس في عينات المسح. وهذا ربما يشير إلى أنهم كانوا أكثر تسبباً في العدوى من غيرهم. فيروس كورونا: قدرة الفيروس على التحور وسرعة الوصول إلى لقاح ولا يوجد دليل على أن هؤلاء كانوا أكثر إعياءاً أو بقوا في المستشفى لفترات أطول. وبشكل عام، لا يعني كون الفيروس اكثر انتقالا أنه مميت بشكل أكبر، بل إن العكس هو الصحيح في الغالب. ولا يوجد دليل على أن فيروس كورونا تحور بصورة تجعل المرضى أكثر إعياءاً. ولكن حينما يتعلق الأمر بانتقال الفيروس، فإن كمية الفيروسات التي يحملها المريض هي مجرد مؤشر على مدى قوة انتشار الفيروس في جسده. إنه لا يفسر بالضرورة مدى قدرته على إصابة آخرين. فـ "المعيار الذهبي" للبحث وهو التجربة المحدودة - لم يتم تنفيذه بعد. وهذا قد يشمل على سبيل المثال إصابة الحيوانات بنسخة أو أخرى من الفيروس لمعرفة أي منها ينتشر بصورة أكبر. خرافات كورونا: هل تسببت شبكات الـ 5 جي في تفشي فيروس كورونا؟ ويقول البروفيسور بيت كوربر الذي يقود إحدى الدراسات في مختبر لوس ألاموس الوطني في الولايات المتحدة إنه لا يوجد إجماع، ولكن فكرة أن الطفرات تزيد "الحمل الفيروسي" لدى المرضى تصبح أقل إثارة للجدل مع توافر مزيد من البيانات". الطفرة هي الوباء حين ننظر للسكان بشكل عام، يصعب ملاحظة ما إذا كان الفيروس يصبح أكثر أو أقل انتقالا. فقد تغير مساره بشكل كبير بفعل تدخلات عدة، منها إجراءات الإغلاق. غير أن البروفيسور كوربر يقول إن حقيقة أن هذه النسخة تبدو مهيمنة في كل مكان بما في ذلك الصين، تشير إلى أن الفيروس ربما صار أكثر قدرة على الانتشار بين البشر مقارنة بالنسخة الأصلية، وإنه عندما تنتشر نسختان في نفس الوقت، فإن الجديدة هي التي تسود. في الواقع إن نسخة D614G منتشرة للغاية، إنها هي الوباء حاليا. وهذا هو الوضع منذ بعض الوقت، ربما منذ بداية التفشي في بعض المناطق كالمملكة المتحدة والساحل الشرقي للولايات المتحدة. وفي حين تزيد الدلائل على أن هذه الطفرة غير محايدة، فإن هذا لا يغير بالضرورة الكيفية التي ننظر بها للفيروس ولكيفية انتشاره. وحتى نطمئن، فإن غالبية اللقاحات التي يجرى العمل عليها بنيت على أساس مقطع مختلف من البروتين الشوكي وبالتالي لن يكون هناك تأثير على تطويرها. وثمة أدلة على أن النسخة الجديدة لديها نفس الحساسية للأجسام المضادة، مما يوفر الحماية من العدوى بعد الإصابة أو تلقى اللقاح. ولكن في ظل تسارع وتيرة البحث العلمي المرتبط بكوفيد-19 فهي مسألة سيبقى جميع العلماء، أيا كانت آرائهم بشأن الطفرات الحالية، حريصون على مراقبتها.

ਸਾਰਸ-ਸੀਓਵੀ-2 ਇਸ ਵਾਇਰਸ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰਤ ਨਾਮ ਹੈ, ਜੋ ਕੋਵਿਡ-19 ਬਿਮਾਰੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਇਸਨੇ ਵਿਸ਼ਵ ਭਰ ਵਿੱਚ ਤਬਾਹੀ ਮਚਾਈ ਹੋਈ ਹੈ, ਇਹ ਲਗਾਤਾਰ ਆਪਣਾ ਰੂਪ ਬਦਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਪਰਿਵਰਤਨ ਦੇਖੇ ਜਾਂ ਵਾਇਰਸ ਵਿੱਚ ਵੰਸ਼ਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਾਲ ਤਬਦੀਲੀ ਦੇਖੀ ਹੈ, ਪਰ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਤਬਦੀਲੀ ਜੋ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ ਹੈ, ਉਹ ਹੈ ਇਸਦੇ ਵਿਵਹਾਰ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ ਆਉਣਾ। ਇਸ ਤਬਦੀਲੀ ਬਾਰੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਹਨ: ਕੀ ਇਹ ਇਨਸਾਨ ਵਿੱਚ ਵਾਇਰਸ ਨੂੰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸੰਕਰਮਣਸ਼ੀਲ ਜਾਂ ਘਾਤਕ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ? ਅਤੇ ਕੀ ਇਹ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਟੀਕੇ ਦੀ ਸਫ਼ਲਤਾ ਲਈ ਖ਼ਤਰਾ ਪੈਦਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਦਰਅਸਲ, ਇਹ ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ, ਵਾਇਰਸ ਵਰਗੇ ਫਲੂ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਬਦਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁਦਰਤੀ ਰੋਗ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧਕ ਸਮਰੱਥਾ ਦੇ ਉਮੀਦ ਤੋਂ ਘੱਟ ਪੱਧਰ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਇਸਦੀ ਕੋਈ ਵੈਕਸੀਨ ਨਹੀਂ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਪ੍ਰਭਾਵੀ ਇਲਾਜ ਉਪਲੱਬਧ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਸਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਕੋਈ ਦਬਾਅ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਹੁਣ ਤੱਕ ਇਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਧ ਫੁੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਖਾਸ ਤਬਦੀਲੀ - ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਂ ਡੀ614ਜੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵਾਇਰਸ ਦੀ "ਸਪਾਈਕ" ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਇਹ ਸਾਡੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਕਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਣ ਲਈ ਵਰਤਦਾ ਹੈ, ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਵੂਹਾਨ ਵਿੱਚ ਫੈਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸ਼ਾਇਦ ਇਹ ਇਟਲੀ ਵਿੱਚ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ ਸੀ। ਹੁਣ ਇਹ ਵਿਸ਼ਵ ਭਰ ਦੇ 97% ਨਮੂਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਸਥਿਤੀ ਸਵਾਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਇਹ ਪਰਿਵਰਤਨ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵਾਇਰਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਲਾਭ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜਾਂ ਕੀ ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਸੰਜੋਗ ਨਾਲ ਹੈ। ਵਾਇਰਸਾਂ ਦੀ ਕੋਈ ਵੱਡੀ ਯੋਜਨਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਉਹ ਨਿਰੰਤਰ ਪਰਿਵਰਤਨ ਕਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਕੁਝ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਇੱਕ ਵਾਇਰਸ ਦੇ ਪ੍ਰਜਣਨ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨਗੀਆਂ, ਕੁਝ ਇਸ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟ ਪਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਬਾਕੀ ਨਿਰਪੱਖ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਕਾਲਜ ਲੰਡਨ ਦੇ ਡਾ. ਲੂਸੀ ਵੈਨ ਡੌਰਪ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ, ''ਉਹ 'ਵਾਇਰਸ ਦੇ ਵਧਣ ਦਾ ਸਿੱਟਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਵਿਵਹਾਰ ਨੂੰ ਬਦਲੇ ਬਿਨਾਂ ਵਾਇਰਸ ਦੇ ਵਾਧੇ ਦੇ ਸਫ਼ਰ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।'' ਵਾਇਰਸ ਵਿੱਚ ਜੋ ਪਰਿਵਰਤਨ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਇਸ ਲਈ ਵਿਆਪਕ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਇਸ ਕਹਿਰ ਅਤੇ ਪਸਾਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਜੋਂ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਜਿਸ ਨੂੰ 'ਸੰਸਥਾਪਕ ਪ੍ਰਭਾਵ' ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਡਾ. ਵੈਨ ਡੌਰਪ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਟੀਮ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇੰਨਾ ਪਰਿਵਰਤਨ ਆਮ ਹੋਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ, ਪਰ ਤੇਜੀ ਨਾਲ ਹੋਣਾ ਵਿਵਾਦਮਈ ਹੈ। ਹੁਣ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵੱਧ ਰਹੀ ਸੰਖਿਆ ਬਾਰੇ ਸ਼ਾਇਦ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵਿਸ਼ਾਣੂ ਵਿਗਿਆਨੀ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹੀ ਸ਼ੀਫੀਲਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਡਾ. ਤੂਸ਼ਾਨ ਡੇ ਸਿਲਵਾ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਕਹਿਣ ਲਈ ਕਾਫ਼ੀ ਅੰਕੜੇ ਹਨ ਕਿ ਵਾਇਰਸ ਦੇ ਵਿਕਾਸਵਾਦੀ ਵਾਧੇ ਲਈ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਲੇ ਵਾਇਰਸ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਇਸ ਕੋਲ 'ਚੋਣਵੇਂ ਲਾਭ' ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਦੱਸਣ ਲਈ ਵੀ ਵਧੇਰੇ ਸਬੂਤ ਨਹੀਂ ਹਨ ਕਿ ''ਇਹ ਜ਼ਿਆਦਾ ਫੈਲਦਾ ਹੈ।' ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਯਕੀਨ ਹੈ ਕਿ ਇਹ 'ਨਿਰਪੱਖ ਨਹੀਂ'' ਹੈ। ਫਲੋਰਿਡਾ ਦੀ ਸਕ੍ਰਿਪਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਹਾਇਯਰਯੁਨ ਚੋਅ ਅਤੇ ਮਾਈਕਲ ਫਰਜ਼ਾਨ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾ ਦੀਆਂ ਸਥਿਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਤਾਂ ਪਰਿਵਰਤਤ ਵਾਇਰਸ, ਬਿਨਾਂ ਪਰਿਵਰਤਤ ਵਾਇਰਸ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਮਨੁੱਖੀ ਕੋਸ਼ਿਕਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਵਾਇਰਸ ਸਪਾਈਕ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ ਦਾ ਉਪਯੋਗ ਮਨੁੱਖੀ ਕੋਸ਼ਿਕਾਵਾਂ 'ਤੇ ਪਕਡ਼ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਇਸ ਨੂੰ 'ਬਿਹਤਰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਚਿਪਕੇ ਰਹਿਣ ਅਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਨਾਲ ਕਾਰਜ ਕਰਨ' ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰੋ ਫਰਜ਼ਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਾਇਰਸਾਂ ਦੇ ਸਪਾਈਕ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਇੱਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਵੱਖਰੇ ਸਨ ਜੋ "ਇਹ ਸਾਬਤ ਕਰਨ ਲਈ ਤਰਕਸੰਗਤ ਨਹੀਂ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸੰਕਰਮਣਸ਼ੀਲ ਹਨ।'' ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾ ਨਤੀਜਿਆਂ ਦੇ ਸਬੂਤ ਨਿਊਯਾਰਕ ਦੇ ਜੀਨੋਮ ਸੈਂਟਰ ਅਤੇ ਨਿਊਯਾਰਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਨੇਵਿਲ ਸੰਜਨਾ, ਜੋ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ 'ਜੀਨ-ਐਡੀਟਿੰਗ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਕ੍ਰਿਸਪਰ' 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਇੱਕ ਕਦਮ ਹੋਰ ਅੱਗੇ ਵੱਧ ਗਈ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਟੀਮ ਨੇਇਕ ਵਾਇਰਸ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਕਿ ਇਸਦੇ ਸਪਾਈਕ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਵਿੱਚ ਇਹ ਤਬਦੀਲੀ ਲਿਆਂਦੀ ਜਾ ਸਕੇ ਅਤੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਵੂਹਾਨ ਪ੍ਰਕੋਪ ਦੇ ਬਿਨਾਂ ਪਰਿਵਰਤਨ ਵਾਲੇ ਅਸਲੀ ਸਾਰਸ-ਕੋਵ -2 ਵਾਇਰਸ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਇਸ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖੀ ਕੋਸ਼ਿਕਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਉਤਾਰਿਆ ਜਾ ਸਕੇ। ਉਹ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਸਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਪਰਿਵਰਤਿਤ ਵਾਇਰਸ ਘੱਟ ਤੋਂ ਘੱਟ ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੇ ਨਾਲੋਂ ਵਧੇਰੇ ਸੰਕਰਮਣਸ਼ੀਲ ਹੈ। ਡਾ. ਵੈਨ ਡੌਰਪ ਦੱਸਦੇ ਹਨ, ''ਇਹ ਸਪੱਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੈ'' ਕਿ ਅਸਲ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਇਰਸ ਦੇ ਫੈਲਾਅ ਦੇ ਕਿੰਨੇ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧੀ ਹਨ। ਪਰ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਫਰਜ਼ਾਨਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈਕਿ ਇਹ "ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਜੈਵਿਕਮਤਭੇਦ" ਇਸ ਵਿਚਾਰਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚਸਬੂਤ ਨੂੰ ਕੁਝਹੱਦ ਤੱਕ ਝੁਕਾਉਣਲਈ ਕਾਫ਼ੀ ਸਨਕਿ ਪਰਿਵਰਤਨ ਵਾਇਰਸਦੇ ਫੈਲਣ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰਬਣਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪੈਟਰੀ ਡਿਸ਼ (ਬੈਕਟੀਰੀਆ ਦੇ ਵਾਧੇ ਲਈ ਵਿਗਿਆਨਕ ਟੈਸਟ) ਦੇ ਬਾਹਰ, ਕੁਝ ਅਸਿੱਧੇ ਸਬੂਤ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਪਰਿਵਰਤਨ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਫੈਲਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਦੋ ਅਧਿਐਨਾਂ ਨੇ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਪਰਵਰਤਿਤ ਵਾਇਰਸ ਦੇ ਪੀਡ਼ਤ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਵੈਬ ਨਮੂਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਵਾਇਰਸ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਸ਼ਾਇਦ ਇਹ ਦੂਜਿਆਂ ਲਈ ਵਧੇਰੇ ਛੂਤਕਾਰੀ ਸਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਸਬੂਤ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ ਕਿ ਉਹ ਲੋਕ ਬਿਮਾਰ ਹੋ ਗਏ ਸਨ ਜਾਂ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਰਹੇ ਸਨ। ਆਮਤੌਰ 'ਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪਸਾਰ ਹੋਣ ਦਾ ਮਤਲਬ ਇਹ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਵਾਇਰਸ ਜ਼ਿਆਦਾ ਘਾਤਕ ਹੈ-ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇਸਦਾ ਉਲਟ ਅਕਸਰ ਸੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਕੋਈ ਸਬੂਤ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਨੇ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਘੱਟ ਜਾਂ ਘੱਟ ਬਿਮਾਰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਖੁਦ ਨੂੰ ਤਬਦੀਲ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਗੱਲ ਵਾਇਰਸ ਦੇ ਫੈਲਾਅ ਦੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਵੀ ਵਾਇਰਲ ਲੋਡ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਸੰਕੇਤ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵਾਇਰਸ ਕਿੰਨੀ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਫੈਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਜ਼ਰੂਰੀ ਨਹੀਂ ਕਿ ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਸੰਕਰਮਿਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਇਹ ਕਿੰਨਾ ਤਾਕਤਵਰ ਹੈ। ਖੋਜ ਦਾ 'ਬਿਹਤਰੀਨ ਮਿਆਰ' - ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਅਜ਼ਮਾਇਸ਼ ਅਜੇ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ ਵਾਇਰਸ ਦੇ ਇੱਕ ਜਾਂ ਦੂਜੇ ਪ੍ਰਕਾਰ ਨਾਲ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਸੰਕਰਮਿਤ ਕਰਨਾ ਇਹ ਵੇਖਣ ਲਈ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਆਬਾਦੀ ਵਿੱਚ ਇਹ ਵਧੇਰੇ ਕਿਵੇਂ ਫੈਲਦਾ ਹੈ। ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਵਿੱਚਲਾਸ ਅਲਾਮੌਸ ਨੈਸ਼ਨਲਲੈਬਾਰਟਰੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਧਿਐਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰ ਰਹੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਬੈਟੇ ਕੋਰਬਰਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਸ ਸਬੰਧੀ ਕੋਈ ਆਮ ਸਹਿਮਤੀ ਨਹੀਂਹੋ ਸਕੀ, ਪਰਵਾਇਰਸ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ ਕਾਰਨਮਰੀਜ਼ਾਂ ਦਾ ਵਾਇਰਲਲੋਡ 'ਘੱਟ ਵਿਵਾਦਮਈ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਜ਼ਿਆਦਾ ਅੰਕਡ਼ੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ।'' ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਪਰਿਵਰਤਨਸ਼ੀਲ ਹੈ ਜਦੋਂ ਸਮੁੱਚੇ ਰੂਪ ਨਾਲ ਜਨਸੰਖਿਆ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਦੀ ਗੱਲ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਵਾਇਰਸ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾ (ਜਾਂ ਘੱਟ) ਸੰਕਰਮਣਸ਼ੀਲ ਹੋਣ ਦਾ ਨਿਰੀਖਣ ਕਰਨਾ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਲੌਕਡਾਊਨ ਸਮੇਤ ਹੋਰ ਦਖਲਅੰਦਾਜ਼ੀ ਕਰਕੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਦਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਪਰ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਕੋਰਬਰਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈਕਿ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਵਾਇਰਸ ਦਾ ਰੂਪ ਹੁਣ ਚੀਨ ਸਮੇਤ ਸਾਰੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈਕਿ ਇਹ ਵਾਇਰਸ ਦੇ ਅਸਲ ਰੂਪ ਨਾਲੋਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾ ਫੈਲ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਵਾਇਰਸ ਦੇ ਦੋ ਰੂਪ ਇੱਕ ਹੀ ਸਮੇਂ ਪ੍ਰਚਲਨ ਵਿੱਚ ਸਨ, ਉਦੋਂ ਇਸਦਾ ਨਵਾਂ ਰੂਪ ਅੱਗੇ ਨਿਕਲ ਗਿਆ। ਦਰਅਸਲ, ਡੀ614ਜੀਰੂਪ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਹੈ, ਇਹ ਹੁਣਮਹਾਂਮਾਰੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਰਿਹਾ ਹੈ- ਸ਼ਾਇਦ ਯੂਕੇ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਤੱਟ ਵਰਗੀਆਂ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤਤੋਂ ਹੀ। ਇਸ ਲਈ ਜਦੋਂ ਕਿ ਸਬੂਤਵਧ ਰਹੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਪਰਿਵਰਤਨ ਨਿਰਪੱਖ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਇਹ ਜ਼ਰੂਰੀ ਨਹੀਂ ਕਿ ਅਸੀਂ ਵਾਇਰਸ ਦੀਆਂ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਬਾਰੇ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਫੈਲਣ ਬਾਰੇ ਕਿਵੇਂ ਸੋਚੀਏ। ਵਧੇਰੇ ਤਸੱਲੀਬਖਸ਼ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਟੀਕੇ ਸਪਾਈਕ ਦੇ ਵੱਖਰੇ ਖੇਤਰਾਂ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਇਸ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ 'ਤੇ ਇਸਦਾ ਕੋਈ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਇਸ ਗੱਲ ਦੇ ਕੁਝ ਸਬੂਤ ਹਨ ਕਿ ਨਵਾਂ ਰੂਪ ਐਂਟੀਬਾਡੀਜ਼ ਪ੍ਰਤੀ ਓਨਾ ਹੀ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਹੈ, ਜੋ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਿਸੇ ਲਾਗ ਲੱਗਣ ਤੋਂ ਬਚਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਇਸਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਤੁਹਾਨੂੰ ਟੀਕਾ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਕੋਵਿਡ-19 ਦਾ ਵਿਗਿਆਨ ਇੰਨੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਰੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਉਹ ਮੌਜੂਦ ਹਨ, ਉਹ ਵਾਇਰਸ ਦੀ ਇਸ ਤਬਦੀਲੀ 'ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖਣ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਹੋਣਗੇ। ਇਹ ਵੀਡੀਓ ਵੀ ਦੇਖੋ (ਬੀਬੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਲ FACEBOOK, INSTAGRAM, TWITTERਅਤੇ YouTube 'ਤੇ ਜੁੜੋ।)


كيف سيكون شكل الحرب لو نشبت مع كوريا الشمالية؟ وذكرت وزارة الدفاع الأمريكية (البنتاغون) في وقت سابق أن الصاروخ حلق لمسافة تصل إلى نحو ألف كيلو متر قبل أن يسقط في بحر اليابان. وتجربة الإطلاق، التي أجريت في وقت مبكر من يوم الأربعاء، هي الأحدث في سلسلة تجارب الإطلاق الصاروخي التي أثارت توترات دولية. وآخر مرة أطلقت فيها كوريا الشمالية صاروخا باليستيا كانت في سبتمبر/أيلول الماضي وجاءت بعد أيام من إجرائها سادس تجربة نووية. وجاءت تصريحات ماتيس في البيت الأبيض بعد أن أطلع الرئيس الأمريكي دونالد ترامب وكبار المسؤولين على إطلاق الصاروخ الأحدث لكوريا الشمالية. وأوضح أن الصاروخ حلق لمسافة أكثر من أي تجربة إطلاق سابقة، مضيفا أن كوريا الشمالية تصنع "صواريخ باليستية تهدد أي مكان في العالم." وذكرت وكالة أنباء "يونهاب" الكورية الجنوبية أن الصاروخ أطلق من مدينة "بيونغسونغ" في إقليم بيونغان. اقرأ أيضا: الولايات المتحدة تصنف كوريا الشمالية "دولة راعية للإرهاب" اقرأ أيضا: كوريا الشمالية تقول إنها اختبرت قنبلة هيدروجينية يمكن تحميلها على صاروخ وقال مسؤولو الحكومة اليابانية إن الصاروخ حلق لنحو 50 دقيقة، لكنه لم يمر فوق اليابان كما حدث في بعض تجارب الإطلاق السابقة. وأطلع الرئيس ترامب على التجربة بينما كان الصاروخ الباليتسي لا يزال يحلق في الهواء، حسبما أفاد البيت الأبيض. وقال ترامب بعدها "سأتولى هذا الأمر." وأعلن الجيش في كوريا الجنوبية أنه رد على التجربة الكورية الشمالية بإجراء تدريب إطلاق صاروخي. اقرأ أيضا: كوريا الشمالية "تحفر خندقا في المنطقة منزوعة السلاح" وجاء التنديد الدولي سريعا على تجربة كوريا الشمالية. وقالت الحكومة اليابانية إنها "لن تقبل مطلقا السلوك الاستفزازي المستمر من كوريا الشمالية"، ودعا رئيس الوزراء شينزو آبي إلى عقد اجتماع طارئ لمجلس الأمن الدولي. ووصف الاتحاد الأوروبي تجربة الإطلاق بأنها "انتهاك آخر غير مقبول" من جانب كوريا الشمالية لالتزاماتها الدولية. ووصف مندوب بريطانيا لدى الأمم المتحدة التجربة بأنها "عمل متهور". ويُعتقد أن كوريا الشمالية تُركز جهودها على بناء صواريخ طويلة المدى يمكنها الوصول إلى البر الرئيسي للولايات المتحدة. وقال مسؤولون في كوريا الشمالية إن أول صاروخ من صواريخها طويلة المدى والذي اختبرته في يوليو/تموز الماضي يمكنه أن يضرب "أي جزء في العالم"، لكن الجيش الأمريكي وصف الصاروخ بأنه متوسط المدى. وذكرت تقارير أن آخر تجربة لكوريا الشمالية تضمنت اختبار قنبلة هيدروجينية مُصغرة يمكن حملها على صاروخ طويل المدى، وهو ما أثار المزيد من التوترات مع الولايات المتحدة. وأعلن الرئيس الأمريكي دونالد ترامب الأسبوع الماضي أنه سيُعيد تصنيف كوريا الشمالية كدولة راعية للإرهاب بسبب برنامجها الصاروخي والنووي. وفرضت الولايات المتحدة عقوبات جديدة ضد بيونغيانغ استهدفت أنشطة الشحن لكوريا الشمالية والشركات الصينية التي تتعاون تجاريا معها.

ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪੇਂਟਾਗਨ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ ਮਿਜ਼ਾਈਲ ਜਪਾਨ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 1000 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (620 ਮੀਲ) ਤੱਕ ਉੱਡੀ ਸੀ। ਮਿਜ਼ਾਈਲ ਲਾਂਚ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਬੁੱਧਵਾਰ ਨੂੰ ਕੀਤਾ ਇਸ ਲਾਂਚ ਨਾਲ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਤਣਾਅ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ। 70 ਸਾਲ ਪੁਰਾਣੀ ਹੈ ਉੱਤਰੀ ਕੋਰੀਆ 'ਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਦੁਸ਼ਮਣੀ ਕਿਸ ਨੇ ਘੜੀ ਕਿਮ ਜੋਂਗ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦੀ ਸਾਜਿਸ਼ ਉੱਤਰੀ ਕੋਰੀਆ ਨਾਲ ਸਖ਼ਤੀ ਵਰਤੇਗਾ ਜਪਾਨ ਉੱਤਰੀ ਕੋਰੀਆ ਦੀ ਆਖਰੀ ਬੈਲਿਸਟਿਕ ਮਿਜ਼ਾਈਕਲ ਸਤੰਬਰ ਵਿੱਚ ਲਾਂਚ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ ਛੇਵੇਂ ਨਿਊਕਲੀਅਰ ਟੈਸਟ ਦੇ ਕੁਝ ਦਿਨ ਬਾਅਦ ਆਈ। ਮੈਟੀਸ ਨੇ ਅਮਰੀਕੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਡੌਨਲਡ ਟਰੰਪ ਅਤੇ ਮਿਜ਼ਾਈਲ ਲਾਂਚ ਦੇ ਸੀਨੀਅਰ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਿਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਵ੍ਹਾਈਟ ਹਾਊਸ ਵਿੱਚ ਗੱਲ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ, "ਇਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਲੀ ਮਿਜ਼ਾਈਲ ਨਾਲੋਂ ਉੱਚੀ ਗਈ। ਉੱਤਰੀ ਕੋਰੀਆ "ਬੈਲਿਸਟਿਕ ਮਿਜ਼ਾਈਲਾਂ" ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ ਜੋ ਦੁਨੀਆਂ ਭਰ ਲਈ ਖਤਰਾ ਹੈ।" ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆ ਦੀ ਨਿਊਜ਼ ਏਜੰਸੀ ਯੋਨਹਾਪ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਮਿਜ਼ਾਈਲ ਨੂੰ ਪਾਇਂਗਸੋਂਗ ਤੋਂ ਸਾਊਥ ਪੋਂਗਾਨ ਪ੍ਰਾਂਤ ਵਿੱਚ ਲਾਂਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਟਰੰਪ ਨੇ ਕੀ ਕਿਹਾ? ਇਸ ਪਰੀਖਣ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ, ਅਮਰੀਕੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਡੌਨਲਡ ਟਰੰਪ ਨੇ ਵ੍ਹਾਈਟ ਹਾਊਸ ਵਿਚ ਪੱਤਰਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਦੌਰਾਨ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਹ ਇਸ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲ ਲੈਣਗੇ। ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਤੁਸੀਂ ਸ਼ਾਇਦ ਸੁਣਿਆ ਹੋਵੇਗਾ ਅਤੇ ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਦੱਸਿਆ ਹੈ ਕਿ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉੱਤਰੀ ਕੋਰੀਆ ਤੋਂ ਇੱਕ ਮਿਜ਼ਾਈਲ ਉਡਾਈ ਗਈ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਸਿਰਫ਼ ਇਹ ਕਹਿਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਅਸੀਂ ਇਸ ਦਾ ਧਿਆਨ ਰੱਖਾਂਗੇ। ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਮੰਤਰੀ ਮੇਟਿਸ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਸਨ। ਸਾਡੀ ਇਸ 'ਤੇ ਲੰਮੀ ਚਰਚਾ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਹ ਇਕ ਅਜਿਹੀ ਸਥਿਤੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਸੰਭਾਲ ਲਵਾਂਗੇ।" ਅਜੇ ਤੱਕ ਪੂਰੀ ਤਰਾਂ ਸਾਫ਼ ਨਹੀਂ ਹੋ ਪਾਇਆ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਮਿਜ਼ਾਈਲ ਕਿੰਨੀ ਦੂਰ ਤੱਕ ਗਈ ਹੈ। ਕੀ ਇਹ ਜਪਾਨ ਤੋਂ ਉੱਡ ਕੇ ਗਈ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ ਇਹ ਵੀ ਅਜੇ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਸੇ ਸਾਲ ਉੱਤਰੀ ਕੋਰੀਆ ਨੇ ਜਪਾਨ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਮਿਜ਼ਾਈਲ ਦਾਗੀ ਸੀ। ਤਿੱਖਾ ਪ੍ਰਤੀਕਰਮ ਜਪਾਨ ਨੇ ਇਸ 'ਤੇ ਤਿੱਖਾ ਪ੍ਰਤੀਕਰਮ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। 2017 ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਉੱਤਰੀ ਕੋਰੀਆਈ ਮਿਜ਼ਾਈਲ ਪ੍ਰੀਖਣ 12 ਫਰਵਰੀ - ਪੱਛਮੀ ਤੱਟ ਦੇ ਨੇੜੇ ਬੈਂਜੋਨ ਏਅਰ ਬੇਸ ਤੋਂ ਦਾਗੀ ਗਈ ਮੱਧ-ਰੇਂਜ ਦੀ ਬੈਲਿਸਟਿਕ ਮਿਜ਼ਾਈਲ। ਇਹ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਲਗਭਗ 500 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਜਾਪਾਨ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਕਿਨਾਰੇ ਵੱਲ ਉੱਡ ਗਈ। 4 ਅਪ੍ਰੈਲ - ਮੱਧ ਰੇਂਜ ਦੀ ਬੈਲਿਸਟਿਕ ਮਿਜ਼ਾਈਲ ਸਿੰਪੋ ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਬੰਦਰਗਾਹ ਤੋਂ ਉਡਾਈ ਗਈ। ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆ ਦੇ ਰੱਖਿਆ ਮੰਤਰਾਲੇ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਮਿਜ਼ਾਈਲ ਲਗਭਗ 60 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਉੱਡੀ। 4 ਜੁਲਾਈ - ਪਿਓਂਗਯਾਂਗ ਨੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਇਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਬੈਲਿਸਟਿਕ ਮਿਜ਼ਾਇਲ ਦਾ ਸਫ਼ਲਤਾਪੂਰਵਕ ਟੈਸਟ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ 2,802 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਉੱਚਾਈ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ 39 ਮਿੰਟ ਲਈ ਉਡਾਣ ਭਰੀ। ਸਭ ਤੋਂ ਰਹੱਸਮਈ ਮੁਲਕ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਟਰੰਪ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਏਸ਼ੀਆ ਫੇਰੀ ਤੋਂ ਕੀ ਆਸਾਂ? 29 ਅਗਸਤ- ਉੱਤਰੀ ਕੋਰੀਆ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਹਥਿਆਰ ਸਮਰੱਥ ਬੈਲਿਸਟਿਕ ਮਿਜ਼ਾਈਲ ਜਪਾਨ ਦੇ ਉੱਤੋ ਦਾਗੀ। ਇਹ ਪਾਇਆਂਗਯਾਂਗ ਦੇ ਨੇੜੇ ਤੋਂ ਉਡਾਈ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਉਚਾਈ ਕਰੀਬ 550 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਸੀ। 15 ਸਤੰਬਰ - ਦੂਜੀ ਵਾਰ ਜਪਾਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬੈਲਿਸਟਿਕ ਮਿਜ਼ਾਈਲ ਕੱਢਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਹੋਕਾਇਡੋ ਤੋਂ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ। ਇਹ ਤਕਰੀਬਨ 770 ਕਿ.ਮੀ. ਦੀ ਉਚਾਈ ਤੇ ਪਹੁੰਚਿਆ ਅਤੇ 3,700 ਕਿ.ਮੀ. ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ। (ਬੀਬੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਲ FACEBOOK, INSTAGRAM, TWITTERਅਤੇ YouTube 'ਤੇ ਜੁੜੋ।)


حققت "ماريانا سبرينغ" المتخصصة في التحقيق في الأخبار المضللة والشائعات في بي بي سي وفريقها في مئات من الأخبار الزائفة المنتشرة حول وباء كورونا. وخلص تحقيق "سبرينغ" وفريقها إلى وجود سبعة أنواع من الناس وراء اختلاق الشائعات ونشرها. الهزلي كثير المزاح: كثيرون قد يصدقون "الخبر" الذي أريد به مزاح وقد يتداولونه على أنه حقيقة. قد يصادفك خبر "مبالغ فيه" تكون أول ردة فعلك عليه الضحك، لأنه بالنسبة إليك لا يمكن أن يكون أكثر من مزحة! مواضيع قد تهمك نهاية لكن كثيرين غيرك قد يصدقون "الخبر" الذي أريد به مزاح وقد يتداولونه على أنه حقيقة. وقد يكون تأثير بعض تلك "المزحات" كارثيا في ظل القلق والخوف وعدم الاستقرار الذي يشهده العالم بسبب تفشي الوباء. حكومات دول كثيرة، عربية وغيرها، تحاول التصدي لكل أنواع الأخبار الزائفة بشتى الطرق. فتعقد مؤتمرات صحفية يومية لتبليغ المواطنين بكل جديد بشأن الوضع الوبائي والخطوات التي تتخذها في مواجهته وترد على أسئلة الصحفيين وتساؤلات الناس حتى لا تدع مجالا لترويج الأخبار الزائفة. لكن نسق انتشار الشائعات عبر مواقع التواصل الاجتماعي أسرع بكثير. بعض الحكومات اتخذت قرارات استباقية لمنع انتشار "مزحات" مرتبطة بفيروس كورونا فمنعت تداول أي "كذبة إبريل" حول الوباء وهددت بعقوبات تصل إلى السجن. ففي الأول من إبريل \ نيسان من كل عام تنتشر أخبار غريبة كثير منها أقرب إلى التصديق! لكنها في الأصل عادة "كذبة إبريل" الشهيرة. لكن لا مجال لأي كذبة حول الوباء هذا العام، إذ قد لا يتخيل مطلقها خطورة تأثيرها ومداه. المتحايل: النوع الثاني من الأشخاص الذين يختلقون الشائعات والأخبار الزائفة حول فيروس كورونا هم المتحايلون. تقول شركات التكنولوجيا إن وباء كورونا قد يكون الآن أكثر موضوع يتم استغلاله للتحايل الإلكتروني على الإطلاق. فالمتحايلون يستغلون خوف الناس من الوباء وشح المعلومات الطبية والعلمية الرسمية حوله، وترقبهم لكل جديد بشأن اللقاح أو الدواء للاحتيال عليهم. وكانت شركة "غوغل" قد أعلنت مؤخرا أن القراصنة الإلكترونيين يرسلون يوميا 18 مليون رسالة احتيال عبر البريد الإلكتروني لمستخدمي "جي ميل" كثير منها حول فيروس كورونا. ينتحل المتحايلون صفات رسمية مثل الحكومات أو منظمة الصحة العالمية ويبعثون رسائل إلكترونية يحاولون من خلالها إقناع ضحاياهم بتنزيل برامج معينة تمكنهم من اختراق حساباتهم الشخصية والحصول على معلومات مختلفة. بعض الرسائل تدعو الناس للتبرع مثلا. ومن بعض الحيل التي انتشرت مؤخرا مقاطع حصدت آلاف المشاركات عبر فيسبوك تعرض جوائز نقدية ضخمة لـ "مساعدة المتضررين ماليا من تفشي فيروس كورونا". وعلى الرغم من أن المسابقة مزيفة بشكل واضح، إلا أنها انتشرت عبر الموقع بعدة لغات. فالمسابقة المزيفة تستغل أسماء مشاهير مثل الممثل "دواين جونسون" الملقب بالصخرة. السياسي: المعلومات المضللة لا تأتي فقط من "الغرف المظلمة" على الإنترنت وحواسب المتحايلين وإنما قد تأتي أيضا من السياسيين. وقد تصدر هذه المعلومات المغلوطة عن السياسيين بقصد أو بغير قصد. لعل أكثر السياسيين الذين ارتبط اسمهم مؤخرا بالأخبار المغلوطة والشائعات، الرئيس الأمريكي دونالد ترامب. وآخرها "اقتراحه" اختبار تعريض أجساد المصابين للأشعة فوق البنفسجية وحقنهم بالمنظفات لعلاجهم من الفيروس!! ترامب قال في وقت لاحق إن تصريحاته تلك كانت ساخرة، لكن ذلك لم يمنع منظمة الصحة العالمية ومنظمات محلية ودولية كبرى من نشر بيانات تحذر من محاولة تطبيق ما اقترحه ترامب. كما سارعت الشركات المنتجة للمنظفات والمعقمات إلى نشر بيانات تحذر المستخدمين من محاولة إدخال هذه المواد إلى الجسم بأي شكل من الأشكال. وعلى المستوى السياسي أيضا، انتشرت عبر وسائل التواصل المختلفة أنباء الاتهامات المتبادلة بين الصين والولايات المتحدة حول تعمد نشر الفيروس وإخفاء حقائق متعلقة به، والتي وصلت حد "الحرب الباردة" بين الجانبين. وكان أحدثها تصريحات ترامب مجددا بأن الفيروس انطلق من مختبر في "ووهان" الصينية رغم اعتقاد أغلبية العلماء بأن الفيروس انتقل من الحيوان، خفاش على الأغلب، إلى الإنسان. المؤمن بنظرية المؤامرة: أبرز نظريات المؤامرة المتعلقة بالفيروس ربما كانت القائلة بأن "الفيروس مصنع في مختبرات صينية ونشر عمدا في إطار حرب بيولوجية". لكن عاشقي نظرية المؤامرة كثر مثل النظريات التي يروجون لها، ومنها أن "انتشار الفيروس مؤامرة على أعلى المستويات". ومنهم من يذهب بعيدا في هذه النظرية لينكر وجرد الفيروس من أساسه. نظرية أخرى تقول إن فيروس كورونا انتشر عبر شبكة اتصالات الجيل الخامس G5. انتشرت هذه النظرية حتى أن مفتي مصر السابق علي جمعة تحدث عنها في إحدى الحلقات التي يقدمها عبر شاشة التلفزيون، الأمر الذي أثار جدلا كبير. الانتشار الكبير لهذه النظرية، وتبعاتها التي أدت إلى إحراق أبراج شبكات اتصالات في بريطانيا، دفع منظمة الصحة العالمية إلى تكذيبها عبر حسابها الرسمي على تويتر . الخبير: عندما يأتيك النبأ من شخص "خبير" أو ينتمي إلى الدوائر المتخصصة فإنك قد تضع حدسك وذكاءك جانبا لتصدق ما يقول! في الوضع الذي نعيشه اليوم وسط انتشار الوباء أكثر من نميل إلى تصديقهم هم العاملون في القطاع الطبي وفي الصفوف الأمامية لمحاربة الوباء. لكن هل كل عامل بالقطاع الطبي يصدق فعلا في ما ينقل؟ وهل ما ينقله هو ما يحصل فعلا؟ هل كل تسجيل صوتي أو مصور أو حتى نص مكتوب منسوب لخبير أو مختص هو فعلا كذلك؟ رسائل كثيرة انتشرت يدعي أصحابها أنهم عاملون في الصفوف الأمامية لمكافحة الوباء تحدثوا فيها عن معلومات وأرقام ثبت زيفها فيما بعد. الأقارب: المعلومات المغلوطة والأكاذيب والشائعات لا تقف عند مخترعها ودائرته الضيقة بل تنتشر من دائرة إلى دائرة. وأحد أبرز وسائل انتشارها مجموعات الأقارب عبر مواقع التواصل. فقد تصل رسالة مزيفة إلى خالتك التي قد تشك في محتواها، لكنها قد ترسلها إلى أفراد المجموعة عبر واتساب في خطوة احترازية: ماذا لو كان الأمر صحيحا؟! تحذركم على كل حال! قد توزع جارتكم على أفراد مجموعة سكان الحي "وصفة تشفي من الكورونا" قوامها الثوم والليمون مثلا حرصا منها على حمايتكم من المرض. المشاهير: وسيلة أخرى تساعد في نقل الشائعات بسرعة مرعبة! المشاهير وحساباتهم عبر مواقع التواصل الاجتماعي التي قد يبلغ عدد متابعيها الملايين. نقل المشاهير لخبر ما يكسبه مصداقية لدى كثيرين! في مصر، اضطرت الممثلة زينة للاعتذار عن تصريح بشأن فيروس كورونا أثار جدلا كبيرا. ففي الوقت الذي تسعى فيه الحكومات والمنظمات الرسمية في مصر وفي العالم لتوعية الناس بشأن خطورة الوباء وتشجيعهم على الالتزام بإجراءات الوقاية ألقت زينة تعليقا مستخفا بالفيروس وخطورته. اعتذرت الممثلة عن التصريح بعد ذلك قائلة إنها كانت في حالة من الذعر أرادت أن تخفيها عن جمهورها بقصد عدم إخافتهم، فجاءت النتيجة عكسية واتهمت الممثلة بأنها تساهم في تقويض جهود التوعية بخطورة انتشار الفيروس.

ਫ਼ੇਕ ਨਿਊਜ਼ ਕੌਣ ਤੇ ਕਿਵੇਂ ਫੈਲਾਉਂਦਾ ਹੈ ਇਸ ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਦੌਰਾਨ ਅਸੀਂ ਕਈ ਝੂਠੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਫੈਲਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਖ਼ਬਰਾਂ ਦੀ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੜਤਾਲ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਨਾਲ ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਗ਼ਲਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਕੌਣ ਫੈਲਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਤੇ ਕਿਉਂ। ਝੂਠੀਆਂ ਖ਼ਬਰਾਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਤੇ ਫੈਲਾਉਣ ਵਾਲੇ ਸੱਤ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਵੱਟਸਐਪ 'ਤੇ ਇੱਕ ਮੈਸੇਜ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਕਿ ਸਰਕਾਰ ਵੈਂਬਲੇ ਸਟੇਡੀਅਮ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਸਵਾਦ ਭੋਜਨ ਬਣਵਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਕਈਆਂ ਨੂੰ ਤਾਂ ਇਹ ਮਜ਼ਾਕ ਸਮਝ ਆ ਗਿਆ ਪਰ ਕਈ ਇਸ ਨੂੰ ਸੱਚ ਸਮਝ ਬੈਠੇ। ਜੇਕਰ ਥੋੜ੍ਹੀ ਹੋਰ ਗੰਭੀਰ ਉਦਾਹਰਣ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰੀਏ, ਤਾਂ ਕਿਸੇ ਨੇ ਇੱਕ ਝੂਠਾ ਸਰਕਾਰੀ ਮੈਸੇਜ ਬਣਾਇਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਸੀ ਕਿ ਲੌਕਡਾਊਨ ਦੌਰਾਨ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਘਰੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਣ ਕਰਕੇ ਇੱਕ ਸ਼ਖ਼ਸ ਨੂੰ ਜ਼ੁਰਮਾਨਾ ਲੱਗਿਆ। ਮੈਸੇਜ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਨੇ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਲੌਕਡਾਊਨ ਦੌਰਾਨ ਡਰਾਉਣ ਲਈ ਇਹ ਇੱਕ ਚੰਗਾ ਮਜ਼ਾਕ ਹੋਵੇਗਾ। ਇੰਸਟਾਗ੍ਰਾਮ 'ਤੇ ਸ਼ੇਅਰ ਹੋਣ ਮਗਰੋਂ ਇਹ ਮੈਸੇਜ ਫੇਸਬੁੱਕ 'ਤੇ ਵੀ ਵਾਇਰਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਫ਼ਿਕਰਮੰਦ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਹੋਰਾਂ ਤੱਕ ਭੇਜਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਕਈਆਂ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨਾਲ ਵੀ ਲਿਆ। ਮੈਸੇਜ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਨੇ ਬਿਨਾਂ ਆਪਣਾ ਨਾਂ ਦੱਸਿਆ ਕਿਹਾ, "ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਰਾਸ ਨਹੀਂ ਫੈਲਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਪਰ ਜੇਕਰ ਉਹ ਲੋਕ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ 'ਤੇ ਆਏ ਇੱਕ ਸਕਰੀਨ ਸ਼ੋਟ ਨੂੰ ਇੰਨੀ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨਾਲ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੰਟਰਨੈੱਟ 'ਤੇ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਬਾਰੇ ਜਾਗਰੂਕ ਹੋਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ।” ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸਰਕਾਰੀ ਜਾਂ ਸਥਾਨਕ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਦਾਅਵਿਆਂ ਵਾਲੇ ਹੋਰ ਕਈ ਝੂਠੇ ਮੈਸੇਜ ਵੀ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ। ਘੁਟਾਲਾ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਲੌਕਡਾਊਨ ਦੌਰਾਨ ਪੈਸੇ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਟੀਚੇ ਨਾਲ ਇਹ ਮੈਸੇਜ ਕੀਤੇ। ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਘੋਟਾਲੇ ਦੀ ਪੜਤਾਲ ਫੈਕਟ ਚੈੱਕ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸਵੈ-ਸੇਵੀ ਸੰਸਥਾ ਫੁਲ ਫੈਕਟ ਨੇ ਮਾਰਚ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਮੈਸੇਜ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਸਰਕਾਰ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਆਰਥਿਕ ਮਦਦ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਬੈਂਕ ਖ਼ਾਤੇ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਇਸ ਝੂਠੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੀਆਂ ਫੋਟੋਆਂ ਫੇਸਬੁੱਕ 'ਤੇ ਵੀ ਸ਼ੇਅਰ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ। ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਇੱਕ ਟੈਕਸਟ ਮੈਸੇਜ ਤੋਂ ਹੋਈ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਇਸ ਦੀ ਡੂੰਘਾਈ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਣਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਸੀ। ਵਾਇਰਸ ਬਾਰੇ ਝੂਠੀਆਂ ਖ਼ਬਰਾਂ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਲੈ ਕੇ ਘੋਟਾਲੇ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਫਰਵਰੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਪੈਸੇ ਬਣਾਉਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੇ। ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਫਸਾਉਣ ਲਈ ਈ-ਮੇਲ ਭੇਜੀਆਂ ਗਈਆਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਬਿਮਾਰੀ ਕਰਕੇ ਟੈਕਸ ਵਾਪਸ ਕਰਨ ਵਰਗੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ। ਗਲਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸਿਰਫ਼ ਇੰਟਰਨੈੱਟ 'ਤੇ ਮੌਜੂਦ ਝੂਠੇ ਅਕਾਊਂਟਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ। ਪਿਛਲੇ ਹਫ਼ਤੇ ਅਮਰੀਕੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਡੌਨਲਡ ਟਰੰਪ ਨੇ ਸਵਾਲ ਚੁੱਕਿਆ ਕਿ ਕੀ ਕੋਵਿਡ-19 ਦੇ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਪਰਾਬੈਂਗਨੀ ਕਿਰਨਾਂ ਜਾਂ ਬਲੀਚ ਦਾ ਟੀਕਾ ਲਾ ਕੇ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਉਹ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲੈ ਰਹੇ ਸਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਗੱਲਾਂ ਵਿਅੰਗਾਤਮਿਕ ਸਨ। ਪਰ ਇਸਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ ਲੋਕ ਇਹ ਇਲਾਜ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਹਸਪਤਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਫੋਨ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਅਮਰੀਕੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਮਸਲਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਚੀਨ ਦੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੇ ਬੁਲਾਰੇ ਨੇ ਵੀ ਇਹ ਗੱਲ ਕਹੀ ਕਿ ਵੂਹਾਨ ਵਿੱਚ ਕੋਵਿਡ-19 ਅਮਰੀਕੀ ਫ਼ੌਜ ਦੁਆਰਾ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਕਈ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਭਰੀਆਂ ਖ਼ਬਰਾਂ ਰੂਸ ਦੇ ਟੀਵੀ ਤੇ ਟਵਿੱਟਰ 'ਤੇ ਚਰਚਾ ਵਿੱਚ ਰਹੀਆਂ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਵਾਇਰਸ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਪੱਕੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਝੂਠੀਆਂ ਖ਼ਬਰਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਰਾਹ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹੋ ਜਿਹੀ ਇੱਕ ਝੂਠੀ ਖ਼ਬਰ ਉਸ ਸ਼ਖ਼ਸ ਬਾਰੇ ਵੀ ਫੈਲੀ ਜਿਸ ਨੇ ਯੂਕੇ ਵਿੱਚ ਵੈਕਸੀਨ ਦੇ ਟ੍ਰਾਇਲ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਸੀ। ਖ਼ਬਰ ਫੈਲੀ ਕਿ ਉਸ ਸ਼ਖ਼ਸ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਜੋ ਬਿਲਕੁਲ ਝੂਠ ਸੀ। ਇਹ ਖ਼ਬਰ ਐਂਟੀ-ਵੈਕਸੀਨੇਸ਼ਨ ਫੇਸਬੁੱਕ ਗਰੁੱਪਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਫੈਲੀ। ਯੂ-ਟਿਊਬ 'ਤੇ ਡੇਵਿਡ ਆਇਕ ਨਾਲ ਇੰਟਰਵਿਊ ਵਿੱਚ ਵੀ ਝੂਠਾ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ 5G ਦਾ ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਨਾਲ ਸਬੰਧ ਹੈ। ਹਲਾਂਕਿ ਹੁਣ ਇਹ ਇੰਟਰਵਿਊ ਹੱਟਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਆਇਕ ਦਾ ਇਹ ਇੰਟਰਵਿਊ ਲੰਡਨ ਟੀਵੀ ਸਟੇਸ਼ਨ 'ਤੇ ਵੀ ਆਇਆ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਆਇਕ ਦਾ ਫੇਸਬੁੱਕ ਪੇਜ ਵੀ ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਕਿ ਉਹ 'ਸਿਹਤ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਗਲਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਫੈਲਾਅ ਰਿਹਾ ਸੀ ਜੋ ਨੁਕਸਾਨਦਾਇਕ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।’ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਗਲਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਕਿਸੇ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਸਰੋਤ- ਡਾਕਟਰ, ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਜਾਂ ਹਸਪਤਾਲ ਕਰਮਚਾਰੀ ਤੋਂ ਵੀ ਫੈਲ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਅਕਸਰ ਇਹ ਲੋਕ ਗਲਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਫੈਲਾਉਣ ਵਾਲੇ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਪੱਛਮੀ ਸੋਅਸੇਕਸ ਦੇ ਕੈਰੋਲੇ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਔਰਤ ਨੇ ਦਹਿਸ਼ਤ ਫੈਲਾਉਣ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਵੁਆਇਸ ਮੈਸੇਜ ਬਣਾਇਆ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਤੇ ਬੱਚਿਆ ਦੇ ਮੌਤ ਦਾ ਵੱਡਾ ਤੇ ਝੂਠਾ ਅੰਕੜਾ ਸੀ। ਉਸ ਔਰਤ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਇਹ ਜਾਣਕਾਰੀ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਵਾਲੀ ਥਾਂ 'ਤੇ ਮੌਜੂਦ ਐਮਬੂਲੈਂਸ ਤੋਂ ਮਿਲੀ ਹੈ। ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਐਮਬੂਲੈਂਸ ਵਰਕਰ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਝੂਠੀ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸ ਔਰਤ ਨੇ ਨਾ ਤਾਂ ਇਸ ਗਲਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਬਿਆਨ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਉਹ ਕੋਈ ਸਬੂਤ ਦਿਖਾ ਪਾਈ ਕਿ ਉਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸਿਹਤ ਕਰਮੀ ਹੈ ਵੀ ਜਾਂ ਨਹੀਂ। ਉਸ ਔਰਤ ਦੁਆਰਾ ਫੈਲਾਇਆ ਮੈਸੇਜ ਝੂਠਾ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਫੈਲ ਗਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਘਬਰਾਹਟ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਦੋਸਤਾਂ ਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸਾਂਝਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹੀ ਇੱਕ ਸੀ ਏਸੇਕਸ ਦੀ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਡੇਨੀਅਲ ਬੇਕਰ ਜੋ ਚਾਰ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਮਾਂ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ, "ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਨੂੰ ਥੋੜ੍ਹਾ ਸ਼ੱਕ ਹੋਇਆ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਮੈਸੇਜ ਇੱਕ ਅਣਜਾਣ ਔਰਤ ਦੁਆਰਾ ਮੈਨੂੰ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।” "ਪਰ ਕਿਉਂਕਿ ਮੇਰੇ ਆਪਣੇ ਬੱਚੇ ਜਵਾਨ ਹਨ ਤੇ ਮੈਸੇਜ ਵਿੱਚ ਲਿਖੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਉਮਰਾਂ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਸਾਵਧਾਨੀ ਵਰਤਣ ਬਾਰੇ ਸੋਚਦਿਆਂ ਮੈਂ ਇਹ ਮੈਸੇਜ ਸ਼ੇਅਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।" ਇਹ ਲੋਕ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਨ ਦੇ ਮਕਸਦ ਨਾਲ ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਮੈਸੇਜ ਸ਼ੇਅਰ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਸਾਫ਼ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਇਸ ਨਾਲ ਮੈਸੇਜ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸੱਚ ਨਹੀਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹੋ ਜਿਹੀਆਂ ਗ਼ਲਤ ਜਾਣਕਾਰੀਆਂ ਫੈਲਾਉਣ ਵਾਲੇ ਸਿਰਫ਼ ਸਾਡੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਜਾਂ ਦੋਸਤ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਕਈ ਵਾਰ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੇਲਿਬ੍ਰਿਟੀ ਵੀ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਜਾਣਕਾਰੀਆਂ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ 'ਤੇ ਸਾਂਝੀਆਂ ਕਰ ਬੈਠਦੇ ਹਨ। ਮਠਾਂਗੀ ਮਾਇਆ ਨਾਂ ਦੀ ਬਰਤਾਨਵੀ ਗਾਇਕ, ਜਿਸ ਨੂੰ M.I.A ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਅਦਾਕਾਰ ਵੂਡੀ ਹੈਰਲਸਨ ਵੀ 5G ਤੇ ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਵਾਲੀ ਥਿਊਰੀ ਫੈਲਾਉਣ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਰਹੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡਿਆ 'ਤੇ ਕਈ ਹਜ਼ਾਰ ਫੋਲੋਅਰ ਹਨ। ਰੌਇਟਰਜ਼ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਦੀ ਇੱਕ ਰਿਪੋਰਟ ਮੁਤਾਬਕ ਸੈਲੀਬ੍ਰਿਟੀ ਗਲਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਫੈਲਾਉਣ ਵਿੱਚ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਵੀ ਕਈ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਬਾਹਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾ ਫੈਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਐਮਨ ਹੋਮਸ ਦੀ ਵੀ 5G ਥਿਊਰੀ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਸਾਥ ਦੇਣ ਲਈ ਨਿੰਦਾ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ: (ਬੀਬੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਲ FACEBOOK, INSTAGRAM, TWITTERਅਤੇ YouTube 'ਤੇ ਜੁੜੋ।)


مقابلة أوباما مع الأمير هاري تناولت موضوعات مختلفة وقال إن مثل هذه التصرفات تشوه فهم الناس للقضايا المعقدة، وتنشر معلومات خاطئة. وأضاف "يجب علينا جميعا إيجاد طريقة نعيد بها إنشاء مساحة مشتركة على الإنترنت". وقد التقى الأمير هاري بأوباما وطرح عليه الأسئلة في حلقة خاصة من برنامج "توداي" في محطة الإذاعة الرابعة في بي بي سي. التطرف على مواقع التواصل الاجتماعي وعبر الرئيس السابق عن قلقه بشأن المستقبل الذي تهمل فيه الحقائق، ولا يقرأ الناس أو يسمعون فيه إلا إلى الأمور التي تعزز فقط وجهات نظرهم. وقال أوباما "أحد أخطار الإنترنت هو أن الناس يعيشون في عالم افتراضي مختلف بالكامل عن واقعهم. وقد يتقوقعون داخل إطار المعلومات التي تعزز انحيازاتهم فقط. والقضية هي كيف ندعم هذه التكنولوجيا بحيث تسمح بتعدد الأصوات، وتنوع وجهات النظر، وألا تفضي إلى "بلقنة" المجتمع، أي تفتيته وتجزئته، وتتيح المجال للعثور على إيجاد أرضية مشتركة". ولم يشر أوباما إلى خليفته في الرئاسة، دونالد ترامب، بالاسم بالرغم من استخدامه المكثف لموقع تويتر. ويُتهم ترامب بالإفراط في استخدام تويتر، ومتابعته لشريحة ضيقة من المستخدمين، وإن كان يقول إن الموقع يسمح له بالتواصل المباشر مع الشعب الأمريكي. وأشار أوباما إلى أن التواصل وجها لوجه، يساعد على مجابهة وجهات النظر المتطرفة. وقال "وسائل التواصل الاجتماعي أداة قوية بالفعل بالنسبة للناس الذين تربطهم اهتمامات مشتركة، تساعدهم على أن يلتقوا وأن يتعرفوا على بعضهم بعضا". وأضاف "لكن من المهم بالنسبة إليهم أن يبتعدوا عنها أحيانا، وأن يلتقوا في الحانات، أو أماكن العبادة، أو في محيط الجيران، وأن يتعرفوا على بعضهم بعضا". ويقول معللا "إن كل شيء على الإنترنت - في الحقيقة - مبسط، وحينما تلتقي بالناس وجها لوجه تجد أنهم أكثر تعقيدا من هذا". ما هي ضغوط العمل كرئيس؟ ويقول أوباما إن "الوضع صعب، وليس مما يبعث على السرور أن تكون محط أنظار العامة، ففي هذا تحد من أوجه متعددة. إذ يصبح من تحبهم عرضة لمواقف ما كانوا ليواجهوها قبل 20 أو 30 عاما". ويضيف "من يقرر خوض عالم السياسة عليه أن يضحي بما يحظى به الآخرون من سلام. لكن إحداث تغييرات إيجابية في هذا العالم أمر يستحق التضحية، في نهاية المطاف". وحيى أوباما أسرته، خاصة زوجته، ميشيل، لما قدمته له من دعم، واصفا إياها بأنها "شريكتي خلال عملي كله".

ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਖ਼ਾਸ ਮੁਲਾਕਾਤ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਅਜਿਹੇ ਕੰਮਾਂ ਨਾਲ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਮਸਲਿਆਂ ਬਾਰੇ ਸਮਝ ਘਟਦੀ ਹੈ ਤੇ ਅਫਵਾਹਾਂ ਫ਼ੈਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਭਾਰਤ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੀ ਕਦਰ ਕਰੇ: ਓਬਾਮਾ ਦੀ ਨਸੀਹਤ 1972 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੋਈ ਚੰਨ 'ਤੇ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਗਿਆ? 'ਟਰੰਪ ਨੇ ਤੀਜੀ ਵਿਸ਼ਵ ਜੰਗ ਦੇ ਰਾਹ ਪਾਇਆ' ਇਹ ਵਿਚਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਟਰੰਪ ਦਾ ਨਾਮ ਲਏ ਬਿਨ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੇ, ਜੋ ਕਿ ਟਵਿਟਰ ਦੀ ਧੜ੍ਹਲੇ ਨਾਲ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਓਬਾਮਾ ਦੀ ਇੰਟਰਵਿਊ ਪ੍ਰਿੰਸ ਚਾਰਲਸ ਤੇ ਡਾਇਨਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਿੰਸ ਹੈਰੀ ਨੇ ਬੀਬੀਸੀ ਰੇਡੀਓ-4 ਦੋ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਲਈ ਕੀਤੀ। ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਜਨਤਕ ਬਹਿਸ ਨੂੰ ਵਿਗਾੜ ਰਿਹਾ ਹੈ ਓਬਾਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਅਹੁਦਿਆਂ ਤੇ ਬੈਠੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸੁਨੇਹੇ ਪੋਸਟ ਕਰਨ ਵੇਲੇ ਸਾਵਧਾਨੀ ਵਰਤਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਜਨਤਕ ਬਹਿਸ ਨੂੰ ਵਿਗਾੜ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਭਵਿੱਖ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਫ਼ਿਕਰ ਜ਼ਾਹਰ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਸਿਰਫ਼ ਉਹੀ ਪੜ੍ਹਨਾ ਸੁਣਨਾ ਪਸੰਦ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਮਨਸੂਬਿਆਂ ਨਾਲ ਇਤਿਫ਼ਾਕ ਰੱਖਦਾ ਹੋਵੇ। "ਇੰਟਰਨੈਟ ਦਾ ਇੱਕ ਖ਼ਤਰਾ ਤਾਂ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਲੋਕ ਬਿਲਕੁਲ ਵੱਖਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਰਤਮਾਨ ਪੱਖਪਾਤ ਨੂੰ ਬਲ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵਿੱਚ ਕੈਦ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।" ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਮਸਲਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਟੈਕਨੋਲੋਜੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਿਵੇਂ ਕਰੀਏ ਕਿ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਹੋਵੇ, ਇਸ ਨਾਲ ਸਮਾਜ ਟੁੱਟੇ ਨਾ ਤੇ ਸਾਂਝੀ ਜ਼ਮੀਨ ਤਲਾਸ਼ੀ ਜਾ ਸਕੇ।" ਟਰੰਪ ਟਵਿਟਰ ਦੀ ਹੱਦੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਬਾਰੇ ਟਰੰਪ ਦੀ ਦਲੀਲ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਮਰੀਕੀ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਨਾਲ ਸਿੱਧਾ ਰਾਬਤਾ ਕਾਇਮ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਟਰੰਪ ਨੂੰ ਅਹੁਦਾ ਸੌਂਪਦਿਆਂ ਓਬਾਮਾ ਨੇ ਮਿਲੀਆਂ ਜੁਲੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਕਾਲ ਬਾਰੇ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਵੀ ਸੀ ਤੇ ਫ਼ਿਕਰ ਵੀ ਕਿ ਦੇਸ ਅੱਗੇ ਕਿਵੇਂ ਵਧੇਗਾ। ਪਤਨੀ ਮਿਸ਼ੇਲ ਦਾ ਧੰਨਵਾਦ ਇਸ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੌਰਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਪਤਨੀ ਮਿਸ਼ੇਲ ਦਾ ਵੀ ਧੰਨਵਾਦ ਕੀਤਾ ਜਿਸਨੇ ਸਿਆਸੀ ਪਿਛੋਕੜ ਤੋਂ ਨਾ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਹਰ ਕਦਮ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਾਥ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਦੀਆਂ ਜਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਬਾਖੂਬੀ ਨਿਭਾਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਸ ਸਭ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕਠਿਆਂ ਨਿਕਲ ਆਉਣਾ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਪ੍ਰਮਾਣ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੈ ਤੇ ਉਹ ਹਾਲੇ ਵੀ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਬੈਸਟ ਫਰੈਂਡ ਹਾਨ। ਪ੍ਰਿੰਸ ਹੈਰੀ ਨੇ ਓਬਾਮਾ ਨੂੰ ਇੰਟਰਵਿਊ ਕਰਨ ਦੇ ਤਜ਼ੁਰਬੇ ਬਾਰੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਭਾਵੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬਹੁਤੀਆਂ ਇੰਟਰਵਿਊ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਪਰ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਨਾਲ ਅਜਿਹਾ ਕਰਨਾ ਦਿਲਚਸਪ ਸੀ। (ਬੀਬੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਲ FACEBOOK, INSTAGRAM, TWITTERਅਤੇ YouTube 'ਤੇ ਜੁੜੋ।)


انضمت شركات إنتاج تابعة لشاروخان وعامر خان إلى القضية ويأتي ذلك في أعقاب وفاة نجم بوليوود سوشانت سينغ راجبوت في يونيو/ حزيران الماضي. ويُعتقد أن راجبوت انتحر، لكن القضية أثارت تكهنات في القنوات الإخبارية على مدى شهور. واتخذت عشرات الشركات إجراءات قضائية إثر ذلك. وبحسب الدعوى القضائية، فإن "سبل عيش الأشخاص المرتبطين ببوليوود تأثرت بشدة بحملة التشهير". وانضمت 34 شركة إنتاج وأربعة اتحادات مرتبطة بصناعة الأفلام إلى القضية المرفوعة ضد قناتين إعلاميتين هنديتين وأربعة من مقدمي برامج لم يردّوا بعد على الادعاءات. وبحسب ما جاء في الدعوى، "يتم غزو خصوصية أعضاء بوليوود، وتتضرر سمعتهم بشكل لا يمكن إصلاحه من خلال تصوير شخصيات بوليوود بأكملهم كمجرمين...وجعل كونهم جزءاً من بوليوود مرادفاً للأفعال الإجرامية في المخيلة العامة". وعُثر على راجبوت (34 عاماً) ميتاً في شقته في مومباي في 14 يونيو/ حزيران الماضي. وقالت الشرطة في ذلك الوقت إنه انتحر. لكن عائلته قدمت لاحقاً بلاغا للشرطة ضد صديقته ريا تشاكرابورتي، متهمةً إياها بالتحريض على الانتحار وبجرائم أخرى، وهي تهم نفتها جميعها. ومنذ ذلك الحين، واجه عدد من نجوم بوليوود، بمن فيهم الممثلة ديبيكا بادوكون، استجواباً كجزء من التحقيق في وفاة راجبوت - على الرغم من عدم اتهام أي منهم بارتكاب أي مخالفات. ويتم الآن التحقيق في القضية من قبل ثلاث وكالات فيدرالية.

ਇਸ ਵਿੱਚ ਰਿਪਬਲਿਕ ਟੀਵੀ ਦੇ ਅਰਨਬ ਗੋਸਵਾਮੀ ਤੇ ਪ੍ਰਦੀਪ ਭੰਡਾਰੀ, ਟਾਈਮਜ਼ ਨਾਓ ਦੇ ਰਾਹੁਲ ਸ਼ਿਵਸ਼ੰਕਰ ਤੇ ਨਵਿਕਾ ਕੁਾਰ ਅਤੇ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਦੇ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ- ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬੌਲੀਵੁੱਡ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਕਰਨ, ਬੌਲੀਵੁੱਡ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਹਸਤੀਆਂ ਦੀ ਨਿੱਜਤਾ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਵਿੱਚ ਦਖ਼ਲ ਦੇਣ ਦਾ ਇਲਜ਼ਾਮ ਲਗਾਇਆ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ ਹੈ ਕਿ ਡਿਫੈਂਡੈਂਟ ਕੇਬਲ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਨੈਟਵਰਕ ਨਿਯਮ 1994 ਦੇ ਤਹਿਤ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਕੋਡ ਦੀਆਂ ਤਜਵੀਜ਼ਾਂ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਨ ਅਤੇ ਬੌਲੀਵੁੱਡ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਸਾਰੀ ਅਪਮਾਨ-ਜਨਕ ਸਮੱਗਰੀ ਨੂੰ ਹਟਾਇਆ ਜਾਵੇ। ਪਟੀਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਚੈਨਲਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ’ਤੇ ਵੀ ਬੌਲੀਵੁ਼ਡ ਦੇ ਬਾਰੇ ਵਿੱਚ ਅਪਮਾਨਜਨਕ ਸਮੱਗਰੀ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ’ਤੇ ਵੀ ਰੋਕ ਲਗਾਉਣ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਸ਼ਬਦਵਾਲੀ ਖ਼ਿਲਾਫ ਮੁੱਕਦਮਾ ਹਾਈਪ ਪੀਆਰ ਮੁਤਾਬਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮੁਕਦਮਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਚੈਨਲਾਂ ਵੱਲੋਂ ਬੌਲੀਵੁੱਡ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਵਰਤੀ ਅਪਮਾਨਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸ਼ਬਦਾਵੀ, ਜਿਵੇਂ ‘ਗੰਦਗੀ’, ‘ਕੂੜਾ’, ‘ਮੈਲ’, ‘ਡਰੱਗੀਜ਼’ ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ "ਬੌਲੀਵੁੱਡ ਵਿੱਚੋਂ ਗੰਦਗੀ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ" 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਦਿੰਦਿਆਂ ਪਾਇਆ ਗਿਆ। ਕੇਸ ਦਾਇਰ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇੰਡਸਟਰੀ ਦੇ ਕਰੀਬ ਸਾਰੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਨਾਮ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਆਮੀਰ ਖ਼ਾਨ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ, ਅਜੇ ਦੇਵਗਨ ਫਿਲਮਜ਼, ਅਰਬਾਜ਼ ਖ਼ਾਨ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨਸ, ਧਰਮਾ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨਸ, ਕਬੀਰ ਖ਼ਾਨ ਫਿਲਮਸ, ਅਨਿਲ ਕਪੂਰ ਫਿਲਮ ਅਤੇ ਕਮਿਊਨੀਕੇਸ਼ਨ ਨੈਟਵਰਕ, ਰੋਹਿਤ ਸ਼ੈਟੀ ਪਿਕਚਰਸ, ਸੋਹੇਲ ਖ਼ਾਨ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨਸ, ਯਸ਼ਰਾਜ ਫਿਲਮਸ ਸਣੇ ਕਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਹਾਊਸ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਸਰਕਾਰੀ ਖਜ਼ਾਨੇ ਦਾ ਵੱਡਾ ਸਰੋਤ ਪੀਆਰ ਮੁਤਾਬਕ ਇਸ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਬੌਲੀਵੁੱਡ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਤੇ ਚੰਗੇ ਅਕਸ ਵਾਲਾ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਅਦਾਰਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮੁੰਬਈ ਦਾ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮ ਉਦਯੋਗ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਬੌਲੀਵੁੱਡ ਸਰਕਾਰੀ ਖਜ਼ਾਨੇ ਦੇ ਮਾਲੀਆ ਲਈ ਵੱਡਾ ਸਰੋਤ ਵੀ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਵਿਭਿੰਨ ਉਦਯੋਗਾਂ ਨਾਲ ਬੌਲੀਵੁੱਡ ਰੁਜ਼ਦਗਾਰ ਦਾ ਵੀ ਵੱਡਾ ਜ਼ਰੀਆ ਹੈ। ਬੌਲੀਵੁੱਡ ਵਿਲੱਖਣ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਹੋਰ ਉਦਯੋਗ ਤੋਂ ਵੱਖਰੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਇਕ ਅਜਿਹਾ ਉਦਯੋਗ ਹੈ ਜੋ ਲਗਭਗ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਦਭਾਵਨਾ, ਪ੍ਰਸੰਸਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ’ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਬੌਲੀਵੁੱਡ ਦੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾ ਦੀ ਨਿੱਜਤਾ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਡਰੱਗ ਕਲਚਰ ਤੇ ਅਪਰਾਧੀ ਕਹਿ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਕਸ 'ਤੇ ਸੱਟ ਮਾਰੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ: (ਬੀਬੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਲ FACEBOOK, INSTAGRAM, TWITTERਅਤੇ YouTube 'ਤੇ ਜੁੜੋ।)


الحكم 175 عاما على طبيب فريق الجمباز الأمريكي بعد اعتدائه جنسيا على أكثر من 150 فتاة وجاء الحكم بعد الاستماع إلى شهادات 160 من ضحاياه. ورفضت القاضية روزماري أكويلينا، محاولة نصار الاعتذار عن جرائمه، واعتبرتها نوعا من الخداع، وقالت إنه "سيعيش في الظلام بقية حياته". وأقر نصار، 54 عاما، بأنه مذنب فيما يتعلق بـ10 تهم بالاعتداء الجنسي على فتيات وشابات. وكان قد حكم على الطبيب بالسجن 60 عاما بتهمة حيازة صور جنسية لأطفال. وقد عثر المحققون على 37 ألف صورة اباحية للأطفال مخزنة في أجهزة كومبيوتر نصار عام 2016 من بينهم صور لأطفال في السادسة من العمر. قاعة المحكمة شهدت حشدا من ضحايا نصار وبدأت فضيحة الطبيب الأمريكي، فى سبتمبر/ أيلول الماضي، عندما أعلنت اللاعبة الأمريكية رايتشل دينولاندر فى مقابلة إعلامية، تعرضها لاعتداءات جسدية على يد نصار أثناء عمليات الفحص حين كانت تبلغ من العمر 15 عاما، وأثناء وجود والدتها فى غرفة الفحص. وأدت اعترافاتها لتشجيع فتيات أخريات للكشف عن تعرضهن أيضا لاعتداءات، لتبدأ قائمة الضحايا بالاتساع حتى بلغت 160 شابة. ووجهت القاضية روزماري حديثها إلى نصار أثناء النطق بالحكم :"كان من دواعي شرفي وسعادتي الاستماع إلى أخواتي الناجيات، وكان من دواعي شرفي وسعادتي أيضا أن أحكم عليك، لأنك لا تستحق أن تسير خارج السجن مرة أخرى أبدا". وبعد النطق بالحكم وقف الضحايا في قاعة المحكمة وأشادوا بالحكم. القاضية قالت للمتهم لا "تستحق أن تسير خارج السجن مرة أخرى أبدا" رسالة المتهم وبعد سبعة أيام من الاستماع لشهادات مثيرة للمشاعر من ضحايا نصار، أتيحت له الفرصة لمخاطبة المحكمة. وقال في قاعة المحكمة التي امتلأت عن آخرها :"مشاعري تتضاءل مقارنة بالألم والصدمات النفسية والتدمير العاطفي الذى تشعرون به جميعا". وأضاف "لا توجد كلمات تصف عميق وعظيم أسفي لما حدث". لكن القاضية كشفت عن أنها تلقت رسالة من المتهم بعد إدانته ادعى فيها أن من اتهموه "اختلقوا" الاتهامات للحصول على أموال وشهرة. وكان هناك ترقبا بين من حضروا المحاكمة لسماع ما قالته القاضية عندما قرأت رسالة نصار، والتي قال فيها إنه "تم التلاعب به" في الاعتراف بذنبه. 160 فتاة شهدت ضد نصار بينهن حاصلات على ميداليات أولمبية

1994 ਵਿੱਚ ਲੈਰੀ ਨਸ਼ਾਰ 'ਤੇ ਪਹਿਲਾ ਜਿਨਸੀ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਦਾ ਇਲਜ਼ਾਮ ਲੱਗਾ ਸੀ ਬੀਬੀਸੀ ਪੱਤਰਕਾਰ ਰਜਨੀ ਵੈਦਿਆਨਾਥਨ ਅਤੇ ਰੋਲਾਂਡ ਹਿਊਜ਼ ਉਸ ਵੇਲੇ ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ ਹਾਜ਼ਰ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਨੇ ਪੀੜਤਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਅਨੋਖੀ ਸੁਣਵਾਈ ਸੁਣੀ। 156 ਔਰਤਾਂ---ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਭੈਣਾਂ, ਧੀਆਂ ਤੇ ਓਲੰਪੀਅਨਜ਼ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਕੁੜੀਆਂ ਦੇ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਨੂੰ ਬੇਪਰਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਕੁੜੀ ਹਾਲੀਵੁੱਡ 'ਚ ਔਰਤਾਂ ਸਰੀਰਕ ਸੋਸ਼ਣ ਖਿਲਾਫ਼ ਲਾਮਬੰਦ ਸਾਰਿਆਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਸੀ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇੱਕੋ ਸ਼ਖਸ ਨੇ ਸਰੀਰਕ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਸ਼ਖਸ ਸੀ ਯੂਐੱਸਏ ਦੀ ਕੌਮੀ ਜਿਮਨਾਸਟਿਕ ਟੀਮ ਦਾ ਡਾਕਟਰ ਲੈਰੀ ਨਸਾਰ। ਪੀੜਤਾਂ ਨੇ ਕੱਢਿਆ ਗੁਬਾਰ 7 ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ ਇੱਕ-ਇੱਕ ਕਰਕੇ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਨਸਾਰ ਨਾਲ ਆਹਮੋ-ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨ ਦਾ ਅਜਿਹਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲਿਆ, ਜੋ ਸ਼ਾਇਦ ਸਰੀਰਕ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਦੇ ਟਾਵੇਂ-ਟਾਵੇਂ ਪੀੜਤ ਨੂੰ ਹੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਨਸਾਰ ਨੂੰ 10 ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਲਾਜ ਕਰਨ ਦੇ ਨਾਂ 'ਤੇ ਕੁੜੀਆਂ ਦਾ ਸਰੀਰਕ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਕਰਨ ਦਾ ਦੋਸ਼ੀ ਪਾਇਆ ਜਾ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ 156 ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਾਈਲ ਸਟੀਫਨਜ਼ ਆਪਣੀ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਔਰਤ ਸੀ। ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਕਾਈਲ ਨੂੰ ਪੀੜਤ ZA ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਪਰ ਬੀਤੇ ਮੰਗਲਵਾਰ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਜੱਜ ਰੋਜ਼ਮੈਰੀ ਐਕਿਊਲੀਨਾ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਪਣੀ ਪਛਾਣ ਦੱਸੀ। ਕਾਈਲ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪਛਾਣ ਲੁਕਾਉਣ ਦਾ ਪੂਰਾ ਹੱਕ ਸੀ ਪਰ ਉਹ ਸਭ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਕੇ ਦੱਸਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਨਸਾਰ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਸਰੀਰਕ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਆਪਣੀ ਗਵਾਹੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਾਈਲ ਨੇ ਬੀਬੀਸੀ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ, "ਮੈਂ ਬੋਲਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਸੀ। ਆਪਣੀ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਅਖੀਰ ਤੱਕ ਦੱਸਣਾ ਮੈਨੂੰ ਹਿੰਮਤ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਸੀ।'' ਸੁਣਵਾਈ ਵਿੱਚ ਕਾਈਲ ਸਟੀਫਨਸ ਦੇ ਬਚਪਨ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਕਈ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਨਸਾਰ ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਸਰੀਰਕ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ ਪਰ ਉਹ ਕਾਈਲ ਦੀ ਹੀ ਪਹਿਲੀ ਫੋਨ ਕਾਲ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰਵਾਇਆ। ਬਾਕੀ ਔਰਤਾਂ ਵਾਂਗ ਕਾਈਲ ਜਿਮਨਾਸਟ ਦੀ ਖਿਡਾਰਨ ਨਹੀਂ ਸੀ ਅਤੇ ਨਾਂ ਹੀ ਉਹ ਨਸਾਰ ਕੋਲ ਮਰੀਜ਼ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਸਾਰ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਚੰਗਾ ਮੇਲ-ਜੋਲ ਸੀ। 'ਮੇਰੇ ਦੁੱਧ ਦੇ ਦੰਦ ਵੀ ਨਹੀਂ ਟੁੱਟੇ ਸੀ' ਕਾਈਲ ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ ਗਵਾਹੀ ਦੇਣ ਲਈ ਖੜ੍ਹੀ ਹੋਈ, ਉਸ ਦੇ ਬਚਪਨ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਸਕਰੀਨ 'ਤੇ ਦਿਖਾਈਆਂ ਗਈਆਂ। ਕਾਈਲ ਨੇ ਦੱਸਿਆ, "ਉਸ ਨੇ ਮੇਰਾ ਉਸ ਵੇਲੇ ਸਰੀਰਕ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਕੀਤਾ ਜਦੋਂ ਮੇਰੇ ਦੁੱਧ ਦੇ ਦੰਦ ਵੀ ਨਹੀਂ ਟੁੱਟੇ ਸੀ।'' ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਨਸਾਰ ਕਾਈਲ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਕੱਪੜੇ ਉਤਾਰ ਦਿੰਦਾ ਸੀ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਕਾਈਲ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹੱਥਮੈਥੂਨ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਕਾਈਲ ਦਾ ਸਰੀਰਕ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਸਭ ਕਰਨ ਵੇਲੇ ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਇੱਕੋ ਘਰ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਸੀ। 12 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਕਾਈਲ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਾਤਾ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਨਸਾਰ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਰੀਰਕ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ ਪਰ ਨਸਾਰ ਸਾਫ਼ ਮੁਕਰ ਗਿਆ। ਕਾਈਲ ਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਨੇ ਵੀ ਉਸ ਦਾ ਭਰੋਸਾ ਨਾ ਕੀਤਾ ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਨਸਾਰ ਤੋਂ ਮੁਆਫ਼ੀ ਮੰਗਣ ਲਈ ਕਿਹਾ। ਲੈਰੀ ਨਸਾਰ ਨੂੰ ਜਿਮਨਾਸਟ ਦਾ ਰੱਬ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਸੁਣਵਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਾਈਲ ਨੇ ਬੀਬੀਸੀ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ, "ਉਸ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਜਲਦੀ ਵੱਡਾ ਹੋਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ। ਪਹਿਲਾਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੁਝ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਵੱਡੇ ਹੁੰਦੇ ਹੋ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਸ ਨੀਚ ਹਰਕਤ ਬਾਰੇ ਪਤਾ ਲਗਦਾ ਹੈ।'' ਕਾਈਲ ਗਵਾਹੀ ਲਈ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਜੱਜ ਤੋਂ ਨਸਾਰ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਕੇ ਗਵਾਹੀ ਦੇਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਮੰਗੀ ਜੋ ਮੰਨ ਲਈ ਗਈ। 'ਕੁੜੀਆਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਛੋਟੀਆਂ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ' ਕਾਈਲ ਨੇ ਨਸਾਰ ਨੂੰ ਯਾਦ ਦਿਵਾਇਆ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਿਕਾਇਤ 'ਤੇ ਨਸਾਰ ਕਾਈਲ ਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਸਾਹਮਣੇ ਸਰੀਰਕ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਦੇ ਇਲਜ਼ਾਮਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਰ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਕਾਈਲ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਸੀ, "ਜੇ ਕਦੇ ਤੁਹਾਡਾ ਜਿਨਸੀ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਹੋਇਆ ਸੀ ਤਾਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਸੀ।'' ਕਾਈਲ ਨੇ ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ, "ਲੈਰੀ ਅੱਜ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਹਾਂ, ਸਿਰਫ ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਬਲਕਿ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਦੱਸਣ ਵਾਸਤੇ।'' "ਹੁਣ ਤੈਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗ ਗਿਆ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਕੁੜੀਆਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਛੋਟੀਆਂ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ। ਉਹ ਮਜ਼ਬੂਤ ਔਰਤਾਂ ਵੀ ਬਣਦੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਤੇਰੇ ਵਰਗਿਆਂ ਦੀ ਦੁਨੀਆਂ ਤਬਾਹ ਕਰ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।'' ਇੱਕ ਪੀੜਤਾ ਦਾ ਬਿਆਨ ਸੁਣ ਕੇ ਸਹਿ ਅਟਾਰਨੀ ਜਨਰਲ ਏਜੇਂਲਾ ਪੋਵਿਲੈਟਿਸ ਵੀ ਰੋ ਪਏ। ਜਦੋਂ ਪਾਣੀ ਸਿਰੋਂ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਫਿਰ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਖੁਦ ਨਾਲ ਹੋਏ ਜਿਨਸੀ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਬਾਰੇ ਸਮਝਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਤੇ ਇਸ ਵਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਯਕੀਨ ਕਰ ਲਿਆ। 54 ਸਾਲਾ ਨਸਾਰ ਨੇ ਮਿਸ਼ੀਗਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ 1985 ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ। ਇੱਕ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੇ ਇੰਡੀਆਨਾਪੋਲੀਸ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਕੌਮੀ ਜਿਮਨਾਸਟਿਕ ਟੀਮ ਦੇ ਮੈਡੀਕਲ ਸਟਾਫ ਵਜੋਂ ਨੌਕਰੀ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਸੀ। 1997 ਵਿੱਚ ਕੌਮੀ ਟੀਮ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਨਸਾਰ ਨੇ ਮਿਸ਼ੀਗਨ ਸਟੇਟ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਫਿਜੀਸ਼ੀਅਨ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵੀ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਇੱਕ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਹੀ ਨਸਾਰ ਨੇ ਕਾਈਲ ਦਾ ਜਿਨਸੀ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਜਿਮਨਾਸਟ 'ਚ ਨਸਾਰ ਨੂੰ ਰੱਬ ਮੰਨਦੇ ਸੀ ਨਸਾਰ ਨੇ ਚਾਰ ਓਲੰਪਿਕ ਗੇਮਜ਼ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਕੌਮੀ ਜਿਮਨਾਸਟਿਕ ਟੀਮ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਹ ਜ਼ਖਮੀ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਦੀ ਮਦਦ ਲਈ ਫੌਰਨ ਅੱਗੇ ਆਉਂਦਾ ਸੀ। ਸਾਬਕਾ ਸਾਫਟਬਾਲ ਖਿਡਾਰਨ ਕੈਰੀ ਹੌਗਾਨ ਮੁਤਾਬਕ ਨਸਾਰ ਵੱਲੋਂ ਇਲਾਜ ਕਰਵਾਉਣਾ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਗੱਲ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।ਕਈ ਲੋਕ ਉਸ ਨੂੰ ਜਿਮਨਾਸਟ ਜਗਤ ਦਾ ਰੱਬ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਸੀ। ਕਈ ਪੀੜਤ ਔਰਤਾਂ ਨੇ ਮੰਨਿਆ ਕਿ ਉਹ ਨਸਾਰ ਦੇ ਵੱਡੇ ਰੁਤਬੇ ਤੋਂ ਡਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ।ਜੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗ ਵੀ ਜਾਏ ਕਿ ਉਸ ਨਾਲ ਜਿਨਸੀ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਹੋਇਆ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਕਰਨਾ ਨਾਮੁਮਕਿਨ ਹੀ ਸੀ। ਨਸਾਰ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਜਿਨਸੀ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਕਰਨ ਦਾ ਇੱਕੋ ਤਰੀਕਾ ਵੀ ਵਰਤਦਾ ਸੀ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਿਕਾਰ ਜਿਮਨਾਸਟਿਕ ਦੀਆਂ ਖਿਡਾਰਨਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਸਨ। ਉਹ ਦਰਦ ਦੀ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਲੈ ਕੇ ਨਸਾਰ ਕੋਲ ਆਉਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਸਰੀਰਕ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਕਰਨ ਵੇਲੇ ਉਹ ਇਹ ਸਮਝਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਜੋ ਉਹ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਉਹ ਬਿਲਕੁਲ ਆਮ ਹੈ। ਨਸਾਰ ਪੇਸ਼ੇ ਦਾ ਫਾਇਦਾ ਚੁੱਕਦਾ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਛੂੰਹਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਰੋਜ਼ਮਰਾ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਸੀ।ਆਪਣੇ ਅਹੁਦੇ ਦਾ ਲਾਭ ਚੁੱਕਦਿਆਂ ਨਸਾਰ ਸੱਚ ਵਿੱਚ ਹੀ ਜਿਨਸੀ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਨੂੰ ਆਮ ਵਰਗਾ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਸੀ। ਪੀੜਤ ਕੁੜੀਆਂ ਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ ਲਗਦਾ ਸੀ ਕਿ ਜੇ ਨਸਾਰ ਸਭ ਸਹੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਮਿਸ਼ੀਗਨ ਸਟੇਟ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਵਾਲੀਬਾਲ ਦੀ ਖਿਡਾਰਨ ਜੈਨੀਫਰ ਰੂਡ ਬੈੱਡਫੋਰਡ ਨੇ ਦੱਸਿਆ, "ਮੈਨੂੰ ਯਾਦ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਕੱਪੜੇ ਉਤਾਰ ਦਿੱਤੇ ਸੀ ਅਤੇ ਅਜਿਹਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀ ਮਹਿਸੂਸ ਨਹੀਂ ਹੋਈ ਸੀ।'' ਨਸਾਰ ਤੋਂ ਇਲਾਜ ਕਰਵਾਉਣਾ ਮਾਣ ਦੀ ਗੱਲ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। "ਉਸ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਮੇਜ਼ 'ਤੇ ਲਿਟਾਇਆ। ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਜੋ ਇਲਾਜ ਕੀਤਾ ਉਹ ਆਮ ਹੀ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਉਹ ਥੱਲੇ ਵੱਲ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਮੈਂ ਖੁਦ ਨੂੰ ਸਮਝਾਇਆ ਕਿ ਇਹ ਆਮ ਵਾਂਗ ਹੀ ਹੈ।'' 2016 ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜਨਤਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀ ਸਾਬਕਾ ਜਿਮਨਾਸਟ ਰਸ਼ੇਅਲ ਡੈੱਨਹੋਲਾਨਡਰ ਨੇ ਦੱਸਿਆ, "ਮੈਨੂੰ ਯਾਦ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਪੁੱਛਿਆ, ਕਿ ਸਭ ਠੀਕ ਹੈ। ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਸਹੀ ਨਹੀਂ ਲੱਗ ਰਿਹਾ।'' ਉਸ ਵੱਲੋਂ ਬੀਬੀਸੀ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਨਸਾਰ ਨੇ 15 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਹੀ ਉਸ ਦਾ ਕਈ ਵਾਰ ਜਿਨਸੀ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਨਸਾਰ ਰਸ਼ੇਅਲ ਦੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਸਿਰ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਖੜ੍ਹਾ ਕਰਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਜੋ ਉਸ ਨੂੰ ਨਸਾਰ ਦੀਆਂ ਹਰਕਤਾਂ ਦਿਖਾਈ ਨਾ ਦੇਣ। ਇੱਕ ਹੱਥ ਨਾਲ ਉਹ ਰਸ਼ੇਅਲ ਦੀ ਮਾਲਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਤੇ ਦੂਜੇ ਹੱਥ ਨੂੰ ਤੌਲੀਏ ਨਾਲ ਢੱਕ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਵੈਜੀਨਾ ਵਿੱਚ ਉਂਗਲਾਂ ਪਾਉਣ ਲੱਗਦਾ ਸੀ। ਆਖਰੀ ਵਾਰ ਤਾਂ ਨਸਾਰ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਬਰਾ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਸੀਨੇ 'ਤੇ ਹੱਥ ਫੇਰਨ ਲੱਗਾ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਰੇਸ਼ਅਲ ਨੂੰ ਅਹਿਸਾਸ ਹੋਇਆ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਇਲਾਜ ਨਹੀਂ ਜਿਨਸੀ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। 1994 'ਚ ਲੱਗਿਆ ਪਹਿਲਾ ਇਲਜ਼ਾਮ ਇਹ ਸਾਫ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਨਸਾਰ ਨੇ ਕਦੋਂ ਜਿਨਸੀ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਪਰ ਉਸ 'ਤੇ ਪਹਿਲਾ ਇਲਜ਼ਾਮ 1994 ਵਿੱਚ ਲੱਗਿਆ ਸੀ 2016 ਵਿੱਚ ਇੰਡੀਆਨਾਪੋਲਿਸ ਸਟਾਰ ਨੇ ਇੱਕ ਖਬਰ ਛਾਪੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਜਿਮਨਾਸਟ ਦੇ ਕੋਚਾਂ 'ਤੇ ਲੱਗੇ ਜਿਨਸੀ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਦੇ ਇਲਜ਼ਾਮਾਂ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਖਬਰ ਵਿੱਚ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਖੇਡ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨੇ ਇਸ ਬਾਰੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਗਵਾਹੀ ਦੌਰਾਨ ਚੈਲਸੀਆ ਵਿਲੀਅਮਸ ਇਸ ਖ਼ਬਰ ਦੇ ਛਪਣ ਨਾਲ ਹੀ ਰੇਸ਼ਅਲ ਡੈਨਹੋਲਾਂਡਰ ਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਇਆ ਕਿ ਬੋਲਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਹੈ। ਰੇਸ਼ਅਲ ਦੇ ਕਈ ਪੀੜਤਾਂ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਆਉਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਸੁਣਵਾਈ ਦੇ ਆਖਰੀ ਚਾਰ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ 90 ਪੀੜਤਾਂ ਨੇ ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਗਵਾਹੀ ਦਿੱਤੀ। ਇਹ ਗਿਣਤੀ 7 ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ 156 ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਈ। ਨਸਾਰ ਨੂੰ 21 ਨਵੰਬਰ 2016 ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇੱਕ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੂੰ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਜਿਨਸੀ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਰੱਖਣ ਦਾ ਦੋਸ਼ੀ ਪਾਏ ਜਾਣ 'ਤੇ 60 ਸਾਲ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਸੁਣਾਈ। ਜੱਜ ਨੇ ਅਦਾ ਕੀਤਾ ਅਹਿਮ ਰੋਲ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨਸਾਰ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਘਰ, ਜਿਮਨਾਸਟਿਕ ਕਲੱਬ ਤੇ ਦਫਤਰ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਜਿਨਸੀ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਦਾ ਦੋਸ਼ੀ ਪਾਇਆ ਗਿਆ। ਉਸੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ 156 ਗਵਾਹੀਆਂ ਦਰਜ ਹੋਈਆਂ। ਸੁਣਵਾਈ ਦੇ ਆਖਰ ਵਿੱਚ ਨਸਾਰ ਨੇ ਪੀੜਤਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਸ਼ਬਦ ਨਹੀਂ ਜੋ ਮੈਂ ਦੱਸ ਸਕਾਂ ਕਿ ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਲਈ ਮੈਂ ਕਿੰਨੀ ਸ਼ਰਮਿੰਦਗੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਕਹੇ ਹੋਏ ਸ਼ਬਦ ਪੂਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਰੱਖਾਂਗਾ।'' ਸੁਣਵਾਈ ਦੀ ਸ਼ੁਰਆਤ ਵਿੱਚ ਨਸਾਰ ਸਿਰ ਥੱਲੇ ਕਰ ਕੇ ਬੈਠਾ ਸੀ ਅਤੇ ਪੀੜਤਾਂ ਨਾਲ ਅੱਖਾਂ ਨਹੀਂ ਮਿਲਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਰੇਸ਼ਅਲ ਨੂੰ ਪੀੜਤਾਂ ਦੀ ਫੌਜ ਦਾ ਫਾਈਵ ਸਟਾਰ ਜਨਰਲ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਇਸ ਪੂਰੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਜੱਜ ਐਕਿਊਲੀਨਾ ਦਾ ਰੋਲ ਅਹਿਮ ਰਿਹਾ। ਹਰ ਪੀੜਤ ਨੇ ਆਪਣੀ ਗਵਾਹੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜੱਜ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤੀ ਹਮਾਇਤ ਤੇ ਸਹਿਯੋਗ ਲਈ ਧੰਨਵਾਦ ਕੀਤਾ। ਜੱਜ ਨੇ ਪੀੜਤਾਂ ਦੇ ਦੋਸਤ, ਵਕੀਲ ਤੇ ਥੈਰੇਪਿਸਟ ਦਾ ਰੋਲ ਅਦਾ ਕੀਤਾ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਪੀੜਤਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਖੁਦਕਸ਼ੀ ਕਰਨ ਬਾਰੇ ਸੋਚ ਰਹੀਆਂ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜੱਜ ਐਕਿਊਲੀਨਾ ਨੇ ਅਜਿਹਾ ਨਾ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਆ। ਇੱਕ ਪੀੜਤ ਨੂੰ ਗਵਾਹੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਜੱਜ ਐਕਿਊਲੀਨਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਮੈਂ ਜਾਣਦੀ ਹਾਂ ਤੁਸੀਂ ਘਬਰਾਏ ਹੋਏ ਹੋ ਪਰ ਤੁਸੀਂ ਸਮਝੋ ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨਾਲ ਗੱਲਾਂ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ।'' ਖੇਡ ਅਦਾਰਿਆਂ ਸਵਾਲਾਂ 'ਚ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਖੇਡ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਅਦਾਰਿਆਂ ਬਾਰੇ ਕਾਫ਼ੀ ਰੋਸ ਹੈ। 2012 ਓਲੰਪਿਕਸ ਦੀ ਗੋਲਡ ਮੈਡਲਿਸਟ ਟੀਮ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਰਹੀ ਰੇਜ਼ਮੈਨ ਨੇ ਕਿਹਾ ਇਸ ਬਾਰੇ ਜਾਂਚ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਨਸਾਰ ਬਾਰੇ ਜਿਨਸੀ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਦੀਆਂ ਸ਼ਿਕਾਇਤਾਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਉਸ ਨੂੰ ਕੁੜੀਆਂ ਦਾ ਜਿਨਸੀ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਕਰਨ ਤੋਂ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਰੋਕਿਆ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਅਮਰੀਕੀ ਜਿਮਨਾਸਟਿਕ ਤੇ ਯੂਐੱਸ ਓਲੰਪਿਕ ਕਮੇਟੀ ਦੋਹਾਂ 'ਤੇ ਸਵਾਲ ਖੜ੍ਹੇ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਸਾਰਾ ਧਿਆਨ ਇਸ ਵੱਲ ਚਲਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਆਖਰ ਕਿਸ ਨੂੰ ਤੇ ਕਦੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ ਸੀ। 2014 ਵਿੱਚ ਐੱਮਐੱਸਯੂ ਨੇ ਨਸਾਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਕੁੜੀ ਵੱਲੋਂ ਲਾਏ ਜਿਨਸੀ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਦੇ ਇਲਜ਼ਾਮਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਸ ਜਾਂਚ ਵਿੱਚ ਨਸਾਰ ਨੂੰ ਬਰੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਦੇ ਠੀਕ ਦੋ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਹੀ ਨਸਾਰ ਦੀ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਰੇਸ਼ਅਲ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਨਸਾਰ ਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤੇ ਜਾਣਾ ਦੋ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਖਿਲਾਫ਼ ਬੋਲਣ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਹੈ। (ਬੀਬੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਲ FACEBOOK, INSTAGRAM, TWITTERਅਤੇ YouTube 'ਤੇ ਜੁੜੋ।)


وأشار ترامب إلى أن مقتل البغدادي جاء أثناء عملية عسكرية أمريكية في شمالي سوريا شاركت فيها 8 مروحيات أمريكية تسببت أيضا في مقتل عدد من قيادات التنظيم المتشدد. وكان البغدادي مختفيا طوال السنوات الأخيرة التي بدأ فيها تنظيم الدولة الإسلامية الذي يقوده بفقدان المواقع التي سيطر عليها وأعلن خلافته فيها في العراق وسوريا، والتي بلغت مساحتها يوما 88 ألف كيلومتر مربع، وانتهت بفقدان الجيب الأخير له في سوريا بعد معركة باغوز، في مارس/ آذار 2019. وظل البغدادي لوقت طويل في قائمة أغلى المطلوبين للولايات المتحدة الأمريكية، التي خصصت مبلغ 25 مليون دولار لمن يدلي بمعلومات تقود إلى القبض عليه. فمن هو أبو بكر البغدادي؟ كتب عنه وليام ماكنت مؤلف كتاب "يوم قيامة تنظيم الدولة: التاريخ والاستراتيجية ورؤية تنظيم الدولة لنهاية العالم" يقول: "إذا مات البغدادي فإن التنظيم سيفقد وسيطا بارعا وسياسيا لا يرحم ورجل دين ذو نسب نبيل (حسب ادعائه)، وهي تركيبة غير معتادة في تنظيم دولي متشدد". مواضيع قد تهمك نهاية ولد البغدادي، واسمه الحقيقي إبراهيم عواد إبراهيم البدري، في مدينة سامراء شمالي بغداد عام 1971. وينحدر من عائلة سنية متدينة متوسطة الحال تنتمي إلى عشيرة البدري، وتقول إنها تنحدر من نسل النبي محمد. أين يختبئ زعيم تنظيم الدولة الإسلامية أبو بكر البغدادي؟ نساء تنظيم الدولة يهددن بتربية أجيال من "الجهاديين" عاش البغدادي طفولته وصباه في مدينة سامراء قبل أن ينتقل إلى العاصمة العراقية بغداد في سن 18 عاما. حصل البغدادي على شهادة البكالوريوس في الدراسات الإسلامية من جامعة بغداد عام 1996، ثم الماجستير والدكتوراه في الدراسات القرآنية من جامعة صدام حسين للدراسات الإسلامية بين 1999 - 2007. وقضى البغدادي سنوات دراساته العليا في حي الطوبجي في شمال غربي بغداد حتى عام 2004، ويقال إنه عُرف عنه في هذه الفترة أنه كان شخصا هادئا وانطوائيا باستثناء قيامه بتعليم الأطفال القرآن في مسجد محلي، كما كان لاعبا في فريق كرة القدم في الحي نفسه، ولم يعرف عنه في تلك المرحلة ممارسة نشاط سياسي بارز ضمن جماعات الإسلام السياسي. ويعتقد أن البغدادي بدأ يقترب من الجماعات السلفية المتشددة التي تميل إلى استخدام العنف، متبنيا نهج السلفية الجهادية في عام 2000. قوات سوريا الديمقراطية تعلن السيطرة على مدينة الرقة قوات سوريا الديمقراطية تعلن استعادة الباغوز وهزيمة تنظيم الدولة الإسلامية هل تنفجر حروب سوريا المؤجلة بعد الانسحاب الأمريكي؟ ظهر أبوبكر البغدادي لأول مرة في الموصل، في يونيو/حزيران عام 2014 ولادة "تنظيم الدولة الإسلامية" بعد الغزو الأمريكي للعراق عام 2003، ساهم البغدادي في تأسيس جماعة "جيش أهل السنة والجماعة" المسلحة. واعتقلته القوات الأمريكية في فبراير/شباط عام 2004، في مدينة الفلوجة، وبقي في معسكر الاعتقال في سجن "بوكا"(الذي صار أشبه بالجامعة التي تخرج منها القادة المستقبليون لتنظيم الدولة الإسلامية،حيث تجمع فيه عدد كبير من رموز الجماعات الإسلامية المتشددة)، نحو عشرة أشهر. استثمر البغدادي فترة السجن لممارسة الوعظ الديني بين أوساط المعتقلين، إذ كان يأمهم في الصلاة ويلقي خطبة الجمعة، وينظم دروسا دينية لهم. ويصفه أحد المعتقلين معه بأنه كان متحفظا وقليل الكلام، لكنه كان يمتلك موهبة التنقل بين الجماعات المتنافسة داخل المعتقل، حيث يختلط المعتقلون الموالون لنظام صدام مع السلفيين الجهاديين. وبنى البغدادي علاقات وثيقة مع العديد من المعتقلين معه في بوكا، وظل على تواصل معهم بعد إطلاق سراحه في ديسمبر/كانون أول 2004. وكان قد أطلق سراحه بعد أن اعتبرته الولايات المتحدة مصدر تهديد منخفض. وقال مسؤول بوزارة الدفاع الأمريكية لنيويورك تايمز عام 2014: "عندما اعتقلناه عام 2004 كان وغد شوارع، ولم تكن لدينا البلورة السحرية لتبلغنا أنه سيصبح زعيم تنظيم الدولة الإسلامية". وبعد إطلاق سراحه، اتصل البغدادي بالمتحدث باسم تنظيم القاعدة في العراق، وهو التنظيم المحلي التابع للقاعدة في العراق، والذي كان يتزعمه الأردني أبو مصعب الزرقاوي. وقد أعجب المتحدث باسم القاعدة بمستوى دراسة البغدادي للعلوم الدينية الشرعية، وأقنعه بالسفر إلى العاصمة السورية، دمشق، للعمل في الجهاز الدعائي للتنظيم والمساهمة في الإشراف على أن تكون المواد الدعائية التي تبثها الجماعة متطابقة مع المبادئ "السلفية الجهادية". وقد بنى البغدادي علاقات وثيقة مع زعيم القاعدة في العراق، أبو مصعب الزرقاوي. أبو بكر البغدادي ظهر بعد خمس سنوات من الاختفاء في مقطع مصور نشره التنظيم في 29 أبريل/نيسان 2019 وفي أوائل عام 2006 شكل تنظيم القاعدة في العراق مظلة جهادية أطلق عليها اسم مجلس شورى المجاهدين. وبعد مقتل أبو مصعب الزرقاوي في يونيو/حزيران 2006، في غارة جوية أمريكية، خلفه أبو أيوب المصري. وفي أكتوبر/تشرين الأول من ذلك العام، قرر أبو أيوب المصري حل تنظيم القاعدة في العراق، وتأسيس تنظيم "الدولة الإسلامية"، واستمرت هذه الجماعة الجديدة في الولاء لتنظيم القاعدة الأم. لماذا السيطرة على مدينة منبج السورية مهمة بالنسبة للجهات المتصارعة؟ الولايات المتحدة الأمريكية احتجزت البغدادي في مركز اعتقال في العراق لمدة عشرة أشهر الأمير الجديد لمع نجم البغدادي سريعاً في صفوف التنظيم بفضل مؤهلاته في دراسة العلوم الإسلامية الشرعية، وقدرته على تجسير الهوة بين المقاتلين الأجانب الذين أسسوا التنظيم والمقاتلين العراقيين الذين انضموا للتنظيم لاحقا. وتسلق بسرعة المناصب في قيادات التنظيم. وعين البغدادي رئيسا للهيئة الشريعة في التنظيم، واختير عضوا في مجلس الشورى للتنظيم. وضم المجلس 11 عضوا لتقديم المشورة لزعيم التنظيم وقتذاك أبو عمر البغدادي. ثم اختير عضوا في لجنة التنسيق في تنظيم القاعدة في العراق، والتي كانت تشرف على الاتصال بقادة التنظيم في العراق. وفي عام 2010، اختار مجلس الشورى أبو بكر البغدادي أميراً جديداً للتنظيم بعد مقتل أبو عمر البغدادي مؤسس التنظيم وأميره. وتمكن البغدادي من إعادة بناء التنظيم الذي أنهك كثيرا بفعل ضربات قوات العمليات الخاصة الأمريكية. الأكراد في "كوباني" يتحدون الصورة المخيفة لتنظيم الدولة البغدادي استغل الفوضى التي عصفت بسوريا من أجل وضع موطئ قدم هناك لتنظيم الدولة الإسلامية الصراع الداخلي في سوريا بعد أن انتقلت شرارة انتفاضات ما عرف بالربيع العربي من تونس ومصر إلى سوريا في عام 2011، استغل البغدادي تلك الاضطرابات الداخلية وأرسل أحد مساعديه السوريين ويدعى أبو محمد الجولاني لتأسيس فرع للتنظيم في سوريا، عُرف لاحقاً باسم "جبهة النصرة". وسرعان ما ظهرت خلافات بين البغدادي وزعيم جبهة النصرة أبو محمد الجولاني، الذي رغب في التعاون مع الجماعات السنية السورية المعارضة لحكومة الرئيس السوري بشار الأسد. وفي عام 2013، أعلن البغدادي أن جبهة النصرة هي جزء من تنظيم الدولة في العراق، وعدّل اسم التنظيم ليصبح "تنظيم الدولة الإسلامية في العراق والشام". ورفض البغدادي طلب أيمن الظواهري، زعيم تنظيم القاعدة الأم، منح جبهة النصرة استقلالها. لذلك أعلن الظواهري في فبراير/شباط 2014، عن قطع علاقات القاعدة بتنظيم الدولة الإسلامية في العراق والشام. ورد البغدادي وتنظيمه بقتال جبهة النصرة، وعزز من قبضته على العديد من المناطق الواقعة في شرقي سوريا، حيث فرض تطبيقا صارما لقواعد الشريعة الإسلامية. وبعد أن تمكن البغدادي من الحصول على معقل آمن لتنظيمه، أمر أتباعه بالزحف على المناطق الغربية في العراق مع نهاية عام 2013 مستغلا النزاع السياسي بين الأحزاب والجماعات الشيعية والسنية في العراق على تقاسم السلطة، وقد استطاع بمساعدة رجال القبائل وعناصر من الموالين سابقا لصدام حسين الاستيلاء على الفلوجة. مبعوث أممي يحض تركيا على السماح للمتطوعين بالدفاع عن كوباني (عين العرب) ما يُعرف بتنظيم الدولة الإسلامية تحدى تنظيم القاعدة الرئيسي بقيادة أيمن الظواهري عاصمة الخلافة في 29 يونيو/حزيران 2014، أعلن تنظيم "الدولة الإسلامية في العراق والشام" في تسجيل صوتي تغيير اسم التنظيم ليصبح "تنظيم الدولة الإسلامية" فقط، وحُذفت كلمتي الشام والعراق، بهدف إزالة الحدود داخل الدولة المزعومة. وفي منتصف حزيران/يونيو 2014، كان التنظيم سيطر على محافظة الرقة في سوريا ومناطق عديدة في محافظة دير الزور القريبة من الحدود العراقية ومناطق شاسعة من محافظة حلب. ومع توسع رقعة الأراضي التي سيطر عليها التنظيم، أعلن البغدادي مدينة الرقة عاصمة للخلافة ودعا المسلمين إلى الهجرة إليها ومبايعته. وعانى السكان في المناطق الخاضعة لسيطرة التنظيم من العقوبات القاسية والإعدامات في الساحات العامة وفرض قوانين صارمة على جميع السكان بغض النظر عن دياناتهم وانتماءاتهم المذهبية. وكان أكبر انتصار للتنظيم تمكنه من السيطرة على مدينة الموصل عاصمة محافظة نينوى وعلى مناطق واسعة في شمال العراق، بعد انسحاب القوات العراقية منها، وسيطرته على كميات كبيرة من أسلحة هذه القوات الثقيلة. وتمكن التنظيم عام 2014 من بسط نفوذه على ما يقرب من 8 ملايين شخص في منطقة تبلغ مساحتها 88 ألف كيلومتر مربع، واستطاع أن يجني مليارات الدولارات من عائدات النفط والسرقة والخطف. وقد أدى تقدم التنظيم في أراضي تسيطر عليها الأقلية الكردية في شمال العراق، وقتل واستعباد الآلاف من الطائفة الايزيدية لدفع التحالف الدولي الذي تقوده الولايات المتحدة لشن غارات جوية على مواقع التنظيم في العراق في أغسطس/ آب عام 2014. آثار الدمار الذي خلّفه التنظيم في كوباني (عين العرب) التي سيطر على ما يقارب ثلث مساحتها في عام 2014 تحالف دولي وكانت المعركة لطرد التنظيم من سوريا والعراق دموية فقد فيها الآلاف أرواحهم والملايين بيوتهم التي أجبروا على الفرار منها. وبدأ التحالف الدولي، الذي تقوده الولايات المتحدة ويضم قوات من بريطانيا وأستراليا والبحرين وفرنسا والأردن وهولندا والسعودية وتركيا والإمارات العربية، في شن غارات جوية في العراق في أغسطس/ آب عام 2014 كما بدأ الحملة الجوية في سوريا بعد ذلك بشهر. ونفذ التحالف أكثر من 33 ألف غارة جوية. وبدأت روسيا، وهي ليست جزءا من التحالف الدولي، غارات ضد "الإرهابيين" في سوريا في سبتمبر/ ايلول عام 2015 لدعم الحكومة السورية. وذكرت وزارة الدفاع الروسية أنه تم تنفيذ 39 ألف غارة في سوريا منذ عام 2015 دمرت 121 ألف "هدف إرهابي" وقتلت 5200 عضوا في التنظيم. وفي سوريا خاضت القوات الموالية للرئيس السوري بشار الأسد المعركة مع التنظيم بدعم جوي من روسيا ودعم من ميليشيا مدعومة من إيران. وفي نفس الوقت دعم التحالف الذي تقوده الولايات المتحدة قوات سوريا الديمقراطية. وفي العراق كانت قوات الأمنية التي خاضت معارك ضد التنظيم مدعومة من التحالف الدولي بقيادة الولايات المتحدة وقوات الحشد الشعبي وهي قوات شبه عسكرية يهيمن عليها مقاتلون مدعومون من إيران. وكانت الباغوز آخر بلدة خسرها التنظيم في مارس/آذار 2019، واستسلم العديد من عناصر التنظيم وعوائلهم لقوات سوريا الديمقراطية في سوريا. الظهور والاختفاء وكان أول ظهور للبغدادي في أعقاب سيطرة التنظيم على مدينة الموصل في شمال العراق عام 2014 للإعلان عن إقامة دولة الخلافة وتنصيب نفسه "خليفة المسلمين" عندما ألقى خطبة الجمعة في مسجد النوري في الموصل. وفي الذكرى الثالثة لأول ظهور علني للبغدادي، لم يعد تنظيم الدولة الإسلامية يسيطر على معظم الأراضي التي كانت بحوزته من قبل، والتزم زعيم التنظيم الصمت بشكل واضح منذ مخاطبة أتباعه في رسالة صوتية مسجلة في نوفمبر/تشرين الثاني عام 2016، بعد بداية معركة طرد التنظيم من الموصل. ظهر تنظيم الدولة في تحد لقيادة القاعدة ووسط هذا الصمت، ظهرت تقارير غير مؤكدة عن وفاة البغدادي. وقال نائب وزير الخارجية الروسي حينئذ إنه "من المرجح للغاية" أن البغدادي قد قُتل في غارة جوية روسية على الرقة في 28 مايو/آيار عام 2017. كما أكد مسؤول إيراني في ذلك الوقت أنه "مات بكل تأكيد". غير أن مسؤولين أمريكيين قد شككوا في تلك التصريحات. وفي مقطع فيديو نُشر من الرقة بعد أسبوع من ظهور التقرير الروسي، استخدم أعضاء بتنظيم الدولة كلمة "شيخنا"، بدون ذكر البغدادي بالاسم، ما أثار علامات استفهام بشأن مصيره. وكانت حركة طالبان وتنظيم القاعدة قد أخفيا وفاة زعيم حركة طالبان الملا عمر لمدة عامين. واعتبر غياب البغدادي في تلك اللحظة الحرجة أمرا محيرا للغاية، بالنسبة لمؤيديه وأعدائه على حد سواء. وتبانيت الإجابة حينئذ حول مكان اختفاء البغدادي فهناك من رجح اختفاءه في ما يمكن وصفه بأنه "العاصمة الثالثة" لتنظيم الدولة الإسلامية، أي المناطق التي كان يسيطر عليها التنظيم على جانبي الحدود السورية والعراقية. وأطلق تنظيم الدولة الإسلامية على هذه المنطقة اسم "ولاية الفرات"، التي تتكون أساسا من مدينة القائم العراقية وبلدة البوكمال السورية. وكانت هذه المنطقة حينئذ هي الوحيدة المتبقية التي يمكن أن يزعم تنظيم الدولة الإسلامية أنها "أرض التمكين". كما رجح البعض الآخر حينئذ أنه مختبئ في المنطقة الصحراوية شرقي سوريا على الحدود العراقية، حيث تعد منطقة آمنة ومألوفة نسبيا للبغدادي حيث يمكنه الاختباء فيها والهروب من أية محاولات للقبض عليه أو قتله. وخلال معركة الموصل عام 2017 وجه البغدادي نداء بالراديو لمقاتليه بالصمود، كانت مدة النداء 45 ثانية لكنها كانت كافية لالتقاط الإشارة، وكاد هذا الخطأ يكلفه حياته لولا انتقاله السريع من الموقع الذي أصدر منه النداء. و في مايو/أيار الماضي كتب فرانك غاردنر مراسل الشؤون الأمنية في بي بي سي يقول إنه من الصعوبة بمكان وجود وشاة في الدائرة الضيقة المحيطة بالبغدادي، وبالتالي فإنه إذا ظل بعيدا عن الانترنت، ولم يجر مكالمات هاتفية من هاتف محمول، وفي حالة تحرك دائم من مكان لآخر فإنه سيصعب على الغرب العثور عليه. "حرب استنزاف" في 29 من أبريل/نيسان الماضي وبعد خمس سنوات من ظهوره الأول ظهر زعيم تنظيم "الدولة الاسلامية" أبو بكر البغدادي للمرة الثانية، ليؤكد استمرار التنظيم في "الجهاد" متوعداً بشن حرب استنزاف ضد أعدائه. هل وصل حلم "دولة الخلافة" إلى نهايته؟ وأكد البغدادي في إطلالته الأخيرة إن الهجمات التي تعرضت لها كنائس في سريلانكا أثناء احتفالات عيد الفصح في أبريل/نيسان 2019، جاءت انتقاماً لخسارة التنظيم لبلدة الباغوز شرقي سوريا، في مارس/آذار 2019، والتي كانت آخر معاقل التنظيم. ودعا في الشريط المصور الذي نشره التنظيم، أنصاره حول العالم إلى "الجهاد" وشن حرب "استنزاف ضد الأعداء". وبموت البغدادي بعد خسارة التنظيم للأراضي التي كان يسيطر عليها تكون الخلافة التي تأسست عام 2014 قد انتهت على أرض الواقع، لكن التنظيم أبعد ما يكون عن النهاية. وفي هذا الإطار، قال مسؤولون عسكريون بوزارة الدفاع الأمريكية إنه إذا لم يتواصل الضغط على الجماعة فإن التنظيم سيبعث مجددا في سوريا خلال فترة تتراوح بين 6 و12 شهرا ويستعيد منطقة محدودة في وسط وادي شرق الفرات. أين يختبئ زعيم تنظيم الدولة الإسلامية أبو بكر البغدادي؟ قوات سوريا الديمقراطية تعلن السيطرة على مدينة الرقة قوات سوريا الديمقراطية تعلن استعادة الباغوز وهزيمة تنظيم الدولة الإسلامية هل تنفجر حروب سوريا المؤجلة بعد الانسحاب الأمريكي؟ بعد انهيار دولة "الخلافة": خطر تنظيم الدولة الإسلامية "يكمن" ولا "يموت" القوات العراقية استعادت الموصل عام 2017 وكان الهجوم العسكري التركي الأخير في شمال شرق سوريا وقرار ترامب بسحب القوات الأمريكية قد أثار مخاوف من استغلال مقاتلي التنظيم لهذا الوضع، فقد هرب نحو 100 من سجناء التنظيم لدى الأكراد خلال الهجوم التركي كما شرعت خلايا التنظيم النائمة في شن هجمات عديدة. ولكن ترامب رفض الانتقادات التي وجهت للانسحاب الأمريكي قائلا: "لابد وأن تعمل سوريا وتركيا وغيرها من دول المنطقة على ضمان عدم عودة التنظيم للسيطرة على أراض، إنه جوارهم وعليهم الحفاظ عليه". وفي 22 أكتوبر/تشرين أول نفذت القوات الأمريكية الخاصة غارة في إقليم إدلب في شمال غرب سوريا، وهو المعقل الأخير للقوات المعارضة للرئيس السوري بشار الأسد. وقال مسؤولون أمريكيون إن الهدف من الغارة هو البغدادي، رغم أن المنطقة تبعد مئات الكيلومترات عن المكان الذي كان يعتقد أنه موجود به.

ਟਰੰਪ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਆਪ੍ਰੇਸ਼ਨ ਅਮਰੀਕੀ ਕਮਾਂਡੋਜ਼ ਵੱਲੋਂ ਉੱਤਰੀ-ਪੱਛਮ ਸੀਰੀਆ ਵਿੱਚ ਅੰਜਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਖੁਦ ਨੂੰ ਖਲੀਫਾ ਇਬਰਾਹਿਮ ਕਹਾਉਣ ਵਾਲੇ ਬਗਦਾਦੀ 'ਤੇ 25 ਮਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਦਾ ਇਨਾਮ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਆਈਐੱਸ ਚੜਤ 'ਤੇ ਸੀ ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ 88,000 ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦਾ ਇਲਾਕਾ ਆਪਣੇ ਕਬਜ਼ੇ ਵਿੱਚ ਲੈ ਲਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ 80 ਲੱਖ ਲੋਕਾਂ ਉੱਤੇ ਆਈਐੱਸ ਨੇ ਜ਼ਾਲਮ ਰਾਜ ਕੀਤਾ। ਆਈਐੱਸ ਨੇ ਇਸ ਖੇਤਰ ਤੋਂ ਤੇਲ, ਫਿਰੌਤੀ ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਅਗਵਾ ਕਰਕੇ ਅਰਬਾਂ ਰੁਪਏ ਕਮਾਏ। ਭਾਵੇਂ ਆਈਐੱਸ ਦੇ ਆਗੂ ਬਗਦਾਦੀ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ ਪਰ ਅਜੇ ਵੀ ਉਹ ਇੱਕ ਅਨੁਸ਼ਾਸਿਤ ਫੌਜੀ ਦਸਤਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਹਰਾਉਣਾ ਸੌਖਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਬਗ਼ਦਾਦੀ ਦਾ ਜਨਮ ਮੱਧ ਵਰਗੀ ਸੁੰਨੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ 1971 ਵਿੱਚ ਉੱਤਰੀ ਬਗ਼ਦਾਦ ਦੇ ਸਮਰਾ 'ਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਅਸਲੀ ਨਾਂ ਇਬਰਾਹਿਮ ਅਵਦ ਅਲ-ਬਦਰੀ ਹੈ। ਪੈਂਗਬਰ ਮੁਹੰਮਦ ਦੇ ਵਾਰਿਸ ਹੋਣ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਬਗਦਾਦੀ ਇੱਕ ਸੁੰਨੀ ਧਾਰਮਿਕ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧ ਰੱਖਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਪੈਗੰਬਰ ਮੁਹੰਮਦ ਦੇ ਕੁਰੈਸ਼ ਕਬੀਲੇ ਤੋਂ ਹੈ। ਪੁਰਾਤਨ ਸੁੰਨੀ ਵਿਦਵਾਨ ਇਸ ਕਬੀਲੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਖਲੀਫਾ ਬਣਨ ਦੀ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਸ਼ਰਤ ਮੰਨਦੇ ਸਨ। ਜਦੋਂ ਬਾਗਦਾਦੀ ਨੌਜਵਨ ਸੀ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਕੁਰਾਨ ਦੇ ਪਾਠ ਦਾ ਇੱਕ ਜਨੂੰਨ ਸੀ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦਾ ਪਾਲਣ ਵੀ ਬੜੀ ਸਾਵਧਾਨੀ ਨਾਲ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ 'ਖੁਦਾ ਨੂੰ ਮੰਨਣ ਵਾਲਾ' ਰੱਖਿਆ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਬਹੁਤ ਸਾਰਾ ਸਮਾਂ ਕੁਰਾਨ ਦਾ ਪਾਠ ਸਿੱਖਣ ਤੇ ਲਾਉਂਦਾ ਸੀ ਤੇ ਅਕਸਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਦਿੰਦਾ ਸੀ ਜੋ ਸ਼ਰੀਅਤ ਦੀ ਪਾਲਣ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਸੀ। ਬਗਦਾਦੀ ਦੇ ਹਮਇਤੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਛਾਪੀ ਉਸ ਦੀ ਆਤਮਕਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਆਪਣੀ ਸਕੂਲ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਗਦਾਦੀ 90 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਬਗਦਾਦ ਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਇਸਲਾਮਿਕ ਸੱਟਡੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਡਿਗਰੀ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ ਸੀ ਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਬਗਦਾਦ ਦੀ ਇਸਲਾਮਿਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਪੀਐੱਚਡੀ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਵੀ ਲਈ ਸੀ। ਬਗਦਾਦੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਬਗਦਾਦ ਦੇ ਤੋਬਚੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਸਜਿਦ ਨੇੜੇ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਬਗਦਾਦੀ ਚੁੱਪਚਾਪ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਕੋਈ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਕੇਵਲ ਕੁਰਾਨ ਪੜ੍ਹਨ ਵੇਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰਦਾ ਸੀ ਜਾਂ ਮਸਜਿਦ ਦੇ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ ਵਿੱਚ ਫੁੱਟਬਾਲ ਖੇਡਣ ਵੇਲੇ। ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਉਸ ਨੇ ਇਸਲਾਮਿਕ ਜਿਹਾਦ ਵੱਲ ਆਪਣਾ ਝੁਕਾਅ ਕੀਤਾ। 'ਜਿਹਾਦੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ' 2003 ਵਿੱਚ ਇਰਾਕ ਉੱਤੇ ਅਮਰੀਕੀ ਹਮਲੇ ਵੇਲੇ ਬਗਦਾਦੀ ਨੇ ਕਥਿਤ ਤੌਰ ’ਤੇ ਇੱਕ ਜਿਹਾਦੀ ਗਰੁੱਪ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਸ ਗਰੁੱਪ ਦਾ ਨਾਂ ਸੀ ਜਮਾਤ ਜਾਇਸ਼ ਅਹਲ ਅਲ-ਸੁੰਨਾਹ ਵਾ-ਅਲ-ਜਮਾਹ। ਇਹ ਗਰੁੱਪ ਅਮਰੀਕਾ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਾਥੀ ਦੇਸਾਂ ਉੱਤੇ ਹਮਲੇ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਬਗਦਾਦੀ ਉਸ ਗਰੁੱਪ ਦੀ ਸ਼ਰੀਆ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਮੁਖੀ ਸੀ। 2004 ਵਿੱਚ ਬਗਦਾਦੀ ਨੂੰ ਅਮਰੀਕੀ ਫੌਜਾਂ ਨੇ ਫਲੂਜਾ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਹਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਲਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਬੁੱਕਾ ਕੈਂਪ ਦੇ ਡਿਟੈਂਨਸ਼ਨ ਸੈਂਟਰ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਬੁੱਕਾ ਕੈਂਪ ਨੂੰ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਆਈਐੱਸ ਆਗੂਆ ਲਈ ਯੂਨੀਰਵਸਿਟੀ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਗਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਉੱਥੇ ਬੰਦ ਕੈਦੀਆਂ ਕੱਟੜਪੰਥ ਵੱਲ ਰੁੱਖ ਕਰ ਰਹੇ ਸੀ। ਇਹ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬਗਦਾਦੀ ਉੱਥੇ ਨਮਾਜ਼ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਕੈਦੀਆਂ ਦੀਆਂ ਕਲਾਸਾਂ ਲੈਂਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਕਈ ਵਾਲ ਜੇਲ੍ਹ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਵੱਲੋਂ ਕੈਦੀਆਂ ਦੇ ਮਸਲੇ ਸੁਲਝਾਉਣ ਲਈ ਮਦਦ ਮੰਗੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਖ਼ਤਰਾ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਸੀ ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ 10 ਮਹੀਨੇ ਬਾਅਦ ਜੇਲ੍ਹ ਤੋਂ ਰਿਹਾਅ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। 2014 ਵਿੱਚ ਨਿਊਯਾਰਕ ਟਾਈਮਜ਼ ਨੂੰ ਪੈਂਟਾਗਨ ਦੇ ਇੱਕ ਅਫ਼ਸਰ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਸੀ, "2004 ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਫੜ੍ਹਿਆ ਸੀ ਤਾਂ ਉਸ ਵੇਲੇ ਉਹ ਇੱਕ ਮਾਮੁਲੀ ਅਪਰਾਧੀ ਸੀ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਅਸੀਂ ਨਹੀਂ ਸੋਚਿਆ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਕਦੇ ਆਈਐੱਸ ਵਰਗੇ ਗਰੁੱਪ ਦਾ ਹੈੱਡ ਬਣ ਜਾਵੇਗਾ।" ਅਲ-ਕਾਇਦਾ ਨੂੰ ਇਰਾਕ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਕਾਇਮ ਕਰਨਾ ਇਹ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬੁੱਕਾ ਕੇ ਕੈਂਪ ਨੂੰ ਛੱਡਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਗਦਾਦੀ ਇਰਾਕ ਦੇ ਅਲ ਕਾਇਦਾ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਆਇਆ। ਜੋਰਡਨ ਦੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਅਬੂ ਮੁਸਬ ਅਲ ਜ਼ਰਕਾਵੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਅਲ-ਕਾਇਦਾ ਇਰਾਕ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਬਣਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਕਈ ਵਾਰਦਾਤਾਂ ਨੂੰ ਅੰਜਾਮ ਦਿੱਤਾ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਿਰ ਵੱਢਣੇ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਸਾਲ 2014 ਵਿੱਚ ਇਰਾਕੀ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਬਗ਼ਦਾਦੀ ਦੀ ਇਹ ਤਸਵੀਰ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਸੀ 2006 ਵਿੱਚ ਅਲਕਾਇਦਾ ਨੇ ਇਰਾਕ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਗਰੁੱਪ ਬਣਾਇਆ ਜਿਸਦਾ ਨਾਂ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਮੁਜਾਹੀਦੀਨ ਸ਼ੁਰਾ ਕੌਂਸਲ। ਬਗਦਾਦੀ ਦਾ ਗਰੁੱਪ ਵੀ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸੇ ਸਾਲ ਜ਼ਰਕਾਵੀ ਦੀ ਅਮਰੀਕੀ ਹਵਾਈ ਹਮਲੇ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜ਼ਰਕਾਵੀ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗਰੁੱਪ ਨੇ ਆਪਣਾ ਨਾਂ ਇਸਲਾਮਿਕ ਸਟੇਟ ਆਫ ਇਰਾਕ ਰੱਖ ਲਿਆ। ਬਗਦਾਦੀ ਆਈਐੱਸ ਦੀ ਸ਼ਰੀਆ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਕੰਮ ਦੇਖਦਾ ਸੀ। ਅਮਰੀਕੀ ਹਮਲੇ ਵਿੱਚ 2010 ਵਿੱਚ ਆਈਐੱਸ ਦਾ ਆਗੂ ਅਬੂ ਉਮਰ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਬੂ ਬਕਰ ਅਲ ਬਗਦਾਦੀ ਆਈਐੱਸ ਦਾ ਆਗੂ ਬਣਿਆ। ਅਮਰੀਕੀ ਕਮਾਂਡਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸ ਵੇਲੇ ਆਈਐੱਸ ਰਣਨੀਤਿਕ ਪੱਖੋੰ ਹਾਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਪਰ ਸੱਦਾਮ ਵੇਲੇ ਦੇ ਖ਼ੂਫੀਆ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਅਫਸਰਾਂ ਤੇ ਬੁੱਕਾ ਕੈਂਪ ਵਿੱਚ ਰਹੇ ਉਸ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਬਗਦਾਦੀ ਨੇ ਆਈਐੱਸ ਨੂੰ ਮੁੜ ਤੋਂ ਖੜ੍ਹਾ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ। 'ਖ਼ਲੀਫਾ ਇਬਰਾਹਿਮ' 2013 ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਆਈਐੱਸ ਵੱਲੋਂ ਇਰਾਕ ਵਿੱਚ ਕਈ ਹਮਲੇ ਕੀਤੇ ਗਏ। ਸੀਰੀਆ ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਬਸ਼ਰ ਅਲ-ਅਸਦ ਖਿਲਾਫ਼ ਬਗਾਵਤ ਵਿੱਚ ਵੀ ਆਈਐੱਸ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਤੇ ਆਪਣੇ ਲੜਾਕੇ ਸੀਰੀਆ ਵਿੱਚ ਵੀ ਭੇਜ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ। ਅਪ੍ਰੈਲ ਵਿੱਚ ਉਸੇ ਸਾਲ ਬਗਦਾਦੀ ਨੇ ਇਰਾਕ ਤੇ ਸੀਰੀਆ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਦੇ ਰਲੇਵੇਂ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਤੇ ਨਾਂ ਦਿੱਤਾ ਇਸਲਾਮਿਕ ਸਟੇਟ ਇਨ ਇਰਾਕ ਐਂਡ ਲਿਵਾਂਟ। ਇਸ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਵੀ ਹੋਇਆ ਪਰ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਲੜਾਕੇ ਬਗਦਾਦੀ ਨਾਲ ਜੁੜ ਗਏ। 2013 ਦੇ ਆਖਰੀ ਵਿੱਚ ਆਈਐੱਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਧਿਆਨ ਫਿਰ ਤੋਂ ਇਰਾਕ ਉੱਤੇ ਟਿਕਾਇਆ । ਆਈਐੱਸ ਨੇ ਸ਼ੀਆ ਬਹੁਲਕ ਵਾਲੀ ਸਰਕਾਰ ਤੇ ਸੁੰਨੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਟਕਰਾਅ ਦਾ ਫਾਇਦਾ ਚੁੱਕਿਆ। ਕਈ ਇਲਾਕੇ ਕਬਜ਼ੇ ਵਿੱਚ ਲਏ ਸਾਲ 2014 ਵਿੱਚ ਸੈਂਕੜੇ ਅੱਤਾਦੀਆਂ ਨੇ ਮੌਸੂਲ ਸ਼ਹਿਰ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਉਹ ਇਰਾਕੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਪਿੱਛੇ ਧਕਲਦੇ ਹੋਏ ਬਗਦਾਦ ਵੱਲ ਵਧੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇਰਾਕ ਦੀਆਂ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਕੌਮਾਂ ਦਾ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ਉੱਤੇ ਕਤਲੇਆਮ ਕੀਤਾ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੌਮਾਂ ਦਾ ਵਜੂਦ ਹੀ ਖ਼ਤਰੇ ਵਿੱਚ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਆਈਐਐੱਸ ਨੇ ਦਰਜਨ ਭਰ ਇਰਾਕੀ ਸ਼ਹਿਰ ਆਪਣੇ ਕਬਜ਼ੇ ਵਿੱਚ ਲੈ ਲਏ ਤੇ ਆਈਐੱਸ ਨੇ ਖਲੀਫਾ ਰਾਜ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਉਹ ਰਾਜ ਸੀ ਜੋ ਸ਼ਰੀਅਤ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਚੱਲਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਬਗਦਾਦੀ ਨੂੰ ਖ਼ਲੀਫਾ ਐਲਾਨ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਤੇ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਰਾਜ ਪ੍ਰਤੀ ਨਿਸ਼ਠਾ ਦਿਖਾਉਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਅਮਰੀਕੀ ਜਾਂਚ ਵਿੱਚ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ ਕਿ ਆਈਐੱਸ ਨੇ ਸੈਂਕੜੇ ਕੁਰਦਿਸ਼ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਕਤਲ ਕੀਤਾ ਸੀ ਪੰਜ ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਵੀਡੀਓ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬਗਦਾਦੀ ਮੋਸੂਲ ਦੀ ਅਲ-ਨੂਰੀ ਮਸਜਿਦ ਵਿੱਚ ਭਾਸ਼ਨ ਦਿੰਦਾ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਉਹ ਸਮਾਂ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਹ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਕੈਮਰੇ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ ਸੀ। ਮਾਹਰਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਭਾਸ਼ਨ ਉਸੇ ਤਰੀਕੇ ਦਾ ਸੀ ਜਿਹੜਾ ਸਦੀਆਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਸਲਾਮ ਦੇ ਖ਼ਲੀਫਾ ਦਿੰਦੇ ਸੀ। ਇਸ ਭਾਸ਼ਣ ਵਿੱਚ ਬਗਦਾਦੀ ਨੇ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਨੂੰ ਇਰਾਕ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਣ ਦਾ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਤਾਂ ਜੋ ਇਸਲਾਮ ਨੂੰ ਨਾ ਮੰਨਣ ਵਾਲਿਆਂ ਖਿਲਾਫ਼ ਜੰਗ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਦਾ ਸਕੇ। ਦੁਨੀਆਂ ਭਰ ਤੋਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਲੜਾਕੇ ਲੜਾਈ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਨ ਲਈ ਇਰਾਕ ਪਹੁੰਚੇ। ਇੱਕ ਮਹੀਨੇ ਬਾਅਦ ਆਈਐੱਸ ਦੇ ਅੱਤਵਾਦੀਆਂ ਨੇ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਕੁਰਦਿਸ਼ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕਤਲੋਗਾਰਤ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਕਈ ਕੁਰਦਿਸ਼ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਗੁਲਾਮ ਬਣਾ ਲਿਆ। ਅਮਰੀਕਾ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਾਥੀ ਦੇਸਾਂ ਨੇ ਆਈਐੱਸ ਖਿਲਾਫ ਕਾਰਵਾਈ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਆਈਐੱਸ ਵੱਲੋਂ ਕਈ ਪੱਛਮੀ ਦੇਸਾਂ ਦੇ ਬੰਦੀਆਂ ਦਾ ਸਿਰ ਕਲਮ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਮਰੀਕਾ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਾਥੀ ਦੇਸਾਂ ਨੇ ਜਿਹਾਦੀਆਂ ਖਿਲਾਫ਼ ਹਵਾਈ ਹਮਲੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ। ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ- ਆਈਐੱਸ ਦੀ ਹਾਰ ਸਾਂਝੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਵੱਲੋਂ ਅਗਲੇ ਪੰਜਾਂ ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ ਜਿਹਾਦੀ ਸਮੂਹਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਬਜ਼ੇ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਖਦੇੜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਦੋਹਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਲੱਖਾਂ ਲੋਕ ਮਾਰੇ ਗਏ ਤੇ ਲੱਖਾਂ ਬੇਘਰ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਜੰਗ ਦੀ ਮਾਰ ਹੇਠ ਆਏ ਸਾਰੇ ਇਲਾਕੇ ਤਾਬਾਹੀ ਦੇ ਮੰਜ਼ਰ ਬਣ ਕੇ ਰਹਿ ਗਏ। ਇਰਾਕ ਵਿੱਚ ਫੈਡਰਲ ਸਕਿਊਰਿਟੀ ਫੋਰਸਜ਼ ਅਤੇ ਕੁਰਦ ਪੇਸ਼ਮੇਰਗਾ ਲੜਾਕਿਆਂ ਨੂੰ ਅਮਰੀਕੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੀਆਂ ਸਾਂਝੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਇਰਾਨ ਦੀ ਮਦਦ ਹਾਸਲਵ ਇੱਕ ਮਿਲੀਟੈਂਟ ਮਮੂਹ ਦੇ ਲੜਾਕਿਆਂ ਦੀ ਹਮਾਇਤ ਹਾਸਲ ਸੀ। ਦੂਸਰੇ ਪਾਸੇ ਸੀਰੀਆ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਰੇਗਿਸਾਨ ਵਿੱਚ ਸਾਂਝੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਸੀਰੀਆ ਦੇ ਕੁਰਦ, ਅਰਬ ਲੜਾਕਿਆਂ, ਸੀਰੀਅਨ ਡਿਫ਼ੈਂਸ ਫੋਰਸਜ਼ ਅਤੇ ਕੁਝ ਸੀਰੀਆਈ ਬਾਗ਼ੀਆਂ ਦੀ ਪਿੱਠ 'ਤੇ ਖੜ੍ਹੀਆਂ ਸਨ। ਇਸੇ ਦੌਰਾਨ ਸੀਰੀਆ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਅਸਾਦ ਨਾਲ ਵਫ਼ਾਦਾਰੀ ਰੱਖਣ ਵਾਲੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਰੂਸੀ ਹਵਾਈ ਫ਼ੌਜ ਅਤੇ ਇਰਾਨੀ ਸਹਾਇਤਾ ਪ੍ਰਪਤ ਮਿਲੀਟੈਂਟਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਆਈਐੱਨਸ ਨਾਲ ਵੀ ਦੋ ਹੱਥ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਮੌਸੂਲ ਨੂੰ 2017 ਵਿੱਚ ਇਰਾਕੀ ਫੌਜ ਨੇ ਮੁੜ ਕਬਜ਼ੇ ਵਿੱਚ ਲਿਆ ਸੀ ਇਸ ਸਾਰੇ ਗਹਿਗੱਚ ਦੌਰਾਨ ਬਗ਼ਦਾਦੀ ਜਿਊਂਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ ਇਸ ਬਾਰੇ ਸਵਾਲ ਅਤੇ ਸ਼ਸ਼ੋਪੰਜ ਲਗਾਤਾਰ ਬਣਿਆ ਰਿਹਾ। ਜੂਨ 2017 ਵਿੱਚ ਇਰਾਕੀ ਫੌਜਾਂ ਨੇ ਆਈਐੱਸ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਕਬਜ਼ੇ ਹੇਠਲੇ ਆਖ਼ਰੀ ਇਲਾਕੇ ਮੌਸੂਲ ਤੋਂ ਖਦੇੜਿਆ। ਰੂਸੀ ਹਵਾਈ ਫ਼ੌਜ ਦੇ ਅਫ਼ਸਰਾਂ ਨੇ ਇਸ ਇਨ੍ਹਾਂ ਹਵਾਈ ਹਮਲਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਰਾਕਾ ਵਿੱਚ ਬਗਦਾਦੀ ਦੇ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਦੀ ਪੂਰੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਜ਼ਾਹਰ ਕੀਤੀ। ਆਖ਼ਰ ਸਤੰਬਰ ਵਿੱਚ ਆਈਐੱਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹਮਾਇਤੀਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਆਡੀਓ ਸੁਨੇਹਾ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਜੋ ਕਿ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਬਗ਼ਦਾਦੀ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਸੁਨੇਹੇ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਸੀ,"ਆਪਣੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਲਈ ਜੰਗ ਦੀ ਅੱਗ ਬਾਲ ਦਿਓ।" ਅਗਸਤ 2018 ਵਿੱਚ ਬਗਦਾਦੀ ਨੇ ਨਵੀਂ ਆਡੀਓ ਟੇਪ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਆਈਐੱਸ ਲੜਾਕਿਆਂ ਨੂੰ ਸੀਰੀਆ ਵਿੱਚ ਹਾਰ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਬਹਾਦਰੀ ਨਾਲ ਕਰਨ ਦੀ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ। ਅਗਲੇ ਮਹੀਨੇ ਸੀਰੀਅਨ ਫੌਜਾਂ ਨੇ ਆਈਐੱਸ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਸੀਰੀਆ ਵਿਚਲੇ ਆਖ਼ਰੀ ਇਲਾਕੇ ਉੱਪਰ ਆਖ਼ਰੀ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ। ਯੂਫਰੈਟਸ ਦਰਿਆ ਨਾਲ ਲਗਦੇ ਇਸ ਇਲਕੇ ਵਿੱਚ ਲੱਖਾਂ ਆਈਐੱਸ ਲੜਾਕਿਆਂ ਨੇ ਮੌਸੂਲ ਤੇ ਰਾਕਾ ਤੋਂ ਜਾਨ ਬਚਾ ਕੇ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨਾਲ ਪਨਾਹ ਲਈ ਹੋਈ ਸੀ। ਫੌਜਾਂ ਨੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਉੱਥੋਂ ਨਿਕਲ ਜਾਣ ਦੀ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੀ। ਬਾਗਦਾਦੀ ਦੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੜਾਕਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਹੋਣ ਦੇ ਕੋਈ ਸੰਕੇਤ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਕਿਹਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹੀ ਬਾਗੀਆਂ ਦੀ ਬਗਾਵਤ ਕਾਰਨ ਦੱਖਣੀ ਇਰਾਕ ਵੱਲ ਭੱਜਣਾ ਪਿਆ ਹੈ। ਮਾਰਚ 2019 ਵਿੱਚ ਸੀਰੀਅਨ ਫੌਜਾਂ ਨੇ ਆਈਐੱਸ ਦੇ ਕਬਜ਼ੇ ਵਾਲੇ ਆਖ਼ਰੀ ਖੇਤਰ ਬਾਗੂਜ਼ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕਬਜ਼ੇ ਵਿੱਚ ਲਿਆ। ਜਿਸ ਨਾਲ ਬਗਦਾਦੀ ਦੀ ਖਲੀਫੇਟ ਦਾ ਰਸਮੀ ਅੰਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਟਰੰਪ ਨੇ ਸੀਰੀਆ ਦੇ ਆਈਐੱਸ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਣ ਤੇ ਵਧਾਈ ਦਿੱਤੀ ਪਰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਅਸੀਂ ਆਈਐੱਸ ਪ੍ਰਤੀ ਸੁਚੇਤ ਰਹਾਂਗਾਂ। 'ਕਰੋ ਜਾਂ ਮਰੋ ਦੀ ਲੜਾਈ' ਹਾਲੇ ਵੀ ਇਹ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਆਈਐੱਸ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਲੜਾਕੇ ਹਨ। ਉਹ ਇਰਾਕ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰ ਤੰਤਰ ਨੂੰ ਚੁਣੌਤੀ ਦੇਣ ਲਈ ਗਾਹੇ-ਬਗਾਹੇ ਹਮਲੇ ਵੀ ਕਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਅਪ੍ਰੈਲ 2019 ਵਿੱਚ ਬਗਦਾਦੀ ਪੰਜਾਂ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਵੀਡੀਓ ਟੇਪ ਵਿੱਚ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ। ਇਸ ਵਾਰ ਉਹ ਕਿਸੇ ਮਸਜਿਦ ਵਿੱਚੋਂ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਇੱਕ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਕਾਲੀਨ 'ਤੇ ਚੌਂਕੜੀ ਮਾਰੀ ਬੈਠਾ ਸੀ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਇੱਕ ਬੰਦੂਕ ਵੀ ਪਈ ਸੀ। ਬਗਦਾਦੀ ਨੇ ਮੰਨਿਆ ਕਿ ਆਈਐੱਸ ਦਾ ਕਾਫ਼ੀ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਕਰੋ ਜਾਂ ਮਰੋ ਦੀ ਲੜਾਈ ਲੜ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹਮਾਇਤੀਆਂ ਨੂੰ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ ਕਿ ਉਹ ਦੁਸ਼ਮਣਾ ਦੇ ਇਨਸਾਨੀ, ਫੌਜੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵਸੀਲੇ ਤਬਾਹ ਕਰ ਦੇਣ। ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਜਿਹਾਦ ਕਿਆਮਤ ਦੇ ਦਿਨ ਤੱਕ ਜਾਰੀ ਰਹੇਗੀ ਤੇ ਅੱਲ੍ਹਾ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਜਿਹਾਦ ਕਰਨ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਜਿੱਤਣ ਦਾ ਨਹੀਂ।" ਇਹ ਵੀਡੀਓ ਕਦੋਂ ਤੇ ਕਿੱਥੇ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤੀ ਗਈ ਇਸ ਬਾਰੇ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਪਤਾਂ ਪਰ ਵੀਡੀਓ ਵਿੱਚ ਉਹ ਪੂਰਨ ਤੌਰ ਤੇ ਤੰਦਰੁਸ ਨਜ਼ਰ ਆ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਤੰਬਰ ਤੱਕ ਉਸਦੀ ਕੋਈ ਖ਼ਬਰ ਨਹੀਂ ਆਈ। ਅਕਤੂਬਰ 2019 ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਤੁਰਕੀ ਫੌਜਾਂ ਨੇ ਸੀਰੀਆ ਦੇ ਕੁਰਦ ਲੜਾਕਿਆਂ ਖ਼ਿਲਾਫ ਫੌਜੀ ਕਾਰਵਾਈ ਅਰੰਭੀ ਤੇ ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਤੋਂ ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ ਫੌਜਾਂ ਹਟਾਉਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ ਆਈਐੱਸ ਵਾਪਸੀ ਕਰ ਲਵੇਗੀ। 23 ਅਕਤੂਬਰ ਦੀ ਤੜਕ ਸਵੇਰ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀਆਂ ਸਪੇਸ਼ਲ ਅਪਰੇਸ਼ਨ ਫੋਰਸਜ਼ ਨੇ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮੀ ਸੀਰੀਆ ਦੇ ਇਦਲਿਬ ਸੂਬੇ ਦੇ ਬਾਰਿਸ਼ਾ ਪਿੰਡ ਦੇ ਬਾਹਰ ਇੱਕ ਛਾਪਾ ਮਾਰਿਆ। ਇਸ ਛਾਪੇ ਦਾ ਅਸਲ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਗਦਾਦੀ ਹੀ ਸੀ। ਇਹ ਖੇਤਰ ਕਈ ਸੌ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਵਿੱਚ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਵੀ ਥਾਂ ਤੇ ਬਗਦਾਦੀ ਛੁਪਿਆ ਹੋ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਟਰੰਪ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪੱਤਰਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਇਸ ਛਾਪੇ ਦੌਰਾਨ ਜਦੋਂ ਅਮਰੀਕੀ ਫੌਜ ਦੇ ਕੁੱਤਿਆਂ ਨੂੰ ਸੁਰੰਗ ਦੇ ਅੰਦਰ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਤਾਂ ਬਗਦਾਦੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਤਿੰਨ ਬੱਚਿਆਂ ਸਮੇਤ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਨੂੰ ਬੰਬ ਨਾਲ ਉਡਾ ਲਿਆ ਹੈ। ਧਮਾਕੇ ਵਿੱਚ ਬਗਦਾਦੀ ਦਾ ਸਰੀਰ ਉੱਡ ਗਿਆ ਪਰ ਟੈਸਟ ਦੇ ਨਤੀਜਿਆਂ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਆਈਐੱਸ ਵੱਲੋਂ ਬਗਦਾਦੀ ਦੇ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਦੀ ਹਾਲੇ ਤੱਕ ਕੋਈ ਪੁਸ਼ਟੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਹ ਵੀਡੀਓ ਜ਼ਰੂਰ ਦੇਖੋ (ਬੀਬੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਲ FACEBOOK, INSTAGRAM, TWITTERਅਤੇ YouTube 'ਤੇ ਜੁੜੋ।)