قالت السلطات ، أغلب حالات الإصابة بالفيروس وجدت في مدينة ووهان وأبلغت العاصمة الصينية بكين عن حالتي إصابة، بينما أبلغ مركز التكنولوجيا الجنوبي لمدينة شنجن عن حالة إصابة مشتبه بها. وبذلك، يتجاوز العدد الإجمالي للحالات المؤكدة الآن 200 حالة، توفيت ثلاث منها بسبب مرض في الجهاز التنفسي. ويأتي الارتفاع الحاد في عدد المصابين بينما يستعد ملايين الصينيين لقضاء عطلة رأس السنة القمرية (الصينية) الجديدة. وتمكن مسؤولو الصحة من التعرف على مسبب المرض، الذي ظهر لأول مرة في مدينة ووهان في ديسمبر/ كانون الأول، على أنه سلالة من فيروس كورونا، ما أدى إلى تفشي الالتهاب الرئوي الفيروسي، لكن لا يزال هناك الكثير من الأمور المجهولة عن الفيروس، بما في ذلك كيفية انتشاره. مواضيع قد تهمك نهاية وأبلغت كوريا الجنوبية عن أول حالة إصابة مؤكدة يوم الاثنين، بعد تسجيل حالات في كل من تايلاند واليابان. وأعاد تفشي المرض ذكريات فيروس سارس، الذي أودى بحياة 774 شخصا في أوائل العقد الأول من القرن العشرين في عشرات البلدان، معظمها في آسيا. شرعت بعض الدول في فحص المسافرين باستخدام الماسحات الضوئية لدرجة الحرارة كإجراء احترازي يوضح تحليل الشفرة الوراثية للفيروس الجديد أنه يرتبط ارتباطا وثيقا بفيروس سارس. وقال خبراء بريطانيون لبي بي سي إن عدد المصابين قد يكون أكبر بكثير مما تشير إليه الأرقام الرسمية، وتشير التقديرات إلى أن العدد يقترب من 1700 حالة. ماذا نعرف عن الفيروس؟ بحسب منظمة الصحة العالمية، فإن ما نعرفه عن فيروس كورونا المنتشر حاليا في الصين الآتي: ما عُرف وفُهم حتى الآن هو أن الفيروس عبارة عن سلالة جديدة من فيروس كورونا لم تكتشف من قبل في البشر. فيروسات كورونا تتألف من عائلة عريضة من الفيروسات، لكن من المعروف أن ستة فيروسات منها فقط تصيب البشر، وسيكون الفيروس الجديد سابعها. يعتقد العلماء أن "المصدر الرئيس للفيروس على الأرجح حيواني"، لكن حالات انتقال بين البشر تم تسجيلها. تشمل أعراض الإصابة التهابات في الجهاز التنفسي وحمى وسعال وضيق نفس وصعوبة في التنفس. ويُنصح الناس بتجنب الاقترابمن الحيوانات الحيةدون اتخاذ الإجراءات اللازمة، كما يمنع تناول اللحوم والبيض تماما، إضافة إلى تجنب الاختلاط بأي شخص مصاب بأعراض البرد أو الأعراض الشبيهة بالأنفلونزا. مناطق ينتشر فيها الفيروس؟ قالت السلطات في مدينة ووهان، الواقعة في وسط الصين ويقطنها 11 مليون نسمة، إن إجمالي الحالات التي تأكد إصابتها بالفيروس في المدينة خلال عطلة نهاية الأسبوع بلغ 136 حالة، كما توفيت ثلاث حالات كانت مصابة بالفيروس. وفي المجموع، تأكد في المدينة وحدها ما يقارب الـ 200 حالة إصابة بفيروس كورونا. وقال مسؤولون، في وقت متأخر من مساء الأحد، إن 170 شخصا في المدينة لا يزالون يتلقون العلاج في المستشفى، من بينهم تسعة في حالة حرجة. وقال مسؤولون في مكتب الصحة بمقاطعة داشينغ ببكين إنه تم علاج شخصين من الالتهاب الرئوي المرتبط بالفيروس كانا قد سافرا إلى ووهان. وفي شنجن، قال المسؤولون إن أعراض الفيروس ظهرت على رجل يبلغ من العمر 66 عاما بعد رحلة زار فيها أقاربه في ووهان. كما حجر صحيا على ثمانية آخرين في شنجن ويخضعون للمراقبة لتحديد ما إذا كانوا مصابين بالفيروس. وانتشر الفيروس أيضا خارج الصين. إذ تأكدت حالتي إصابة في تايلاند وحالة واحدة في اليابان، جميعها ترتبط بأشخاص من مدينة ووهان أو كانوا في زيارة لها. وفي كوريا الجنوبية، قالت مراكز السيطرة على الأمراض والوقاية منها إن امرأة صينية تبلغ من العمر 35 عاما كانت تعاني من حمى ومشاكل في الجهاز التنفسي بعد ما جاءت من ووهان. وقد تم عزلها عن باقي المرضى وعولجت في مستشفى محلي. يقوم مسؤولو الصحة بإجراء اختبارات وتحليلات في سوق للأسماك والأحياء البحرية حيث يعتقد أن الفيروس نشأ هناك وقالت منظمة الصحة العالمية إنها لا توصي حاليا بفرض قيود على السفر أو التجارة مع الصين، ولكنها تقدم إرشادات إلى الدول التي يتوقع أن يتفشى المرض فيها. وشرعت كل من سنغافورة وهونغ كونغ في فحص المسافرين القادمين جوا من ووهان، وأعلنت السلطات الأمريكية عن إجراءات مماثلة بدأت يوم الجمعة في ثلاثة مطارات رئيسية في سان فرانسيسكو ولوس أنغليس ونيويورك. ماذا تقول السلطات الصينية؟ قالت لجنة الصحة الوطنية الصينية الأحد إن "الوقاية من الفيروس والسيطرة عليه لا تزال ممكنة"، في حين حذرت من أن هناك حاجة إلى مراقبة دقيقة للفيروس، إذ أن مصدره وطرق انتقاله والطفرات التي تطرأ عليه لا تزال غير معروفة. وقالت اللجنة إنها لم تسجل حالات عدوى بين البشر، وإن حالات العدوى التي انتشر بها الفيروس جاءت من الحيوانات المصابة في سوق للأسماك والأحياء البحرية والحيوانات البرية في ووهان. لكن منظمة الصحة العالمية قالت إنها تعتقد أن هناك "بعض حالات العدوى وانتقال الفيروس من شخص لآخر في حالات الاتصال المباشر". وقالت المنظمة في تغريدة على موقع تويتر "مع ارتفاع حالات الإصابة المؤكدة وإجراء المزيد من التحليلات للفيروس، سنحصل على صورة أوضح عن مدى خطورة المرض وأنماط انتقاله". أغلقت الشركات الصينية أبوابها استعدادا للسنة الصينية الجديدة، حيث يسافر مئات الملايين من الأشخاص لزيارة عائلاتهم وأشارت إلى أن ازدياد حالات الإصابة في الصين كانت نتيجة "زيادة التحليلات والبحث عن الفيروس بين الأشخاص المصابين بأمراض الجهاز التنفسي". كيف ستؤث الإصابة بالفيروس على احتفالات رأس السنة الصينية؟ سيبدأ معظم الصينيين يوم الجمعة، عطلة رأس السنة القمرية (الصينية) التي تستمر لمدة أسبوع. و يسافر مئات الملايين من الصينيين في هذا الأسبوع حول الصين لزيارة عائلاتهم، مما يثير مخاوف من أن السلطات لن تكون قادرة على مراقبة انتشار المرض بشكل مناسب. وبما أن ووهان تعتبر مركزا مهما في حركة المواصلات، فإن السلطات هناك بدأت منذ ما يقرب من أسبوع باستخدام الماسحات الضوئية لدرجة الحرارة في المطارات ومحطات القطارات والحافلات. وقد تم تسجيل كل من ظهرت عليه أعراض الحمى، وتم إعطاؤهم أقنعة واقية ومن ثم نقلهم إلى المستشفيات والعيادات. وتقول السلطات إنها ستقوم الآن بفحص كل شخص يغادر المدينة. وارتدى بعض المسافرين الأقنعة في محطة السكك الحديدية المركزية ببكين، لكنهم لم يبدو عليهم قلق بالغا بشأن الفيروس. وقال لي يانغ، البالغ من العمر 28 عاما ويعمل مدير حسابات وكان مسافرا إلى منطقة منغوليا الداخلية، لوسائل إعلام "عندما أشاهد الأخبار، أشعر ببعض القلق. لكنني لم أتخذ أي تدابير وقائية تتجاوز ارتداء الأقنعة بشكل منتظم".

ਰਹੱਸਮਈ ਵਾਇਰਸ ਦੇ ਫੈਲਣ ਨਾਲ ਵਧਿਆ ਪੀੜਤਾਂ ਦਾ ਅਕੰੜਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਨਾਲ ਵਾਇਰਲ ਨਿਮੋਨੀਆ ਵੀ ਫੈਲ ਸਕਦਾ ਹੈ ਪਰ ਇਸ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਵਧੇਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇਹ ਵਾਇਰਸ ਕਿਵੇਂ ਫੈਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅੰਕੜਾ ਹੁਣ 200 ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ 3 ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸਾਹ ਲੈਣ ਵਿੱਚ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀ ਕਾਰਨ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਬਚਾਅ ਲਈ ਚੀਨ ਸਣੇ ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਹਵਾਈ ਅੱਡਿਆਂ 'ਤੇ ਸਕ੍ਰੀਨਿੰਗ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਨਾਲ ਸੰਕਰਮਿਤ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਾਧਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਹਫ਼ਤੇ ਲੂਨਰ ਨਿਊ ਈਅਰ ਦੀਆਂ ਛੁੱਟੀਆਂ ਦੌਰਾਨ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸਫ਼ਰ ਕਰ ਰਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਥਾਈਲੈਂਡ ਅਤੇ ਜਾਪਾਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੋਮਵਾਰ ਨੂੰ ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਸ ਵਾਇਰਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾਂ ਕੇਸ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ ਹੈ। ਬਰਤਾਨੀਆਂ 'ਚ ਮਾਹਿਰਾਂ ਨੇ ਬੀਬੀਸੀ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਪੀੜਤ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਅੰਕੜਾ ਅਜੇ ਵੀ ਅਧਿਕਾਰਤ ਅੰਕੜਿਆਂ ਨਾਲੋਂ ਕਿਤੇ ਵੱਧ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਸ਼ਾਇਦ 1700 ਦੇ ਕਰੀਬ। ਕਿਵੇਂ ਦਾ ਹੈ ਇਹ ਵਾਇਰਸ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਤੋਂ ਲਏ ਗਏ ਇਸ ਵਾਇਰਸ ਦੇ ਸੈਂਪਲ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਚੀਨ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਸੰਗਠਨ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਇੱਕ ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਹੈ। ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ- ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਕਈ ਕਿਸਮ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ 6 ਨੂੰ ਹੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸੰਕਰਮਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਨਵੇਂ ਵਾਇਰਸ ਦਾ ਪਤਾ ਲੱਗਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਗਿਣਤੀ ਵਧ ਕੇ 7 ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ। ਨਵੇਂ ਵਾਇਰਸ ਦੇ ਜੈਨੇਟਿਕ ਕੋਡ ਦੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਹੋਰ ਮਨੁੱਖੀ ਕੋਰੋਨਵਾਇਰਸ ਦੀ ਤੁਲਨਾ 'ਚ ਸਾਰਸ ਦੇ ਵਧੇਰੇ ਕਰੀਬ ਹੈ। ਇਸ ਨੇ ਸਾਰਸ (Sars) ਵਾਇਰਸ ਦੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਤਾਜ਼ਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਇਹ ਵੀ ਇੱਕ ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਸੀ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ 2000ਵਿਆਂ 'ਚ ਦਰਜਨਾਂ ਦੇਸਾਂ (ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਏਸ਼ੀਆਈ ਦੇਸ) ਵਿੱਚ 774 ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਮਾਹਿਰਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਕੇਸਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਅਧਿਕਾਰਤ ਅੰਕੜਿਆਂ ਤੋਂ ਕਿਤੇ ਵੱਧ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ (ਸੰਕੇਤਕ ਤਸਵੀਰ) ਕਿੰਨਾ ਗੰਭੀਰ ਹੈ ਇਹ? ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਦੇ ਕਾਰਨ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੰਕਰਮਿਤ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਦੀ-ਜ਼ੁਕਾਮ ਦੇ ਲੱਛਣ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਪਰ ਅਸਰ ਗੰਭੀਰ ਹੋਣ ਤਾਂ ਮੌਤ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ ਐਡਿਨਬਰਾ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਮਾਰਕ ਵੂਲਹਾਊਸ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ, "ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਇਹ ਨਵਾਂ ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਦੇਖਿਆ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਜਾਣਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਕਿ ਇਸ ਦਾ ਅਸਰ ਇੰਨਾ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਕਿਉਂ ਹੈ। ਇਹ ਆਮ ਸਰਦੀ ਵਰਗੇ ਲੱਛਣ ਦਿਖਾਉਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਚਿੰਤਾ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ।" ਇਸ ਦੇ ਲੱਛਣ ਆਮ ਸਰਦੀ ਵਾਂਗ ਹੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ (ਸੰਕੇਤਕ ਤਸਵੀਰ) ਕਿੱਥੋਂ ਆਇਆ ਹੈ ਇਹ ਵਾਇਰਸ? ਇਹ ਬਿਲਕੁਲ ਨਵੀਂ ਕਿਸਮ ਦਾ ਵਾਇਰਸ ਹੈ। ਇਹ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਜਾਤੀ ਤੋਂ ਦੂਜੀ ਪ੍ਰਜਾਤੀ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਫਿਰ ਇਨਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਸੰਕਰਮਿਤ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਬਿਲਕੁਲ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਲਗਦਾ। ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਦੇ ਕਾਰਨ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੰਕਰਮਿਤ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਦੀ-ਜ਼ੁਕਾਮ ਦੇ ਲੱਛਣ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਨਾਟਿੰਘਮ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਇੱਕ ਵਾਇਰੋਲਾਜਿਸਟ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਜੋਨਾਥਨ ਬਾਲ ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ, "ਇਹ ਬਿਲਕੁਲ ਹੀ ਨਵੀਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਹਦ ਤੱਕ ਸੰਭਵ ਹੈ ਕਿ ਪਸ਼ੂਆਂ ਤੋਂ ਹੀ ਇਨਸਾਨਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਿਆ ਹੋਵੇ।" ਸਾਰਸ ਦਾ ਵਾਇਰਸ ਬਿੱਲੀ ਜਾਤੀ ਦੇ ਇੱਕ ਜੀਵ ਤੋਂ ਇਨਸਾਨਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ- ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ (ਬੀਬੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਲ FACEBOOK, INSTAGRAM, TWITTERਅਤੇ YouTube 'ਤੇ ਜੁੜੋ।)


برج الجلاء لحظة انهياره بعد هروب العاملين في الوكالات والقنوات الأجنبية قبل قصفه ويضم برج الجلاء في غزة مكاتب وكالة أسوشيتيد برس، أكبر وكالة إخبارية أمريكية، وقناة الجزيرة الإخبارية القطرية ومكاتب شبكات تليفزيوينة أخرى. ودافع الجيش الإسرائيلي عن قصف المبنى السكني قائلا إنه "حذر" السكان و "أعطاهم متسعا من الوقت لإخلائه". ويحتوي البرج أيضًا على عدد من الشقق والمكاتب الأخرى. مبعوث أمريكي يصل إلى إسرائيل لحض الإسرائيليين والفلسطينيين على التهدئة مواضيع قد تهمك نهاية غارات إسرائيلية تقتل سبعة أشخاص في منزل في غزة أصدر رئيس وكالة أسوشيتد برس ورئيسها التنفيذي، غاري برويت، بيانا حول استهداف المبنى السكني في غزة أعرب فيه عن صدمته من الهجوم و"محاولة إخفاء حقيقة ما يجري في القطاع". وقال برويت: "نشعر بالصدمة والرعب من أن الجيش الإسرائيلي قد استهدف ودمر المبنى الذي يضم مكتب أسوشيتد برس وغيرها من المؤسسات الإخبارية في غزة". وأضاف لقد عرفوا منذ فترة طويلة موقع مكتبنا وعرفوا أن الصحفيين كانوا هناك. وأشار إلى تلقي الوكالة تحذيرا من إصابة المبنى. رئيس وكالة أسوشيتد برس أعرب عن صدمته لقصف مبنى مقر الوكالة ومحاولة إخفاء حقيقة ما يجري وكان الجيش الإسرائيلي أرسل تحذيرا إلى المقيمين في برج الجلاء حذرهم من استهدافه، وبعد ساعة فقط بدأ في دك المبنى الذي انهار بالكامل. وقال رئيس الوكالة الأمريكية "نحن نسعى للحصول على معلومات من الحكومة الإسرائيلية ونعمل مع وزارة الخارجية الأمريكية لمحاولة معرفة المزيد". ووصف ما جرى بأنه تطور مزعج بشكل لا يصدق. وأضاف :"تجنبنا بصعوبة خسارة فادحة في الأرواح. كان هناك عشرات من صحفيي وكالة الأسوشيتد برس والعاملين المستقلين داخل المبنى ولحسن الحظ تمكنا من إجلائهم في الوقت المناسب". وختم البيان بقوله إن "العالم لن يعلم الكثير عما يحدث في غزة بسبب ما حدث اليوم". وقال أفيخاى أدرعي، المتحدث باسم الجيش الإسرائيلي في تغريدة على تويتر، إن المبنى متعدد الطوابق يحتوي على "منشآت عسكرية تابعة للاستخبارات العسكرية التابعة لحماس، تتستر خلف المكاتب الإعلامية". وقصفت إسرائيل من قبل أبراجا سكنية ومبان في غزة بحجة استخدامها لأغراض عسكرية من جانب حماس وفصائل فلسطينية أخرى، مما أدى إلى مقتل مدنيين بينهم أطفال ونساء. وانهار من قبل برج الجوهرة وبرج أبو هنادي في غزة، مما أدى لوقوع ضحايا ومصابين. متظاهرون يرفعون أعلام فلسطين أمام السفارة الإسرائيلية في لندن تضامنا مع غزة مظاهرات تضامن يأتي هذا فيما شهدت عدة مدن أوروبية مظاهرات تطالب بإنقاذ غزة والقدس ووقف الهجمات الإسرائيلية. وفي بريطانيا تجمع متظاهرون يوم السبت، أمام السفارة الإسرائيلية في لندن رافعين الأعلام الفلسطينية ومطالبين بـ"إنقاذ القدس وغزة" وداعين "للحرية لفلسطين". وفي باريس منعت الشرطة الفرنسية مجددا مظاهرة تطالب بإنقاذ غزة، وأطلقت الشرطة الفرنسية قنابل الغاز على متظاهرين حاولوا التجمع يوم السبت، بالقرب من السفارة الإسرائيلية رافعين الأعلام الفلسطينية. ورغم تحذير الشرطة الفرنسية للمتظاهرين أمس الجمعة، إلا أن دعوات على وسائل التواصل الاجتماعي دعت للخروج يوم السبت، وبالفعل حاول العشرات التجمع لكن الشرطة واجهتهم بالقنابل المسيلة للدموع. كما خرج متظاهرون أيضا في مدينة جنيف بسويسرا، مطالبين بتدخل دولي لوقف الهجمات الإسرائيلية التي أدت حتى الآن لمقتل أكثر 140 فلسطينيا وإصابة المئات، بحسب تقارير فلسطينية. الشرطة الفرنسية فرقت مظاهرة في باريس تطالب بوقف الهجوم على غزة واستجاب متظاهرون في أسبانيا ورومانيا لدعوات التظاهرة من أجل غزة والقدس يوم السبت، وتجمع العشرات في مدريد وبوخارست رافعين أعلام فلسطين، ولافتات تطالب بالتحرك من أجل الإنسانية التي تقتل في غزة. وقالت السلطات الصحية في غزة إن سبعة أشخاص على الأقل، بينهم نساء وأطفال، قتلوا جراء غارة جوية إسرائيلية استهدفت منزلا في الساعات الأولى من صباح السبت في مخيم للاجئين غربي قطاع غزة. وقال يوسف أبو الريش، مدير الشؤون الصحية في غزة، إنها "مذبحة لنساء وأطفال في منازلهم أودت بحياة أربعة أطفال وعدد من النساء". وأطلقت حركة حماس وابلا من الصواريخ في اتجاه مدينة بئر سبع جنوبي إسرائيل. وانطلقت صافرات الإنذار في مدن المنطقة الجنوبية في إسرائيل للتحذير من الصواريخ القادمة من غزة التي أعلنت حماس مسؤوليتها عن إطلاقها.

ਇਜ਼ਰਾਇਲੀ ਹਮਲੇ ਵਿੱਚ 12 ਮੰਜ਼ਿਲਾ ਇਮਾਰਤ ਢਹਿ ਗਈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਮੀਡੀਆ ਦੇ ਦਫ਼ਤਰ ਸਨ ਰੌਇਟਰਜ਼ ਖ਼ਬਰ ਏਜੰਸੀ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਇਸ ਹਮਲੇ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਇਮਾਰਤ ਦੇ ਮਾਲਿਕ ਨੂੰ ਇਜ਼ਰਾਇਲ ਵੱਲੋਂ ਚੇਤਾਵਨੀ ਮਿਲੀ ਸੀ ਜਿਸ ਮਗਰੋਂ ਇਮਾਰਤ ਨੂੰ ਖਾਲੀ ਕਰਵਾ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ 12 ਮੰਜ਼ਿਲਾ ਟਾਵਰ ਬਲਾਕ ਵਿੱਚ ਕਈ ਅਪਾਰਟਮੈਂਟ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਦਫ਼ਤਰ ਸਨ। ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਇਜ਼ਾਰਾਇਲੀ ਫੌਜ ਵੱਲੋਂ ਬਿਆਨ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇਮਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹਮਾਸ ਦੇ ਫੌਜੀ ਹਥਿਆਰ ਸਨ। ਉੱਥੇ ਹੀ ਬੀਬੀਸੀ ਦੇ ਯੇਰੂਸ਼ਲਮ ਬਿਊਰੋ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਹੈ ਕਿ ਗਜ਼ਾ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਬੀਬੀਸੀ ਦਾ ਦਫ਼ਤਰ ਇਸ ਇਮਾਰਤ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ: ‘ਅਮਰੀਕਾ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਚੀਨ ਦੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੀ ਫ਼ਿਕਰ’ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਅਤੇ ਫ਼ਲਸਤੀਨੀਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਜਾਰੀ ਦੇ ਖੂਨੀ ਸੰਘਰਸ਼ 'ਤੇ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਭਾਈਚਾਰਰਾ ਤਿੱਖੀ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਦੇ ਰਹੇ ਨਹ ਪਰ ਚੀਨ ਨੇ ਸ਼ੁੱਕਰਵਾਰ ਨੂੰ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਅਮਰੀਕਾ ਉੱਤੇ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਸਾਧਿਆ ਹੈ। ਚੀਨ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦਾ ਰੱਖਿਅਕ ਅਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦਾ ਸ਼ੁਭਚਿੰਤਕ ਦੱਸਣ ਵਾਲ਼ੇ ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਦੇ ਨਾਲ ਟਕਰਾਅ ਵਿੱਚ ਮਾਰੇ ਜਾ ਰਹੇ ਫ਼ਲਸਤੀਨੀਆਂ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿਚ ਅੱਖਾਂ ਫੇਰ ਲਈਆਂ ਹਨ। ਚੀਨ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਅਮਰੀਕਾ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਸ਼ਿਨਜਿਆਂਗ ਦੇ ਵੀਗਰ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਫ਼ਲਸਤੀਨੀ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਨੂੰ ਬਾਰੇ ਉਹ ਚੁੱਪ ਹੈ। ਸ਼ੁੱਕਰਵਾਰ ਨੂੰ ਚੀਨ ਦੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੀ ਬੁਲਾਰਾ ਹੁਆ ਚਨਯਿਗ ਤੋਂ ਇਸਰਾਈਲ -ਫਲਸਤੀਨ ਸੰਘਰਸ਼ ਅਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਦੀ ਬੈਠਕ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਚੀਨ ਇਜ਼ਰਾਈਲ-ਫਲਸਤੀਨ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੀ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨੂੰ ਸਮਝਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਡੀ ਸਥਿਤੀ 'ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਹੈ। ਹਿੰਸਕ ਸੰਘਰਸ਼ ਨੂੰ ਰੋਕਿਆ ਜਾ ਸਕੇ ਇਸ ਲਈ ਅਸੀਂ ਦੋ ਬੈਠਕਾਂ ਵੀ ਬੁਲਾਈਆਂ ਹਨ। ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਮੈਂਬਰ ਦੇਸ਼ ਵੀ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿ ਗੱਲ ਹੱਥ ਵਿਚੋਂ ਨਿਕਲ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਵਿਗੜਨ ਤੋਂ ਰੋਕਿਆ ਜਾਵੇ ਪਰ ਅਮਰੀਕਾ ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ ਹੈ। ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰੈੱਸ ਬਿਆਨ ਜਾਰੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਰੋਕਿਆ।” ਨੌਜਵਾਨ ਇਜ਼ਰਾਈਲੀ ਅਤੇ ਫ਼ਲਸਤੀਨੀ ਇਸ ਤਣਾਅ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕੈਮਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕੈਦ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ “ਅਮਰੀਕਾ ਫਿਰ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ। ਅਮਰੀਕਾ ਅਜਿਹਾ ਕਿਉਂ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ? ਇਸ ਸਵਾਲ ਦਾ ਜਵਾਬ ਅਸੀਂ ਵੀ ਜਾਨਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਾਇਦ ਅਮਰੀਕਾ ਹੀ ਸਹੀ ਜਵਾਬ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹੈ।" ਚੀਨੀ ਬੁਲਾਰੇ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਅਮਰੀਕਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਹੈ ਪਰ ਫ਼ਲਸਤੀਨੀ ਮੁਸਲਮਾਨ ਉਸ ਨੂੰ ਦਿਖਾਈ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੀੜ ਨਹੀਂ ਦਿਖਦੀ। ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਯੂਕੇ ਜਰਮਨੀ ਜਿਹੇ ਉਸ ਦੇ ਸਾਥੀ ਦੇਸ਼ ਸ਼ਿਨਜਿਯਾਂਗ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਮੁੱਦੇ 'ਤੇ ਸਿਆਸਤ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਇਕ ਬੇਮਤਲਬ ਦੀ ਬੈਠਕ ਕਰਦੇ। ਅਮਰੀਕਾ ਨੂੰ ਇਹ ਪਤਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਫ਼ਲਸਤੀਨੀ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੀਆਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀਆਂ ਵੀ ਓਨੀਆਂ ਹੀ ਕੀਮਤੀ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅੱਗੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਚੀਨੀ ਵਿਦੇਸ਼ ਮੰਤਰੀ ਇਸ ਸਾਲ ਮਾਰਚ ਵਿੱਚ ਪੱਛਮੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਦੌਰੇ ਤੇ ਗਏ ਸਨ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸਥਿਰਤਾ ਲਈ ਪੰਜ ਸੂਤਰੀ ਤਜਵੀਜ਼ ਰੱਖੀ ਸੀ। ਇਜ਼ਰਾਈਲ- ਫ਼ਲਸਤੀਨ ਵਿਵਾਦ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਵਿੱਚ 16 ਮਈ ਨੂੰ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਬੈਠਕ ਦੀ ਤਜਵੀਜ਼ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਚੀਨ ਵੀ ਇੱਕ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਉਮੀਦ ਹੈ ਕਿ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਇਸ ਬਾਰੇ ਛੇਤੀ ਹੀ ਕੋਈ ਕਦਮ ਚੁੱਕੇਗੀ। ਜੰਗਬੰਦੀ ਲਈ ਪਹੁੰਚਿਆ ਅਮਰੀਕੀ ਵਫ਼ਦ ਇਜ਼ਰਾਇਲੀ ਫ਼ੌਜੀਆਂ ਅਤੇ ਫਲਸਤੀਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਜਾਰੀ ਹਿੰਸਕ ਸੰਘਰਸ਼ ਗਾਜ਼ਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਬਜ਼ੇ ਵਾਲੀ ਵੈਸਟ ਬੈਂਕ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਫ਼ੈਲ ਗਿਆ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਅਤੇ ਫਲਸਤੀਨ ਦਰਮਿਆਨ ਜਾਰੀ ਤਣਾਅ ਵਿਚਾਲੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦਾ ਇੱਕ ਰਾਜਦੂਤ ਤੇਲ ਅਵੀਵ ਵਿੱਚ ਗੱਲਬਾਤ ਲਈ ਪਹੁੰਚਿਆ ਹੈ। ਹੈਦੀ ਅਮਰ ਜੰਗਬੰਦੀ 'ਤੇ ਸਹਿਮਤ ਹੋਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਵਿੱਚ ਇਜ਼ਰਾਈਲ, ਫਲਸਤੀਨ ਅਤੇ ਯੂਐੱਨ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣਗੇ। ਸ਼ਨੀਵਾਰ ਸਵੇਰੇ ਇਜ਼ਰਾਈਲੀ ਫ਼ੌਜ ਨੇ ਗਾਜ਼ਾ ਵਿੱਚ ਹਵਾਈ ਹਮਲੇ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਫਲਸਤੀਨੀ ਅੱਤਵਾਦੀਆਂ ਨੇ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਉੱਤੇ ਰਾਕੇਟ ਸੁੱਟੇ। ਇਜ਼ਰਾਈਲੀ ਫ਼ੌਜੀਆਂ ਅਤੇ ਫਲਸਤੀਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਜਾਰੀ ਹਿੰਸਕ ਸੰਘਰਸ਼ ਗਾਜ਼ਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਬਜ਼ੇ ਵਾਲੀ ਵੈਸਟ ਬੈਂਕ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਫ਼ੈਲ ਗਿਆ ਹੈ। ਵੈਸਟ ਬੈਂਕ ਦੇ ਕਈ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਹਿੰਸਾ ਨਾਲ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 10 ਫ਼ਲਸਤੀਨੀ ਮਾਰੇ ਗਏ ਹਨ ਜਦੋਂਕਿ ਸੈਂਕੜੇ ਲੋਕ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਹਨ। ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ: ਇਜ਼ਰਾਈਲੀ ਫੌਜ ਇਨ੍ਹਾਂ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹੰਝੂ ਗੈਸ ਦੇ ਗੋਲੇ ਅਤੇ ਰਬੜ ਦੀਆਂ ਗੋਲੀਆਂ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਫਲਸਤੀਨੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਵੀ ਕਈ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਪੈਟਰੋਲ ਬੰਬ ਸੁੱਟੇ ਗਏ ਹਨ। ਵੈਸਟ ਬੈਂਕ ਦੇ ਕੁਝ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਗੰਭੀਰ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੀਆਂ ਖ਼ਬਰਾਂ ਆ ਰਹੀਆਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪਿਛਲੇ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਈ 'ਸਭ ਤੋਂ ਖ਼ਰਾਬ ਹਿੰਸਾ 'ਦੱਸਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਕਈ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਤੋਂ ਮਾਹੌਲ ਤਣਾਅਪੂਰਨ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਿਛਲੇ ਸ਼ੁੱਕਰਵਾਰ ਨੂੰ ਇਜ਼ਰਾਈਲੀ ਸੈਨਾ ਅਤੇ ਫ਼ਲਸਤੀਨੀਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਪੂਰਬੀ ਯੇਰੂਸ਼ਲਮ ਤੋਂ ਹਿੰਸਕ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੋਈ ਸੀ ਜੋ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਹੋਰਨਾਂ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਫੈਲ ਗਿਆ। ਆਪਸੀ ਲੜਾਈ ਦੌਰਾਨ ਤਬਾਹੀ ਸੋਮਵਾਰ ਨੂੰ ਗਾਜ਼ਾ ਉੱਤੇ ਸ਼ਾਸਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕੱਟੜਪੰਥੀ ਸੰਗਠਨ ਹਮਾਸ ਨੇ ਇਜ਼ਰਾਈਲੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਯੇਰੂਸ਼ਲਮ ਦੀ ਅਲ-ਅਕਸਾ ਮਸਜਿਦ ਤੋਂ ਪਿੱਛੇ ਹਟਣ ਦੀ ਧਮਕੀ ਦਿੱਤੀ ਸੀ ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹਮਾਸ ਨੇ ਇਜ਼ਰਾਈਲੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰਾਕੇਟ ਦਾਗੇ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ ਇਜ਼ਰਾਈਲੀ ਸੈਨਾ ਨੇ ਫਲਸਤੀਨੀਆਂ ਉੱਤੇ ਹਵਾਈ ਹਮਲੇ ਕੀਤੇ। ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਦੋਨਾਂ ਗੁੱਟਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੀ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਪਰ ਪਿਛਲੀਆਂ ਪੰਜ ਰਾਤਾਂ ਤੋਂ ਦੋਹਾਂ ਧਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਲੜਾਈ ਜਾਰੀ ਹੈ। ਫਲਸਤੀਨ ਸਿਹਤ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਖ਼ਬਰ ਏਜੰਸੀ ਰਾਇਟਰਜ਼ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਸੋਮਵਾਰ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਗਾਜ਼ਾ ਵਿੱਚ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 132 ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ 32 ਬੱਚੇ ਅਤੇ 21 ਔਰਤਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਲਗਭਗ ਇੱਕ ਹਜ਼ਾਰ ਲੋਕ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਵਿੱਚ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਅੱਠ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋਈ ਹੈ। ਸਥਾਨਕ ਮੀਡੀਆ ਅਨੁਸਾਰ ਵੈਸਟ ਬੈਂਕ ਦੇ ਕਈ ਕਸਬਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁੱਕਰਵਾਰ ਨੂੰ ਜ਼ਬਰਦਸਤ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਹੋਏ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ 'ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੀ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਅਪੀਲ' ਮੰਨ ਲੈਣ ਦੀ ਗੱਲ ਕਹੀ ਗਈ। ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਨਾਲ ਲੱਗਦੀਆਂ ਜਾਰਡਨ ਤੇ ਲਿਬਨਾਨ ਦੀਆਂ ਸਰਹੱਦਾਂ ਉੱਤੇ ਵੀ ਸ਼ੁੱਕਰਵਾਰ ਨੂੰ ਫਲਸਤੀਨੀਆਂ ਦੇ ਸਮਰਥਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਹੋਏ। ਲਿਬਨਾਨ ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਮੀਡੀਆ ਅਨੁਸਾਰ ਇਜ਼ਰਾਈਲੀ ਫ਼ੌਜ ਵੱਲੋਂ ਚਲਾਈ ਗਈ ਗੋਲੀ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਨਾਗਰਿਕ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਉੱਧਰ ਇਜ਼ਰਾਈਲੀ ਫ਼ੌਜ ਨੇ ਮੰਨਿਆ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਗਾਜ਼ਾ ਵਿੱਚ ਪਿਛਲੇ ਦੋ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਹਵਾਈ ਹਮਲੇ ਕੀਤੇ ਹਨ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹਮਾਸ ਦੇ ਕੱਟੜਪੰਥੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਵਰਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਇੱਕ ਟਨਲ ਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇਜ਼ਰਾਈਲੀ ਫ਼ੌਜ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਵੀ ਫ਼ੌਜੀ ਗਾਜ਼ਾ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ। ਇਜ਼ਰਾਈਲੀ ਫ਼ੌਜ ਅਨੁਸਾਰ ਵੀਰਵਾਰ ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਕਰਵਾਰ ਨੂੰ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਦੇ ਦੋ ਸੌ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਠਿਕਾਣਿਆਂ ਉੱਤੇ ਹਵਾਈ ਹਮਲੇ ਕੀਤੇ ਗਏ। ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਦੋਨਾਂ ਗੁੱਟਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੀ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਪਰ ਪਿਛਲੀਆਂ ਪੰਜ ਰਾਤਾਂ ਤੋਂ ਦੋਹਾਂ ਧਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਲੜਾਈ ਜਾਰੀ ਹੈ ਪਰ ਹਮਾਸ ਦਾ ਇਲਜ਼ਾਮ ਹੈ ਕਿ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਆਪਣੇ ਹਵਾਈ ਹਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਆਮ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸ਼ੁੱਕਰਵਾਰ ਨੂੰ ਹਮਾਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਗਾਜ਼ਾ ਦੇ ਇੱਕ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀ ਕੈਂਪ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਪਰਿਵਾਰ ਅੱਜ ਇਜ਼ਰਾਈਲੀ ਹਵਾਈ ਹਮਲੇ ਵਿੱਚ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਔਰਤ ਤੇ ਬੱਚਾ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ।" ਹਮਾਸ ਜੋ ਕਿ ਫਲਸਤੀਨੀ ਕੱਟੜਪੰਥੀ ਗੁੱਟਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਗੁੱਟ ਹੈ, ਨੇ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਦੇ ਕਈ ਇਲਾਕਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਰਾਕੇਟਾਂ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਇਆ ਹੈ। ਇਸੇ ਦੌਰਾਨ ਇਜ਼ਰਾਈਲੀ ਫੌਜ ਨੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਪਿਛਲੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਗਾਜ਼ਾ ਵਿੱਚ ਜੋ ਹਵਾਈ ਹਮਲੇ ਹੋਏ ਹਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਜਨਾਂ ਕੱਟੜਪੰਥੀਆਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਗਾਜ਼ਾ ਵੱਲ ਗਲਤੀ ਨਾਲ ਛੱਡੇ ਗਏ ਰਾਕੇਟਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਫਲਸਤੀਨੀ ਹੀ ਮਾਰੇ ਗਏ। ਵੀਡੀਓ: ਬੀਬੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨੂੰ ਇੰਝ ਲਿਆਓ ਆਪਣੀ ਹੋਮ ਸਕਰੀਨ ’ਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਅਨੁਸਾਰ ਸੋਮਵਾਰ ਤੋਂ ਜਾਰੀ ਇਸ ਹਿੰਸਕ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਾਰਨ 10 ਹਜ਼ਾਰ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਫਲਸਤੀਨੀ ਗਾਜ਼ਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਜਾ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਹਿ ਜੰਗ ਦਾ ਖਦਸ਼ਾ ਇਸ ਹਿੰਸਕ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੁਝ ਜਗ੍ਹਾ 'ਤੇ ਇਜ਼ਰਾਈਲੀਆਂ ਅਤੇ ਅਰਬ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਲੜਾਈ ਹੋਣ ਦੀਆਂ ਖ਼ਬਰਾਂ ਆ ਰਹੀਆਂ ਹਨ ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਜ਼ਰਾਈਲੀ ਸੈਨਾ ਨੇ ਗ੍ਰਹਿ ਜੰਗ ਦੇ ਖਦਸ਼ੇ ਦੀ ਵੀ ਗੱਲ ਕਹੀ ਹੈ। ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਦੇ ਰੱਖਿਆ ਮੰਤਰੀ ਨੇ ਵੀਰਵਾਰ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਬਲਾਂ ਨੂੰ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਅੰਦਰੂਨੀ ਅਸ਼ਾਂਤੀ ਦਾ ਖਾਸ ਖਿਆਲ ਰੱਖਣ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਦਬਾਉਣ ਦੀ ਹਰ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ। ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਤੱਕ ਚਾਰ ਸੌ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਦੇ ਰੱਖਿਆ ਮੰਤਰੀ ਨੇ ਵੀਰਵਾਰ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਬਲਾਂ ਨੂੰ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਅੰਦਰੂਨੀ ਅਸ਼ਾਂਤੀ ਦਾ ਖਾਸ ਖਿਆਲ ਰੱਖਣ ਇਜ਼ਰਾਈਲੀ ਪੁਲਿਸ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਅਰਬ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਕਾਨੂੰਨ ਵਿਵਸਥਾ ਬਣਾਏ ਰੱਖਣ ਵਿੱਚ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ਗਾਜ਼ਾ ਵਿੱਚ ਇਜ਼ਰਾਈਲੀ ਬਾਰਡਰ ਦੇ ਬਹੁਤ ਨੇੜੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਫਲਸਤੀਨੀ ਜੋ ਆਪਣੇ ਘਰ ਛੱਡ ਕੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਜ਼ਰਾਈਲੀ ਫੌਜ ਕਦੇ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਇਸ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਚਿੰਤਿਤ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਘਰਾਂ ਉੱਤੇ ਵੀ ਬੰਬ ਸੁੱਟੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਪਰਿਵਾਰ ਜੋ ਸਰਹੱਦ ਦੇ ਨਾਲ ਲੱਗਦੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ ਆਇਆ ਹੈ, ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਸਾਨੂੰ ਲੱਗਿਆ ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਡਰਾਉਣੀ ਫ਼ਿਲਮ ਚੱਲ ਰਹੀ ਹੈ। ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਇਜ਼ਰਾਈਲੀ ਹਵਾਈ ਜਹਾਜ਼ ਮੰਡਰਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਟੈਂਕ ਅਤੇ ਨੌਸੈਨਾ ਵੀ ਗੋਲੇ ਬਰਸਾ ਰਹੀ ਹੈ।" "ਅਸੀਂ ਕਿਤੇ ਆ ਜਾ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪਰਿਵਾਰ ਸਿਰਫ਼ ਰੋ ਰਹੇ ਹਨ। ਹਰ ਘਰ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੀ ਹੀ ਚਿੰਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲ ਆਉਣਾ ਹੀ ਸਾਡੇ ਕੋਲੇ ਆਖਰੀ ਰਾਹ ਸੀ।" ਨੇਤਨਯਾਹੂ ਦੀ ਧਮਕੀ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਬਿਨਯਾਮਿਨ ਨੇਤਨਯਾਹੂ ਨੇ ਚਿਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਕਿ ਹਾਲ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਹਮਾਸ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦਾ ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਅਭਿਆਨ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਛੇਤੀ ਖ਼ਤਮ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ। ਸ਼ੁੱਕਰਵਾਰ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਤੇਲ ਅਵੀਵ ਵਿੱਚ ਸੁਰੱਖਿਆ ਮਾਮਲਿਆਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਹੋਈ ਇੱਕ ਬੈਠਕ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਾਡੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਉੱਪਰ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਡੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਉੱਤੇ ਰਾਕੇਟ ਦਾਗੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਦੀ ਕੀਮਤ ਚੁਕਾਉਣੀ ਪਵੇਗੀ ਅਤੇ ਉਹ ਇਸ ਦੀ ਭਾਰੀ ਕੀਮਤ ਚੁਕਾ ਰਹੇ ਹਨ।" ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ: ਉੱਥੇ ਹੀ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਦੀ ਤਬਾਹੀ ਲਈ ਵਚਨਬੱਧ ਕੱਟੜਪੰਥੀ ਸੰਗਠਨ ਹਮਾਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇਸ ਵਾਰ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਸਬਕ ਸਿਖਾਉਣ ਦਾ ਇਰਾਦੇ ਹੈ। ਵੀਰਵਾਰ ਨੂੰ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਨੇ ਆਪਣੀ ਰਿਜ਼ਰਵ ਆਰਮੀ ਦੇ ਸੱਤ ਹਜ਼ਾਰ ਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾ ਲਿਆ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਗਾਜ਼ਾ ਦੀ ਸਰਹੱਦ ਉੱਪਰ ਟੈਂਕ ਅਤੇ ਜਵਾਨਾਂ ਦੀ ਤਾਇਨਾਤੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਜ਼ਮੀਨੀ ਕਾਰਵਾਈ ਹੋਣ ਦੀਆਂ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਵੀ ਹਨ ਪਰ ਇਸ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਫਿਲਹਾਲ ਕੋਈ ਫ਼ੈਸਲਾ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਵਾਰ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਲਈ ਵੀ ਹੈ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਯੇਰੂਸ਼ਲਮ ਵਿੱਚ ਬੀਬੀਸੀ ਦੇ ਪੱਤਰਕਾਰ ਪਾਲ ਐਡਮਜ਼ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਸ ਵਾਰ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਲਈ ਵੀ ਮੋਰਚਾ ਸੌਖਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਗਾਜ਼ਾ ਅਤੇ ਵੈਸਟ ਬੈਂਕ ਸਗੋਂ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵੀ ਹਿੰਸਕ ਸੰਘਰਸ਼ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪਿਛਲੇ ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਅਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕੋ ਵੇਲੇ ਹੀ ਹਿੰਸਾ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੋ ਜਾਵੇ। ਅਲ-ਅਕਸਾ ਮਸਜਿਦ ਉੱਪਰ ਇਜ਼ਰਾਈਲੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਬਲਾਂ ਨੇ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਾਰਵਾਈ ਕੀਤੀ ਹੈ ਉਸ ਨੇ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਘੱਟ-ਗਿਣਤੀ ਅਰਬ ਆਬਾਦੀ ਵਿੱਚ ਗੁੱਸਾ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਨੂੰ ਅੰਦਰੂਨੀ ਤਣਾਓ ਦਾ ਵੀ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਜ਼ਰਾਈਲੀ ਪੁਲਿਸ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਅਰਬ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਕਾਨੂੰਨ ਵਿਵਸਥਾ ਬਣਾਏ ਰੱਖਣ ਵਿਚ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ ਇਸ ਹਫ਼ਤੇ ਜੋ ਹਿੰਸਕ ਸੰਘਰਸ਼ ਹੋਇਆ ਹੈ ਉਸ ਨੇ ਯੇਰੂਸ਼ਲਮ, ਜ਼ਮੀਨੀ ਵਿਵਾਦ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਧਾਰਮਿਕ ਸਥਾਨਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਅਤੇ ਫ਼ਲਸਤੀਨੀਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਚੱਲ ਰਹੀਆਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਅਸਹਿਮਤੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸਾਹਮਣੇ ਲਿਆ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਹਮਾਸ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਸੰਗਠਨ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਨੂੰ ਯੇਰੂਸ਼ਲਮ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਅਲ-ਅਕਸਾ ਮਸਜਿਦ ਉੱਪਰ ਫ਼ੌਜੀ ਕਾਰਵਾਈ ਕਰਨ ਤੋਂ ਰੋਕ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸੰਗਠਨ ਸੰਘਰਸ਼ ਵਿਰਾਮ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੈ। ਪਰ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਫਿਲਹਾਲ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਗੁਜ਼ਾਰਿਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣਨ ਦੇ ਇਰਾਦੇ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਸੰਘਰਸ਼ ਦਾ ਇਹ ਸਿਲਸਿਲਾ ਯੇਰੂਸ਼ਲਮ ਵਿੱਚ ਪਿਛਲੇ ਲਗਭਗ ਇੱਕ ਮਹੀਨੇ ਤੋਂ ਜਾਰੀ ਅਸ਼ਾਂਤੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਹੈ ਇਜ਼ਰਾਈਲੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਦੇ ਸੀਨੀਅਰ ਸਲਾਹਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਮਾਰਕ ਰੇਗੇਵ ਨੇ ਬੀਬੀਸੀ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਦੌਰਾਨ ਦੱਸਿਆ, "ਅਸੀਂ ਵੀ ਹਿੰਸਕ ਸੰਘਰਸ਼ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ ਪਰ ਹੁਣ ਜਦੋਂ ਇਹ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਹੀ ਗਿਆ ਹੈ ਤਾਂ ਇਸ ਦਾ ਅੰਤ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਕਿ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਸ਼ਾਂਤੀ ਰਹੇ ਅਤੇ ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਹਮਾਸ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕਰਕੇ ਹੀ ਸੰਭਵ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਮਾਂਡ ਅਤੇ ਕੰਟਰੋਲ ਨੂੰ ਤੋੜਨਾ ਹੋਵੇਗਾ।" ਹਮਾਸ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 1987 ਵਿੱਚ ਫਲਸਤੀਨੀਆਂ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਇੰਤਫਾਦਾ ਜਾਂ ਬਗ਼ਾਵਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੋਈ, ਜਦੋਂ ਵੈਸਟ ਬੈਂਕ ਅਤੇ ਗਾਜ਼ਾ ਪੱਟੀ ਵਿੱਚ ਇਜ਼ਰਾਈਲੀ ਕਬਜ਼ਿਆਂ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਗੁੱਟ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਪੱਤਰ (ਚਾਰਟਰ) ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕਰਨ ਲਈ ਵਚਨਪਬੱਧ ਹੈ। ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਹਮਾਸ ਦੇ ਦੋ ਮਕਸਦ ਸਨ। ਪਹਿਲਾ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਹਥਿਆਰ ਚੁੱਕਣਾ ਜਿਸ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗੁੱਟ ਇਜ਼ਦੀਨ ਅਲ-ਕਸਾਮ ਕਮਾਂਡ ਬ੍ਰਿਗੇਡ ਉੱਤੇ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦੂਜਾ ਮਕਸਦ ਸਮਾਜ ਕਲਿਆਣ ਦੇ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸੀ। 2005 ਦੇ ਬਾਅਦ ਤੋਂ ਜਦੋਂ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਨੇ ਗਾਜ਼ਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਫੌਜ ਅਤੇ ਬਸਤੀਆਂ ਨੂੰ ਹਟਾ ਲਿਆ ਹਮਾਸ ਨੇ ਫ਼ਲਸਤੀਨੀਆਂ ਦੇ ਸਿਆਸੀ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। 2006 ਵਿੱਚ ਫਲਸਤੀਨੀਆਂ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਅਗਲੇ ਸਾਲ ਗਾਜ਼ਾ ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਮਹਿਮੂਦ ਅੱਬਾਸ ਦੇ ਵਿਰੋਧੀ ਗੁੱਟ ਫ਼ਤਿਹ ਨੂੰ ਹਟਾ ਕੇ ਉੱਥੋਂ ਦੀ ਸੱਤਾ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਲੈ ਲਈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗਾਜ਼ਾ ਦੇ ਕੱਟੜਪੰਥੀ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਨਾਲ ਤਿੰਨ ਲੜਾਈਆਂ ਲੜ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਨੇ ਮਿਸਰ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਗਾਜ਼ਾ ਪੱਟੀ ਦੀ ਘੇਰਾਬੰਦੀ ਕੀਤੀ ਹੋਈ ਹੈ ਤਾਂ ਕਿ ਹਮਾਸ ਵੱਖ ਪੈ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਹਮਲੇ ਬੰਦ ਕਰਨ ਦਾ ਦਬਾਅ ਵਧੇ। ਹਮਾਸ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਫੌਜੀ ਗੁੱਟ ਨੂੰ ਇਜ਼ਰਾਈਲ, ਅਮਰੀਕਾ, ਯੂਰੋਪੀਅਨ ਯੂਨੀਅਨ, ਯੂਕੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਈ ਮੁਲਕ ਇੱਕ ਅੱਤਵਾਦੀ ਸੰਗਠਨ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਕਿਵੇਂ ਭੜਕੀ ਤਾਜ਼ਾ ਹਿੰਸਾ ਸੰਘਰਸ਼ ਦਾ ਇਹ ਸਿਲਸਿਲਾ ਯੇਰੂਸ਼ਲਮ ਵਿੱਚ ਪਿਛਲੇ ਲਗਭਗ ਇੱਕ ਮਹੀਨੇ ਤੋਂ ਜਾਰੀ ਅਸ਼ਾਂਤੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਪੂਰਬੀ ਯੇਰੂਸ਼ਲਮ ਤੋਂ ਫਲਸਤੀਨੀ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਕੱਢਣ ਦੀ ਧਮਕੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਯਹੂਦੀ ਆਪਣੀ ਜ਼ਮੀਨ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਵਸਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਅਲ-ਅਕਸਾ ਮਸਜਿਦ ਨੂੰ ਮੁਸਲਮਾਨ ਅਤੇ ਯਹੂਦੀ ਦੋਵੇਂ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉੱਥੇ ਅਰਬ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਕਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਪੁਲੀਸ ਦੇ ਵਿੱਚ ਝੜਪਾਂ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਸ਼ੁੱਕਰਵਾਰ ਨੂੰ ਪੂਰਬੀ ਯੇਰੂਸ਼ਲਮ ਸਥਿਤ ਅਲ-ਅਕਸਾ ਮਸਜਿਦ ਦੇ ਕੋਲ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਕਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਪੁਲੀਸ ਵਿੱਚ ਕਈ ਵਾਰ ਝੜਪ ਹੋਈ। ਅਲ-ਅਕਸਾ ਮਸਜਿਦ ਦੇ ਕੋਲ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਦੋਹਾ ਪੱਖਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਹਿੰਸਾ ਹੁੰਦੀ ਰਹੀ ਹੈ ਪਰ ਪਿਛਲੇ ਸ਼ੁੱਕਰਵਾਰ ਨੂੰ ਹੋਈ ਹਿੰਸਾ 2017 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਭ ਤੋਂ ਗੰਭੀਰ ਸੀ। ਅਲ-ਅਕਸਾ ਮਸਜਿਦ ਨੂੰ ਮੁਸਲਮਾਨ ਅਤੇ ਯਹੂਦੀ ਦੋਵੇਂ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਕੀ ਹੈ ਯੇਰੂਸ਼ਲਮ ਅਤੇ ਅਲ-ਅਕਸਾ ਮਸਜਿਦ ਦਾ ਵਿਵਾਦ 1967 ਦੀ ਮੱਧ-ਪੂਰਬੀ ਜੰਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਨੇ ਪੂਰਬੀ ਯੇਰੂਸ਼ਲਮ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕਬਜ਼ੇ ਵਿੱਚ ਲੈ ਲਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਪੂਰੇ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਮੰਨਦਾ ਹੈ। ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਭਾਈਚਾਰਾ ਇਸ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਫਲਸਤੀਨੀ ਪੂਰਬੀ ਯੇਰੂਸ਼ਲਮ ਨੂੰ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਇੱਕ ਆਜ਼ਾਦ ਮੁਲਕ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦੇਖਦੇ ਹਨ। ਪਿਛਲੇ ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਤਣਾਅ ਵਧਿਆ ਹੈ ਇਲਜ਼ਾਮ ਹੈ ਕਿ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਕੁਝ ਹਿੱਸੇ ਉੱਪਰ ਆਪਣਾ ਹੱਕ ਜਤਾਉਣ ਵਾਲੀ ਯਹੂਦੀ ਫਲਸਤੀਨੀਆ ਨੂੰ ਬੇਦਖ਼ਲ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ ਜਿਸ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਵਿਵਾਦ ਹੈ। ਅਕਤੂਬਰ 2016 ਵਿੱਚ ਯੂਐੱਨ ਦੀ ਸ਼ਾਖਾ ਯੂਨੈਸਕੋ ਦੇ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਬੋਰਡ ਨੇ ਇੱਕ ਵਿਵਾਦਿਤ ਮਤੇ ਨੂੰ ਖਾਰਿਜ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਯੇਰੂਸ਼ਲਮ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਇਤਹਾਸਿਕ ਅਲ-ਅਕਸਾ ਮਸਜਿਦ ਉਪਰ ਯਹੂਦੀਆਂ ਦਾ ਕੋਈ ਦਾਅਵਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਯੂਨੈਸਕੋ ਦੀ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਸਮਿਤੀ ਨੇ ਇਹ ਮਤਾ ਪਾਸ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਸ ਮਤੇ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਅਲ-ਅਕਸਾ ਮਸਜਿਦ ਉੱਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਹੈ ਅਤੇ ਯਹੂਦੀਆਂ ਦਾ ਉਸ ਨਾਲ ਕੋਈ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਬੰਧ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਯਹੂਦੀ ਇਸਨੂੰ ਟੈਂਪਲ ਮਾਊਂਟ ਕਹਿੰਦੇ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਯਹੂਦੀਆਂ ਵਾਸਤੇ ਇਹ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਧਾਰਮਿਕ ਸਥਾਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ: (ਬੀਬੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਲ FACEBOOK, INSTAGRAM, TWITTERਅਤੇ YouTube 'ਤੇ ਜੁੜੋ।)


ففي واقع الأمر، هناك أسباب علمية لها علاقة بالكيمياء تقف وراء الرائحة الطيبة للمطر. فالبكتريا والنباتات وحتى البرق يمكنها جميعا أن تلعب دورا في الرائحة الطيبة التي نشعر بها بعد أي عاصفة رعدية، والتي تؤدي إلى تنقية الهواء وترطيب الأرض. ويطلق على هذه الظاهرة "رائحة الأرض الندية" أو "رائحة المطر"، وقد سعى العلماء منذ فترة طويلة إلى دراستها. الأرض الندية أول من أطلق على هذه الظاهرة اسمها باحثان استراليان في ستينيات القرن الماضي. وهذه الرائحة الدافئة التي نشعر بها عندما تهطل الأمطار على أرض جافة تنتج عن البكتريا. ويوضح مارك باتنر، رئيس قسم علم الميكروبيولوجيا الجزيئية في مركز "جون إينيس" للأبحاث، أن "هذه الكائنات متوفرة في التربة". وأضاف لبي بي سي "لذا عندما تقول إنك تشم رائحة تربة ندية، بالفعل أنت تشم مركبا جزيئيا تصنعه بكتيريا معينة". وينشأ هذا المركب الجزيئي عن نوع من البكتيريا المتسلسلة. ويوجد هذا النوع من البكتيريا في التربة السليمة، وتستخدم في صناعة مضادات حيوية تجارية. وحين تهطل الأمطار على الأرض، تؤدي إلى تناثر هذا المركب الجزيئي، المعروف باسم "جيوسمين" في الهواء، بكميات وفيرة. وقال باتنر "حيوانات كثيرة تكون حساسة له، لكن البشر حساسين جدا له". وتوصل الباحثان إيزابيل بير وآر جي توماس، اللذان أطلقا اسم "رائحة المطر" على الظاهرة، إلى أن البعض جمعها وباعها كعطر باسم "ماتي كا أتار" في ولاية أوتار براديش الهندية، وذلك في ممارسة ترجع على الأقل إلى ستينيات القرن الماضي . وأصبح اليوم من المعروف أن مركب جيوسمين من المركبات الأكثر شيوعيا في مكونات العطور. وتقول صانعة عطور تُدعى مارينا بارسينيلا "إنها مادة قوية بحق ورائحتها مثل الخرسانة عندما تضربها الأمطار. يوجد شيء بدائي جدا ورائع جدا بشأن الرائحة". وحتى الآن توجد علاقة غريبة مع مركب جيوسمين، ففي الوقت الذي تجذبنا رائحته، يكره الكثيرون مذاقه. وقال جيب لوند نيلسن من جامعة ألبورغ في الدنمارك "لا نعرف لماذا نكره الجيوسمين". وأضاف "إنه ليس ساما للبشر، لكننا نربط بينه وبين شيء سيء". النباتات تشير الأبحاث، بحسب نيلسن، إلى أن مركب جيوسمين قد يكون على صلة بما يُعرف باسم "التيربينات"، وهي مصدر الرائحة في كثير من النباتات. ويقول فيليب ستيفنسن، المشرف على الدراسة في حدائق "كيو" للنباتات الملكية في بريطانيا، إن الأمطار يمكن أن تطلق هذه الروائح. مركب الجيوسمين يعطي لنبات البنجر طعمه ورائحة الأرض وقال "في كثير من الأحيان تنتج أوراق الشجر المواد الكيميائية النباتية التي تنبعث منها رائحة طيبة، لكن الأمطار قد تتلف ذلك، وتنطلق المركبات". وأضاف لبي بي سي "ربما تتسبب الأمطار في تكسير المواد النباتية الجافة التي تطلق المواد الكيميائية بطريقة مشابهة لما يحدث عندما تسحق الأعشاب المجففة، فتصبح الرائحة أقوى". الصواعق تلعب العواصف الرعدية أيضا دورا، حيث تُخلق رائحة نظيفة وحادة من الأوزون، تسببها الصواعق والشحنات الكهربائية الأخرى في الغلاف الجوي. وتقول ماريبيث ستولزينبورغ من جامعة ميسيسبي "علاوة على الصواعق، فإن العواصف الرعدية لاسيما الأمطار سوف تحسن نوعية الهواء. والأمطار تسهم بتنقية الهواء من الغبار وجسيمات أخرى".

ਮੀਂਹ ਕਰਕੇ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਇੱਕ ਖਾਸ ਤਰੀਕੇ ਦੇ ਬੈਕਟੀਰੀਆ ਵੱਲੋਂ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਬੱਦਲਾਂ ਦੀ ਗਰਜ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਾਫ਼ ਹਵਾ ਅਤੇ ਗਿੱਲੀ ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ, ਜੋ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਮਹਿਕ ਅਸੀਂ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਉਸ ਪਿੱਛੇ ਜੀਵਾਣੂ, ਬੂਟੇ ਅਤੇ ਅਸਮਾਨੀ ਬਿਜਲੀ ਵੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਖੁਸ਼ਬੂ ਨੂੰ ਪੈਟਰੀਕਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਲੰਬੇ ਵਕਤ ਤੋਂ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਤੇ ਇਤਰ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੀ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੀ ਵੀ ਕਾਫੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਹੈ। ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ: ਪੈਟਰੀਕਰ ਦਾ ਅਰਥ ਕੀ ਹੈ? ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਵਿਗਿਆਨੀ ਜੁਆਏ ਤੇ ਰਿਚਰਡ ਥੋਮਸ ਵੱਲੋਂ 1964 ਵਿੱਚ ਛਪੇ ਇੱਕ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਵਾਤਾਵਰਨ ਦੇ ਜਰਨਲ 'ਨੇਚਰ ਆਫ ਆਰਗੀਲੇਸ਼ੀਅਸ ਔਡਰ' ਵਿੱਚ ਛਪਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਦੋ ਗ੍ਰੀਕ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਮੇਲ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੈ। 'ਪੇਟਰੋ' ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ 'ਪੱਥਰ' ਅਤੇ 'ਕਰ' ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਉਹ ਤਰਲ ਪਦਾਰਥ ਜੋ ਭਗਵਾਨ ਦੀਆਂ ਰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਚੰਗੀ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਮਹਿਕ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਬੈਕਟਰੀਆ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹੁੰਦੇ ਹਨ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਦੇ ਦੋ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਇਹ ਖੋਜ ਕੀਤੀ ਸੀ ਕਿ ਗਿੱਲੀ ਜ਼ਮੀਨ ਤੋਂ ਨਿਕਲਦੀ ਦਿਲਕਸ਼ ਖੁਸ਼ਬੂ ਇੱਕ ਜੀਵਾਣੂ (ਬੈਕਟੀਰੀਆ) ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੌਨ ਇਨਸ ਸੈਂਟਰ ਵਿਖੇ ਮੋਲੇਕਿਊਲਰ ਮਾਈਕ੍ਰੋ-ਬਾਇਓਲੋਜੀ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਮੁਖੀ ਮਾਰਕ ਬਟਨਰ ਅਨੁਸਾਰ ਅਜਿਹੇ ਜੀਵਾਣੂ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ, "ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਕਹਿੰਦੇ ਹੋ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਗਿੱਲੀ ਮਿਟੀ ਦੀ ਮਹਿਕ ਸੁੰਘ ਰਹੇ ਹੋ ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਉਸ ਵੇਲੇ ਇੱਕ ਖ਼ਾਸ ਤਰੀਕੇ ਦੇ ਬੈਕਟੀਰੀਆ ਵੱਲੋਂ ਬਣਾਏ ਅਣੂ ਦੀ ਮਹਿਕ ਸੁੰਘ ਰਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹੋ।'' ਇਨਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਵੱਧ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ ਮਹਿਕ "ਇਸ ਅਣੂ ਨੂੰ ਜਿਓਸਮਿਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਹਰ ਚੰਗੀ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਇਹ ਅਣੂ ਮੌਜੂਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਐਂਟੀਬਾਇਓਟਿਕਸ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।'' ਜਦੋਂ ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਬੂੰਦਾਂ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਡਿੱਗਦੀਆਂ ਹਨ ਤਾਂ ਜਿਓਸਮੀਨ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਫੈਲਦਾ ਹੈ। ਮੀਂਹ ਵੇਲੇ ਤਾਂ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਇਸਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਕਾਫੀ ਵਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਮੀਂਹ ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਟਕਰਾਉਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜਿਓਸਮੀਨ ਨਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਅਣੁ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਬਟਨਰ ਅਨੁਸਾਰ ਬਾਕੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਇਨਸਾਨ ਇਸ ਮਹਿਕ ਤੋਂ ਵਧੇਰੇ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਆਸਟਰੇਲੀਆਈ ਵਿਗਿਆਨੀ ਇਸਾਬੇਲ ਬੀਅਰ ਅਤੇ ਆਰਜੀ ਥੌਮਸ ਨੇ ਜਦੋਂ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਪੈਟਰੀਕਰ ਦੀ ਖੋਜ ਕੀਤੀ, ਉਸ ਵਕਤ ਹੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇਸਦੀ ਮਹਿਕ ਨੂੰ 'ਮੱਟੀ ਕਾ ਇਤਰ' ਦੇ ਨਾਂ 'ਤੇ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਵੇਚਿਆ ਜਾਣ ਲੱਗਾ ਸੀ। ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ: ਹੁਣ ਜਿਓਸਮੀਨ ਇਤਰ ਵਿੱਚ ਪੈਣ ਵਾਲਾ ਅਹਿਮ ਤੱਤ ਬਣ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਇਤਰ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੀ ਮੈਰੀਨਾ ਬਾਰਸੀਨੀਲਾ ਅਨੁਸਾਰ, "ਇਹ ਇੱਕ ਅਹਿਮ ਤੱਤ ਹੈ ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਇਸ ਨਾਲ ਮੀਂਹ ਟਕਰਾਉਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਇਸ ਵਿੱਚੋਂ ਕੰਕਰੀਟ ਵਰਗੀ ਮਹਿਕ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਮਹਿਕ ਦੀ ਹੋਂਦ ਕਾਫੀ ਪੁਰਾਤਨ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਇਸਦਾ ਕੁਝ ਅੰਸ਼ ਹੀ ਕਿਸੇ ਤਰਲ ਪਦਾਰਥ ਵਿੱਚ ਘੋਲ ਦਿਓ ਫਿਰ ਵੀ ਮਨੁੱਖ ਇਸਦੀ ਮਹਿਕ ਨੂੰ ਸੁੰਘ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਚੁਕੰਦਰ ਦੇ ਵੱਖਰੇ ਵਿੱਚ ਜਿਓਸਮੀਨ ਦੀ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਓਸਮੀਨ ਨਾਲ ਸਾਡਾ ਇੱਕ ਅਜੀਬ ਰਿਸ਼ਤਾ ਵੀ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਅਸੀਂ ਇਸਦੀ ਮਹਿਕ ਪਸੰਦ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਉੱਥੇ ਹੀ ਸਾਡੇ ਵਿੱਚੋਂ ਵਧੇਰੇ ਲੋਕ ਇਸਦੇ ਸੁਆਦ ਨੂੰ ਬਿਲਕੁਲ ਨਾਪਸੰਦ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਜ਼ਹਿਰੀਲਾ ਨਹੀਂ ਹੈ ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਜੇ ਇਸ ਦੀ ਇੱਕ ਵੀ ਬੂੰਦ ਪਾਣੀ ਜਾਂ ਸ਼ਰਾਬ ਵਿੱਚ ਪੈ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਲੋਕ ਉਸ ਨੂੰ ਪੀ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਡੈਨਮਾਰਕ ਦੀ ਆਲਬੌਰਗ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਜੇਪੇ ਨਿਲਸਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਸਾਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਤਾ ਕਿ ਅਸੀਂ ਜਿਓਸਮੀਨ ਨੂੰ ਪਸੰਦ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਇਹ ਜ਼ਹਿਰੀਲਾ ਨਹੀਂ ਹੈ ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਅਸੀਂ ਇਸ ਨੂੰ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਹੀ ਮੰਨਦੇ ਹਾਂ।'' ਬਨਸਪਤੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਨਿਲਸਨ ਅਨੁਸਾਰ ਰਿਸਰਚ ਇਸ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਜਿਓਸਮੀਨ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬੂਟਿਆਂ ਦੀ ਮਹਿਕ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਰਿਸਰਚਰ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਫਿਲਿਪ ਸਟੀਵਸਨ ਅਨੁਸਾਰ ਮੀਂਹ ਇਸ ਮਹਿਕ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਮੀਂਹ ਵੇਲੇ ਪੌਧਿਆਂ ਵਿੱਚ ਖੁਰਾਕ ਰਸਾਉਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਮੁੜ ਤੇਜ਼ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਹ ਮਹਿਕ ਛੱਡਦੇ ਹਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੱਸਿਆ, "ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਬਨਸਪਤੀ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਮਹਿਕ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਰਸਾਇਣ ਪੱਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਮੀਂਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਖਰਾਬ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਬਨਸਪਤੀ ਵੱਲੋਂ ਮਹਿਕ ਛੱਡੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।'' "ਮੀਂਹ ਸੁੱਕੇ ਬੂਟਿਆਂ ਤੋਂ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਮਹਿਕ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।'' ਸੋਕੇ ਦੌਰਾਨ ਬੂਟਿਆਂ ਵਿੱਚ ਖੁਰਾਕ ਦੀ ਰਚਣ ਦੀ ਕਿਰਿਆ ਹੌਲੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮੀਂਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਨਵੇਂ ਸਿਰੇ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਬੂਟੇ ਇਸ ਵੇਲੇ ਮਹਿਕ ਛੱਡਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ: ਅਸਮਾਨੀ ਬਿਜਲੀ ਅਸਮਾਨੀ ਬਿਜਲੀ ਅਤੇ ਗਰਜਦੇ ਬੱਦਲ ਵੀ ਇਸ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ ਅਹਿਮ ਭੁਮਿਕਾ ਨਿਭਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਅਸਮਾਨੀ ਬਿਜਲੀ ਓਜ਼ੋਨ ਦੀ ਸਾਫ਼ ਤੇ ਤਿੱਖੀ ਮਹਿਕ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਵਾਯੂਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਫੈਲਦੀ ਹੈ। ਅਸਮਾਨੀ ਬਿਜਲੀ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਗਰਜਦੇ ਬੱਦਲਾਂ,ਤੂਫ਼ਾਨ ਅਤੇ ਖ਼ਾਸਕਰ ਮੀਂਹ ਕਰਕੇ ਹਵਾ ਵਧੇਰੇ ਸਾਫ਼ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ ਮਿਸੀਸਿੱਪੀ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਮੈਰੀਬੈਥ ਸੋਟੋਲਜ਼ਨਬਰਗ ਦੱਸਦੇ ਹਨ, "ਅਸਮਾਨੀ ਬਿਜਲੀ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਗਰਜਦੇ ਬੱਦਲਾਂ,ਤੂਫ਼ਾਨ ਅਤੇ ਖ਼ਾਸਕਰ ਮੀਂਹ ਕਰਕੇ ਹਵਾ ਵਧੇਰੇ ਸਾਫ਼ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਮੀਂਹ ਕਾਰਨ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਦੇ ਕਾਫੀ ਕਣ ਹਵਾ ਵਿੱਚੋਂ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।'' (ਬੀਬੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਲ FACEBOOK, INSTAGRAM, TWITTERਅਤੇ YouTube 'ਤੇ ਜੁੜੋ।)


ووردت تقارير عن نقل الرئيس دونالد ترامب إلى مخبأ للطوارئ في البيت الأبيض نظرا لمخاوف من تعرضه للخطر من قبل المتظاهرين. وأمضى ترامب نحو ساعة في مخبأ الطوارئ، ولكن مراسلين قالوا إن الأمر زاد من قلق المسؤولين بشأن المظاهرات. وأطلقت الشرطة بالقرب من البيت الأبيض الغاز المسيل للدموع على المتظاهرين الذين أضرموا النيران وألقوا الحجارة على ضباط مكافحة الشغب. ونشر الرئيس إثر ذلك عددا من التغريدات على تويتر ضد خصومه السياسيين، وألقى باللوم على جماعات يسارية وجماعات فوضوية في أحداث العنف التي تشهدها البلاد. مواضيع قد تهمك نهاية لكن بعض الجمهوريين أعربوا عن قلقهم من أن أسلوب ترامب كثير الجدل والشجار قد يكون أحد أسباب اشتعال العنف. وفي مينيابوليس، حيث قتل فلويد، ألقي القبض على سائق شاحنة بعد أن قاد مركبته بسرعة كبيرة صوب حشد من المتظاهرين يحتلون طريقا رئيسيا. وفرض حظر التجول في نحو أربعين مدينة في محاولة لوقف العنف الذي شهدته البلاد في الأيام الأخيرة، ولكن الكثير من المتظاهرين تجاهلوا قرار حظر التجول، مما أدى مواجهات وتوتر. ووقعت مواجهات عنيفة في عشرات المدن، مثل نيويورك وشيكاغو وأتلانتا وفيلادلفيا ولوس أنجليس. ويصور تسجيل مصور لقناتين تلفزيونيتين في فيلادلفيا الأحد شبابا يحطمون عددا من سيارات الشرطة وينهبون متجرا واحدا على الأقل. وقال ترامب في تغريدة "القانون والنظام في فيلادلفيا، الآن! إنهم ينهبون المحال التجارية. استدعوا حرسنا الوطني العظيم". "قتل متعمد" واتهم محامي أسرة فلويد الشرطي الضالع في الحادث "بتعمد قتله". ويواجه الشرطي ديرك شوفين اتهاما بالقتل من الدرجة الثالثة. لكن المحامي بنجامين كرمب قال لقناة سي بي إس إنها قضية قتل من الدرجة الأولى. وقال كرمب "نعتقد أنه عمد وإصرار... لمدة تسعة دقائق ضغطت ركبته على رقبة رجل يرجوه ويتوسل إليه أنه لا يستطيع التنفس". وأشعل مقتل فلويد الغضب الأمريكي إزاء معاملة الشرطة للمواطنين السود. ويأتي ذلك بعد حوادث مماثلة شهدت اهتماما واسعا، وهو ما أدى إلى ظهور حركة "حياة السود مهمة". وفي تسجيل بالفيديو شوهد شوفين، 44 عاما، يضغط بركبته على رقبة فلويد لعدة دقائق يوم الاثنين الماضي. وقال فلويد، 46 عاما، عدة مرات إنه "لا يستطيع التنفس". وقال كرمب "أبقى شوفين ركبته على عنق (فلويد) مدة ثلاث دقائق بعد فقدانه الوعي. لا نفهم كيف لا يكون ذلك قتلا من الدرجة الأولى. لا نفهم كيف لم يعتقل كل ضباط الشرطة هؤلاء". وفي مقابلة مع قناة سي بي إس قال كرمب أيضا "لدينا التسجيل الصوتي لكاميرا الشرطة واستمعنا إلى شرطي يقول: 'ليس لديه نبض، ربما يجب أن نضعه على جنبه' ولكن شوفين يقول 'لا، سنبقيه على هذه الوضعية". وفُصل ضباط الشرطة الثلاثة الآخرين الذين شهدوا الواقعة من عملهم. وبالنسبة للكثيرين يعكس مقتل فلويد حالة الإحباط إزاء الافتقار للعدالة الاجتماعية والاقتصادية. إجراءات غير مسبوقة شهدت مينيابوليس وسانت بول المجاورة أياما من النهب والحرق. وقال تيم والتز، حاكم مينيسوتا، السبت إنه سينشر الحرس الوطني للولاية كاملا للمرة الأولى منذ الحرب العالمية الثانية. وقال والتز إن العنصرية في ولايته خلقت الظروف التي أدت إلى وفاة فلويد. وقال الحرس الوطني، وهو قوات الاحتياط العسكرية للولايات المتحدة المخصصة للطوارئ الداخلية، إن قوات قوامها خمسة آلاف شخص تم نشرها في 15 ولاية وواشنطن العاصمة. وأضاف الحرس الوطني "وكالات فرض الأمن المحلية والتابعة للولايات ما زالت مسؤولة عن الأمن". "فزع وغضب" قال مستشار الرئيس ترامب للأمن الوطني لسي إن إن "لا أعتقد أنه توجد عنصرية ممنهجة" لدى الشرطة. وأضاف روبرت أوبراين "هناك بعض الشرطيين العنصريين، وأعتقد أنهم الأقلية. أعتقد أنهم بعض الثمار الفاسدة ويجب أن نقتلعها". ويوم السبت قال ترامب إن وفاة فلويد "ملأت الأمريكيين بالفزع والغضب والحزن". وأدان ترامب أفعال "مرتكبي النهب والساعين للفوضى"، متهما إياهم بتدنيس ذكرى فلويد. وقال إن ما تحتاجه البلاد هو "تضميد الجراح وليس الكراهية، العدل وليس الفوضى".

End of YouTube post, 1 ਪੂਰੇ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿਚ ਹਿੰਸਕ ਮੁਜ਼ਾਹਰੇ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ। 40 ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿਚ ਕਰਫਿਊ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਟਰੰਪ ਫੌਜ ਤਾਇਨਾਤ ਕਰਨ ਦੀਆਂ ਧਮਕੀਆਂ ਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। 46 ਸਾਲ ਦੇ ਜੌਰਜ ਫਲਾਇਡ ਨੂੰ ਮਿਨੀਆਪੋਲਿਸ, ਮਿਨੇਸੋਟਾ ਦੀ ਇੱਕ ਦੁਕਾਨ ਦੇ ਬਾਹਰ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਵੀ ਪੜੋ: ਇੱਕ ਵੀਡੀਓ ਕਲਿੱਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੁਲਿਸ ਅਧਿਕਾਰੀ ਜੌਰਜ ਫਲਾਇਡ ਨਾਮ ਦੇ ਇੱਕ ਨਿਹੱਥੇ ਆਦਮੀ ਦੇ ਗਲ਼ੇ 'ਤੇ ਗੋਡਾ ਧਰਦਿਆਂ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ। ਇਹ ਵੀਡੀਓ 25 ਮਈ ਦੀ ਹੈ। 44 ਸਾਲਾ ਸਾਬਕਾ ਪੁਲਿਸ ਮੁਲਾਜ਼ਮ ਡੈਰੇਕ ਸ਼ਾਵਿਨ 'ਤੇ ਫਲਾਇਡ ਦੇ ਕਤਲ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਮਾਮਲਾ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਹੁਣ ਤੱਕ ਜੋ ਹੋਇਆ ਫਲਾਇਡ ਦੀ ਮੌਤ ਲਗਭਗ 3 ਮਿੰਟਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਈ। ਚਸ਼ਮਦੀਦਾਂ, ਵੀਡੀਓ ਤੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੇ ਬਿਆਨ ਮਗਰੋਂ ਫਲਾਇਡ ਦੀ ਮੌਤ ਦੇ ਕੁਝ ਤੱਥ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ ਹਨ। ਸੋਮਵਾਰ ਨੂੰ ਪੁਲਿਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਜਨਰਲ ਸਟੋਰ ਤੋਂ ਫ਼ੋਨ ਆਇਆ ਕਿ ਜੌਰਜ ਫਲਾਇਡ ਨੇ 20 ਡਾਲਰ ਦਾ ਨਕਲੀ ਨੋਟ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਫਲਾਇਡ ਨੇ 25 ਮਈ ਨੂੰ ਕੱਪ ਫੂਡਜ਼ ਨਾਂ ਦੇ ਇਸ ਸਟੋਰ ਤੋਂ ਸਿਗਰੇਟ ਖਰੀਦੀ ਸੀ। ਫਲਾਇਡ ਮਿਨੀਆਪੋਲਿਸ ਵਿੱਚ ਪਿਛਲੇ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿ ਰਹੇ ਸਨ। ਪਰ ਉਹ ਹਿਊਸਟਨ ਦੇ ਮੂਲ ਵਾਸੀ ਸਨ। ਉਹ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਾਊਂਸਰ ਵਜੋਂ ਨੌਕਰੀ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਪਰ ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਕਾਰਨ ਲੱਖਾਂ ਅਮਰੀਕੀਆਂ ਦੀ ਨੌਕਰੀ ਚਲੀ ਗਈ ਤੇ ਫਲਾਇਡ ਵੀ ਇੰਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸਨ। ਫਲਾਇਡ ਕੱਪ ਫੂਡਜ਼ ਨਾਂ ਦੇ ਇਸ ਸਟੋਰ ਵਿੱਚ ਅਕਸਰ ਆਉਂਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਸਟੋਰ ਦੇ ਮਾਲਕ ਮਾਇਕ ਅਬੂਮਾਇਆਲੇਹ ਨੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ NBC ਨੈੱਟਵਰਕ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਫਲਾਇਡ ਇੱਕ ਚੰਗੇ ਗਾਹਕ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਦੇ ਵੀ ਸਟੋਰ ਵਿੱਚ ਖਰੀਦਦਾਰੀ ਦੌਰਾਨ ਕੋਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦਿੱਕਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ। ਪਰ ਜਿਸ ਦਿਨ ਇਹ ਹਾਦਸਾ ਵਾਪਰਿਆ, ਅਬੂਮਾਇਆਲੇਹ ਕੰਮ 'ਤੇ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਫਲਾਇਡ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਪੈਸਿਆਂ 'ਤੇ ਸ਼ੱਕ ਹੋਣ ‘ਤੇ ਪੁਲਿਸ ਨੂੰ ਰਿਪੋਰਟ ਕਰਕੇ, ਅਬੂਮਾਇਆਲੇਹ ਦੇ ਅਲ੍ਹੜ ਉਮਰ ਦੇ ਕਰਮਚਾਰੀ ਨੇ ਮਹਿਜ਼ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਜੌਰਜ ਫਲਾਇਲ ਨੂੰ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਕਿਉਂ ਫੜ੍ਹਿਆ? ਫੋਨ ਨੂੰਬਰ 911 'ਤੇ 20:01 ਵਜੇ ਫ਼ੋਨ ਕਰਕੇ ਸਟੋਰ ਮੁਲਾਜ਼ਮ ਨੇ ਆਪਰੇਟਰ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਫਲਾਇਡ ਨੂੰ ਸਿਗਰੇਟ ਵਾਪਸ ਕਰਨ ਨੂੰ ਕਹਿ ਰਹੇ ਹਨ, ਪਰ ਉਹ ਦੇਣ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਰਿਲਿਜ਼ ਕੀਤੀ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗ ਵਿੱਚ ਇਹ ਗੱਲਬਾਤ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ। ਇਸੇ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗ ਮੁਤਾਬਕ ਸਟੋਰ ਦੇ ਮੁਲਾਜ਼ਮ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਇਹ ਆਦਮੀ (ਫਲਾਇਡ) ਸ਼ਰਾਬੀ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਹੈ ਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਹੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਫ਼ੋਨ ਕਰਨ ਦੇ ਕੁਝ ਹੀ ਮਿੰਟਾਂ ਮਗਰੋਂ, 20:08 ਦੇ ਕਰੀਬ ਦੋ ਪੁਲਿਸ ਅਧਿਕਾਰੀ ਸਟੋਰ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚੇ। ਫਲਾਇਡ ਪਾਰਕਿੰਗ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹੀ ਇੱਕ ਕਾਰ ਵਿੱਚ ਦੋ ਹੋਰ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਬੈਠਾ ਸੀ। ਥੋਮਸ ਲੇਨ ਨਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਪੁਲਿਸ ਅਧਿਕਾਰੀ ਨੇ ਕਾਰ ਦੇ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਫਲਾਇਡ ਵੱਲ ਬੰਦੂਕ ਕਰਦਿਆਂ, ਉਸਨੂੰ ਹੱਥ ਉੱਪਰ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ। ਇਸ ਘਟਨਾਕ੍ਰਮ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦਿਆਂ ਪੁਲਿਸ ਦੇ ਵਕੀਲ ਇਹ ਨਹੀਂ ਦੱਸ ਸਕੇ ਕਿ ਪੁਲਿਸ ਅਧਿਕਾਰੀ ਲੇਨ ਨੇ ਫਲਾਇਡ 'ਤੇ ਬੰਦੂਕ ਕਿਉਂ ਤਾਣੀ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਲੇਨ ਨੇ ਫਲਾਇਡ ਨੂੰ ਹੱਥ ਉਪਰ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਾਰ ਵਿੱਚੋਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢਿਆ ਪਰ ਫਲਾਇਡ ਹੱਥਕੜੀ ਲਗਵਾਉਣ ਤੋਂ ਬਚਦੇ ਰਹੇ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਫਲਾਇਡ ਨੂੰ ਹੱਥਕੜੀ ਪਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਤਾਂ ਉਸ ਦੁਆਰਾ ਪੁੱਛਣ 'ਤੇ ਲੇਨ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਸ ਉੱਤੇ ਨਕਲੀ ਪੈਸੇ ਦੇਣ ਦਾ ਇਲਜ਼ਾਮ ਹੈ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਪੁਲਿਸ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਫਲਾਇਡ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਕਾਰ ਵਿੱਚ ਬਿਠਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਤੇ ਝੜਪ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ। ਰਿਪੋਰਟ ਮੁਤਾਬਕ, ਕਰੀਬ 20:14 'ਤੇ ਫਲਾਇਡ ਨੂੰ ਸਾਹ ਚੜ੍ਹਿਆ ਤੇ ਉਹ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਡਿੱਗ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਪੁਲਿਸ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਸਨੂੰ ਸਾਹ ਲੈਣ ਵਿੱਚ ਦਿੱਕਤ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਉਹ ਕਲੱਸਟਰੋਫੋਬੀਕ ਹੈ। ਫਿਰ ਸ਼ਾਵਿਨ ਮੌਕੇ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹੋਰ ਪੁਲਿਸ ਵਾਲਿਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਫਲਾਇਡ ਨੂੰ ਪੁਲਿਸ ਦੀ ਕਾਰ ਵਿੱਚ ਬਿਠਾਇਆ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ, 20:19 'ਤੇ, ਸ਼ਾਵਿਨ ਨੇ ਫਲਾਇਡ ਨੂੰ ਕਾਰ ਵਿੱਚੋਂ ਕੱਢਿਆ ਤੇ ਉਹ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਡਿੱਗ ਗਿਆ। ਫਲਾਇਡ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਮੂੰਹ ਥੱਲੇ ਕਰਕੇ ਪਿਆ ਰਿਹਾ। ਜੌਰਜ ਦੇ ਵਾਇਰਲ ਵੀਡੀਓ ਵਿੱਚ ਕੀ? ਇਸ ਮੌਕੇ 'ਤੇ ਚਸ਼ਮਦੀਦਾਂ ਨੇ ਵੀਡੀਓ ਬਣਾਉਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਇਹ ਵੀਡੀਓ ਕਈ ਮੋਬਾਇਲ ਫੋਨਾਂ 'ਤੇ ਬਣਾਈ ਗਈ ਤੇ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ 'ਤੇ ਸ਼ੇਅਰ ਹੋਈ। ਫਲਾਇਡ ਨੂੰ ਪੁਲਿਸ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਫੜ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਵੀਡੀਓ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਵਿਨ ਨੇ ਫਲਾਇਡ ਦੇ ਗਲ਼ੇ 'ਤੇ ਗੋਡਾ ਧਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਤੇ ਫਲਾਇਡ ਕਹਿ ਰਿਹਾ ਹੈ, "ਮੈਨੂੰ ਸਾਹ ਨਹੀਂ ਆ ਰਿਹਾ", "ਮੈਨੂੰ ਨਾ ਮਾਰੋ”… "ਪਲੀਜ਼, ਪਲੀਜ਼" ਸਾਬਕਾ ਪੁਲਿਸ ਮੁਲਾਜ਼ਮ ਡੈਰੇਕ ਸ਼ਾਵਿਨ ਸੋਮਵਾਰ ਨੂੰ ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਹੋਣਗੇ ਰਿਪੋਰਟ ਮੁਤਾਬਕ ਸ਼ਾਵਿਨ ਨੇ ਫਲਾਇਡ ਦੇ ਗਲੇ 'ਤੇ 8 ਮਿੰਟ 46 ਸਕਿੰਟ ਲਈ ਆਪਣਾ ਗੋਡਾ ਰੱਖਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਲਗਭਗ 6 ਮਿੰਟਾਂ ਲਈ ਫਲਾਇਡ ਬਿਲਕੁਲ ਨਹੀਂ ਹਿੱਲਿਆ। ਉੱਥੇ ਮੌਜੂਦ ਇੱਕ ਪੁਲਿਸ ਅਧਿਕਾਰੀ ਜੇ.ਏ. ਕੁਇੰਗ ਨੇ ਫਲਾਇਡ ਦੀ ਨਬਜ਼ ਚੈੱਕ ਕੀਤੀ ਪਰ ਉਸਨੂੰ ਕੁਝ ਮਹਿਸੂਸ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ, ਫਲਾਇਡ ਸਾਹ ਨਹੀਂ ਲੈ ਰਹੇ ਸੀ। ਇਸ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਅਧਿਕਾਰੀ ਉੱਥੋਂ ਨਹੀਂ ਹਿੱਲੇ। 20:27 'ਤੇ ਸ਼ਾਵਿਨ ਨੇ ਜਦੋਂ ਆਪਣਾ ਗੋਡਾ ਚੁੱਕਿਆ ਤਾਂ ਫਲਾਇਡ ਬਿਲਕੁਲ ਨਹੀਂ ਹਿਲ ਰਹੇ ਸੀ । ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਸਪਤਾਲ ਲਿਜਾਇਆ ਗਿਆ। ਫਲਾਇਡ ਨੂੰ ਐਂਬੂਲੈਂਸ ਵਿੱਚ ਹੇਨੇਪਿਨ ਕਾਊਂਟੀ ਮੈਡੀਕਲ ਸੈਂਟਰ ਲਿਜਾਇਆ ਗਿਆ। ਇੱਕ ਘੰਟੇ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੂੰ ਮਰਿਆ ਹੋਇਆ ਕਰਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਫਲਾਇਡ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਇੱਕ ਰਾਤ ਪਹਿਲਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦੋਸਤ ਕ੍ਰਿਸਟੋਫਰ ਹੈਰਿਸ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੋਸਤ ਨੇ ਫਲਾਇਡ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨੌਕਰੀਆਂ ਵਾਲੀ ਏਜੰਸੀ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕਰਨ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਸੀ। ਹੈਰਿਸ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਫਲਾਇਡ ਕਦੇ ਧੋਖਾ-ਧੜੀ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਹੈਰਿਸ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਈ, ਬੇਵਕੂਫੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਲਈ ਹੱਥ ਵੀ ਜੋੜੇ ਸਨ, ਮਿੰਨਤਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਸੀ।” "ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਕਦੇ ਕਿਸੇ ਸਿਸਟਮ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਰੱਖਦੇ ਹੋ, ਉਸ ਸਿਸਟਮ ਵਿੱਚ ਜੋ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਨਹੀਂ ਬਣਿਆ ਤੇ ਕਾਨੂੰਨ ਅਨੁਸਾਰ ਨਿਆਂ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹੋ ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਿਆਂ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ। ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਕਾਨੂੰਨ ਲੈ ਲੈਂਦੇ ਹੋ।” ਇਹ ਵੀਡੀਓਜ਼ ਵੀ ਦੇਖੋ (ਬੀਬੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਲ FACEBOOK, INSTAGRAM, TWITTERਅਤੇ YouTube 'ਤੇ ਜੁੜੋ।)


تمكن الرئيس التنفيذي السابق لشركة نيسان، كارلوس غصن، من مغادرة اليابان إلى لبنان قضى الملياردير والرئيس السابق لشركة نيسان، كارلوس غصن، شهوراً في الاستعداد للمثول أمام المحكمة بتهمة ارتكاب مخالفات مالية. أو على الأقل، هذا ما كانت السلطات اليابانية تعتقد فيه. غادر غصن السجن بكفالة قدرها مليار ين (ما يعادل 8.9 مليون دولار) في أبريل/نيسان الفائت. ووُضع تحت المراقبة بواسطة كاميرات، تعمل على مدار 24 ساعة، كما قُيد استخدامه للتكنولوجيا ووسائل الاتصالات، ومُنع من السفر خارج البلاد. وفجأة، وفي خطوة أحرجت اليابان وأثارت حيرة فريقه القانوني، ظهر غصن في لبنان، ليلة رأس السنة. وقال في بيان له: "لقد فررت من الظلم والاضطهاد السياسي". مواضيع قد تهمك نهاية وبعد فترة وجيزة من علمه بفرار غصن، قال محاميه، جونيشيرو هيروناكا، أمام حشدٍ من الصحفيين في طوكيو: "فوجئنا تماماً بالخبر. أنا شخصياً أٌصَبتُ بالذهول. أريد أن أسأله: كيف تمكنت من فعل هذا بنا؟". والسؤال الآخر الملح هو: كيف فعلها من الأساس؟ كارلوس غصن: من هو؟ ولماذا هرب إلى لبنان؟ هروب موسيقي؟ أفادت قناة "إم.تي. في" اللبنانية بأن غصن فر من محل إقامته الجبرية في طوكيو، بمساعدة مجموعة شبه عسكرية تخفَّت بين مجموعة من الموسيقيين. وقالت القناة التلفزيونية إن الفرقة الموسيقية قدَّمت عرضاً في منزله، وبعد برهة من انتهاء العرض، أخفى غصن، البالغ من العمر 65 عاماً، نفسه داخل صندوق كبير للآلات الموسيقية، ثم سارع للفرار إلى مطار محلي. إذا كان هذا قد حدث بالفعل، فمن المرجح أنه كان ضغطاً كبيراًعلى غصن، الذي يتجاوز طوله 5 أقدام (167 سم) كي يختبئ في صندوق آلة موسيقية. ووفقاً لرواية "إم.تي.في"، سافر غصن بعد ذلك إلى تركيا، قبل أن يصل إلى لبنان على متن طائرة خاصة. ولم تقدِّم القناة التلفزيونية أي أدلة على هذه الرواية التي انتشرت بسرعة، كما هو متوقع، عبر مواقع التواصل الاجتماعي. ولكن ارتداء ملابس تنكرية أمر ليس غريباً على غصن، الذي كان غادر السجن، في مارس/آذار، متنكِّراً في هيئة عامل بناء، لإبعاد الصحفيين، في واقعة سخرت منها وسائل الإعلام، وسرعان ما اعتذر عنها أحد محاميه مقرَّاً بأنها كانت "خطة هواة". دور كارول غصن وفقاً لصحيفة وول ستريت جورنال، جرى التخطيط لفرار الرئيس التنفيذي السابق لشركة نيسان من طوكيو إلى بيروت بدقة، على مدى عدة أسابيع. في مارس/آذار، غادر غصن السجن متنكِّراً في هيئة عامل بناء، لإبعاد الصحفيين وقالت الصحيفة، نقلاً عن مصادر لم تسمِّها، إن الفريق جرى اختياره بعناية لتنفيذ المؤامرة. وورد أنه ضم شركاء في اليابان، قاموا بنقل غصن من منزله إلى متن طائرة خاصة متجهة إلى اسطنبول. ومن هناك، واصل الأخير رحلته إلى بيروت، التي وصلها، خلال الساعات الأولى من يوم الـ 30 من ديسمبر/كانون الأول. وأظهر موقع تتبع الطائرات "فلايت رادار2" طائرة خاصة من طراز بومباردييه تشالنجر تصل إلى مطار رفيق الحريري الدولي في بيروت، بعيد الساعة الرابعة صباحاً بالتوقيت المحلي. وهناك التقى غصن بزوجته كارول، المولودة في بيروت، والضالعة في العملية، بحسب صحيفة وول ستريت جورنال. كارلوس غصن: "لم أهرب من العدالة لكن هربت من الظلم والاضطهاد السياسي" اعتقال كارلوس غصن للمرة الرابعة بشأن تهم فساد مالي جديدة وذكرت عدة تقارير أن كارول غصن كانت الشخصية الرئيسية وراء خطة الهروب من الإقامة الجبرية ومغادرة اليابان. وقال محامي غصن الياباني، إن زوجته كارول تحدثت معه، لأكثر من ساعة، في الـ 24 من ديسمبر/كانون الأول. وكان الزوجان قد مُنعا، في السابق، من الاجتماع أو التواصل ضمن شروط الكفالة الصارمة. وبعد وصول زوجها إلى لبنان، صرَّحت كارول غصن لصحيفة وول ستريت جورنال بأن "لم شملهم كان أفضل هدية في حياتها". دون أن تعلِّق على ضلوعها المزعوم في العملية. وكانت كارول، قد قالت لبي بي سي ، في وقت سابق من هذا العام: "أريد أن أستعيد زوجي. أريده معي. أعرف أنه بريء". نشأ كارلوس غصن في لبنان، وهو يمتلك عقارات، ويعد شخصية مشهورة هناك، حتى أنه ظهر على أحد طوابع البريد في البلاد. وقد نفى مرارا ارتكاب أي مخالفات. ثلاثة جوازات سفر وتبقى الأسئلة حول الوثائق التي استخدمها السيد غصن لدخول لبنان دون إجابة. فهو يحمل ثلاثة جوازات سفر: برازيلي وفرنسي ولبناني، يقول فريقه القانوني إنها جميعاً بحوزتهم. ومن غير المعروف ما إذا كان غصن يحمل نسخاً أخرى من جوازات السفر، كما يُسمح به لرجال الأعمال في بعض الأحيان. وورد أيضًا أنه قد يكون لديه جواز سفر دبلوماسي صادر عن لبنان على الرغم من عدم تأكيد ذلك. نشأ كارلوس غصن في لبنان وهو شخصية مشهورة هناك وفي حين قالت صحيفة لوموند الفرنسية إنه سافر على بطاقة هوية، تحدثت تقارير أخرى عن احتمال أن يكون غصن قد استخدم جواز سفر فرنسي أو حتى هوية مزورة. ولم تحدد وزارة الخارجية اللبنانية جنسية جواز السفر الذي سافر به غصن إلى لبنان، لكنها أصرت على أنه دخل البلاد بشكل قانوني. وسرعان ما أثار الحرج الناجم عن فرار غصن ردود فعل من اليابان. ففي حين تساءل أحد السياسيين اليابانيين عما إذا كان غصن "يحظى بدعم بعض البلاد". اتهم عمدة طوكيو السابق لبنان بالضلوع في عملية تهريبه. ونقلت صحيفة نيويورك تايمز عن الوزير اللبناني، سليم جريصاتي قوله: "لا علاقة للحكومة بقرار غصن المجيء إلى لبنان ولا نعرف شيئاً عن ملابسات وصوله". في حين ذكرت فرنسا وتركيا أنهما لم يكونا على علم بخطة غصن. وفي ظل عدم وجود اتفاقية لتبادل المجرمين بين اليابان ولبنان، يكتنف الغموض مستقبل محاكمة غصن. ومن المرجح أن تطالب اليابان، التي تقدِّم مساعدات بالملايين للبنان، بعودة غصن. ولكن المؤكد أن عليها، في المقام الأول، الإجابة على المزيد من الأسئلة حول كيفية تمكن المشتبه به البارز من مغادرة البلاد.

ਨਿਸਾਨ ਕਾਰ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਮੁਖੀ ਕਾਰਲੋਸ ਗੋਨ ਦੇ ਘਰ 'ਤੇ ਚੱਤੋ ਪਹਿਰ ਕੈਮਰਿਆਂ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਰੱਖੀ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ ਅਸੀਂ ਨਿਸਾਨ ਕਾਰ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਮੁਖੀ ਕਾਰਲੋਸ ਗੋਨ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰ ਰਹੇ ਹਾਂ। ਉਹ ਪਿਛਲੇ ਕੁਝ ਮਹੀਨਿਆਂ ਤੋਂ ਵਿੱਤੀ ਬੇਨਿਯਮੀਆਂ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਖ਼ਿਲਾਫ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਸੁਣਵਾਈ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਅਪ੍ਰੈਲ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1 ਅਰਬ ਯੈਨ (ਉਸ ਸਮੇਂ ਕਰੀਬ 60 ਕਰੋੜ ਭਾਰਤੀ ਰੁਪਏ) ਦੀ ਜ਼ਮਾਨਤ ਲਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰ 'ਤੇ ਚੱਤੋ ਪਹਿਰ ਕੈਮਰਿਆਂ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਰੱਖੀ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਤਕਨੀਕ ਵਰਤਣ 'ਤੇ ਬੰਦਿਸ਼ਾਂ ਸਨ। ਮੁਲਕ ਛੱਡਣ ’ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਸੀ। ਇਸ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਉਹ ਜਪਾਨ ਦੀਆਂ ਏਜੰਸੀਆਂ ਦੇ ਅੱਖੀਂ ਘੱਟਾ ਪਾ ਕੇ ਨਵੇਂ ਸਾਲ ਮੌਕੇ ਲਿਬਨਾਨ ’ਚ ਨਜ਼ਰ ਆਏ। ਨਮੋਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਜਪਾਨ ਨੂੰ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਆ ਰਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਇਸ ਬਾਰੇ ਕੀ ਕਰੇ। ਇਹ ਕੀਤਾ ਕਿਵੇਂ? ਆਪਣੇ ਇੱਕ ਬਿਆਨ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਮੈਂ ਸਿਆਸੀ ਅੱਤਿਆਚਾਰ ਤੋਂ ਭੱਜ ਕੇ ਆਇਆ ਹਾਂ।" ਟੋਕੀਓ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਕੀਲ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਵੀ ਹੈਰਾਨ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛਣਾ ਚਾਹੇਗਾ ਕਿ ਉਹ ਅਜਿਹਾ ਕਿਵੇਂ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ: ਲਿਬਨਾਨ ਦੇ ਚੈਨਲ ਐੱਮਟੀਵੀ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਮੁਤਾਬਤਕ ਕਾਰਲੋਸ ਗੋਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮੰਜੂਰੁਸ਼ਦਾ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਤੋਂ ਭੱਜਣ ਦਾ ਇਹ ਕਾਰਨਾਮਾ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਦੀ ਡ੍ਰੈੱਸ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚੇ ਇੱਕ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਦਸਤੇ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਅੰਜਾਮ ਦਿੱਤਾ। ਕਿਹਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਨੇ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਸਮਾਪਤ ਕੀਤੀ, 65-ਸਾਲਾ ਕਾਰਲੋਸ ਗੋਨ ਇੱਕ ਸਾਜ਼ ਦੀ ਪੇਟੀ ਵਿੱਚ ਲੁਕ ਗਏ, ਜੋ ਫੌਰੀ ਤੌਰ ਤੇ ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ ਵੱਲ ਭੇਜ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਜੇ ਵਾਕਈ ਅਜਿਹਾ ਵਾਪਰਿਆ ਸੀ ਤਾਂ 5 ਫੁੱਟ 6 ਇੰਚ ਦੇ ਕਾਰਲੋਸ ਗੋਨ ਲਈ ਇਹ ਮੁਸ਼ਕਲ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਐੱਮਟੀਵੀ ਮੁਤਾਬਕ ਨਿੱਜੀ ਜਹਾਜ਼ ਰਾਹੀਂ ਲਿਬਨਾਨ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤੁਰਕੀ ਦੀ ਉਡਾਣ ਭਰੀ। ਚੈਨਲ ਨੇ ਆਪਣੀ ਇਸ ਕਹਾਣੀ ਲਈ ਕੋਈ ਸਬੂਤ ਸਾਹਮਣੇ ਨਹੀਂ ਰੱਖੇ ਪਰ ਕਹਾਣੀ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ 'ਤੇ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਛਾ ਗਈ। ਇੱਕ ਵਾਰ ਪੱਤਰਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਲਾਂਭੇ ਰੱਖਣ ਲਈ ਗੋਨ ਇੱਕ ਮਜ਼ਦੂਰ ਦੇ ਭੇਸ ਵਿੱਚ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲੇ ਸਨ ਗੋਨ ਦੀ ਪਤਨੀ ਕੈਰੋਲ ਨੇ ਖ਼ਬਰ ਏਜੰਸੀ ਰਾਇਟਰਜ਼ ਕੋਲ ਇਸ ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਖੰਡਨ ਕੀਤਾ ਤੇ “ਨਿਰੋਲ ਕਲਪਨਾ” ਦੱਸਿਆ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪ ਵੀ ਇਸ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਵੇਰਵੇ ਦੇਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਜਸੂਸੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਾਂਗ ਗਾਇਬ ਹੋ ਜਾਣਾ ਕਾਰਲੋਸ ਗੋਨ ਲਈ ਕੋਈ ਨਵੀਂ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇੱਕ ਵਾਰ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਪੱਤਰਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਲਾਂਭੇ ਰੱਖਣ ਲਈ ਗੋਨ ਇੱਕ ਮਜ਼ਦੂਰ ਦੇ ਭੇਸ ਵਿੱਚ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲੇ ਸਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਲਿਆ ਗਿਆ ਤੇ ਮੀਡੀਆ ਵਿੱਚ ਇਸ ਕਾਰਨ ਬਹੁਤ ਹਾਸਾ ਮੱਚਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਕੀਲ ਨੂੰ ਇਸ "ਬਚਕਾਨੀ ਯੋਜਨਾ" ਲਈ ਮਾਫ਼ੀ ਮੰਗਣੀ ਪਈ। ਕੈਰੋਲ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ‘ਵਾਲ ਸਟਰੀਟ ਜਰਨਲ’ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਅਣਪਛਾਤੇ ਸਰੋਤਾਂ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਨਾਲ ਲਿਖਿਆ ਕਿ ਇਸ ਸਕੀਮ ਨੂੰ ਨੇਪਰੇ ਚਾੜ੍ਹਨ ਲਈ ਇੱਕ ਪੂਰੀ ਟੀਮ ਲਗਾਈ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਗਰੁੱਪ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸਾਥੀ ਵੀ ਸਨ ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਗੋਨ ਨੂੰ ਘਰੋਂ ਇਸਤੰਬੁਲ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਨਿੱਜੀ ਜਹਾਜ਼ ਤੱਕ ਲੈ ਕੇ ਗਏ, ਜਿੱਥੋਂ ਉਹ ਅੱਗੇ ਲਿਬਨਾਨ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬੇਰੂਟ ਪਹੁੰਚੇ। ਉੱਥੇ ਉਹ 30 ਦਸੰਬਰ ਦੇ ਤੜਕੇ ਦੇਖੇ ਗਏ। ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜਾਈ ਤੇ ਨਿਗ੍ਹਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲੀ ਵੈਬਸਾਈਟ FlightRadar24 ਨੇ ਇੱਕ ਬੌਂਬਾਰਡੀਅਰ ਚੈਲੇਂਜਰ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਜੈੱਟ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨਦੇਹੀ ਕੀਤੀ ਹੈ ਜੋ ਸਥਾਨਕ ਸਮੇਂ ਮੁਤਾਬਕ ਸਵੇਰੇ ਚਾਰ ਵਜੇ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ ਬੇਰੂਟ-ਰੈਫਿਕ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ 'ਤੇ ਉਤਰਿਆ। ਵਾਲ ਸਟਰੀਟ ਜਰਨਲ ਮੁਤਾਬਕ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੋਨ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਮਿਲੇ, ਜੋ ਇਸੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਸੀ ਤੇ ਇਸ ਸਮੁੱਚੀ ਕਾਰਵਾਈ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ। ਕਾਰਲੋਸ ਗੋਨ ਦੀ ਪਤਨੀ ਵੀ ਬੇਰੂਟ ਦੀ ਜੰਮ ਪਲ ਹੈ। ਫਾਈਨੈਂਸ਼ੀਅਲ ਟਾਈਮਜ਼ ਮੁਤਾਬਕ ਕਾਰਲੋਸ ਗੋਨ ਨੂੰ ਭਜਾਉਣ ਵਿੱਚ ਕਈ ਨਿੱਜੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਏਜੰਸੀਆਂ ਨੇ ਮਦਦ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭਜਾਉਣ ਵਿੱਚ ਲੱਗੀਆਂ ਟੀਮਾਂ ਕਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਕੇ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਫਾਈਨੈਂਸ਼ੀਅਲ ਟਾਈਮਜ਼ ਮੁਤਾਬਕ ਗੋਨ ਇੱਕ ਨਿੱਜੀ ਜੈਟ ਰਾਹੀਂ ਓਸਾਕਾ ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ ਤੋਂ ਜਾਪਾਨ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਗਏ। ਅਖ਼ਬਾਰ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਲਿਖਿਆ ਕਿ ਗੋਨ ’ਤੇ ਨਜ਼ਰਬੰਦੀ ਦੌਰਾਨ ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਟੈਗ ਪਾ ਕੇ ਰੱਖਣ ਦੀ ਬੰਦਿਸ਼ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਹਾਲਾਤ ਦੇ ਜਾਣਕਾਰਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਇਸ ਯੋਜਨਾ ਵਿੱਚ ਗੋਨ ਦੇ ਜਪਾਨੀ ਮਦਦਗਾਰਾਂ ਦਾ ਵੀ ਸਹਿਯੋਗ ਸੀ। ਖ਼ਬਰ ਏਜੰਸੀ ਰਾਇਟਰਜ਼ ਨੇ ਗੋਨ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਦੋ ਅਣਪਛਾਤੇ ਸੂਤਰਾਂ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਨਾਲ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਜੈਟ ਦੇ ਪਾਇਲਟਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਇਸ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਿ ਜਹਾਜ਼ ਕਿਸ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਕਈ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਕੈਰੋਲ ਹੀ ਗੋਨ ਨੂੰ ਜਪਾਨ ਤੋਂ ਭਜਾਉਣ ਦੀ ਇਸ ਯੋਜਨਾ ਦੀ ਰੀੜ੍ਹ ਦੀ ਹੱਡੀ ਸੀ। ਗੋਨ ਦੇ ਵਕੀਲ ਨੇ ਟੋਕੀਓ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਕੈਰੋਲ ਨੇ 24 ਦਸੰਬਰ ਨੂੰ ਗੋਨ ਨਾਲ 24 ਘੰਟੇ ਫੋਨ 'ਤੇ ਗੱਲ ਕੀਤੀ। ਗੋਨ ਦੀ ਜ਼ਮਾਨਤ ਦੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ ਕਿ ਜੋੜਾ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਕਿਸਮ ਦਾ ਰਾਬਤਾ ਨਹੀਂ ਰੱਖੇਗਾ। ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨਾਲ ਲਿਬਨਾਨ ਵਿੱਚ ਮਿਲਣ ਮਗਰੋਂ ਕੈਰੋਲ ਨੇ ਵਾਲ ਸਟਰੀਟ ਜਰਨਲ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਮਿਲ ਸਕਣਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਬਿਹਤਰੀਨ ਤੋਹਫ਼ਾ ਸੀ। ਆਪਣੀ ‘ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ’ ਬਾਰੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੋਈ ਟਿੱਪਣੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ। ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬੀਬੀਸੀ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਸੀ, "ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਪਤੀ ਵਾਪਸ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਜਾਣਦੀ ਹਾਂ ਉਹ ਬੇਕਸੂਰ ਹੈ।" ਤਿੰਨ ਪਾਸਪੋਰਟ ਸਵਾਲ ਗੋਨ ਵੱਲੋਂ ਲਿਬਨਾਨ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਣ ਲਈ ਵਰਤੇ ਗਏ ਦਸਤਵੇਜ਼ਾਂ 'ਤੇ ਵੀ ਉੱਠ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ, ਫਰਾਂਸ ਤੇ ਲਿਬਨਾਨ ਦੇ ਤਿੰਨ ਪਾਸਪੋਰਟ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਸਲਾਹਕਾਰਾਂ ਦੀ ਟੀਮ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਤਿੰਨੇਂ ਪਾਸਪੋਰਟ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਸਨ। ਇਸ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਗੋਨ ਕੋਲ ਕੋਈ ਡੁਪਲੀਕੇਟ ਪਾਸਪੋਰਟ ਵੀ ਸਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਕਾਰੋਬਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਡੁਪਲੀਕੇਟ ਰੱਖਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਵੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗੋਨ ਕੋਲ ਲਿਬਨਾਨ ਦਾ ਡਿਪਲੋਮੈਟਿਕ ਪਾਸਪੋਰਟ ਵੀ ਹੋਵੇ। ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕੀ। ਕਾਰਲੋਸ ਗੋਨ ਦੇ ਨਾਂ ਤੇ ਲਿਬਨਾਨ ਇੱਕ ਡਾਕ ਟਿਕਟ 'ਤੇ ਉਹ ਉੱਥੇ ਇੱਕ ਘਰੇਲੂ ਨਾਮ ਹਨ। ਫਰਾਂਸ ਦੇ ਅਖ਼ਬਰ ‘ਲੀ ਮੋਂਡ’ ਮੁਤਾਬਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਪਛਾਣ ਪੱਤਰ 'ਤੇ ਸਫ਼ਰ ਕੀਤਾ। ਦੂਜੇ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਗੋਨ ਨੇ ਫਰੈਂਚ ਪਾਸਪੋਰਟ ਵੀ ਵਰਤਿਆ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਕਾਰਲੋਸ ਗੋਨ ਦੇ ਇੱਕ ਬੁਲਾਰੇ ਨੇ ਫਾਈਨੈਂਸ਼ੀਅਲ ਟਾਈਮਜ਼ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਲਿਬਨਾਨ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਣ ਲਈ ਫਰੈਂਚ ਪਾਸਪੋਰਟ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਪਰ ਬੁਲਾਰੇ ਨੇ ਇਹ ਨਹੀਂ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜਪਾਨ ਕਿਵੇਂ ਛੱਡਿਆ। ਲੀ ਮੋਂਡ ਨੇ ਲਿਬਨਾਨ ਦੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਨਾਲ ਲਿਖਿਆ ਕਿ ਗੋਨ ਫਰਾਂਸ ਦੇ ਪਾਸਪੋਰਟ ਅਤੇ ਲਿਬਨਾਨ ਦੇ ਪਛਾਣ-ਪੱਤਰ ਨਾਲ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਏ। ਕਾਰਲੋਸ ਗੋਨ ਦੀ ਉਡਾਣ ਨਾਲ ਨਮੋਸ਼ ਹੋਏ ਜਪਾਨ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਦਿੱਤੀ। ਇੱਕ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਨੇ ਸਵਾਲ ਚੁੱਕਿਆ, "ਕੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਮਦਦ ਵੀ ਹਾਸਲ ਸੀ?" ਟੋਕੀਓ ਦੇ ਗਵਰਨਰ ਨੇ ਸਿੱਧਾ ਹੀ ਲਿਬਨਾਨ 'ਤੇ ਇਲਜ਼ਾਮ ਧਰ ਦਿੱਤਾ। ਕਾਰਲੋਸ ਗੋਨ ਲਿਬਨਾਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਪਲੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉੱਥੇ ਜਾਇਦਾਦ ਹੈ ਤੇ ਉਹ ਇੱਕ ਜਾਣਿਆ-ਪਛਾਣਿਆ ਚਿਹਰਾ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਲਿਬਨਾਨ ਦੀ ਇੱਕ ਡਾਕ ਟਿਕਟ 'ਤੇ ਵੀ ਹੈ। ਖ਼ਬਰ ਏਜੰਸੀ ਰਾਇਟਰਜ਼ ਦੇ ਦੋ ਸੂਤਰਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਲਿਬਨਾਨ ਦੇ ਟੋਕੀਓ ਵਿੱਚ ਰਾਜਦੂਤ ਨਜ਼ਰਬੰਦੀ ਦੌਰਾਨ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਗੋਨ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰ ਮਿਲਣ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਰਾਜਦੂਤ ਨੇ ਇਸ ਦਾਅਵੇ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਲਿਬਨਾਨ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਗੋਨ ਦੇ ਭੱਜਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕਿਸਮ ਦੀ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਲਿਬਨਾਨ ਦੇ ਮੰਤਰੀ ਸਲੀਮ ਜਰੀਏਸਿਟੀ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਨਾਲ ਨਿਊ ਯਾਰਕ ਟਾਈਮਜ਼ ਨੇ ਛਾਪਿਆ, “ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇੱਥੇ ਆਉਣ ਦੇ ਫ਼ੈਸਲੇ ਨਾਲ ਕੋਈ ਸੰਬੰਧ ਨਹੀਂ ਹੈ... ਸਾਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇੱਥੇ ਆਉਣ ਦੇ ਹਾਲਾਤ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਹੈ।" ਫਰਾਂਸ ਤੇ ਤੁਰਕੀ ਵੀ ਕਹਿ ਚੁੱਕੇ ਹਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਗੋਨ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਦੀ ਕੋਈ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਜਪਾਨ ਤੇ ਲਿਬਨਾਨ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਹਵਾਲਗੀ ਸਮਝੌਤਾ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਫ਼ਿਲਹਾਲ ਗੋਨ ਦੇ ਕੇਸ ਦੀ ਸੁਣਵਾਈ ਧੁੰਦਲਕੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਚਲੀ ਗਈ ਹੈ। ਜਪਾਨ ਲਿਬਨਾਨ ਨੂੰ ਲੱਖਾਂ ਡਾਲਰ ਦੀ ਮਦਦ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਬਦਲੇ ਵਿੱਚ ਉਹ ਗੋਨ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਵੀ ਜਪਾਨ ਨੂੰ ਇਹ ਤਾਂ ਦੱਸਣਾ ਹੀ ਪਵੇਗਾ ਕਿ ਇੰਨਾ ਵੱਡਾ ਸ਼ੱਕੀ ਉਸ ਤੋਂ ਫਰਾਰ ਕਿਵੇਂ ਹੋਇਆ। ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ: ਇਹ ਵੀਡੀਓ ਵੀ ਵੇਖੋ (ਬੀਬੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਲ FACEBOOK, INSTAGRAM, TWITTERਅਤੇ YouTube 'ਤੇ ਜੁੜੋ)


عادة ما يتبادل العشاق هدايا وحلوى على شكل قلب وفيما يلي مجموعة من أغرب تلك الهدايا: زهرة تيوليب ميكانيكية زوج يبتكر زهرة تيوليب دائمة التفتح بألوان متغيرة كهدية لزوجته في عيد الحب. شريحة لحم على شكل قلب نظرا لولع العشاق بكل ما هو على شكل قلب، استوحت شركة تسويق تلك الفكرة وروجت لشريحة لحم على شكل قلب. ختم بقلب وحرفين أوليين للشواء وإذا لم يتسن الحصول على شريحة اللحم السابقة بمقدور العشاق ختم قلب مع الحرف الأول من اسميهما على أي قطعة لحم أثناء شوائها. باقة سلامي وهذه باقة من لحوم السلامي، لمن يفضلون الهدايا العملية! باقة شرائح DoritosDoritos ولمن يريدون منتجا نباتيا، هذه باقة من شرائح البطاطس المقلية Doritios باقة زهور لأصحاب اللحى هذه الباقة مصممة لأصحاب اللحى الطويلة. مفاجآت غير سارة من جهة أخرى، بعض هدايا عيد الحب صممت للانتقام المعنوي من حبيب سابق! اطلق اسم حبيبك السابق على صرصار قبل أن يأكله السرقاط وحديقة حيوان تمكنك من إطلاق اسم حبيب سابق على ثعبان سام!

End of YouTube post, 1 ਪਰ ਜਿਸ ਦੇ ਨਾਂ 'ਤੇ ਇਹ ਦਿਨ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੀ ਕੌਣ? ਵੈਲੇਨਟਾਈਨ ਡੇਅ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੰਤ ਸੇਂਟ ਵੈਲਨਟਾਈਨ ਦੇ ਨਾਂ 'ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਕੌਣ ਸੀ, ਇਸ ਬਾਰੇ ਕਈ ਕਹਾਣੀਆਂ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹਨ ਪਰ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਮਾਨਤਾ ਇਹੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਤੀਜੀ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਰੋਮ ਦੇ ਇੱਕ ਸੰਤ ਸਨ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਕਲੌਡੀਅਸ-2 ਨੇ ਵਿਆਹ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਮੁਤਾਬਕ ਵਿਆਹੇ ਹੋਏ ਮਰਦ ਮਾੜੇ ਫੌਜੀ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਵੈਲੇਨਟਾਈਨ ਇਸ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਸੀ ਅਤੇ ਲੁੱਕ ਕੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਸੀ। ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ: ਕਲੌਡੀਅਸ ਨੂੰ ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਇਹ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ ਉਸਨੇ ਵੈਲੇਨਟਾਈਨ ਨੂੰ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਪਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਸੁਣਾਈ। ਉੱਥੇ ਉਸਨੂੰ ਜੇਲ੍ਹਰ ਦੀ ਧੀ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ 14 ਫਰਵਰੀ ਨੂੰ ਫਾਂਸੀ ਲੱਗਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰੇਮੀਕਾ ਲਈ ਲਵ ਲੈਟਰ ਲਿਖਿਆ। ਲਵ ਲੈਟਰ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਸੀ, ਤੁਹਾਡੇ ਵੈਲਨਟਾਈਨ ਵੱਲੋਂ। ਵੈਲੇਨਟਾਈਨਜ਼ ਡੇਅ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਦੋਂ ਹੋਈ? ਵੈਲੇਨਟਾਈਨਜ਼ ਡੇਅ ਮਨਾਉਣ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਕਾਫੀ ਪੁਰਾਣੀ ਹੈ। ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਇੱਕ ਰੋਮਨ ਫੈਸਟੀਵਲ ਤੋਂ ਹੋਈ ਸੀ। ਫਰਵਰੀ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਰੋਮਨ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਫੈਸਟੀਵਲ ਹੁੰਦਾ ਸੀ- ਲੂਪਰਕਾਲੀਆ। ਇਸ ਮੌਕੇ ਮੁੰਡੇ ਇੱਕ ਡੱਬੇ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁੜੀਆਂ ਦੇ ਨਾਂ ਕੱਢਦੇ ਸੀ, ਫੈਸਟੀਵਲ ਦੌਰਾਨ ਦੋਵੇਂ ਬੁਆਏਫਰੈਂਡ-ਗਰਲਫਰੈਂਡ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ ਵੀ ਕਰਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਚਰਚ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਧਰਮ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਉਤਸਵ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਇਸੇ ਬਹਾਨੇ ਸੇਂਟ ਵੈਲੇਨਟਾਈਨ ਨੂੰ ਵੀ ਯਾਦ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾਣ ਲੱਗਾ ਜੋ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਪਿਆਰ ਜ਼ਾਹਿਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ: ਵੀਡੀਓ:ਬੀਬੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨੂੰ ਲਿਆਓ ਆਪਣੇ ਮੋਬਾਈਲ 'ਤੇ ਇਹ ਵੀਡੀਓ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਸੰਦ ਆ ਸਕਦੇ ਹਨ: (ਬੀਬੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਲ FACEBOOK, INSTAGRAM, TWITTERਅਤੇ YouTube 'ਤੇ ਜੁੜੋ।)


جونسون سوف يحترم قرار المحكمة، لكنه "يختلف معه بشدة" وكان جونسون علل قراره تعطيل البرلمان بالحاجة إلى التهيئة لخطاب جديد للملكة في 14 أكتوبر/ تشرين الأول لتحديد الخطط التشريعية للحكومة للعام المقبل. بيد أن المحكمة العليا -وهي أعلى جهة قضائية في البلاد_ قالت إن من الخطأ إيقاف البرلمان عن الاستمرار في تأدية مهامه وواجباته قبيل الموعد النهائي للخروج من الاتحاد الأوروبي في 31 أكنوبر/تشرين الأول. وقال جونسون إنه سوف يحترم قرار المحكمة، لكنه "يختلف معه بشدة". وأضاف في تصريح لـ بي بي سي، على هامش مشاركته في اجتماعات الدورة السنوية للأمم المتحدة في نيويورك "سندعو البرلمان للإنعقاد ومن ثم التجهيز لخطاب الملكة". وأصر على ان بريطانيا سوف تخرج من الاتحاد الأوروبي يوم 31 أكتوبر/ تشرين الأول. وعبر عن اعتقاده بأن هدف رفع الدعوى القضائية أمام المحكمة هو إحباط الخروج. وأكد أن حكومته ماضية لتنفيذ ما وعدت به، وهو خروج بريطانيا من الاتحاد الأوروبي في الموعد المقرر. وقالت رئيسة المحكمة، الليدي بريندا هيل، أثناء النطق بقرار الحكم إن "تأثير ذلك (تعليق البرلمان) على أسس ديمقراطياتنا كان شديدا". وأضافت "إن تقديم مشورة لجلالة الملكة بتعليق البرلمان غير قانوني لأنه أثر في إحباط أو تعطيل قدرة البرلمان على القيام بوظائفه الدستورية من دون مبرر معقول". وأشارت ليدي هيل إلى أن القرار الذي اتخذه القضاة الأحد عشر بالإجماع يقضي بعدم تعليق فعاليات البرلمان، وأن قرار التعليق يعد لاغيا وليس له أي تأثير، وأن الأمر الآن بيد رئيسي مجلسي العموم واللوردات لتحديد ما هي الخطوة القادمة. ورحب رئيس مجلس العموم، جون بيركو، بالحكم، وقال إن النواب بحاجة إلى العودة للبرلمان "في ضوء الحكم الصريح". وأضاف أنه "أصدر تعليمات إلى المجلس بالإعداد لاستئناف العمل" من الساعة 11:30 بتوقيت غرينتش يوم الأربعاء. وقال إن جلسة توجيه أسئلة إلى رئيس الوزراء، التي تجري عادة يوم الأربعاء، لن تقام، كون جونسون في نيويورك لحضور اجتماعات الدورة السنوية للأمم المتحدة. ومع ذلك ، قال بيركو سيكون هناك "نطاق كامل" للأسئلة العاجلة والبيانات الوزارية وطلبات المناقشات الطارئة. وقال زعيم حزب العمال جيريمي كوربين إن الحكم أظهر "ازدراء جونسون الديمقراطية "، مضيفًا: "أدعو بوريس جونسون، إلى إعادة النظر في عمله". وكان من المقرر أن يلقي كوربين كلمة اختتاميه في مؤتمر حزب العمال في مدينة برايتون الأربعاء، لكنه ألقاها بعد ظهر الثلاثاء حتى يتمكن من العودة إلى البرلمان. وكانت الحكومة قد دفعت بأن تعليق البرلمان قرار سياسي محض وليس من اختصاص القضاء، لكن منتقدي القرار يقولون إن الغرض منه هو الحد من المراقبة البرلمانية على خطط رئيس الوزراء لخروج بريطانيا من الاتحاد الأوروبي "بريكست". وقالت الحكومة، في وقت سابق، إنها "ستلتزم بحكم" المحكمة العليا. لكن جونسون كان قد رفض استبعاد السعي لتوقيف البرلمان للمرة الثانية إذا جاء قرار المحكمة مخالفا له. رفضت المحكمة دفاع الحكومة بأن أمر التعليق سياسي محض وكان جونسون قد قال ردا على سؤال من بي بي سي، عما إذا كان سيستقيل إذا حكمت المحكمة العليا ضده: "سأنتظر وأرى ما هو الحكم" ، مضيفًا أن الحكومة "تحترم القانون احتراماً كاملاً وتحترم القضاء تمامًا". ما الذي جرى في المحكمة؟ عرض في جلسات المحكمة العليا التي استمرت لثلاثة أيام طلبا استئناف على قرار محكمة في لندن قضى بأن قرار تعطيل البرلمان مسألة "سياسية بحته"، وليس من اختصاص القضاء. وتقدمت بأحد الطلبين سيدة الأعمال جينا ميلر، أما الثاني فجاء من الحكومة طعنا في قرار محكمة اسكتلندية قضت بأن قرار الحكومة تعطيل البرلمان "غير قانوني" وأنه يهدف إلى "عرقلة" البرلمان من التدقيق في خطة رئيس الحكومة للخروج من الاتحاد الأوروبي. ووصف محامي الحكومة، اللورد كين، قرار تعليق البرلمان بأنه "من المناطق المحظورة" على القضاة أن يتدخلوا فيها لأنها تدخل ضمن قضايا الخلاف السياسي حول موعد وكيفية تعليق البرلمان. ومن جانبه أخبر اللورد بانيك، المحامي الذي يمثل ميلر، المحكمة أن طول فترة تعليق البرلمان "الاستثنائي" هو "دليل قوي" على أن دافع رئيس الوزراء كان إسكات البرلمان لأنه يرى أن البرلمان عقبة أمامه. وأضاف أن الحقائق أظهرت أن رئيس الوزراء قد نصح الملكة بتعليق البرلمان لمدة خمسة أسابيع "لأنه يرغب في تجنب ما يراه خطرًا من أن البرلمان، خلال تلك الفترة، سيتخذ إجراءات لإحباط سياسات حكومته أو الإضرار بها". ومع ذلك، فقد كان التوقيت مثيراً للجدل لأنه قلل من الوقت المتاح للبرلمان لمناقشة قضية الخروج من الاتحاد الأوروبي والتدقيق في التشريعات المتعلقة بها قبل موعد الخروج المحدد في 31 أكتوبر /تشرين الأول. جينا ميلر "أدعو أعضاء البرلمان لاتخاذ موقف شجاع ومحاسبة هذه الحكومة عديمة المبادئ" ردود الفعل قالت سيدة الأعمال ميلر، خارج المحكمة، إن الحكم "يحكي الكثير". وأضافت "يجب على رئيس الوزراء أن يفتح أبواب البرلمان غدًا. كما يجب على النواب العودة للعمل واتخاذ موقف شجاع ومحاسبة هذه الحكومة عديمة المبادئ". ودعت عضوة الحزب القومي الاسكتلندي، جوانا شيري، التي قادت رفع الدعوة القضائية، جونسون إلى الاستقالة بعد هذا الحكم. وقالت "لقد قضت أعلى محكمة في البلاد بالإجماع أن تعليقه للبرلمان، ونصيحته المقدمة لجلالة الملكة غير قانونية". وأضافت جوانا "موقفه ضعيف جدا، يجب أن تكون لديه الشجاعة، ولو لمرة واحدة، أن يتخذ القرار الصحيح ويقدم استقالته". ماذا عن النواب الآخرين؟ قال المحامي العام مستشار الحكومة القانوني السابق، دومينيك جريف ، وهو من أشد منتقدي قرار التعليق، إنه "لم يفاجأ" بالحكم بسبب "سوء سلوك رئيس الوزراء الفاضح ". وأضاف في حديث لـ بي بي سي إنه "مسرور" لأن المحكمة العليا "أوقفت استمرار هذا العمل غير الدستوري". جوانا تشيري "يجب على جونسون أن يقدم استقالته نتيجة هذا الحكم" لكن النائب في حزب المحافظين، أندرو بريدجن، قال إن قرار المحكمة كان "أسوأ نتيجة ممكنة لديمقراطيتنا" ووصفه بـ "الأمر المخزي". وقال في تصريح لـ بي بي سي "ما لدينا هو برلمان لا يتماشى تمامًا مع رغبات الوطن والمواطنين. إنهم يئدون الديمقراطية". وأضاف "ما سنراه هو سيطرة رئيس البرلمان وتصدر مؤيدي بقاء بريطانيا في الاتحاد الأوروبي حتى نهاية 31 أكتوبر". ماذا حدث قبل تعليق البرلمان؟ تعطيل البرلمان سلطة تقع على عاتق الملكة، بناءً على نصيحة من رئيس الوزراء. في نهاية أغسطس/ آب، قبل فترة وجيزة من عودة النواب من العطلة الصيفية، اتصل رئيس الوزراء بجلالة الملكة لإعلامها بتعليق البرلمان في الفترة من 9 سبتمبر/ أيلول وحتى 14 أكتوبر/ تشرين الأول. كان مقررا أن يكون النواب في عطلة لبعض هذه الأسابيع لحضور مؤتمراتهم الحزبية. وأثار قرار تعطيل البرلمان غضب نوابه، خاصة الذين خططوا ونجحوا في السيطرة على أعمال البرلمان وتمرير قانون لمنع خروج بريطانيا من الاتحاد الأوروبي دون اتفاق، بعد أن قال جونسون إن بريطانيا ستترك الاتحاد الأوروبي أخر شهر أكتوبر/ تشرين الأول سواء باتفاق أو دون اتفاق.

ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਬੋਰਿਸ ਜੌਨਸਨ ਨੇ ਇਸੇ ਮਹੀਨੇ ਸਸੰਦ ਨੂੰ ਪੰਜ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਸਸਪੈਂਡ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਸੀ ਕਿ ਇਸ ਫੈਸਲੇ ਨਾਲ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੀ ਰਾਣੀ ਦੇ ਭਾਸ਼ਣ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਨੀਤੀਆਂ ਸਾਹਮਣੇ ਰੱਖੀਆਂ ਜਾ ਸਕਣਗੀਆਂ। ਪਰ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਦੀ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਸੰਸਦ ਨੂੰ ਉਸਦਾ ਕੰਮ ਕਰਨ ਤੋਂ ਰੋਕਣਾ ਗਲਤ ਸੀ। End of YouTube post, 1 ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਦੀ ਪ੍ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਟ ਨੇ ਲੇਡੀ ਹਾਲ ਨੇ ਕਿਹਾ, ''ਇਸ ਦਾ ਸਾਡੇ ਲੋਕਤੰਤਰ ਦੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਉੱਤੇ ਖਾਸਾ ਅਸਰ ਪਿਆ ਹੈ।'' ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ 11 ਜੱਜਾਂ ਨੇ ਫੈਸਲਾ ਲਿਆ ਹੈ ਕਿ ਸੰਸਦ ਹੁਣ ਮੁਅੱਤਲ ਨਹੀਂ ਰਹੇਗੀ। ਸੰਸਦ ਦੇ ਸਸਪੈਂਡ ਰਹਿਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਹੁਣ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਰਹੇਗਾ। ਲੇਡੀ ਹਾਲ ਨੇ ਅੱਗੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਹੁਣ ਹਾਊਸ ਆਫ ਕੌਮਨਸ ਅਤੇ ਲਾਰਡਸ ਦੇ ਸਪੀਕਰ ਨੇ ਅੱਗੇ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਲੈਣਾ ਹੈ। ਲੇਡੀ ਹਾਲ ਨੇ ਕਿਹਾ, ''ਮਹਾਰਾਣੀ ਨੂੰ ਸੰਸਦ ਬਰਖ਼ਾਸਤ ਕਰਨ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦੇਣ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਗ਼ੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਿਰਾਸ਼ਾਜਨਕ ਸੀ। ਇਹ ਕਿਸੇ ਉਚਿਤ ਤਰਕ ਸੰਗਤ ਦੇ ਬਿਨਾਂ ਸੰਸਦ ਨੂੰ ਇਸਦੇ ਸੰਵਿਧਾਨਿਕ ਕੰਮ-ਕਾਜ ਕਰਨ ਤੋਂ ਰੋਕ ਰਿਹਾ ਸੀ।'' ਕੌਮਨਸ ਦੇ ਸਪੀਕਰ ਜੌਨ ਬਰਕੋ ਨੇ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਦੇ ਫ਼ੈਸਲੇ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਕੀਤਾ ਹੈ. ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ 'ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਦੇਰੀ ਦੇ' ਸੰਸਦ ਸੱਦੀ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਹੁਣ 'ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਮਾਮਲੇ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ' ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਆਗੂਆਂ ਨਾਲ ਸਲਾਹ ਕਰਨਗੇ। ਇਸ ਵਿਚਾਲੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਦਫ਼ਤਰ ਨੇ ਇੱਕ ਬਿਆਨ ਜਾਰੀ ਕਰਕੇ ਕਿਹਾ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਅਜੇ ਅਦਾਲਤ ਦੇ ਫ਼ੈਸਲੇ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹ ਰਹੇ ਹਨ। ਬੀਬੀਸੀ ਦੇ ਸਹਾਇਕ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸੰਪਾਦਕ ਨਾਰਮਨ ਸਮਿਥ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਦੇ ਫ਼ੈਸਲੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬੋਰਿਸ ਜੌਨਸਨ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਅਹੁਦੇ ਤੇ ਬਣੇ ਰਹਿਣ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਅਨਿਸ਼ਚਿਤਤਾ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਬਣੀ ਗਈ ਹੈ। ਕੁਝ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਸਤੀਫ਼ੇ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਦੀ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਵਿੱਚ ਦੋ ਅਪੀਲਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ। ਇੱਕ ਅਪੀਲ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਕੈਂਪੇਨਰ ਜੀਨਾ ਮਿਲਰ ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਦਾਖਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਨੇ ਪਿਛਲੇ ਹਫਤੇ ਤਿੰਨ ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ ਸੁਣਵਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਫੈਸਲਾ ਸੁਣਾਇਆ ਹੈ। ਜੀਨਾ ਮਿਲਰ ਨੇ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਖਿਲਾਫ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਨੇ ਆਪਣੇ ਫੈਸਲੇ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਸਸੰਦ ਨੂੰ ਸਸਪੈਂਡ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ''ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਿਆਸੀ'' ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਕੋਈ ਮਾਮਲਾ ਨਹੀਂ ਹੈ ਜਿਸ 'ਤੇ ਕੋਰਟ ਸੁਣਵਾਈ ਕਰੇ। ਫੈਸਲਾ ਆਉਣ ਮਗਰੋਂ ਜੀਨਾ ਮਿਲਰ ਨੇ ਕਿਹਾ, ''ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨੂੰ ਕੱਲ੍ਹ ਸੰਸਦ ਦੇ ਦਰਵਾਜੇ ਖੋਲ੍ਹ ਦੇਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ਅਨੈਤਿਕ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਜਵਾਬਦੇਹੀ ਤੈਅ ਕਰਨ ਦੀ ਦਲੇਰੀ ਦਿਖਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।'' ਇਹ ਵੀਡੀਓ ਵੀ ਦੇਖੋ (ਬੀਬੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਲ FACEBOOK, INSTAGRAM, TWITTERਅਤੇ YouTube 'ਤੇ ਜੁੜੋ।)


تقول منظمة الصحة العالمية إن الفيروس قد يبقى للأبد وقالت منظمة الصحة العالمية إن فيروس كورونا المستجد قد لا يختفي، وسيتطلب إبقاؤه تحت السيطرة جهداً هائلاً. فحتى البلدان التي اتبعت استراتيجيات فعالة للتعامل مع الوباء من خلال إجراء الاختبارات ورصد تطور الفيروس وإدارة عمليات الإغلاق (مثل كوريا الجنوبية واليابان في آسيا، وكذلك ألمانيا في أوروبا ) شهدت تصاعداً جديداً في عدد حالات الإصابة ما أن خففت القيود المفروضة. واقترح فريق الاستجابة لكوفيد 19، التابع للاتحاد الأوروبي، هذا الأسبوع أن تستعد أوروبا لموجة ثانية من انتشار الفيروس.وتقول مديرة الفريق أندريا آمون وفقا لتقرير نشرته صحيفة الغارديان "السؤال المطروح الآن هو متى سيحدث ذلك وكم سيكون حجمه؟". الصين هي أول بلد يظهر فيه الفيروس ويتعين الآن، على الحكومات في جميع أنحاء العالم أخذ الاحتياطات اللازمة لموجة ثانية محتملة، ضد الفيروس، كما يجب عليها تركيز أنظارها على دول شرق آسيا. ما هي الدروس التي يمكن أن نستخلصها من الدول التي تعين عليها التعامل مع الوباء منذ البداية والتي سبقت بقية العالم في جميع منعطفاته؟ مواضيع قد تهمك نهاية مراقبة الحالات وكل من تواصل معها يقول خبراء الصحة في منظمة الصحة العالمية الذين يراقبون المنطقة، إن الدرس الرئيسي من شرق آسيا لبقية العالم هو أنه من المهم "كشف كل حالة وعزلها واختبارها والعناية بها، وتتبع كل من اتصل معها ووضعه تحت الحجر الصحي" وفقاً للمدير العام لمنظمة الصحة العالمية تيدروس أدهانوم. وتوافقه الرأي خبيرة الفيروسات والخلايا في جامعة لندن كوليدج البروفيسورة جينيفر روهن بقولها: "رأينا أن الطريقة الوحيدة للسيطرة على الموجة الثانية هي من خلال إجراء الاختبارات بكثرة والتتبع ثم فرض الحجر الصحي مع مراعاة البيانات القادمة من آسيا". اتبعت كوريا الجنوبية سياسة صارمة للاخنتبار و على سبيل المثال، كانت كوريا الجنوبية ذات يوم نقطة ساخنة لانتشار كوفيد 19، ولكن الحكومة قامت بإجراء الاختبارات بشكل مكثف في وقت مبكر، رافقه الاعتماد على التطبيقات الإلكترونية ونظام التتبع عبر الأقمار الصناعية (جي بي إس) لتعقب الحالات. وتضيف روهن أن هذه الاستراتيجية سمحت لهم "بوضع أنظمة إنذار محلية، لذلك حتى إذا كان الوضع العام تحت السيطرة ولكن برزت بؤرة جديدة، فإن هذا الموقع المحدد يمكن أن يغلق". وتم تأكيد فعالية هذه الطريقة مؤخراً عندما تم تتبع مجموعة من الإصابات الجديدة، التي سُجلت في أوائل مايو/أيار، بعد أسابيع من عدم وجود حالات محلية جديدة تقريباً، وتم الكشف عنها بسرعة وربطها بمواقع محددة في منطقة الملهى الليلي الشهير في سيول، وتضمن ذلك تعقب ما يصل إلى 11 ألف شخص. تحليل البيانات ويقول الخبراء إن الدرس الثاني هو أن هناك حاجة لجمع وشرح البيانات والبحوث من أماكن مثل الصين واليابان وكوريا الجنوبية لفهم كيفية تصرف هذا الفيروس. ويقول البروفسور أليستير ماكغوير، رئيس اقتصاديات الصحة في قسم السياسة الصحية بكلية لندن للاقتصاد: "نعرف الآن شيئاً عن معدل (الشفاء)، أي الوقت الذي يستغرقه المرء للشفاء من العدوى، ولكن لا يزال لدينا الكثير لنتعلمه عن معدل الاتصال، أي احتمالية الإصابة أثناء الاتصال بأحدهم". هذا فيروس جديد يتصرف بشكل مختلف عن الفيروسات الأخرى التي ظهرت في السنوات الأخيرة، مثل السارس في آسيا أو الإيبولا في أفريقيا، لذلك فإن جمع المعلومات ومقارنتها لملء أكبر عدد ممكن من الثغرات أمر بالغ الأهمية. ويوضح ماكغوير في ضوء التجربة الآسيوية: "يأتي الدرس الثالث من الإدراك المحزن لكيفية تصرف الفيروس بمجرد تخفيف القيود... لا تكن متفائلاً جداً". تعرضت جزيرة هوكايدو لموجة ثانية من الفيروس ولا تعني عمليات الإغلاق الناجحة أن تكون المنطقة خالية من فيروس كورونا. فقد كانت منطقة هوكايدو، في اليابان، من أوائل المناطق التي فرضت حجراً صارماً في أواخر فبراير/شباط. وبحلول منتصف مارس/آذار، انخفض عدد الحالات الجديدة إلى حالة واحدة أو اثنتين في اليوم. وكانت التدابير ناجحة، حيث رُفعت حالة الطوارئ. وبحلول أبريل/نيسان، أعيد فتح المدارس، ولكن بعد أقل من شهر، كان لا بد من إعادة فرض حالة الطوارئ، حيث عانت الجزيرة من موجة مفاجئة ثانية من الإصابات. وتقول الدكتورة روهن، "لا ينبغي أن يكون هذا الآن مفاجئًا، حتى في البلدان التي يبدو فيها أن الوباء تحت السيطرة ، ترتفع حالات الإصابة مجدداً فيها مع تخفيف سياسات العزل والتباعد، وهذا أمر سيحدث في جميع أنحاء العالم". إجراء الاختبار مرتين بدلاً من مرة وتقول روهن: "ثمة رسالة واحدة بسيطة يكررها خبراء الصحة؛ الشيء المهم الذي تعلمناه من آسيا هو أن الاختبار أمر بالغ الأهمية". وتضيف: "إن أحد أسباب فعالية طريقة كوريا الجنوبية في احتواء الفيروس هو سياستها الصارمة في الاختبار والتتبع وفرض الحجر الصحي". ففي بداية الأمر، ارتفعت حالات الإصابة في كوريا الجنوبية، لكن البلاد استجابت بسرعة في وقت مبكر من فبراير/شباط، وطورت نظاماً لإجراء ما يقارب عشرة آلاف اختبار في اليوم الواحد مجاناً، واعتمدت في ذلك على خبرتها التي جمعتها خلال تفشي مرض متلازمة الشرق الأوسط التنفسية (MERS) في عام 2015. وقال أوي إينغ إيونغ، أستاذ الأمراض المعدية في جامعة سنغافورة الوطنية، لبي بي سي في مارس/آذار: "الطريقة التي اتبعوها بإجراء الاختبارات للسكان كانت حقاً رائعة". وتمكنت الدول الغربية التي تبنت نهج الاختبار الشامل في شرق آسيا، ألمانيا على سبيل المثال، من إبقاء عدد الوفيات أقل بكثير، مقارنة بالدول الأوروبية الأخرى التي لم تفعل ذلك، مثل المملكة المتحدة وإسبانيا. ولكن ليس هذا فقط، فالطريقة التي تدير بها آسيا بياناتها تظهر أيضاً، أهمية الاختبار "لمرتين". ويقول البروفيسور ماكغواير: "لا نحتاج فقط إلى معرفة من يحمل الفيروس؛ إذ يمكنك الكشف عنه بفحص مسحة، ولكن ما تحتاج لمعرفته أيضاً هو اختبار الأجسام المضادة لمعرفة المصابين به الذين لا يحملون الفيروس حالياً". و في تايوان واليابان، على سبيل المثال، تم تعقب الأشخاص الذين ثبتت إصابتهم بالفيروس وأولئك الذين اتصلوا بهم، وتم حصرهم، لذلك تشكلت خريطة للأشخاص الذين أصيبوا بالعدوى ومكان انتشار العدوى. وتصدر "محققو- كورونا" في سنغافورة، عناوين الصحف في جميع أنحاء العالم، حيث تتبعوا الآلاف من الأشخاص عن طريق كاميرات المراقبة العامة وطرق أخرى. وأمروا الأفراد بالعزل الذاتي إلى حين ظهور نتائج الاختبار. وكانوا يتصلون بالأشخاص المعزولين عدة مرات في اليوم، وأحيانًاً كان يُطلب منهم إرسال دليل فوتوغرافي (صورة) لموقع وجودهم في اللحظة. وأنشأت هونغ كونغ أنظمة أكثر اقتحاماً، عن طريق وضع أساور إلكترونية في أيدي أولئك القادمين من خارج البلاد. بلدان لم تجرِ الاختبارات حذر الخبراء من أن البلدان التي لم تجر التتبعات والاختبارات بشكل شامل، ستفتقر إلى البيانات الأساسية عندما يتعلق الأمر باحتواء الموجات اللاحقة. ويضيف البروفيسور ماكغواير: "نحن نعلم أنه مرض معدٍ بشكل كبير، ما عليك سوى النظر إلى ما حدث في كوريا الجنوبية ، وهي دولة لديها سياسات فعالة، وبمجرد أن خففت القيود، استطاع شخص واحد نقل العدوى إلى أكثر من 100 شخص آخر في عطلة واحدة من عطل نهاية الأسبوع". وتستعد الدولة لمجموعة أخرى محتملة، حيث تم اكتشاف 13 حالة إصابة جديدة بالفيروس في 18 مايو/أيار في أحد مستشفيات سيول الرئيسية. ولكن لأنها كانت حريصة على جمع البيانات، تمكنت المراكز الكورية لمكافحة الأمراض والوقاية منها (KCDC) من تحديد أصل تسع من هذه الحالات الجديدة على الفور تقريباً، بحسب وكالة أنباء "يونهاب". إعادة صياغة خدمات الصحة العامة وتقول الأستاذة غوديت فا، التي كانت تراقب كيفية تعامل الأنظمة الصحية مع فيروس كورونا من كلية الاقتصاد في جامعة برشلونة: "من المهم أيضاً، النظر إلى ما يمكن أن تتعلمه خدمات الصحة العامة من تجربتها الخاصة". وتضيف: "في ظل تفشي هذا الوباء، أثبت القطاع الصحي أنه قادر على إعادة اختراع نفسه والتكيف بسرعة". وقامت الصين ببناء مستشفى يصل استيعابه لاحتواء ألف سرير في ثمانية أيام فقط في مدينة ووهان التي بدأ منها تفشي الفيروس. كما قادت الطريقة حول كيفية تخطيط المستشفيات وتنظيم حملات الطوارئ في المستشفيات. وتقول فال: "لقد تعلمت المستشفيات ومراكز الرعاية الأولية في جميع أنحاء العالم الكثير من الآخرين، وطبعاً من أنفسهم أيضاً، وسيكونون في وضع أفضل فيما يتعلق بالتعامل مع الموجة اللاحقة". هناك نصيحة أخرى مهمة للغاية يجب أخذها بعين الاعتبار، كما لو أنها معركة طويلة ضد المرض، تقول البروفسورة فال: "اعتنوا بالصحة العقلية للعاملين في مجال الصحة على المدى القريب والبعيد". وتضيف: "هناك دراسات في آسيا تُظهر كيف أنه بعد تجربة كهذه، يمكن أن يعاني العاملون الصحيون من اضطرابات ما بعد الصدمة". كما تقول "بالنظر إلى البيانات السابقة، أدركنا أنه حتى بعد ثلاث سنوات من تفشي السارس في أوائل العقد الأول من القرن الحادي والعشرين، كان حوالي 10 في المئة من الموظفين في ذلك الوقت لا يزالون يبلغون عن أعراض الاكتئاب". يمكننا الاستفادة من التجارب مع الأوبئة السابقة كالحمى الإسبانية عام 1918 موجات متتالية ... على مدى شهور عديدة وبينما يراقب علماء الأوبئة تطور الوباء عبر الزمان والمكان، فقد أثبتوا بالفعل أن الفيروس يتحرك "على شكل موجات". وتقول روهن: "لكنها مجرد موجة لأننا نغلق أبوابنا ونقلل فرص العدوى". وإلا فإننا سنواجه جبهة مدمرة بشكل هائل. وتضيف: "تعود العدوى عندما نرفع الحجر، وهذا ما يحدث عندما يكون هناك فيروس جديد ولا توجد مناعة لدى السكان". ورغم أنه قد يبدو مخيفاً بالنسبة لعامة السكان، فإن الموجات الثانية هي سيناريو شائع للأوبئة، كما كشف التاريخ. وتقول منظمة الصحة العالمية إن "موجات النشاط تنتشر على مدى شهور"، لذلك قد يكون "الارتياح" سابق لأوانه. وتقول الدكتورة لايا ماينو، من قسم السياسة الصحية في جامعة لندن: "المسألة ليست فقط ما يمكننا تعلمه من البلدان الأخرى، بل وما يمكن تعلمه من الماضي أيضاً"، ولا سيما ما حدث أثناء الإنفلونزا الإسبانية في عام 1918، وهي التجربة الأخرى الوحيدة [المسجلة لدينا] والتي يمكن مقارنتها بالوباء الحالي ". وتقول ماينو: "في ذلك الوقت، تم جمع الكثير من البيانات التفصيلية حول كيفية تخفيف عمليات الإغلاق. وتعطينا الدراسات الجديدة المستندة إلى الأرقام القديمة معلومات قيمة حول كيفية إصابة مجموعات سكانية مختلفة خلال الموجات الثانية". وتقول روهن: "في عام 1918، كانت هناك موجة تلو الأخرى حول العالم، اعتماداً على مدى شدة السياسات في ذلك الوقت". "نحن متفائلون بطبيعتنا، ولكن في الوقت الحالي تحتاج الحكومات إلى إدارة توقعات الناس". وتستدرك: "وكما رأينا في آسيا، من المرجح أن نجد أنفسنا ضمن سيناريو "المراقبة والانتظار والاستجابة "، وقد نجد أنفسنا في هذا الموقف حتى عام 2022" . لعبة الانتظار ولكن ربما يكون الدرس الرئيسي الذي يجب أخذه بعين الاعتبار هو أنه "لا يوجد إجراء واحد أو تكتيك واحد أحدث فرقاً بمفرده، كما يقول الدكتور ناوكو إيشيكاوا، مدير فريق الحوادث المتعلقة بكوفيد 19 لمنطقة غرب المحيط الهادئ التابع لمنظمة الصحة العالمية. ويضيف: "إنه ليس فقط الاختبار أو القيود المتعلقة بالتباعد الاجتماعي، لقد قامت العديد من البلدان والمناطق في هذه المنطقة بكل هذه الأشياء، من خلال نهج شامل للحكومة بأكملها ومجتمع بأكمله". ويبدو أن القدرة على الاستجابة للموجات الثانية تعتمد على مجموعة من التدابير مجتمعة، بالإضافة إلى البيانات الضخمة لتقييم الاستجابة وتعديلها. و يقول الدكتور إيشيكاوا: "إن العديد من هذه الأساليب كانت دروساً مستفادة من تفشي السارس عام 2003" ، بينما تعلمنا بعض الأساليب الأخرى في الأشهر القليلة الماضية". تبدو الموجة الثانية من الوباء أمرا حتميا وحذرت منظمة الصحة العالمية من محاولة التنبؤ بموعد اختفاء الفيروس. إن تجربة كوريا الجنوبية واليابان هي قصة تحذيرية حول مدى خطورة آليات السيطرة على هذا الفيروس. ويقول الدكتور إيشيكاوا: "على الرغم من أننا لا نشهد حالياً انتقالاً جماعياً للعدوى على نطاق واسع في هذه المنطقة، إلا أنه لا يمكننا التخلي عن حذرنا أيضاً". "وإلى حين توفر لقاح فعال وإتاحته للجميع، نبقى جميعنا في حالة خطر".

ਜਿਹੜੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੇ ਟੈਸਟਿੰਗ ਘੱਟ ਕੀਤੀ ਹੈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਦੂਜੀ ਰਣਨੀਤੀ ਲਈ ਡਾਟਾ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ ਡਾ਼ ਜੇਨ ਨੇ ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਉੱਪਰ ਏਸ਼ੀਆ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਫ਼ੈਲਣ ਤੱਕ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖੀ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਸੰਗਠਨ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਾਇਦ ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਕਦੇ ਜਾਵੇ ਹੀ ਨਾ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਮਾਂ ਲੱਗੇਗਾ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਯਤਨ ਕਰਨੇ ਪੈਣਗੇ। ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਟੈਸਟਿੰਗ, ਟਰੇਸਿੰਗ ਅਤੇ ਲੌਕਡਾਊਨ ਵਰਗੇ ਕਾਰਗਰ ਬੰਦੋਬਸਤਾਂ ਰਾਹੀਂ ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਨਾਲ ਲੜਨ ਵਾਲੇ ਏਸ਼ੀਆਈ ਮੁਲਕਾਂ ਜਿਵੇਂ - ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆ, ਜਪਾਨ ਅਤੇ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਜਰਮਨੀ ਵਰਗੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਹਟਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲਾਗ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਸ ਹਫ਼ਤੇ .ਯੂਰਪੀ ਯੂਨੀਅਨ ਦੀ ਕੋਵਿਡ-19 ਰਿਸਪਾਂਸ ਟੀਮ ਨੇ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ ਯੂਰਪ ਨੂੰ ਲਾਗ ਦੂਜੀ ਲਹਿਰ ਲਈ ਤਿਆਰ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਗਾਰਡੀਅਨ ਅਖ਼ਬਾਰ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਮੁਤਾਬਕ ਟੀਮ ਦੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਐਂਡ੍ਰਰਿਆ ਏਮਾਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਹੁਣ ਸਵਾਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਦੂਜੀ ਲਹਿਰ ਕਦੋਂ ਆਵੇਗੀ ਅਤੇ ਕਿੰਨੀ ਵੱਡੀ ਹੋਵੇਗੀ। ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰਾਂ ਵਾਇਰਸ ਦੀ ਲਾਗ ਦੇ ਦੂਜੇ ਸੰਭਾਵੀ ਰਾਊਂਡ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਲੱਗੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਅਜਿਹੇ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਏਸ਼ੀਆ ਉੱਪਰ ਟਿਕੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਅਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਕੀ ਸਿੱਖ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੋਵਿਡ-19 ਨਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਜੂਝਣਾ ਪਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਹੁਣ ਉਹ ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਦੇ ਗਰਾਫ਼ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਦੂਜਿਆਂ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਹਨ? ਹਰ ਇੱਕ ਮਾਮਲਾ, ਹਰ ਇੱਕ ਸੰਪਰਕ ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਸੰਗਠਨ ਦੇ ਮੁਖੀ ਟੇਡ੍ਰੋਸ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਹੈਲਥ ਮਾਹਰਾਂ ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ, ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦਾ ਬਾਕੀ ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਲਈ ਇੱਕ ਮੂਲ ਸਬਕ ਹਰ ਕੇਸ ਨੂੰ ਲੱਭਣਾਂ, ਵੱਖਰਾ ਕਰਨਾ, ਟੈਸਟ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਸੰਭਾਲ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਹਰ ਸੰਪਰਕ ਨੂੰ ਟਰੇਸ ਕਰ ਕੇ ਕੁਆਰੰਟੀਨ ਕਰਨਾ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਡਾਕਟਰ ਰੋਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਕਾਲਜ ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਾਇਰਸ ਅਤੇ ਸੈਲ (ਕੋਸ਼ਿਕਾ) ਮਾਹਰ ਹਨ। ਉਹ ਇਸ ਗੱਲ ਨਾ ਸਹਿਮਤ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ, "ਏਸ਼ੀਆ ਤੋਂ ਆ ਰਹੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਪਤਾ ਚਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੰਗੀ ਪੱਧਰ ਤੇ ਟੈਸਟਿੰਗ ਕਰਨਾ, ਟਰੇਸਿੰਗ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਕੁਆਰੰਟੀਨ ਕਰਨਾ ਹੀ ਦੂਜੀ ਲਹਿਰ ਨੂੰ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰਨ ਦਾ ਇੱਕੋ-ਇੱਕ ਤਰੀਕਾ ਹੈ।" ਮਿਸਾਲ ਵਜੋਂ, ਸਾਊਥ ਕੋਰੀਆ ਕਦੇ ਕੋਵਿਡ-19 ਦਾ ਹੌਟਸਪੌਟ ਸੀ, ਲੇਕਿਨ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਵੱਡੇ ਪੈਮਾਨੇ ਉੱਪਰ ਟੈਸਟਿੰਗ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਲਿਆ, ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਐਪਸ, ਜੀਪੀਐੱਸ ਟੈਨਕੌਲੋਜੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੇਸਾਂ ਨੂੰ ਟਰੇਸ ਕਰਨ ਲਈ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਡਾਕਟਰ ਰੋਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਇਸ ਰਣਨੀਤੀ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੋਕਲ ਅਲਰਟ ਸਿਸਟਮ ਲਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਮਿਲੀ। ਅਜਿਹੇ ਵਿੱਚ ਭਾਵੇਂ ਸਥਿਤੀ ਕੰਟਰੋਲ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ ਪਰ ਨਵਾਂ ਫੋਕਸ ਇਹ ਉਭਰਿਆ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸੇ ਖ਼ਾਸ ਥਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਲੌਕਡਾਊਨ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।" ਡੇਟਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਮਾਹਰਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਦੂਜਾ ਸਬਕ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਚੀਨ, ਜਪਾਨ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆ ਵਰਗੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਅੰਕੜੇ ਇਕੱਠੇ ਕਰਨੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ ਤਾਂ ਕਿ ਇਹ ਸਮਝਿਆ ਜਾ ਸਕੇ ਕਿ ਵਾਇਰਸ ਕਿਵੇਂ ਵਿਹਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਲੰਡਨ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਇਕਨਾਮਿਕਸ ਦੇ ਸਿਹਤ ਨੀਤੀ ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਸਿਹਤ ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰ ਦੀ ਚੇਅਰ ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਏਲੀਸਟੇਯਰ ਮੈਕਗੁਈਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਸਾਨੂੰ ਹੁਣ ਰੀਕਵਰੀ ਰੇਟ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਜਾਣਕਾਰੀਆਂ ਮਿਲ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਜਦਕਿ, ਸਾਨੂੰ ਹਾਲੇ ਵੀ ਕੰਟੈਕਟ ਰੇਟ (ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਨਾਲ ਲਾਗ ਹੋਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ) ਦੇ ਬਾਰੇ ਕਾਫ਼ੀ ਕੁਝ ਪਤਾ ਕਰਨਾ ਹੈ।" ਇਹ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਵਾਇਰਸ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਬਾਰੇ ਹਾਲੇ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਜਾਣਕਾਰੀਆਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਕਰਨੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਤੀਜਾ ਸਬਕ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਢਿੱਲ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਵਾਇਰਸ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਵਹਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਤਜ਼ਰਬੇ ਦੇ ਅਧਾਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਮੈਕਗੁਈਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ,"ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਆਸ਼ਾਵਾਦੀ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਸਫ਼ਲ ਲੌਕਡਾਊਨ ਦਾ ਇਹ ਅਰਥ ਨਹੀਂ ਕਿ ਕੋਈ ਇਲਾਕਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਜਪਾਨ ਦਾ ਹੋਕੱਕਾਇਡੋ ਇਲਾਕਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਚੋਣਵੀਆਂ ਥਾਂਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸੀ ਜਿੱਥੇ ਫ਼ਰਵਰੀ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਸਖ਼ਤ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਲਾਗੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ। ਮਾਰਚ ਦੇ ਅੱਧ ਤੱਕ ਨਵੇਂ ਕੇਸ ਆਉਣੇ ਬੰਦ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਸੰਖਿਆ ਰੋਜ਼ਾਨਾ 1 ਜਾਂ 2 ਕੇਸਾਂ ਉੱਪਰ ਆ ਕੇ ਖੜ੍ਹ ਗਈ। ਕਾਮਯਾਬੀ ਅਜਿਹੀ ਸੀ ਕਿ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਹਟਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਅਤੇ ਅਪਰੈਲ ਤੱਕ ਸਕੂਲ ਵੀ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿੱਤੇ ਗਏ। ਇੱਕ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹਾਲਾਤ ਵਿਗੜ ਗਏ ਅਤੇ ਲਾਗ ਦੀ ਦੂਜੀ ਲਹਿਰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਉੱਠ ਖੜੀ ਹੋਈ। ਡਾਕਟਰ ਰੋਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਹੁਣ ਅਜਿਹਾ ਹੋਣਾ ਕੋਈ ਹੈਰਾਨੀ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ,"ਜਿੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਕੰਟਰੋਲ ਵਿੱਚ ਦਿਖ ਰਹੀ ਸੀ। ਉੱਥੇ ਵੀ ਢਿੱਲ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਲਾਗ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ੀ ਆਉਣ ਲੱਗੀ ਹੈ। ਇਹ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ।" ਇੱਕ ਮਹੀਨੇ ਤੋਂ ਵੀ ਘੱਟ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਮੁੜ ਲਾਉਣੀ ਪਈ ਕਿਉਂਕਿ ਲਾਗ ਦੀ ਦੂਜੀ ਲਹਿਰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਉੱਠ ਰਹੀ ਸੀ। ਡਾਕਟਰ ਰੋਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਹੁਣ ਅਜਿਹਾ ਹੋਣਾ ਕੋਈ ਹੈਰਾਨੀ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਰਹੀ ਹੈ।" ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ,"ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਕੰਟਰੋਲ ਵਿੱਚ ਦਿਖ ਰਹੀ ਸੀ। ਉੱਥੇ ਵੀ ਢਿੱਲ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲਾਗ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ੀ ਆਈ ਹੈ। ਇਹ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ।" ਇੱਕ ਨਹੀਂ ਦੋ ਵਾਰ ਟੈਸਟਿੰਗ ਸਿਹਤ ਮਾਹਰ ਇੱਕ ਸਿੱਧਾ ਸੁਨੇਹਾ ਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਡਾਕਟਰ ਰੋਨ ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ, "ਏਸ਼ੀਆ ਤੋਂ ਸਾਨੂੰ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਚੀਜ਼ ਸਿੱਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲੀ ਹੈ। ਉਹ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਟੈਸਟਿੰਗ ਸਭ ਤੋਂ ਅਹਿਮ ਹੈ।" ਮਾਹਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ," ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਵਾਇਰਸ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਵਿੱਚ ਕਾਰਗ਼ਰ ਰਿਹਾ। ਉਹ ਉਸਦੀ ਹਮਲਾਵਰਾਨਾ ਟੈਸਟਿੰਗ, ਟਰੇਸਿੰਗ ਅਤੇ ਕੁਅਰੰਟੀਨ ਕਰਨ ਦੀ ਨੀਤੀ ਸੀ।" ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆ ਵਿੱਚ ਕੇਸ ਵਧੇ। ਲੇਕਿਨ, ਦੇਸ਼ ਨੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਸਿਸਟਮ ਬਣਾ ਲਿਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉੱਥੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ 10,000 ਟੈਸਟ ਮੁਫ਼ਤ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਲੱਗੇ। ਗੱਲ ਫ਼ਰਵਰੀ ਦੀ ਹੈ। 2015 ਵਿੱਚ ਮਰਸ ਬਾਰੇ ਤਜ਼ਰਬੇ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਕੀਤੀ। ਨੈਸ਼ਨਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ਼ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਵਿੱਚ ਲਾਗ ਦੀਆਂ ਬੀਮਾਰੀਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਊਈ ਯੰਗ ਓਂਗ ਨੇ ਬੀਬੀਸੀ ਨੂੰ ਮਾਰਚ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਦਮ ਚੁੱਕੇ ਹਨ ਅਤੇ ਅਬਾਦੀ ਦੀ ਸਕ੍ਰੀਨਿੰਗ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉਹ ਵਾਕਈ ਵਿੱਚ ਕਾਬਲੇ ਤਾਰੀਫ਼ ਹੈ।" ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਰਮਨੀ ਨੇ ਵੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦੀ ਤਰਜ ਉੱਪਰ ਹੀ ਆਪਣੇ ਇੱਥੇ ਮੌਤਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਹੇਠ ਰੱਖਣ ਵਿੱਚ ਸਫ਼ਲਤਾ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਸਪੇਨ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਅਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕੇ। ਲੇਕਿਨ ਸਿਰਫ਼ ਅਜਿਹਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਏਸ਼ੀਆ ਨੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਸ ਨਾਲ ਵੀ ਦੂਹਰੀ ਟੈਸਟਿੰਗ ਦਾ ਮਹੱਤਵ ਸਾਬਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਮੈਕਗੁਇਰ ਮੁਤਾਬਕ ਹੁਣ ਸਿਰਫ਼ ਤੁਸੀਂ ਸਵਾਬ ਟੈਸਟ ਨਾਲ ਜਾਂਚ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਸਗੋਂ ਐਂਟੀਬਾਡੀ ਟੈਸਟ ਵੀ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਤਾਂ ਜੋ ਪਤਾ ਲਾਇਆ ਜਾ ਸਕੇ ਕਿ ਕਿਤੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਇਹ ਪਹਿਲਾਂ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਸੀ ਹੋਇਆ। ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਨੇ ਸੀਸੀਟੀਵੀ ਫੁਟੇਜ ਅਤੇ ਹੋਰ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਟਰੇਸ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਆਈਸੋਲੇਸ਼ਨ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਕਈ ਵਾਰ ਸੰਪਰਕ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਕਈ ਵਾਰ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਲੋਕੇਸ਼ਨ ਦਾ ਸਬੂਤ ਵੀ ਦੇਣਾ ਪੈਂਦਾ ਸੀ। ਹਾਂਗਕਾਂਗ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਪਰਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਲੈਕਟਰਾਨਿਕ ਬ੍ਰੇਸਲੈਟ ਵੀ ਪੁਆਏ ਗਏ ਸਨ। ਮਾਹਰਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਜਿਹੜੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੇ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ਤੇ ਟੈਸਟਿੰਗ ਜਾਂ ਟਰੇਸਿੰਗ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਹੋਵੇਗੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਦੂਜੀ ਲਹਿਰ ਜਦੋਂ ਆਵੇਗੀ ਤਾਂ ਇਸ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਦੀ ਕਮੀ ਹੋਵੇਗੀ। ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਵਿੱਚ ਸੋਸ਼ਲ ਡਿਸਟੈਂਸਿੰਗ ਲਈ ਰੋਬੋਟਿਕ ਕੁੱਤਿਆਂ ਦੀ ਮਦਦ ਲਈ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ ਜਨਤਕ ਸਿਹਤ ਉੱਪਰ ਮੁੜ ਤੋਂ ਧਿਆਨ ਗਿਆ ਹੈ ਬਾਰਸਿਲੋਨਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਇਕਨਾਮਿਕਸ ਦੀ ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਜੁਡਿਟਵਾਲ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ,"ਇਸ ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਵਿੱਚ ਹੈਲਥ ਸੈਕਟਰ ਨੇ ਇਹ ਸਾਬਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਨਵੇਂ ਸਿਰੇ ਤੋਂ ਖੜ੍ਹਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਢਲ ਵੀ ਸਕਦਾ ਹੈ।" ਚੀਨ ਦੇ ਵੂਹਾਨ ਵਿੱਚ 1000 ਬਿਸਤਰਿਆਂ ਦਾ ਹਸਪਤਾਲ ਸਿਰਫ਼ ਅੱਠਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਸਬਕ ਮਿਲਿਆ ਕਿ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਵਿੱਚ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ ਵੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪੂਰੀ ਵੀ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਵਾਲ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ,"ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਹਸਪਤਾਲਾਂ ਨੇ ਦੂਜਿਆਂ ਤੋਂ ਕਾਫ਼ੀ ਕੁਝ ਸਿੱਖਿਆ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੋਂ ਵੀ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਸਿੱਖਿਆ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਲਾਗ ਦੀ ਦੂਜੀ ਲਹਿਰ ਆਈ ਤਾਂ ਉਹ ਉਸ ਲਈ ਜ਼ਿਆਦਾ ਬਿਹਤਰ ਤਿਆਰ ਹੋਣਗੇ।" ਉਨ੍ਹਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਅਧਿਐਨਾਂ ਤੋਂ ਪਤਾ ਚਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਿਹਤ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਪੋਸਟ ਸਟਰੈਸ ਡਿਸਆਰਡਰ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋਣਾ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਪਿਛਲੇ ਅੰਕੜੇ ਗਵਾਹ ਹਨ ਕਿ ਮਰਸ ਫੈਲਣ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਤੱਕ ਵੀ ਲਗਭਗ 10 ਫ਼ੀਸਦੀ ਸਟਾਫ਼ ਵਿੱਚ ਗੰਭੀਰ ਅਵਸਾਦ ਦੇ ਲੱਛਣ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਰਹੇ ਸਨ। ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਵਿਗਿਆਨੀ ਕਹਿ ਚੁੱਕੇ ਹਨ ਕਿ ਵਾਇਰਸ ਲਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਚਲਦੇ ਹਨ। ਡਾਕਟਰ ਰੋਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਲਹਿਰ ਹੈ ਜਿਸ ਲਈ ਅਸੀਂ ਲੌਕਡਾਊਨ ਕਰ ਰਹੇ ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਸਾਨੂੰ ਵੱਡੀ ਤਬਾਹੀ ਵਾਲਾ ਦੌਰ ਦੇਖਣਾ ਪਵੇਗਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ," ਲਾਗ ਉਦੋਂ ਵਾਪਸੀ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਹਟਾ ਲੈਂਦੇ ਹਾਂ। ਜਦੋਂ ਤੁਹਾਡਾ ਸਾਹਮਣਾ ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਵਾਇਰਸ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਇਮਿਊਨਿਟੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਉਸ ਸਮੇਂ ਅਜਿਹਾ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।" ਜਪਾਨ ਦੇ ਇੱਕ ਦੀਪ ਉੱਪਰ ਪਹਿਲਾਂ ਲਾਗ ਕਾਬੂ ਕਰ ਲਈ ਗਈ ਪਰ ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਢਿੱਲ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਵਾਇਰਸ ਨੇ ਮੁੜ ਹਮਲਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਐੱਸਐੱਸਈ ਵਿੱਚ ਸਿਹਤ ਨੀਤੀ ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਡਾ਼ ਲਾਇਯਾ ਮੇਨੋਊ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਅਸੀਂ ਦੂਜੇ ਮੁਲਕਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਿੱਖ ਸਕਦੇ। ਸਗੋਂ ਅਸੀਂ ਅਤੀਤ ਤੋਂ ਵੀ ਸਿੱਖ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। 1918 ਵਿੱਚ ਸਪੈਨਿਸ਼ ਫ਼ਲੂ ਹੀ ਇਕੱਲਾ ਅਜਿਹਾ ਤਜ਼ਰਬਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਸ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਅਜੋਕੋ ਵਾਇਰਸ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।" ਡਾ਼ ਮੇਨੋਊ ਨੇ ਕਿਹਾ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰਾ ਡਾਟਾ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੌਕਡਾਊਨ ਵਿੱਚ ਢਿੱਲ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਪਿਛਲੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਦੀ ਬੁਨਿਆਦ 'ਤੇ ਨਵੇਂ ਅਧਿਐਨ ਸਾਨੂੰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਜਾਣਕਾਰੀਆਂ ਦੇ ਰਹੇ ਹਨ ਕਿ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੱਖੋ-ਵੱਖ ਅਬਾਦੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਡਾ਼ ਰੋਨ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ 1918 ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਲਹਿਰ ਦਾ ਦੌਰ ਚੱਲਿਆ। ਹੁਣ ਭਾਵੇਂ ਅਸੀਂ ਆਸ਼ਾਵਾਦੀ ਹਾਂ ਪਰ ਸਰਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਉਮੀਦਾਂ ਨੂੰ ਮੈਨੇਜ ਕਰਨਾ ਪਵੇਗਾ। ਅਸੀਂ ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਬਾਰੇ ਅਤੀਤ ਦੀਆਂ ਮਹਾਂਮਾਰੀਆਂ ਤੋਂ ਵੀ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਸਿੱਖ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਵੈਸਟਰਨ ਪੈਸਿਫਿਕ ਰੀਜ਼ਨ ਲਈ ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਸੰਗਠਨ-19 ਇੰਸੀਡੈਂਟ ਮੈਨੇਜਰ ਡਾਕਟਰ ਨਾਓਕੇ ਇਸ਼ਕਾਵਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਲੇਕਿਨ ਸ਼ਾਇਦ ਸਭ ਤੋਂ ਅਹਿਮ ਸਬਕ ਤਾਂ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਕੋਈ ਵੀ ਅਜਿਹਾ ਉੁਪਾਅ ਜਾਂ ਤਰੀਕਾ ਨਹੀਂ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦਮ 'ਤੇ ਕੋਈ ਅਸਰ ਦਿਖਾਇਆ ਹੋਵੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕੇ ਦੂਜੀ ਲਹਿਰ ਲਈ ਚੁੱਕੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਕਦਮ ਪਹਿਲੀ ਵਰਗੇ ਨਹੀਂ ਹੋਣਗੇ ਸਗੋਂ ਕਈ ਉਪਾਅ ਇਕੱਠੇ ਕਰਨੇ ਪੈਣਗੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਈ ਉਪਾਅ 2003 ਦੀ ਸਾਰਸ ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਦੌਰਾਨ ਸਿੱਖੇ ਗਏ ਸਨ। ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਸੰਗਠਨ ਨੇ ਵਾਇਰਸ ਦੇ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗਾਇਬ ਹੋ ਜਾਣ ਬਾਰੇ ਤੀਰ-ਤੁੱਕੇ ਲਾਉਣ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆ ਅਤੇ ਜਪਾਨ ਦਾ ਤਜ਼ਰਬਾ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਵਾਇਰਸ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਸਾਡੇ ਢਾਂਚੇ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗਾਰੇ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹੀ ਗਾਂ ਵਾਂਗ ਬੇਬਸ ਹਨ। ਇਹ ਵੀਡੀਓ ਵੀ ਦੇਖੋ (ਬੀਬੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਲ FACEBOOK, INSTAGRAM, TWITTERਅਤੇ YouTube 'ਤੇ ਜੁੜੋ।)


تنفي الصين تماما فرضية التسرب من المختبر لكن في الأسابيع القليلة الماضية، اكتسبت فرضية تسرب الوباء من مختبر صيني زخما جديدا، وهي الفرضية التي استبعدها كثيرون سابقا ووصفوها بأنها نظرية مؤامرة ضعيفة. ما الذي نعرفه عن نظريات أصل الوباء ولماذا النقاش حول هذه المسألة مهم؟ ما هي نظرية تسرب الفيروس من المختبر؟ يشير أنصار نظرية تسرب الفيروس من مختبر في مدينة ووهان بوسط الصين، إلى وجود منشأة أبحاث بيولوجية رئيسية في المدينة، ألا وهي معهد ووهان لعلم الفيروسات، حيث كان المعهد يدرس فيروسات كورونا في الخفافيش منذ أكثر من عقد. ويقع المختبر على بعد كيلومترات قليلة من سوق ووهان للحوم، حيث ظهرت أولى الإصابات بالمرض في المدينة. مواضيع قد تهمك نهاية ويقول أنصار النظرية إن الفيروس ربما تسرب من هذه المنشأة وانتقل إلى السوق، ويجادلون أنه ربما يكون الفيروس غير معدل وجُمع من الطبيعة، ولم يخضع لتعديل وراثي. وظهرت هذه النظرية المثيرة للجدل لأول مرة في وقت مبكر من ظهور الوباء، وروّج لها الرئيس الأمريكي آنذاك دونالد ترامب. وألمح بعضهم إلى احتمال أن يكون الفيروس قد أنتاج لاستخدامه كسلاح بيولوجي محتمل. في حين أن كثيرين من رجال الساسة والإعلام رفضوا حينذاك هذه النظرية، باعتبارها واحدة من نظريات المؤامرة. فرضية تسرب الفيروس من المختبر تتركز على المختبر الصيني لماذا ظهرت النظرية مرة أخرى؟ أثارت التقارير التي تنشرها وسائل الإعلام الأمريكية حول هذه المسألة مخاوف جديدة. وأشار تقرير استخباراتي أمريكي سري إلى أن ثلاثة باحثين في مختبر ووهان، قد تلقوا العلاج في المستشفى في نوفمبر /تشرين الثاني 2019 قبل أن يبدأ الفيروس في إصابة البشر في المدينة، حسب التقارير التي نشرتها وسائل الإعلام الأمريكية مؤخرا. وقيل إن إدارة بايدن قد أغلقت التحقيق الذي كانت تقوم به وزارة الخارجية الأمريكية بناء على طلب الرئيس ترامب، لتقييم نظرية التسرب. وقال أنتوني فاوتشي، كبير المستشارين الطبيين للرئيس بايدن، أمام لجنة تابعة لمجلس الشيوخ الأمريكي في 11 مايو/ أيار "هذا الاحتمال موجود بالتأكيد، وأنا أؤيد تماما إجراء تحقيق كامل فيما إذا كان ذلك قد حدث". ويشير الدكتور فاوتشي إلى أنه "غير مقتنع" بأن الفيروس قد نشأ بشكل طبيعي. وهذا الموقف يمثل تحولا عن موقفه العام الماضي إذ كان يعتقد أن الفيروس انتشر من الحيوانات إلى البشر على الأرجح. وقال بايدن مؤخرا إنه طلب إعداد تقرير عن مصدر الفيروس كوفيد-19 "بما في ذلك ما إذا كان الفيروس قد ظهر نتيجة اتصال بشري مع حيوان مصاب أو نتيجة حادث وقع في مختبر". ويسعى ترامب إلى أن ينسب الفضل في تجدد الاهتمام بهذه النظرية إلى نفسه. وقال في بيان أرسله عبر البريد الإلكتروني إلى صحيفة نيويورك بوست "بالنسبة لي كان الأمر واضحا منذ البداية لكنني تعرضت لانتقادات شديدة كالعادة". طلب بايدن من اجهزة الاستخبارات إعداد تقرير عن أصل منشأ الوباء ماذا يعتقد العلماء؟ كان من المفترض أن يصل تحقيق منظمة الصحة العالمية إلى حقيقة ما جرى والإجابة على كل التساؤلات، لكن العديد من الخبراء يعتقدون أن تقرير المنظمة قد أثار أسئلة أكثر من الإجابات. وسافر فريق من العلماء الذين عينتهم المنظمة إلى ووهان في وقت سابق من هذا العام، في مهمة للتحقيق في مصدر الوباء وبعد قضاء 12 يوما هناك وزيارة العديد من المواقع ومن بينها مختبر ووهان، خلص الفريق إلى أن نظرية التسرب في المختبر "مستبعدة إلى حد بعيد". وانتقدت مجموعة بارزة من العلماء تقرير المنظمة لعدم أخذه نظرية التسرب من المختبر على محمل الجد بما فيه الكفاية. فقد تم استبعادها في بضع صفحات ضمن تقرير من عدة مئات من الصفحات. وكتب هؤلاء العلماء في مجلة "ساينس" أنه "يجب أن نأخذ فرضيات انتقال الفيروس من الطبيعية إلى البشر ومن المختبر إلى البشر على محمل الجد حتى نتوصل إلى معطيات كافية". ودعا المدير العام لمنظمة الصحة العالمية، تيدروس أدهانوم غيبريسوس، بدوره إلى إجراء تحقيق جديد. ظهرت أولى حالات الإصابة بالفيروس في سوق ووهان للحوم ما رأي الصين؟ وصفت الصين نظرية التسرب بأنها تشويه لسمعتها، وألمحت إلى أن الفيروس ربما يكون قد دخل البلاد عبر شحنات غذائية أتت إليها من الخارج. وتشير الحكومة الصينية إلى بحث جديد نشره أحد علماء الفيروسات الرائدين في الصين حول عينات تم جمعها من الخفافيش في منجم مهجور بعيد. ونشرت البروفيسورة شي جينجلي، التي يشار إليها غالبا باسم "المرأة الخفاش الصينية" والباحثة في معهد ووهان، تقريرا الأسبوع الماضي كشفت فيه أن فريقها قد حدد ثماني سلالات من فيروس كورونا عٌثر عليها في الخفافيش في منجم في الصين عام 2015. وجاء في البحث أن فيروسات كورونا التي مصدرها حيوان البانغولين تشكل تهديدا مباشرا على صحة الإنسان، أكثر من تلك التي وجدها فريقها في المنجم. واتهمت وسائل الإعلام الحكومية الصينية الحكومة الأمريكية ووسائل الإعلام الغربية بنشر شائعات. وقالت صحيفة "غلوبال تايمز" التابعة للحزب الشيوعي الصيني إن "الرأي العام في الولايات المتحدة أصبح شديد الارتياب فيما يتعلق بأصل الوباء". وبدلا من ذلك تروج الحكومة الصينية لنظرية أخرى، ترى أن الفيروس وصل إلى ووهان عن طريق اللحوم المجمدة التي مصدرها الصين أو جنوب شرق آسيا. هل هناك نظرية أخرى؟ هناك نظرية تسمى "المنشأ الطبيعي"، ومضمونها هو أن الفيروس انتقل بشكل طبيعي من الحيوانات إلى البشر. ويقول مؤيدو هذه النظرية إن الفيروس ظهر في الخفافيش، ثم انتقل إلى البشر على الأرجح من خلال حيوان آخر، أو "مضيف وسيط". وأيّدت منظمة الصحة العالمية هذه النظرية، وحسب تقريرها فإن نسبة صحة هذه الفرضية تتراوح ما بين "مرجحة ومرجحة جدا"، أي أن الفيروس وصل إلى البشر من خلال مضيف وسيط. وتم قبول هذه الفرضية على نطاق واسع في المراحل الأولى من انتشار الوباء، ولكن مع مرور الوقت لم يعثر العلماء على أي فيروس في الخفافيش أو في أي حيوان آخر يتطابق مع التركيب الجيني لفيروس كوفيد -19. لماذا هذا مهم؟ إذا تم التأكد من صحة نظرية "المصدر الحيواني" للفيروس، فقد يؤثر ذلك على أنشطة مثل الزراعة واستغلال الحياة البرية. وفي الدنمارك، تسبب الخوف من انتشار الفيروس من خلال مزارع حيوان المنك إلى إعدام الملايين منها. وستكون هناك تداعيات وعواقب وخيمة على البحث العلمي والتجارة الدولية، إذا تم التأكد من صحة النظريات المتعلقة بتسرب الفيروس من المختبر أو عبر الأغذية المجمدة. وقد يؤثر تأكيد فرضية التسرب من المختبر على موقف العالم من الصين والنظرة إليها، فيما تتهم بإخفاء معلومات مهمة في المرحلة الأولى من تفشي الوباء، كما سيزيد ذلك من توتر العلاقات الأمريكية الصينية. وقال جيمي ميتزل، الزميل في مركز أبحاث المجلس الأطلنطي ومقره واشنطن والذي كان يضغط من أجل التدقيق في نظرية التسرب من المختبر، لـ بي بي سي "منذ اليوم الأول مارست الصين عملية تستر واسعة النطاق". وأضاف قائلا "مع تزايد الأدلة على فرضية التسرب من المختبر، المطلوب هو المطالبة بتحقيق كامل في جميع فرضيات أصل الفيروس." لكن البروفيسور ديل فيشر الذي يعمل في مستشفى جامعة سنغافورة الوطنية، كان له رأي آخر. وقال لـ بي بي سي "نحتاج إلى التحلي بالصبر قليلا، لكننا نحتاج أيضا إلى التحلي بالدبلوماسية. لا يمكننا فعل ذلك بدون دعم الصين. يجب خلق بيئة خالية من اللوم".

ਲੈਬ ਲੀਕ ਥਿਊਰੂ ਬਾਰੇ ਚੀਨ ਨੇ ਸਿਰੇ ਤੋਂ ਨਕਾਰਿਆ ਪਰ ਹਾਲ ਹੀ ਦੇ ਹਫ਼ਤਿਆਂ 'ਚ ਵਿਵਾਦਪੂਰਨ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਮਹਾਮਾਰੀ ਇੱਕ ਚੀਨੀ ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾ ਤੋਂ ਲੀਕ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਿ ਇਕ ਵਾਰ ਕਈ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਫ੍ਰਿੰਜ ਸਿਧਾਂਤ ਦੇ ਰੂਪ 'ਚ ਖਾਰਜ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਹੁਣ ਇਹ ਹਰ ਕਿਸੇ ਦਾ ਧਿਆਨ ਖਿੱਚ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਜੋਅ ਬਾਇਡਨ ਨੇ ਇਸ ਸਬੰਧੀ ਇਕ ਜ਼ਰੂਰੀ ਜਾਂਚ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਇਸ ਸਿਧਾਂਤ ਦਾ ਬਿਮਾਰੀ ਦੇ ਸੰਭਾਵਿਤ ਮੂਲ ਦੇ ਰੂਪ 'ਚ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕਰਨਗੇ। ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ- ਅਸੀਂ ਇੰਨ੍ਹਾਂ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਾਲੇ ਸਿਧਾਂਤਾ ਬਾਰੇ ਕੀ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਬਹਿਸ ਕਿਉਂ ਮਹੱਤਵ ਰੱਖਦੀ ਹੈ? ਲੈਬ ਲੀਕ ਸਿਧਾਂਤ ਕੀ ਹੈ? ਇਹ ਸ਼ੱਕ ਜਤਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਕੋਰੋਨਾ ਵਾਇਰਸ ਸ਼ਾਇਦ ਚੀਨ ਦੇ ਕੇਂਦਰੀ ਸ਼ਹਿਰ ਵੁਹਾਨ ਦੀ ਇਕ ਲੈਬ ਤੋਂ ਅਚਾਨਕ ਜਾਂ ਫਿਰ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਕਾਰਨ ਕਰਕੇ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਵੁਹਾਨ 'ਚ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੋਰੋਨਾ ਵਾਇਰਸ ਦੀ ਪਛਾਣ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ ਸੀ। ਇਸ ਤਰਕ ਦੇ ਸਮਰਥਕ ਸ਼ਹਿਰ 'ਚ ਇਕ ਵੱਡੀ ਜੀਵ-ਵਿਗਿਆਨਕ ਖੋਜ ਸਹੂਲਤ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਵੁਹਾਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਵਾਇਰੋਲੋਜੀ ਪਿਛਲੇ ਇਕ ਦਹਾਕੇ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਚਮਗਿੱਦੜਾਂ 'ਚ ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਸਬੰਧੀ ਅਧਿਐਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਵੁਹਾਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ ਵਾਇਰੋਲੋਜੀ ਵਿੱਚ ਲੈਬ ਲੀਕ ਸੈਂਟਰ ਇਹ ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾ ਹੁਆਨਨ ਬਾਜ਼ਾਰ ਤੋਂ ਕੁਝ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਹੀ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਉਹੀ ਬਾਜ਼ਾਰ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਲਾਗ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ ਸਨ। ਜੋ ਲੋਕ ਇਸ ਸਿਧਾਂਤ ਦੀ ਹਿਮਾਇਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਵਾਇਰਸ ਇੱਥੋਂ ਹੀ ਫੈਲਿਆ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਹੁਆਨਨ ਬਜ਼ਾਰ 'ਚ ਗਿਆ ਹੋਣਾ ਹੈ। ਵਧੇਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਤਰਕ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਵਾਇਰਸ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਨਹੀਂ ਬਲਕਿ ਜੰਗਲੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ ਵਾਇਰਸ ਹੈ। ਇਹ ਵਿਵਾਦਿਤ ਸਿਧਾਂਤ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮਹਾਮਾਰੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ 'ਚ ਉੱਭਰ ਕੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਤਤਕਾਲੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਡੌਨਾਲਡ ਟਰੰਪ ਵੱਲੋਂ ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਤਾਂ ਇਹ ਵੀ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਕਿ ਇਸ ਨੂੰ ਇਕ ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਇੱਕ ਸੰਭਵ ਹਥਿਆਰ ਵੱਜੋਂ ਵੀ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਮੀਡੀਆ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤੀ ਦੇ ਮਾਹਰਾਂ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਸਾਜਿਸ਼ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਵੱਜੋਂ ਖਾਰਜ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਪਰ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਕਈ ਅਜਿਹੇ ਵੀ ਸਨ ਜਿੰਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਬਾਰੇ ਵਧੇਰੇ ਜਾਂਚ ਕਰਨ ਦੀ ਮੰਗ ਵੀ ਰੱਖੀ ਸੀ। ਫਿਰ ਵੀ ਇਹ ਵਿਚਾਰ ਹੁਣ ਹਾਲ ਦੇ ਕੁਝ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਤੋਂ ਮੁੜ ਉੱਭਰ ਕੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਮੁੜ ਚਰਚਾ 'ਚ ਕਿਉਂ ਆਇਆ ਹੈ? ਇਸ ਸਿਧਾਂਤ ਦੇ ਮੁੜ ਚਰਚਾ 'ਚ ਆਉਣ ਦਾ ਇਕ ਕਾਰਨ ਇਹ ਵੀ ਹੈ ਕਿ ਅਮਰੀਕੀ ਮੀਡੀਆ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲੀਆਂ ਖ਼ਬਰਾਂ ਨੇ ਲੈਬ ਲੀਕ ਥਿਊਰੀ 'ਤੇ ਨਵੀਆਂ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ। ਵਾਇਰਸ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਬਾਰੇ ਅਮਰੀਕੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਜੋਅ ਬਾਈਡਨ ਨੇ ਏਜੰਸੀਆਂ ਨੂੰ 90 ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਰਿਪੋਰਟ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ ਹੈ ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਕੁਝ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਇਸ ਸਿਧਾਂਤ 'ਤੇ ਸ਼ੱਕ ਜਤਾਇਆ ਸੀ, ਹੁਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵੀ ਇਸ ਬਾਰੇ ਨਵੀਂ ਰਾਇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਵਰਗੀਕ੍ਰਿਤ ਅਮਰੀਕੀ ਖੁਫ਼ੀਆ ਰਿਪੋਰਟ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਵਾਰਿਸ ਦੀ ਲਾਗ ਸ਼ਹਿਰ 'ਚ ਫੈਲਣ ਤੋਂ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਨਵੰਬਰ 2019 'ਚ ਵੁਹਾਨ ਲੈਬ ਦੇ ਤਿੰਨ ਖੋਜਕਰਤਾ ਹਸਪਤਾਲ 'ਚ ਜ਼ੇਰੇ ਇਲਾਜ ਸਨ। ਇਸ ਹਫ਼ਤੇ ਇਹ ਖ਼ਬਰਾਂ ਅਮਰੀਕੀ ਮੀਡੀਆ 'ਚ ਸੁਰਖੀਆਂ ਬਣੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਪਰ ਇਹ ਵੀ ਖ਼ਬਰ ਆਈ ਸੀ ਕਿ ਬਾਇਡਨ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਨੇ ਸਾਬਕਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਟਰੰਪ ਵੱਲੋਂ ਲੈਬ ਲੀਕ ਸਿਧਾਂਤ ਦੇ ਸਬੰਧ 'ਚ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਅਮਰੀਕੀ ਵਿਦੇਸ਼ ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਜਾਂਚ ਨੂੰ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਬਾਇਡਨ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੈਡੀਕਲ ਸਲਾਹਕਾਰ ਐਂਥੋਨੀ ਫੌਸੀ ਨੇ 11 ਮਈ ਨੂੰ ਯੂਐਸ ਸੈਨੇਟ ਕਮੇਟੀ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ, " ਇਹ ਸੰਭਾਵਨਾ ਯਕੀਨਨ ਮੌਜੂਦ ਹੈ ਅਤੇ ਮੈਂ ਖੁਦ ਇਸ ਦੀ ਮੁਕੰਮਲ ਜਾਂਚ ਦੇ ਹੱਕ 'ਚ ਹਾਂ।" ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਬਾਇਡਨ ਨੇ ਹੁਣ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਹੁਦਾ ਸੰਭਾਲਣ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ ਕੋਵਿਡ-19 ਦੇ ਮੂਲ ਰੂਪ 'ਚ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਬਾਰੇ ਰਿਪੋਰਟ ਮੰਗੀ ਸੀ, ਜਿਸ 'ਚ ਇਹ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਇਹ ਕਿਸੇ ਲਾਗ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਜਾਨਵਰ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖੀ ਸੰਪਰਕ ਨਾਲ ਜਾਂ ਫਿਰ ਕਿਸੇ ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾ 'ਚ ਦੁਰਘਟਨਾ ਵਾਪਰਨ ਦੇ ਕਾਰਨ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਮੰਗਲਵਾਰ ਨੂੰ ਸਾਬਕਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਟਰੰਪ ਵੱਲੋਂ ਨਿਊਯਾਰਕ ਪੋਸਟ ਨੂੰ ਭੇਜੀ ਗਈ ਇਕ ਈਮੇਲ ਫਿਰ ਚਰਚਾ 'ਚ ਆਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਮੈਨੂੰ ਤਾਂ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਹੀ ਇਸ ਦਾ ਪਤਾ ਸੀ, ਪਰ ਮੇਰੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਲੋਚਨਾ ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਰਹੀ। ਹੁਣ ਉਹ ਸਾਰੇ ਕਹਿ ਰਹੇ ਕਿ 'ਉਹ ਬਿਲਕੁੱਲ ਸਹੀ ਸੀ'।" ਕੀ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਦਾ? ਇਸ ਮੁੱਦੇ 'ਤੇ ਅਜੇ ਵੀ ਤੇਜ਼ ਬਹਿਸ ਛਿੜੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਸੰਗਠਨ ਦੀ ਜਾਂਚ ਆਪਣੇ ਨਤੀਜੇ 'ਤੇ ਅੱਪੜਣ ਹੀ ਵਾਲੀ ਸੀ ਪਰ ਕੁਝ ਮਾਹਰਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਜਾਂਚ ਨੇ ਸਵਾਲਾਂ ਦੇ ਜਵਾਬ ਘੱਟ ਸਗੋਂ ਹੋਰ ਕਈ ਗੰਭੀਰ ਸਵਾਲ ਖੜ੍ਹੇ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਸੰਗਠਨ ਵੱਲੋਂ ਨਿਯੁਕਤ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਦੀ ਇਕ ਟੀਮ ਨੇ ਮਹਾਮਾਰੀ ਦੇ ਸਰੋਤ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਨ ਦੇ ਮਿਸ਼ਨ 'ਤੇ ਇਸ ਸਾਲ ਦੇ ਸ਼ੂਰੂ 'ਚ ਵੁਹਾਨ ਪਹੁੰਚ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਵੁਹਾਨ 'ਚ 12 ਦਿਨ ਬਿਤਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਜਿਸ 'ਚ ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾ ਦਾ ਦੌਰਾ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ, ਟੀਮ ਨੇ ਸਿੱਟਾ ਕੱਢਿਆ ਸੀ ਕਿ ਲੈਬ ਲੀਕ ਥਿਊਰੀ 'ਬੇਹੱਦ ਅਸੰਭਵ' ਸੀ। ਪਰ ਕਈਆਂ ਨੇ ਟੀਮ ਦੀਆਂ ਖੋਜਾਂ 'ਤੇ ਸਵਾਲ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਦੇ ਇਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਮੂਹ ਨੇ ਲੈਬ ਲੀਕ ਥਿਊਰੀ ਨੂੰ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨਾਲ ਨਾ ਲੈਣ 'ਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਸੰਗਠਨ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਦੀ ਅਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਜਾਂਚ ਨੂੰ ਸੈਂਕੜੇ ਪੰਨ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਦੇ ਮੁਕਬਾਲੇ ਸਿਰਫ ਕੁਝ ਪੰਨ੍ਹਿਆਂ 'ਚ ਹੀ ਸਮੇਟ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਸਾਇੰਸ ਮੈਗਜ਼ੀਨ 'ਚ ਲਿਖਿਆ ਸੀ, "ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਸਾਨੂੰ ਲੋੜੀਂਦਾ ਡੇਟਾ ਹਾਸਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਸਾਨੂੰ ਕੁਦਰਤੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾ ਸਪਿਲਓਵਰ ਦੋਵਾਂ ਬਾਰੇ ਹੀ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨਾਲ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।" ਹੁਣ ਮਾਹਰਾਂ 'ਚ ਇਸ ਸਬੰਧੀ ਆਮ ਸਹਿਮਤੀ ਹੋਰ ਵੱਧ ਰਹੀ ਹੈ ਕਿ ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾ ਰਿਸਾਵ ਨੂੰ ਹੋਰ ਗੰਭੀਰਤਾ ਅਤੇ ਸੂਖ਼ਮ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਜਾਂਚਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਸੰਗਠਨ ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਜਨਰਲ ਡਾ. ਟੇਡਰੋਸ ਅਡਾਨੋਮ ਗੈਬਰੇਈਅਸ ਨੇ ਵੀ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਜਾਂਚ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਹੈ, "ਸਾਰੀਆਂ ਹੀ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਖੁੱਲੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਧਿਐਨ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।" ਡਾ. ਫੌਕੀ ਨੇ ਹੁਣ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਇਸ ਗੱਲ ਨਾਲ ਸਹਿਮਤ ਨਹੀਂ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਵਾਇਰਸ ਕੁਦਰਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਕ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਸੀ ਕਿ ਸੰਭਾਵਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੋਰੋਨਾ ਵਾਇਰਸ ਜਾਨਵਰਾਂ ਤੋਂ ਮਨੁੱਖਾਂ 'ਚ ਫੈਲਿਆ ਸੀ। ਚੀਨ ਦਾ ਵੁਹਾਨ: ਜਿੱਥੋਂ ਕੋਰੋਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ, ਉੱਥੇ ਹੁਣ ਇਹ ਹੈ ਹਾਲ... ਚੀਨ ਇਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਿਸ ਲਈ ਕਰਦਾ ਹੈ? ਚੀਨ ਨੇ ਇਸ ਸੁਝਾਅ 'ਤੇ ਪਲਟਵਾਰ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਵਾਇਰਸ ਕਿਸੇ ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾ ਤੋਂ ਨਿਕਲਿਆ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਗ਼ਲਤ ਵਰਤੋਂ ਹੋ ਰਹੀ ਹੋਵੇ। ਚੀਨ ਨੇ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ ਕਿ ਕੋਰੋਨਾ ਵਾਇਰਸ ਕਿਸੇ ਦੂਜੇ ਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਆਈ ਖੁਰਾਕੀ ਖੇਪ ਦੇ ਕਾਰਨ ਦੇਸ਼ 'ਚ ਫੈਲਿਆ ਹੋਵੇ। ਚੀਨੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਾਇਰੋਲੋਜਿਸਟ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਇਕ ਰਿਪੋਰਟ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ 'ਚ ਇਕ ਦੂਰ ਦਰਾਡੇ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰ 'ਚ ਸਥਿਤ ਖਾਨ 'ਚ ਚਮਗਿੱਦੜ ਤੋਂ ਇੱਕਠੇ ਕੀਤੇ ਗਏ ਨਮੂਨਿਆਂ ਬਾਰੇ ਵੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸਾਂਝੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਵੁਹਾਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ 'ਚ ਇੱਕ ਖੋਜਕਰਤਾ ਪ੍ਰੋ. ਸ਼ੀ ਝੇਂਗਲੀ ਨੇ ਪਿਛਲੇ ਹਫ਼ਤੇ ਇੱਕ ਰਿਪੋਰਟ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਜਿਸ 'ਚ ਖੁਲਾਸਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਟੀਮ ਨੇ ਸਾਲ 2015 'ਚ ਚੀਨ ਦੀਆਂ ਖਾਣਾਂ 'ਚ ਚਮਗਿੱਦੜ 'ਚ ਪਾਏ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਦੇ ਅੱਠ ਰੂਪਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਪ੍ਰੋ ਝੇਂਗਲੀ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਹੀ 'ਚੀਨ ਦੀ ਬੈਟਵੁਮੈਨ' ਵੱਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਰਿਪੋਰਟ 'ਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਪੈਨਗੋਲਿਨ ਤੋਂ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਸਾਡੀ ਖੋਜ 'ਚ ਪਾਏ ਗਏ ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਦੇ ਰੂਪਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵਧੇਰੇ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਮਨੁੱਖੀ ਸਿਹਤ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਚੀਨ ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਮੀਡੀਆ ਨੇ ਅਮਰੀਕੀ ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਮੀਡੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਫੈਲਾਈਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਅਫ਼ਵਾਹਾਂ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕੀਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਇਆ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲੋਂ ਗਲਤ ਖ਼ਬਰਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਸਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਮਾਲਕੀ ਵਾਲੇ ਗਲੋਬਲ ਟਾਈਮਜ਼ ਅਖ਼ਬਾਰ ਦੇ ਇਕ ਸੰਪਾਦਕੀ ਲੇਖ 'ਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਮਹਾਮਾਰੀ ਦੇ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਦੀ ਗੱਲ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰਾਏ ਬੇਹੱਦ ਤਰਕਹੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ ਚੀਨ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਇਕ ਹੋਰ ਸਿਧਾਂਤ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦੇ ਰਹੀ ਹੈ ਕਿ ਕੋਰੋਨਾ ਵਾਇਰਸ ਚੀਨ ਜਾਂ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਤੋਂ ਆਏ ਫ੍ਰੋਜ਼ਨ ਮੀਟ ਜ਼ਰੀਏ ਵੁਹਾਨ 'ਚ ਫੈਲਿਆ ਹੈ। ਵੀਡੀਓ: ਬੀਬੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨੂੰ ਇੰਝ ਲਿਆਓ ਆਪਣੀ ਹੋਮ ਸਕਰੀਨ ’ਤੇ ਕੀ ਕੋਈ ਹੋਰ ਸਿਧਾਂਤ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਹੈ? ਜੀ ਹਾਂ, 'ਕੁਦਰਤੀ ਮੂਲ' ਨਾਂਅ ਦਾ ਇਕ ਹੋਰ ਸਿਧਾਂਤ ਚਰਚਾ 'ਚ ਹੈ।' ਇਸ ਸਿਧਾਂਤ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਵਾਇਰਸ ਕੁਦਰਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਤੋਂ ਮਨੁੱਖ 'ਚ ਫੈਲਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਫੈਲਾਅ 'ਚ ਕਿਸੇ ਵੀ ਵਿਗਿਆਨੀ ਜਾਂ ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾ ਦਾ ਹੱਥ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਸ ਕੁਦਰਤੀ ਮੂਲ ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਕੋਵਿਡ-19 ਚਮਗਿੱਦੜਾਂ ਤੋਂ ਮਨੁੱਖ 'ਚ ਫੈਲਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਸੰਭਾਵਨਾ ਮੌਜੂਦ ਹੈ ਕਿ ਜਾਂ ਤਾਂ ਵਾਇਰਸ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਸੇ ਜਾਨਵਰ 'ਚ ਗਿਆ ਹੋਵੇਗਾ ਜਾਂ ਫਿਰ ਕਿਸੇ ਤੀਜੇ ਧਿਰ ਰਾਹੀਂ ਮਨੁੱਖ 'ਚ ਆਇਆ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਸ ਧਾਰਨਾ ਨੇ ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਸੰਗਠਨ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਦੀ ਹਿਮਾਇਤ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਰਿਪੋਰਟ 'ਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਵਧੇਰੇ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ ਕਿ ਕੋਵਿਡ ਕਿਸੇ ਦੂਜੇ ਰਾਹੀਂ ਮਨੁੱਖ 'ਚ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਮਹਾਮਾਰੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਦਿਨਾਂ 'ਚ ਇਸ ਧਾਰਨਾ ਨੂੰ ਵਿਆਪਕ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਸਮਾਂ ਬੀਤਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਖੋਜ 'ਚ ਪਾਇਆ ਕਿ ਚਮਗਿੱਦੜ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਜਾਨਵਰ 'ਚ ਅਜਿਹਾ ਵਾਇਰਸ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਕੋਵਿਡ-19 ਦੇ ਜੈਨੇਟਿਕ ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਂਦਾ ਹੋਵੇ। ਇਸ ਖੋਜ ਨੇ ਇਸ ਸਿਧਾਂਤ ਦੀ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕਤਾ 'ਤੇ ਸ਼ੱਕ ਜਤਾਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਇੰਨ੍ਹਾਂ ਖਾਸ ਕਿਉਂ ਹੈ? ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ 'ਚ ਲੋਕ ਮਹਾਮਾਰੀ ਕਾਰਨ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਇਹ ਮਹਾਮਾਰੀ ਦੁਨੀਆ ਭਰ 'ਚ 35 ਮਿਲੀਅਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਜਾਨਾਂ ਲੈ ਚੁੱਕੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅਜੇ ਵੀ ਇਹ ਗਿਣਤੀ ਲਗਾਤਾਰ ਵੱਧ ਰਹੀ ਹੈ। ਵੁਹਾਨ ਦੇ ਹੁਆਨਨ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਇਰਸ ਫੈਲੇ ਜਾਣ ਦੀ ਗੱਲ ਆਖੀ ਗਈ ਸੀ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦੇ ਮੁੜ ਪੈਦਾ ਹੋਣ 'ਤੇ ਰੋਕ ਲਗਾਉਣ ਲਈ ਵਾਇਰਸ ਕਿਵੇਂ ਅਤੇ ਕਿੱਥੇ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਇਸ ਬਾਰੇ ਜਾਣਨਾ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ 'ਜ਼ੂਨੋਟਿਕ' ਸਿਧਾਂਤ ਸਹੀ ਸਾਬਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਇਹ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਤੇ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵਣ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਡੇਨਮਾਰਕ 'ਚ ਮਿੰਕ ਫਾਰਮਿੰਗ ਜ਼ਰੀਏ ਵਾਇਰਸ ਦੇ ਫੈਲਣ ਦੇ ਡਰ ਕਾਰਨ ਲੱਖਾਂ ਹੀ ਮਿੰਕ ਖ਼ਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਪਰ ਇਹ ਵਿਗਿਆਨਕ ਖੋਜ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵਪਾਰ 'ਤੇ ਵੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਜੇਕਰ ਇਹ ਸਾਬਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਵਾਇਰਸ ਲੈਬ ਲੀਕ ਜਾਂ ਫ੍ਰੋਜ਼ਨ ਫੂਡ ਕਰਕੇ ਫੈਲਿਆ ਹੈ ਤਾਂ ਸਥਿਤੀ ਗੰਭੀਰ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾ ਤੋਂ ਇਸ ਦੇ ਰਿਸਾਵ ਹੋਣ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਵ ਦਾ ਚੀਨ ਪ੍ਰਤੀ ਰਵੱਈਆ ਵੀ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਦਰਅਸਲ ਚੀਨ 'ਤੇ ਤਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਦੋਸ਼ ਲੱਗ ਰਹੇ ਹਨ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਮਹਾਮਾਰੀ ਬਾਰੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੂਜੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਸਾਂਝੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਚੀਨ ਦਰਮਿਆਨ ਸਬੰਧ ਵੀ ਤਣਾਅ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋਏ ਹਨ। ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਸਥਿਤ ਐਂਟਲਾਟਿਕ ਕੌਂਸਲ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਜੈਮੀ ਮੈਟਜ਼ਲ, ਜਿਸ ਨੇ ਕਿ ਲੈਬ ਲੀਕ ਸਿਧਾਂਤ ਨੂੰ ਅਗਾਂਹ ਵਧਾਇਆ ਸੀ, ਨੇ ਬੀਬੀਸੀ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ, "ਪਹਿਲੇ ਦਿਨ ਤੋਂ ਹੀ ਚੀਨ ਆਪਣੇ ਦਾਅਵਿਆਂ ਨੂੰ ਸਾਬਤ ਕਰਨ 'ਚ ਲੱਗਾ ਹੋਇਆ ਹੈ।" "ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਲੈਬ ਲੀਕ ਧਾਰਣਾ ਦੇ ਪ੍ਰਮਾਣ ਵੱਧਦੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ, ਸਾਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਜਾਂਚ ਦੀ ਵੀ ਮੰਗ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ, ਜੋ ਕਿ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹਨ।" ਪਰ ਕਈਆਂ ਨੇ ਜਲਦਬਾਜ਼ੀ 'ਚ ਚੀਨ ਨੂੰ ਦੋਸ਼ੀ ਠਹਿਰਾਉਣ 'ਤੇ ਸਾਵਧਾਨੀ ਵਰਤਣ ਦੀ ਗੱਲ ਕਹੀ ਹੈ। ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਦੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਹਸਪਤਾਲ 'ਚ ਪ੍ਰੋ. ਡੇਲ ਫਿਸ਼ਰ ਨੇ ਬੀਬੀਸੀ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ, "ਇਸ ਸਮੇਂ ਸਾਨੂੰ ਥੋੜਾ ਸਬਰ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ ਪਰ ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਸਾਨੂੰ ਡਿਪਲੋਮੈਟਿਕ ਵੀ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਚੀਨ ਦੀ ਮਦਦ ਤੋਂ ਬਿਨ੍ਹਾਂ ਅਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। ਇਸ ਲਈ ਕਿਸੇ 'ਤੇ ਦੋਸ਼ ਨਾ ਲਗਾਉਣ ਦੇ ਮਾਹੌਲ ਦੀ ਲੋੜ ਹੀ ਸਮੇਂ ਦੀ ਅਸਲ ਮੰਗ ਹੈ।" ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ: (ਬੀਬੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਲ FACEBOOK, INSTAGRAM, TWITTERਅਤੇ YouTube 'ਤੇ ਜੁੜੋ।)