الأميرة لطيفة ابنه حاكم دبي: " أنا رهينة" وتضيف الشيخة لطيفة في تسجيلات اطلع عليها برنامج بانوراما للتحقيقات الذي تبثه بي بي سي إن عناصر من القوات الخاصة خدروها بينما كانت تحاول الهرب على ظهر زورق وأعادوها جوا إلى مكان لحجزها. وقد توقفت الرسائل السرية التي كانت تبعث بها لطيفة، ولذا يحث أصدقاؤها الأمم المتحدة على التدخل. يذكر أن إمارة دبي ودولة الإمارات العربية المتحدة كانتا قد قالتا إنها بأمان وتتمتع برعاية أسرتها. هيومن رايتس ووتش تدعو دبي للكشف عن مصير ابنة حاكم الإمارة مواضيع قد تهمك نهاية وتقول مبعوثة الأمم المتحدة السابقة لحقوق الإنسان، ميري روبينسون، التي كانت قد وصفت لطيفة سابقا بأنها "شابة مضطربة" بعد أن التقت بها في عام 2018، إن "أسرة الشيخة لطيفة خدعتها بشكل مروع". وضمت روبينسون، المفوضة الأممية السامية السابقة لحقوق الانسان، ورئيسة الدولة الإيرلندية السابقة، صوتها إلى الأصوات الداعية لتحرك دولي يهدف إلى التعرف على وضع لطيفة الحالي ومكان احتجازها. وقالت روبينسون، "أشعر بقلق إزاء مصير لطيفة. لقد مر كثير من الوقت، ولذا أعتقد أن الموضوع يجب أن يخضع لتحقيق". يذكر أن والد الشيخة لطيفة، الشيخ محمد بن راشد آل مكتوم، حاكم إمارة دبي ونائب رئيس دولة الإمارات العربية المتحدة، يعدّ من بين أكثر الأشخاص ثراءً في العالم. سُجلت مقاطع الفيديو على مدى عدة أشهر على هاتف أعطي إلى لطيفة سرا بعد حوالي عام من إعادتها إلى دبي. وقد سجلتها في الحمام لأنه كان المكان الوحيد الذي يمكنها قفله. في الرسائل ، أوضحت كيف أنها: • قاومت الجنود الذين أخرجوها من القارب و "ركلت وضربت وعضت" ذراع أحد الحراس الإماراتيين حتى صرخ. • بعد إعطائها مهدئا فقدت وعيها أثناء نقلها على متن طائرة خاصة، ولم تستيقظ إلى أن وصلت إلى دبي. • احتُجرت بمفردها دون الحصول على مساعدة طبية أو قانونية في فيلا ذات نوافذ وأبواب محكمة الإغلاق وتحرسها الشرطة. وكشفت لبرنامج بانوراماصديقةُ لطيفة المقربة، تينا جوهيانين، وابن خالتها ماركوس الصبري والناشط ديفيد هاي، تفاصيل القبض عليها واحتجازها . والثلاثة من الداعمين الأقوياء لحملة "أطلقوا سراح لطيفة". ويقول هؤلاء إنهم اتخذوا القرار الصعب بنشر رسائل لطيفة الآن لقلقهم على سلامتها. وكان هؤلاء الثلاثة هم الذين تمكنوا من الاتصال بلطيفة أثناء احتجازها في "فيلا" في دبي تقول إن شبابيكها مغلقة بقضبان وتخضع لحراسة الشرطة. وبينما نجح الشيخ محمد بن راشد في تأسيس مدينة ناجحة وثرية للغاية، يقول ناشطون حقوقيون إن السلطات في دبي لا تتقبل أي شكل من أشكال المعارضة وإن النظام القضائي فيها قد يميز ضد النساء. يمتلك الشيخ محمد بن راشد مؤسسة كبيرة لسباقات الخيل ويمتلك الشيخ محمد بن راشد مؤسسة كبيرة لسباقات الخيل، وكثيرا ما يحضر سباقات مهمة في بريطانيا - كمهرجان أسكوت الملكي - حيث صُوّر مع الملكة إليزابيث الثانية. ولكنه يواجه انتقادات حادة جراء معاملته للشيخة لطيفة وكذلك بسبب معاملته لزوجته الأميرة الأردنية، هيا بنت الحسين، التي هربت إلى لندن في عام 2019 بصحبة ولديها. الهروب بحرا كانت لطيفة، التي تبلغ الآن من العمر 35 عاما، قد حاولت الهرب للمرة الأولى عندما كانت في الـ 16 من عمرها وذلك بعد أن اتصلت برجل الأعمال الفرنسي، هيرفي جوبير، في عام 2011 الذي وضع خطة لهربها بمساعدة تينا جاوهاينين التي كانت تعمل مدربة لها في مجال "الكابويرا" لفنون القتال. وفي الـ 24 من شباط / فبراير 2018، استقلت لطيفة وجاوهاينين زورقا مطاطيا وزلاجة نفاثة للتوجه إلى المياه الدولية، حيث كان جوبير بانتظارهما على متن يخت يحمل العلم الأمريكي. ولكن، وبعد ثمانية أيام عندما كان اليخت يُبحر قبالة السواحل الهندية، نزلت إليه عناصر من القوات الخاصة، وتقول جاوهاينين إن هذه العناصر استخدمت قنابل مسيلة للدموع لإجبارهما على الخروج من الحمام الذي كانتا تختبآن فيه وقد احتجزتا تحت تهديد السلاح. وقد أعيدت إلى دبي ولم يسمع شيء عن مصيرها منذ ذلك الحين إلى حدود الآن. وقالت جاوهاينين إن لطيفة أُخرجت قسرا وهي تركل وتصرخ "اقتلوني هنا ولا تعيدوني إلى دولة الإمارات". وفي شريط هرّب لاحقا، تقول لطيفة إنها أجبرت قسرا على الصعود إلى طائرة خاصة. وتقول إنها عضّت ذراع أحد عناصر القوات الخاصة الإماراتية، ولكنها فقدت الوعي بعد أن حقنت بمادة مخدرة. وقالت، "أحسستُ بحزن عميق في تلك اللحظة، فقد شعرتُ بأن كل الجهود التي بذلتها لعدة سنوات من أجل نيل حريتي قد تبخرت". أطلق سراح جاوهانين وطاقم اليخت بعد أُسبوعين من الاحتجاز في دبي. ولم تدل الحكومة الهندية بأي تعليق حول دورها في العملية. وكانت لطيفة قد تمكنت، وقت حادثة اليخت في 2018، من نشر شريط مصور آخر قالت فيه "إذا كنتم تشاهدون هذا الشريط، فالوضع ليس جيدا على الإطلاق. فإما كنت قد متّ أو أنني في وضع سيء للغاية". وكان هذا الشريط هو الذي أثار اهتماما وقلقا عالميا ومطالبات بإطلاق سراحها. وتعرضت دولة الإمارات لضغوط كبيرة للكشف عن حقيقة وضعها، كما جرى الترتيب لاجتماع في الأمم المتحدة لبحث الموضوع. اجتماع روبينسون وقالت روبينسون لبانوراما إنها، والأميرة هيا، قد اطلعتا على تفاصيل "الاضطراب ثنائي القطب" الذي زُعم أن لطيفة كانت تعاني منه، وهي حالة لم تكن لديها أبدا. وقالت روبينسون لبرنامج بانوراما إنها لم تسأل لطيفة عن حالتها الصحية لأنها لم تكن ترغب في "زيادة معاناتها". وبعد تسعة أيام من اللقاء، نشرت وزارة الخارجية الإماراتية صوراً لروبنسون مع لطيفة، وقالت إنها دليل على أن الأميرة بأمان وبحال حسن. وقالت روبنسون: "لقد كنت عرضة للخداع عندما ظهرت هذه الصور على الملأ. كانت تلك مفاجأة كبرى ... لقد صُدمت تمامًا." وفي عام 2019، كُشفت التوترات المعتملة داخل الأسرة الحاكمة في دبي أمام المحكمة البريطانية العليا بعد أن فرت إحدى زوجات الشيخ محمد، وهي الأميرة هيا، إلى بريطانيا بصحبة اثنين من أطفالها وتقدمت بطلب للحماية وعدم التعرض ضد الشيخ محمد. وأصدرت المحكمة العليا في العام الماصي عددا من أحكام التقصي والتحقيق جاء فيها أن الشيخ محمد أمر وأشرف على إعادة لطيفة قسرا إلى الإمارات في عامي 2002 و2018، إضافة إلى اختطاف شقيقتها الكبرى شمسة بشكل غير قانوني في عام 2000 التي حاولت الهرب هي أيضا. وقالت المحكمة إن الشيخ محمد "يواصل ترؤس نظام يحرم هاتين الشابتين من حريتهما". وكان أصدقاء لطيفة يأملون بأن حكم المحكمة البريطانية العليا في آذار / مارس الماضي، الذي وصف الشيخ محمد بأنه "لم يكن صادقا" وأيد الدعوى التي رفعتها الأميرة هيا ضده، قد يكون أمرا مساعدا. وفيما يتعلق بقرار نشر الرسائل الآن، تقول جوهياينن إن "وقتا طويلا قد مر" منذ انقطاع الاتصال بلطيفة. وتضيف أنها فكرت مليًا قبل نشر رسائل الفيديو الآن ، قائلى: "أشعر أنها تريدنا أن نكافح من أجلها ، ولا نستسلم".

ਦੁਬਈ ਦੀ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਲਤੀਫ਼ਾ ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ’ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬੰਧਕ ਬਨਾਉਣ ਦੇ ਇਲਜ਼ਾਮ ਲਾਏ ਹਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਪਣੇ ਦੋਸਤਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵੀਡੀਓ ਸੰਦੇਸ਼ ਭੇਜਿਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ 'ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 'ਬੰਧਕ' ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਇਲਜ਼ਾਮ ਲਗਾਏ ਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਖਤਰੇ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ: ਪ੍ਰਿੰਸਿਜ਼ ਲਤੀਫ਼ਾ ਦੀ ਇਹ ਵੀਡੀਓ ਫੁਟੇਜ ਬੀਬੀਸੀ ਪੈਨੋਰਮਾ ਨੂੰ ਮਿਲੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਕਹਿ ਰਹੇ ਹਨ ਕਿ ਕਿਸ਼ਤੀ 'ਚ ਭੱਜਣ ਦੌਰਾਨ ਕਮਾਂਡੋਆਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਫੜ ਲਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਿਰਾਸਤੀ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਲਿਜਾਇਆ ਗਿਆ। ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਦੁਬਈ ਵਿੱਚ ਅਗਵਾ ਕਰ ਕੇ ਹਿਰਾਸਤੀ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਰੱਖੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲੰਬਾ ਅਰਸਾ ਆਪਣੀ ਸਹੇਲੀ ਟੀਨਾ ਜੁਹੀਐਨਿਨ ਦੇ ਰਾਬਤੇ ਵਿੱਚ ਰਹੇ ਸਨ। ਪਰ ਟੀਨਾ ਕੋਲ ਕਈ ਮਹੀਨਿਆਂ ਤੋਂ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਦੀ ਕੋਈ ਖ਼ਬਰ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਵੀਡੀਓ: ਬੀਬੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨੂੰ ਇੰਝ ਲਿਆਓ ਆਪਣੀ ਹੋਮ ਸਕਰੀਨ ’ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਖ਼ੂਫ਼ੀਆ ਸੁਨੇਹੇ ਆਉਣੇ ਬੰਦ ਹੋ ਗਏ ਹਨ ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੋਸਤਾਂ ਨੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਤੋਂ ਦਖ਼ਲ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਦੁਬਈ ਅਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਅਰਬ ਅਮੀਰਾਤ ਵੱਲੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਕਿਹਾ ਜਾ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ ਕਿ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਪੂਰਨ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਹਿਫ਼ੂਜ਼ ਹਨ। ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਦੁਬਈ ਦੇ ਸ਼ਾਸਕ ਸ਼ੇਖ਼ ਮੁਹੰਮਦ ਬਿਨ ਰਾਸ਼ਿਦ ਅਲ ਮਕਦੂਮ ਦੇ 25 ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਸ਼ੇਖ਼ ਨੇ ਦੁਬਈ ਨੂੰ ਇੱਕ ਚਕਾਚੌਂਧ ਵਾਲੇ ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਦੁਨੀਆਂ ਭਰ ਤੋਂ ਲੋਕ ਕਾਰੋਬਾਰ ਅਤੇ ਸੈਰ-ਸਪਾਟੇ ਲਈ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਇੱਥੋਂ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਸਥਿਤੀ ਬਹੁਤੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਨਹੀਂ ਹੈ ਅਤੇ ਕਾਨੂੰਨ ਅਤੇ ਰਵਾਇਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਪਰ ਕਾਫ਼ੀ ਰੋਕ ਰੱਖਦੀਆਂ ਹਨ। ਪ੍ਰਰਿੰਸਜ਼ ਲਤੀਫ਼ਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਹੇਲੀ ਟੀਨਾ ਲੀਤੀਫ਼ਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਇੱਕ ਵੀਡੀਓ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ,"ਮੈਂ ਡਰਾਈਵ ਨਹੀਂ ਚਲਾ ਸਕਦੀ ਹਾਂ, ਮੈਨੂੰ ਸਫ਼ਰ ਕਰਨ ਜਾ ਦੁਬਈ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਜਾਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਨਹੀਂ ਹੈ।" ਫਰਾਰ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ,"ਮੈਂ 2000 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਨਿਕਲੀ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਸਫ਼ਰ ਕਰਨ ਬਾਰੇ, ਪੜ੍ਹਨ ਬਾਰੇ ਅਤੇ ਕੁਝ ਆਮ ਕਰਨ ਬਾਰੇ ਬਹੁਤ ਵਾਰ ਪੁੱਛ ਚੁੱਕੀ ਹਾਂ। ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਅਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਕਰਨ ਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਮੈਨੂੰ ਜਾਣਾ ਪਵੇਗਾ।" ਟੀਨਾ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਬੈਠ ਕੇ ਪ੍ਰਿੰਸਿਜ਼ ਨੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਦਿਨਾਂ ਬਾਰੇ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਦੱਸਿਆ. "ਮੈਂ ਭਵਿੱਖ ਬਾਰੇ ਆਸਵੰਦ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੀ ਕਿ ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਸਵੇਰੇ ਉੱਠਾਂਗੀ ਤੇ ਸੋਚਾਂਗੀ ਕਿ ਮੈਂ ਜੋ ਚਾਹਾਂ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹਾਂ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਕਿਹੋ-ਜਿਹਾ ਲੱਗੇਗਾ। ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਉਤਸੁਕ ਹਾਂ।" ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਦਾ ਪਾਸਪੋਰਟ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਨਹੀਂ ਸੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂਮ ਉੱਪਰ ਨਿਗਰਾਨੀ ਰੱਖੀ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਾਰ ਰਾਹੀਂ ਦੁਬਈ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ ਓਮਾਨ ਜਾਣਾ ਸੀ। ਜੈਟ ਸਕੀਂਗ ਅਤੇ ਇੱਕ ਡੌਂਗੀ ਰਾਹੀਂ ਉਹ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਪਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਈ ਘਾਂਟਿਆਂ ਦਾ ਸਮਾਂ ਲੱਗ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਉਹ ਉਸ ਯੌਟ (ਬਾਦਵਾਨਾਂ ਵਾਲ਼ੀ ਕਿਸ਼ਤੀ) ਉੱਪਰ ਪਹੁੰਚੀਆ ਜਿਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਅਜ਼ਾਦ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਲੈ ਕੇ ਜਾਣਾ ਸੀ। ਲਤੀਫ਼ਾ ਨੇ ਇੱਕ ਵਟਸਐੱਪ ਮੈਸਜ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣੀ ਇੱਕ ਸਹੇਲੀ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ,"ਮੈਂ ਅਜ਼ਾਦ ਹਾਂ'। ਦੁਬਈ ਦੀਆਂ ਗਗਨਚੁੰਭੀ ਇਮਾਰਤਾਂ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਕਿਨਾਰਾ ਇੱਥੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਹਿੰਦਮਹਾਂਸਾਗਰ ਪਾਰ ਕਰ ਕੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਉਡਾਣ ਲੈਣ ਦੀ ਸੀ ਜਿੱਥੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਨੇ ਸਿਆਸੀ ਸ਼ਰਣ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨੀ ਸੀ ਅੱਠ ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ ਜਦੋਂ ਉਹ ਭਾਰਤ ਦੇ ਤਟ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕ ਪਹੁੰਚੀਆਂ ਤਾਂ ਸਭ ਕੁਝ ਮੂਧਾ ਪੈਣ ਲੱਗਿਆ। ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਲੋਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਯੌਟ ਉੱਪਰ ਆ ਗਏ। ਦੋਵੇਂ ਸਹੇਲੀਆਂ ਕਿਸ਼ਤੀ ਦੇ ਬਾਥਰੂਮ ਵਿੱਚ ਲੁਕ ਗਈਆਂ ਜਦ ਤੱਕ ਕਿ ਧੂੰਏਂ ਦੇ ਗਰਨੇਡਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਨਹੀਂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਵੀਡੀਓ: ਬੀਬੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨੂੰ ਇੰਝ ਲਿਆਓ ਆਪਣੀ ਹੋਮ ਸਕਰੀਨ ’ਤੇ ਟੀਨਾ ਦੇ ਦੱਸਣ ਮੁਤਾਬਕ,"ਲਤੀਫ਼ਾ ਚੀਕਾਂ ਮਾਰ ਰਹੀ ਸੀ ਤੇ ਕਹਿ ਰਹੀ ਸੀ ਮੈਨੂੰ ਵਾਪਸ ਯੂਏਈ ਨਾ ਲੈ ਕੇ ਜਾਓ ਸਗੋਂ ਇੱਥੇ ਹੀ ਗੋਲੀ ਮਾਰ ਦਿਓ।" ਇਹ ਦੋਵਾਂ ਦਾ ਆਖ਼ਰੀ ਸਮਾਂ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਹ ਇਕੱਠੀਆਂ ਸਨ। ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਇਸ ਤੋਂ ਮਗਰਲੀਆਂ ਵੀਡੀਓਜ਼ ਵਿੱਚ ਲਤੀਫ਼ਾ ਹਥਿਆਰੰਬਦੀ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੇ ਯੌਟ ਉੱਪਰ ਆ ਜਾਣ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। "ਮੈਂ ਲੜ ਰਹੀ ਸੀ ਕਿ ਇੱਕ ਬੰਦਾ ਆਇਆ ਉਸ ਨੇ ਮੇਰੇ ਘਸੁੰਨ ਮਾਰਿਆ ਅਤੇ ਮੇਰੀ ਬਾਂਹ ਵਿੱਚ ਟੀਕਾ ਲਗਾ ਦਿੱਤਾ।" ਲਤੀਫ਼ਾ ਕਹਿ ਰਹੇ ਸਨ ਕਿ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ੌਜ ਦੀ ਇੱਕ ਕਿਸ਼ਤੀ ਉੱਪਰ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਪ੍ਰਿੰਸਜ਼ ਵੱਲੋਂ ਕਥਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਅਗਵਾ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤੈਅ ਕੀਤਾ ਰੂਟ “ਵਰਾਂਢੇ ਵਿੱਚੋਂ ਦੀ ਮੈਨੂੰ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਲਿਜਾਇਆ ਗਿਆ ਜਿੱਥੇ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਚਾਰ-ਪੰਜ ਜਨਰਲ ਖੜ੍ਹੇ ਸਨ।” “ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਕਹਿ ਰਹੀ ਸੀ ਕਿ ਮੇਰਾ ਨਾਂਅ- ਲਤੀਫ਼ਾ ਅਲ ਮਖ਼ਤੂਮ ਹੈ।” “ਮੈਂ ਦੁਬਈ ਨਹੀਂ ਜਾਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ, ਮੈਂ ਪਨਾਹ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਪਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸੀ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਜਾਣ ਦਿਓ।” ਉਸ ਦੀਆਂ ਅਪੀਲਾਂ ਅਜਾਈਂ ਗਈਆਂ - ਅਤੇ ਲਤੀਫ਼ਾ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਅਮੀਰਤੀਅਨ ਕਮਾਂਡੋ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਖਿੱਚ-ਧੂਹ ਕੀਤੀ। “ਉਸ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਖਿੱਚਿਆ ਅਤੇ ਚੁੱਕ ਲਿਆ- ਉਹ ਮੇਰੇ ਨਾਲੋਂ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਸੀ। ਮੈਂ ਦਿਖਿਆ ਕਿ ਉਸਦੀ ਆਸਤੀਨ ਚੜ੍ਹੀ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਹਥਿਆਰ ਦਿਖ ਰਿਹਾ ਸੀ।” ਉਸ ਨੂੰ ਬੇਹੋਸ਼ ਕਰ ਕੇ ਦੁਬਈ ਵਾਪਸ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। “ਮੈਨੂੰ ਉਸ ਸਮੇਂ ਬਹੁਤ ਦੁੱਖ ਹੋਇਆ। ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਿਆ ਜਿਸ ਅਜ਼ਾਦੀ ਨੂੰ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਲਈ ਮੈਂ ਇੰਨੇ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਮਿਹਨਤ ਕਰ ਰਹੀ ਸੂੀ -ਉਹ ਗਈ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਹਾਂ ਇਕੱਲੀ। ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਡਾਕਟਰੀ ਮਦਦ ਨਹੀਂ ਮਿਲ ਰਹੀ, ਕੋਈ ਸੁਣਵਾਈ ਨਹੀਂ, ਕੋਈ ਇਲਜ਼ਾਮ ਨਹੀਂ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ।” ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਟੀਨਾ ਨੂੰ ਯੌਟ ਦੇ ਕ੍ਰਰਿਊ ਸਮੇਤ ਵਾਪਸ ਯੂਏਈ ਰਵਾਨਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਮੀਡੀਆ ਨੂੰ ਇਸ ਬਾਰੇ ਦੱਸਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਫਰੀ ਦਿ ਪ੍ਰਿੰਸਿਜ਼ ਲਤੀਫਾਂ ਮੁਹਿੰਮ ਵਿੱਢੀ ਅਤੇ ਮਾਮਲਾ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਇਆ। ਕਈ ਮਹੀਨਿਆਂ ਤੱਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸਹੇਲੀ ਦੀ ਕੋਈ ਖ਼ਬਰ ਨਾ ਮਿਲੀ। ਫਿਰ ਸਾਲ 2019 ਦੇ ਮੁਢਲੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਫਿਨਲੈਂਡ ਗਏ ਹੋਏ ਸਨ ਤਾਂ ਇੱਕ ਅਜਨਬੀ ਦਾ ਸੁਨੇਹਾ ਮਿਲਿਆ। ਪਹਿਲਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੁਝ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਸਵਾਲਾਂ ਦੇ ਜਵਾਬ ਦੇਣੇ ਪਏ। ਕਈ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਟੀਨਾ ਨੇ ਲਤੀਫ਼ਾ ਨੂੰ ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲੀਅਨ ਮਾਰਸ਼ਨ ਆਰਟ ਸਿਖਾਇਆ ਸੀ ਫਿਰ ਉਸ ਅਜਨਬੀ ਨੇ ਟੀਨਾ ਤੋਂ ਲਤੀਫ਼ਾ ਨੂੰ ਉਸ ਸਿਖਲਾਈ ਦੌਰਾਨ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਛੋਟਾ ਨਾਂਅ ਪੁੱਛਿਆ। ਆਖ਼ਰ ਟੀਨਾ ਦੀ ਲਤੀਫ਼ਾ ਨਾਲ ਫੋਨ ਉੱਪਰ ਗੱਲ ਹੋ ਸਕੀ। ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਉਸ ਦੀ ਅਵਾਜ਼ ਸੁਣੀ ਤਾਂ ਮੈਂ ਖ਼ੁਦ ਨੂੰ ਰੋਕ ਨਾ ਸਕੀ ਅਤੇ ਰੋ ਪਈ। ਇਹ ਬਹੁਤ ਭਾਵੁਕ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪਲ ਸਨ।" ਲਤੀਫ਼ਾ ਕੁਝ ਵੀਡੀਓ ਮੈਸਜ ਰਿਕਾਰਡ ਕਰ ਸਕੇ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੁਨੇਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜੋ ਕਿਹਾ ਹੈ ਉਹ ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਲਤੀਫ਼ਾ ਹੁਣ 35 ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ ਅਤੇ ਅਜਿਹਾ ਲਗਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮੱਧਮ ਅਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਬਾਥਰੂਮ ਵਿੱਚ ਵੀਡੀਓ ਰਿਕਾਰਡ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋਣ। "ਮੈਂ ਇਹ ਵੀਡੀਓ ਬਾਥਰੂਮ ਵਿੱਚ ਬਣਾ ਰਹੀ ਹਾਂ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹੀ ਇੱਕ ਕਮਰਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਮੈਂ ਲੌਕ ਲਗਾ ਸਕਦੀ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਇੱਕ ਬੰਦੀ ਹਾਂ,ਮੈਂ ਅਜ਼ਾਦ ਨਹੀਂ ਹਾਂ ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਗੁਲਾਮ ਬਣਾ ਕੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਮੇਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਮੇਰੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੈ।" ਪੀਲੀ ਪੈ ਚੁੱਕੀ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਨੇ ਬਹੁਤਾ ਸਮਾਂ ਧੁੱਪ ਤੋਂ ਪਰੇ ਬਿਤਾਇਆ ਹੈ. "ਮੈਂ ਇੱਕ ਵਿਲਾ ਵਿੱਚ ਹਾਂ,ਜਿਸ ਨੂੰ ਜੇਲ੍ਹ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਸਾਰੀਆਂ ਖਿੜਕੀਆਂ ਬੰਦ ਹਨ। ਚਾਰ ਪੁਲਸ ਕਰਮੀ ਘਰ ਦੇ ਬਾਹਰ ਅਤੇ ਦੋ ਪੁਲਸਿਵਾਲੀਆਂ ਘਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹਨ। ਮੈਂ ਤਾਜ਼ੀ ਹਵਾ ਲੈਣ ਲਈ ਵੀ ਘਰੋਂ ਬਾਹਰ ਨਹੀਂ ਨਿਕਲ ਸਕਦੀ।" ਵਿਲਾ ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਕੁਝ ਹੀ ਦੂਰ ਇੱਕ ਪੌਸ਼ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਹਿਊਮਨ ਰਾਈਟਸ ਵਾਚ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਕੈਨ ਰੌਥ ਮੁਤਾਬਕ, ਇਹ ਇੱਕ ਵਿਲਾ ਹੈ ਇਸ ਲਈ ਸਾਨੂੰ ਚੁੱਪ ਕਰ ਕੇ ਨਹੀਂ ਬੈਠ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।" ਇਹ ਔਰਤ ਬੰਦੀ ਬਣਾਈ ਗਈ ਹੈ। ਬੁਨਿਆਦੀ ਤੌਰ ਤੇ ਇਹ ਏਕਾਂਤ ਜੇਲ੍ਹ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਜੇਲਰਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਸ ਨਾਲ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਵਾਜ਼ ਵਿੱਚੋਂ ਡਰ ਅਤੇ ਦਰਦ ਸਾਫ਼ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। "ਹਰ ਰੋਜ਼ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਦੀ ਫਿਕਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਤਾ ਮੈਂ ਇਸ ਤੋਂ ਬਚ ਸਕਾਂਗੀ ਜਾਂ ਨਹੀਂ। ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਧਮਕਾਇਆ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਰਹਾਂਗੀ ਤੇ ਕਦੇ ਸੂਰਜ ਨਹੀਂ ਦੇਖਾਂਗੀ। ਸੋ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਮਹਿਫ਼ੂਜ਼ ਨਹੀਂ ਹਾਂ।" ਫਿਰ ਵੀ ਇਸ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੈਮਰੇ ਵਾਲੇ ਫ਼ੋਨ ਨਾਲ ਫੜਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ: (ਬੀਬੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਲ FACEBOOK, INSTAGRAM, TWITTERਅਤੇ YouTube 'ਤੇ ਜੁੜੋ।)


واستطاع كوابارا، المتزوج ولديه أطفال، أن يحتال على إيسوهاتا في أحد المتاجر الكبرى، ويقنعها بأنه موظف تقنية معلومات أعزب وأن لقاءهما كان بمحض الصدفة. ثم أقام معها علاقة غرامية زائفة سرعان ما تحولت إلى علاقة حب حقيقية. والتقط أحد أصدقاء كوابارا صورا للعشيقين في فندق العشاق، حيث تؤجر الغرف بالساعة. واستخدم زوج إيسوهاتا الصور كدليل إثبات في دعوى الطلاق. فهذه الأدلة ضرورية في اليابان عندما يكون الطلاق محل نزاع بين الطرفين. وعندما فطنت إيسوهاتا إلى الخدعة التي حاكها كوابارا، غضبت بشدة وحاولت إنهاء علاقتها به، لكن كوابارا، الذي كان متمسكا بها، قتلها خنقا بحبل. وحُكم عليه بالسجن 15 عاما في العام اللاحق. وتلقى قطاع إنهاء العلاقات العاطفية ضربة قاصمة بمقتل إيسوهاتا. فقد فرضت إثره قيود عديدة على القطاع، منها اشتراط حصول وكالات المباحث الخاصة أو المحققين الخاصين على رخص لمزاولة المهنة. مواضيع قد تهمك نهاية ويقول يوسوكي موشيزوكي، العميل بأحد مكاتب إنهاء العلاقات العاطفية، التي يطلق عليها "متاجر الوداع"، إن تداعيات الجريمة تضمنت تضييق الخناق على إعلانات خدمات إنهاء العلاقات، وتزايد الشكوك بين المواطنين، وبات من الصعب على عملاء إنهاء العلاقات مزاولة أعمالهم. لكن بعد عشر سنوات من مقتل إيسوهاتا، يبدو أن هذا القطاع حقق ازدهارا مجددا، رغم تكاليفه الباهظة والجدل المثار حوله. يحظى قطاع إنهاء العلاقات العاطفية بسمعة سيئة في اليابان، إذ يعمل الكثير من العملاء السريين في الخفاء دون الحصول على تراخيص. جاذبية وكاريساسيا لا يزال قطاع إنهاء العلاقات العاطفية يستهدف فئة معينة من الزبائن. وأشار استطلاع للرأي إلى أن عدد مكاتب إنهاء العلاقات في اليابان التي تروج لخدماتها عبر الإنترنت يبلغ 270 وكالة. ويرتبط الكثير منها بمكاتب المباحث الخاصة، التي تقدم خدمات شبيهة بخدمات المحققين الخاصين في الدول الأخرى، وقد تساهم هذه المكاتب أيضا في إنهاء العلاقة. ويقول موشيزوكي، الموسيقار السابق الذي حوّل شغفه بالبحث عن الأدلة والكشف عن الجرائم إلى مهنة: "إن خدمات وكاريساسيا مكلفة"، ولهذا فإن أكثر الزبائن من الأثرياء. فقد تصل أتعاب موشيزوكي في العملية المباشرة إلى 400 ألف ين، في حالة توفر المعلومات عن أنشطة الشخص المستهدف. وقد تزيد الأتعاب كلما قلت المعلومات التي يقدمها العميل عن الهدف. وقد تصل الأتعاب في بعض الحالات إلى 20 مليون ين، إذا كان العميل من المشاهير أو سياسيا، لأن الأمر يتطلب أعلى مستوى من السرية. وبينما يؤكد موشيزوكي أن نسبة نجاح العمليات في مؤسسته مرتفعة، فإن إحدى الشركات الاستشارية في هذا المجال تشير إلى أن عمليات إنهاء العلاقات تنتهي أحيانا بالفشل. واستوحت ستيفاني سكوت، من لندن، روايتها الأخيرة "لم يتبق مني سوى أثرك"، من قضية إيساهوتا. وأجرت أبحاثا موسعة حول القضية إلى حد أنها أصبحت عضوة في المؤسسة البريطانية اليابانية للقانون. وتقول سكوت: "إن استئجار عميل إنهاء العلاقات يساعدك في تفادي مواجهة شريك حياتك، فهذا يوفر مخرجا مناسبا من موقف صعب دون الدخول في خلافات أو صدامات مع الطرف الآخر. ومن المرجح أن توافق الزوجة على الطلاق إذا ارتبطت عاطفيا بشخص آخر وأرادت أن تبدأ حياتها من جديد". فبعض الأزواج أو الزوجات أحيانا لا يوافقون على الطلاق، ومن ثم يطول أمد التقاضي. لكن موشيزوكي يقول إن معظم زبائنه لا يقصدونه لإنهاء علاقاتهم الزوجية، بل يريدون إنهاء علاقة أزواجهن بعشيقاتهن أو العكس. فلنفترض مثلا أن آيا تعتقد أن زوجها بونغو أقام علاقة غرامية مع امرأة، ثم لجأت إلى العميل السري شيكاهايد. فإن شيكاهايد يجري أبحاثا عن الزوج بحسب المعلومات والأدلة التي قدمتها له آيا. ويراقب تحركات بونغو ويبحث في رسائله وصفحاته على الإنترنت ليفهم سلوكياته وعاداته اليومية وطبيعة أصدقائه، ثم يلتقط له صورا ليتأكد من وقوع الخيانة. وعندما يدرك شيكاهايد أن بونغو من رواد صالات الألعاب الرياضية، يرسل له عميلا آخر "دايسوكي" ليتواصل معه. ويزور دايسوكي الصالة التي يرتادها بونغو، ويتجاذب معه بين الحين والآخر أطراف الحديث حتى يقيم معه علاقة صداقة. ومن السهل على دايسوكي، الذي يعرف الكثير من المعلومات عن بونغو بفضل أبحاث شيكاهايد، أن يثير الموضوعات التي يهتم بها بونغو حتى يخيل إليه أنه ينسجم معه في الآراء ووجهات النظر. ثم يستدرجه في الحديث حتى يحصل منه على معلومات عن عشيقته إيمي. ويرسل دايسوكي العميلة فوميكا إلى إيمي، وتقيم معها علاقة صداقة وتتعرف منها على معلومات عن شخصيتها وعن اهتماماتها وفتى أحلامها الذي تتمنى الارتباط به. وفي النهاية تنظم فوميكا عشاء جماعيا مع إيمي، وتدعو الكثير من العملاء ومنهم العميل غورو. وتتوافر في غورو جميع المواصفات التي تتمناها إيمي في شريك حياتها، ويعرف الكثير من المعلومات عن كل ما تحبه وتكرهه. ثم يحاول غورو مراودة إيمي عن نفسها (رغم أن موشيزوكي يؤكد أن العملاء لا يقيمون علاقات جنسية مع المستهدفين حرصا على عدم انتهاك القوانين التي تنظم ممارسة البغاء). ويختفي غورو مع الوقت ولا يكشف لأحد قط أنه كان عميلا سريا. تستغرق هذه العملية المجهدة التي يشارك فيها أربعة عملاء سريين نحو أربعة أشهر حتى تنتهي العلاقة العاطفية بنجاح. ويقول موشيزوكي: "ينبغي أن تكون على دراية بالقوانين اليابانية"، بما في ذلك قوانين الطلاق والزواج والحدود التي لا يمكن تجاوزها مثل المداهمة أو التهديدات. ويرى أن العملاء السريين لإنهاء العلاقات الذين يعملون دون ترخيص لا يستمرون في هذا المجال. الكاتبة ستيفاني سكوت في لندن أجرت أبحاثا موسعة عن قطاع إنهاء العلاقات العاطفية في اليابان لكتابة روايتها المستوحاة من أحداث حقيقية زبائن خدمات العلاقات العاطفية في اليابان تقول سكوت، إن قطاع إنهاء العلاقات العاطفية "وكاريساسيا" ينفرد ببعض السمات الخاصة في اليابان، لكن هناك خدمات شبيهة في مختلف أنحاء العالم وإن كانت بمسميات مختلفة. فقد يستأجر البعض محتالين للإيقاع بأشخاص بعينهم أو ابتزازهم للحصول على معلومات منهم بطرق ملتوية أو بتوريطهم في فضائح جنسية، لكن هذه الترتيبات تكون في إطار أقل رسمية في الدول الأخرى مقارنة باليابان، أو أحيانا تكون جزءا من قطاع التحقيقات الخاص. وتحذر سكوت من أن الغرب يعمد إلى تصوير قطاع وكاريساسيا بطريقة تحرك المشاعر وتثير الاهتمام، وكأنها خدمات غريبة لم يألفوها من قبل. وهذا الأسلوب في إضفاء صفة الغرابة زيفا على الثقافة والتقاليد اليابانية منتشر في كتابات الغربيين عن اليابان. ومن الصعب التعرف على الأشخاص الذين تضرروا من قطاع إنهاء العلاقات العاطفية، وتقول سكوت: "إن الناس بشكل عام يخجلون من الإفصاح عن علاقتهم بخدمات واكاراساسيا، فما بالك بوقوعهم ضحايا لها". فهذا القطاع سيء الصيت في اليابان. وتقول ماي نيشييما، المنتجة بالراديو والتلفزيون، إن هناك شركات في اليابان لتقديم خدمات في جميع المجالات، منها الخدمات ذات الصلة بالعلاقات العاطفية، مثل استئجار أفراد عائلة زائفين، والخدمات الإضافية التي يقدمها قطاع إنهاء العلاقات العاطفية، مثل المساعدة في تسوية الخلافات العاطفية وفصل الابن عن صديقة غير مناسبة أو الابنة عن صديق غير مناسب أو منع الانتقام بنشر صور إباحية. وكل هذه الخدمات تستقطب زبائن في اليابان. وقد يستأجر الأزواج أو الزوجات المتضررين من الطلاق عملاء للحصول على مبالغ التعويض التي يدفعها الطرف المتسبب في الطلاق بموجب القانون الياباني للطرف الآخر تعويضا عن انهيار العلاقة الزوجية. ويقول المحامي شوغو ياماغامي، من مؤسسة ياماغامي للخدمات القانونية، إن بعض الزبائن يتعاقدون مع عملاء سريين لإثبات الزنا بحق الطرف الآخر. ربما يدل ازدهار قطاع وكاريساسيا في اليابان على أن المال والخداع قد يكونان أكثر تشابكا بالعلاقات العاطفية مما يدرك معظم الناس. وبما أن قوانين الطلاق والأعراف الاجتماعية حول الزنا والخوف من المواجهة بين الطرفين ليس من المتوقع أن تتغير في المستقبل القريب، فإن خدمات وكلاء مثل موشيزوكي ستظل تلقى رواجا في اليابان. ويرى موشيزوكي أن مهنته أتاحت له التعرف على الطرق التي يبالغ بها الناس ويكذبون ويتحدثون ويؤولون كلام الآخرين. ويقول: "إن الطبيعة البشرية مثيرة للاهتمام". يمكنك قراءة الموضوع الأصلي على BBC Worklife

ਜਾਪਾਨ ਵਿੱਚ ਤਲਾਕ ਦੇ ਮਕਸਦ ਨਾਲ ਪਤਨੀ ਜਾਂ ਪਤੀ ਨੂੰ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਲਈ ਇਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ (ਸੰਕੇਤਕ ਤਸਵੀਰ) ਵਾਕਰੇਸਾਸੀਆ ਮਤਲਬ ਪੇਸ਼ੇਵਰ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਇਸੋਹਾਤਾ ਦੇ ਪਤੀ ਨੇ ਵਿਆਹ ਤੋੜਨ ਲਈ ਕਿਰਾਏ 'ਤੇ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਵਾਕਰੇਸਾਸੀਆ ਏਜੰਟ ਕੁਵਾਬਾਰਾ ਆਪ ਵੀ ਵਿਆਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਬੱਚੇ ਵੀ ਸਨ। ਕੁਵਾਬਾਰਾ ਨੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ ਕਿ ਸੁਪਰ ਮਾਰਕਿਟ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੀਟਿੰਗ ਹੋ ਸਕੇ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਿੰਗਲ ਯਾਨਿ ਕੁਵਾਰਾ ਦੱਸਦਿਆਂ ਆਈਟੀ ਕਰਮਚਾਰੀ ਹੋਣ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਕਿਤਾਬੀ ਕੀੜਾ ਸੀ ਤੇ ਐਨਕ ਲਗਾਉਂਦਾ ਸੀ। ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ: ਦੋਨਾਂ ਦਾ ਅਫ਼ੇਅਰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਿਆ, ਜੋ ਕਿ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਕੁਵਾਬਾਰਾ ਦੇ ਇੱਕ ਸਹਿਯੋਗੀ ਨੇ ਕਿਸੇ ਹੋਟਲ ਵਿੱਚ ਦੋਨਾਂ ਦੀ ਫ਼ੋਟੋ ਖਿੱਚ ਲਈ। ਇਸੋਹਾਤਾ ਦੇ ਪਤੀ ਨੇ ਇੰਨਾਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਨੂੰ ਤਲਾਕ ਲਈ ਵਜ੍ਹਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ। ਜਪਾਨ ਵਿੱਚ ਜੇ ਤਲਾਕ ਸਹਿਮਤੀ ਨਾਲ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਅਜਿਹੇ ਸਬੂਤਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਇਸੋਹਾਤਾ ਨੂੰ ਇਸ ਧੋਖੇ ਦਾ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਕੁਵਾਬਾਰਾ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਸੰਬੰਧ ਤੋੜਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਕੁਵਾਬਾਰਾ ਉਸਨੂੰ ਨਹੀਂ ਸੀ ਜਾਣ ਦੇਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਰੱਸੀ ਨਾਲ ਇਸੋਹਾਤਾ ਦਾ ਗਲਾ ਘੁੱਟ ਦਿੱਤਾ। ਇਸਤੋਂ ਅਗਲੇ ਸਾਲ ਉਸਨੂੰ 15 ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਕੈਦ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਸੁਣਾਈ ਗਈ। ਪੇਸ਼ੇਵਰ (ਵਾਕਰੇਸਾਸੀਆ) ਇੰਡਸਟਰੀ ਨੂੰ ਝਟਕਾ ਇਸੋਹਾਤਾ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਾਕਰੇਸਾਸੀਆ ਇੰਟਸਟਰੀ ਨੂੰ ਤਕੜਾ ਧੱਕਾ ਲੱਗਿਆ। ਫ਼ਰਜ਼ੀ ਮਾਮਲਿਆਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਇਸ ਘਟਨਾ ਨੇ ਇੰਡਸਟਰੀ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰਾਂ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ। ਜਪਾਨ ਵਿੱਚ ਜੇ ਤਲਾਕ ਸਹਿਮਤੀ ਨਾਲ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਅਜਿਹੇ ਸਬੂਤਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਪੈਂਦੀ ਹੈ ਇਸ ਵਿੱਚ ਨਿੱਜੀ ਜਾਸੂਸੀ ਕੰਪਨੀਆਂ ਲਈ ਲਾਇਸੈਂਸ ਲੈਣ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਸੀ। "ਫ਼ੇਅਰਵੈਲ ਸ਼ੌਪ" ਫ਼ਸਟ ਗਰੁੱਪ ਦੇ ਇੱਕ ਏਜੰਟ ਯੁਸੁਕੇ ਮੋਚੀਜੁਕੀ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦੁੱਖਦਾਈ ਘਟਨਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਾਕਰੇਸਾਸੀਆ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੀ ਆਨਲਾਈਨ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਬਾਜ਼ੀ 'ਤੇ ਬਹੁਤ ਸਖ਼ਤੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸ਼ੰਕੇ ਵੀ ਵੱਧ ਗਏ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਵਾਕਰੇਸਾਸੀਆ ਏਜੰਟਾਂ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਔਖਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਰਾਈ ਇਸੋਹਾਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਇੱਕ ਦਹਾਕਾ ਬਾਅਦ ਆਨਲਾਈਨ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਾਂ ਦੀ ਵਾਪਸੀ ਫ਼ਿਰ ਤੋਂ ਹੋ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ ਉੱਚੇ ਮੁੱਲਾਂ ਅਤੇ ਇਸ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਵਿਵਾਦਾਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਇਹ ਕਾਰੋਬਾਰ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫ਼ਿਰ ਤੋਂ ਵੱਧਣ ਫੁੱਲਣ ਲੱਗਿਆ ਹੈ। ਵਾਕਰੇਸਾਸੀਆ ਦੀ ਮੰਗ ਇਸ ਇੰਡਸਟਰੀ ਦੀ ਮੰਗ ਹੁਣ ਵੱਡੇ ਤਬਕੇ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਇੱਕ ਸਰਵੇਖਣ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਤਕਰੀਬਨ 270 ਵਾਕਰੇਸਾਸੀਆ ਏਜੰਸੀਆਂ ਆਨਲਾਈਨ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਬਾਜ਼ੀ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਇੰਨਾਂ ਨਾਲ ਕਈ ਨਿੱਜੀ ਜਾਸੂਸੀ ਫਰਮਾਂ ਵੀ ਜੁੜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਮੋਚੀਜੁਕੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ," ਵਾਕਰੇਸਾਸੀਆ ਸੇਵਾ ਬਹੁਤ ਮਹਿੰਗੀ ਹੈ।" ਇਸ ਲਈ ਗਾਹਕ ਆਮਤੌਰ 'ਤੇ ਅਮੀਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਵੀਡੀਓ- ਇਸ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੇ ਹਨ ਲਾੜੇ-ਲਾੜੀਆਂ ਇਸ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੇ ਹਨ ਲਾੜੇ-ਲਾੜੀਆਂ ਮੋਚੀਕੁਰੀ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਸੀ, ਜਿਸਨੇ ਜਾਸੂਸੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਕਰੀਅਰ ਬਣਾ ਲਿਆ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕਿਸੇ ਵੀ ਮੁਕਾਬਲਤਨ ਸਿੱਧੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਤੁਸੀਂ 3,800 ਡਾਲਰ ਲੈ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਅਜਿਹੇ ਕੇਸਾਂ ਵਿੱਚ ਟਾਰਗੇਟ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਸੰਬੰਧੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਇਹ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜੇਕਰ ਟਾਰਗੇਟ ਜ਼ਿਆਦਾ ਬਾਹਰ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ ਅਤੇ ਉਸ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵੀ ਨਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਅਜਿਹੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੱਧ ਪੈਸੇ ਵਸੂਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਕਲਾਈਂਟ ਸਿਆਸੀ ਆਗੂ ਜਾਂ ਕੋਈ ਸੈਲੀਬਰਿਟੀ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਫ਼ੀਸ ਵੱਧ ਕੇ 1,90,000 ਡਾਲਰਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਮੋਚੀਜੁਕੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕੰਪਨੀ ਦਾ ਸਕਸੈਸ ਰੇਟ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੈ ਪਰ ਇਸ ਇੰਡਸਟਰੀ ਬਾਰੇ ਸਲਾਹ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਸਲਾਹਕਾਰ ਫ਼ਰਮ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਕਲਾਈਂਟ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਾਹਵਿਆਂ 'ਤੇ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਯਕੀਨ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਸੰਭਾਵਿਤ ਨਾਕਾਮੀ ਲਈ ਵੀ ਤਿਆਰ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਵਾਕਰੇਸਾਸੀਆ ਇੰਡਸਟਰੀ ਦਾ ਲਗਾਤਾਰ ਚਲਦੇ ਰਹਿਣਾ ਇਹ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸੰਬੰਧਾਂ ਵਿੱਚ ਪੈਸੇ ਅਤੇ ਧੋਖੇ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਉਮੀਦ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੈ। ਸਟੈਫਨੀ ਸਕੌਟ ਦਾ ਨੋਵੇਲ ਵ੍ਹਾਈਟਸ ਲੈਫਟ ਆਫ ਮੀ ਇਜ ਯੋਰਸ ਲੰਡਨ ਦੇ ਲੇਖਕ ਸਟੇਫਨੀ ਸਕੌਟ ਦਾ ਇੱਕ ਨਾਵਲ, 'ਵੱਟਸ ਲੈਫ਼ਟ ਔਫ਼ ਮੀ ਇਜ਼ ਯੂਅਰਜ' ਮੋਟੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਸੋਹਾਤਾ ਮਾਮਲੇ 'ਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਹੈ। ਆਪਣੀ ਕਿਤਾਬ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਡੂੰਘੀ ਰਿਸਰਚ ਕੀਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਜਾਪਾਨੀ ਲਾਅ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਤਲਾਕ ਲਈ ਸਹਿਮਤੀ ਸਟੌਕ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਵਾਕਰੇਸਾਸੀਆ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵਿਰੋਧ ਤੋਂ ਬਚਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਇੱਕ ਔਖੇ ਹਲਾਤ ਨੂੰ ਬਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਵਾਦ ਪੈਦਾ ਕੀਤਿਆਂ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨ ਦਾ ਸਾਧਨ ਸਾਬਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਤੁਹਾਡੀ ਪਤਨੀ ਦਾ ਜੇ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਮ ਸੰਬੰਧ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਅੱਗੇ ਵੱਧਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਤਲਾਕ ਲਈ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਮੰਨ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਅਜਿਹੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਕੰਮ ਦਾ ਸਾਬਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਦੀ ਪਤਨੀ ਜਾਂ ਪਤੀ ਅਸਾਨੀ ਨਾਲ ਤਲਾਕ ਨਾ ਦੇਣਾਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੋਵੇ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਅਦਾਲਤੀ ਕਾਰਵਾਈ ਔਖੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ- ਪਰ ਮੋਚੀਜੁਕੀ ਦੇ ਬਹੁਤੇ ਕਲਾਈਂਟ ਵਿਆਹੇ ਹੋਏ ਲੋਕ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਜਾਂ ਪਤੀ ਤੋਂ ਅਲੱਗ ਹੋਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋਣ, ਬਲਕਿ ਇਹ ਉਹ ਲੋਕ ਹਨ ਜੋ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਜਾਂ ਪਤਨੀ ਦੇ ਅਫ਼ੇਅਰ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਸਮਝਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਅਜਿਹੇ ਮਾਮਲੇ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਬੀਬੀਸੀ ਨਿਊਜ਼ ਪੰਜਾਬੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮੋਬਾਈਲ ਦੀ ਹੋਮ ਸਕ੍ਰੀਨ 'ਤੇ ਇੰਝ ਲਿਆਓ ਪ੍ਰੇਮ ਸੰਬੰਧ ਤੋੜਨਾ ਮੰਨ ਲਓ ਕਿ ਆਯਾ ਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸਦੇ ਪਤੀ ਬੁੰਗੋ ਦਾ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਮ ਸੰਬੰਧ ਹੈ। ਉਹ ਵਾਕਰੇਸਾਸੀਆ ਏਜੰਟ ਚਿਕਾਹਿਦੇ ਕੋਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਚਿਕਾਹਿਦੇ ਆਪਣੀ ਰਿਸਰਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਯਾ ਵੱਲੋਂ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾਏ ਗਈ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨੂੰ ਦੇਖਦੇ ਹਨ। ਬੁੰਗੋ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਉੱਤੇ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਉਸਦੇ ਆਨਲਾਈਨ ਪ੍ਰੋਫਾਈਲ ਅਤੇ ਸੰਦੇਸ਼ ਦੇਖਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਦੋਸਤਾਂ ਅਤੇ ਰੁਟੀਨ ਤੋਂ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਗਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਫ਼ੋਟੋਆਂ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹ ਵੀ ਤਹਿ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ, ਕੀ ਸੱਚੀਂ ਧੋਖਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਬੁੰਗੋ ਕਾਗੋਸ਼ਿਮਾ ਤੋਂ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਿੰਮ ਦੀ ਆਦਤ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਵਿੱਚ ਚਿਕਾਹਿਦੇ ਆਪਣੇ ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਪੁਰਸ਼ ਏਜੰਟ ਨੂੰ ਭੇਜਦੇ ਹਨ ਜਿਸਦੀ ਬੋਲੀ ਕਾਗੋਸ਼ਿਮਾ ਵਾਲਿਆਂ ਵਰਗੀ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਨਾਮ ਦਾਈਸੁਕੇ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਸੰਪਰਕ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸਟੈਫਨੀ ਸਕੌਟ ਮੁਤਾਬਕ ਵਾਕਰੇਸਾਸੀਆ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵਿਰੋਧ ਤੋਂ ਬਚਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦੇ ਹਨ ਦਾਈਸੁਕੇ ਉਸ ਜਿੰਮ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਥੇ ਬੁੰਗੇ ਅਕਸਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੋਨਾਂ ਦੀ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਦੋਸਤੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਦਾਈਸੁਕੇ, ਬਿੰਗੋ ਦੀ ਰੁਚੀ ਵਾਲੇ ਵਿਸ਼ਿਆ ਉੱਤੇ ਚਰਚਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਤਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਦੋਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿੰਨੀਆਂ ਸਮਾਨਤਾਵਾਂ ਹਨ। ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਉਹ ਬਿੰਗੋ ਦੀ ਗਰਲਫ੍ਰੈਂਡ ਐਮੀ ਸੰਬੰਧੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਇਕੱਠਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਦਾਈਸੁਕੇ ਹੁਣ ਇੱਕ ਮਹਿਲਾ ਏਜੰਟ ਫ਼ੁਮਿਕਾ ਨੂੰ ਲਿਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਦਾਈਸੂਕੇ ਅਤੇ ਬੁੰਗੋ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਫ਼ੁਮਿਕਾ, ਐਮੀ ਨਾਲ ਦੋਸਤੀ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਇਕੱਤਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਨੂੰ ਲੈਕੇ ਤਰਜ਼ੀਹ ਅਤੇ ਉਸ ਲਈ ਆਦਰਸ਼ ਪੁਰਸ਼, ਵਰਗੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲੈਣਾ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਫ਼ੁਮਿਕਾ ਆਪਣੇ ਟਾਰਗੇਟ ਐਮੀ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਗਰੁੱਪ ਡਿਨਰ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਏਜੰਟ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੁਰਸ਼ ਏਜੰਟ ਗੋਰੋ ਵੀ ਹੈ। ਗੋਰੋ ਕੋਲ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਐਮੀ ਦੀ ਪਸੰਦ ਨਾਪਸੰਦ ਦੀ ਪੂਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਐਮੀ ਦੇ ਆਦਰਸ਼ ਪੁਰਸ਼ ਜਿਹਾ ਬਣਕੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਗੋਰੋ ਐਮੀ ਨੂੰ ਲੁਭਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। (ਹਾਲਾਂਕਿ ਅਸਲ ਏਜੰਟ ਮੋਚੀਜੁਕੀ ਇਹ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਏਜੰਟ ਆਪਣੇ ਟਾਰਗੇਟ ਨਾਲ ਸੌਂਦੇ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਕਿ ਦੇਹਵਪਾਰ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ।) ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਕਰਕੇ ਐਮੀ ਬੁੰਗੋ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਖ਼ਤਮ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਕੇਸ ਨੂੰ ਸਕਸੈਸ (ਕਾਮਯਾਬ) ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਹੋਲੀ ਹੋਲੀ ਗੋਰੋ ਗਵਾਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਦੀ ਵੀ ਇਹ ਨਹੀਂ ਦੱਸਦਾ ਕਿ ਉਹ ਇੱਕ ਏਜੰਟ ਸੀ। ਵੀਡੀਓ- ਜਦੋਂ 15 ਲਾੜੇ ਇਕੱਠੇ ਸਮਲਿੰਗੀ ਲਾੜੀਆਂ ਨੂੰ ਵਿਆਹੁਣ ਆਏ ਜਦੋਂ 15 ਲਾੜੇ ਇਕੱਠੇ ਸਮਲਿੰਗੀ ਲਾੜੀਆਂ ਨੂੰ ਵਿਆਹੁਣ ਆਏ ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਏਜੰਟਾਂ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਪਈ ਅਤੇ ਅਫ਼ੇਅਰ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਤਕਰੀਬਨ ਚਾਰ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦਾ ਸਮਾਂ ਲੱਗਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਮਿਹਨਤ ਵਾਲਾ ਕੰਮ ਹੈ। ਮੋਚੀਜੁਕੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ,"ਤੁਹਾਡਾ ਜਪਾਨ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨ ਤੋਂ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਾਕਫ਼ ਹੋਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।" ਇਸ ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ, ਤਲਾਕ ਵਰਗੇ ਕਾਨੂੰਨ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੀਮਾਂਵਾਂ ਦਾ ਉਲੰਘਣ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਅਜਿਹੇ ਵੀ ਵਾਕਰੇਸਾਸੀਆ ਏਜੰਟ ਹਨ, ਜੋ ਬਿਨ੍ਹਾਂ ਲਾਈਸੈਂਸ ਦੇ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਭੇਸ ਬਦਲ ਕੇ ਬਣੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਅਜਿਹੀਆਂ ਫ਼ਰਮਾਂ ਆਮਤੌਰ 'ਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਹੀ ਕੇਸ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਫ਼ਿਰ ਗੁਆਚ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਰਿਲੇਸ਼ਨਸ਼ਿਪ ਸੇਵਾਂਵਾਂ ਦਾ ਜਾਪਾਨੀ ਬਜ਼ਾਰ ਹਾਲਾਂਕਿ, ਵਾਕਰੇਸਾਸੀਆ ਇੰਡਸਟਰੀ ਦੇ ਕੁਝ ਫ਼ੀਚਰ ਜਾਪਾਨ ਵਿੱਚ ਖ਼ਾਸ ਹਨ, ਪਰ ਸਟੌਕ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸੇਵਾਂਵਾਂ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹਨ। ਇਹ ਘੱਟ ਰਸਮੀ ਬਣਤਰ ਵਾਲੀਆਂ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਾਂ ਇਹ ਨਿੱਜੀ ਜਾਸੂਸੀ ਇੰਡਸਟਰੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ: ਸਟੌਕ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ "ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੱਛਮੀ ਨਜ਼ਰੀਆ ਇਸਨੂੰ ਸਨਸਨੀਖ਼ੇਜ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਦਿਖਾਉਣ ਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜਪਾਨ ਦੀ ਇੰਡਸਟਰੀ ਨੂੰ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਝੂਠੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਆਕਰਸ਼ਕ ਬਣਾ ਕੇ ਦਿਖਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਦਕਿ ਪੱਛਮੀ ਦੇਸਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਚੀਜ਼ ਆਮ ਹੈ।" ਵਾਕਰੇਸਾਸੀਆ ਇੰਡਸਟਰੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਲੋਕਾਂ ਬਾਰੇ ਸਹੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਪਤਾ ਕਰਨਾ ਸੌਖਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਪਰ ਸਟੌਕ ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ," ਲੋਕ ਇਹ ਨਹੀਂ ਦੱਸਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਕਿ ਉਹ ਇਸ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਸਤੋਂ ਪੀੜਿਤ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਬਾਰੇ ਤਾਂ ਛੱਡ ਹੀ ਦਿਓ।" ਟੀਵੀ ਅਤੇ ਰੇਡੀਓ ਪ੍ਰੋਡਿਊਸਰ ਮਾਈ ਨਿਸ਼ਿਆਮਾ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ,"ਜਪਾਨ ਵਿੱਚ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਦਾ ਇੱਕ ਬਜ਼ਾਰ ਹੈ।" ਇਸ ਵਿੱਚ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਰਿਲੇਸ਼ਨਸ਼ਿਪ ਅਧਾਰਿਤ ਸੇਵਾਂਵਾਂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਸੰਬੰਧ ਸਖ਼ਤ ਹੋਣ 'ਤੇ ਪਤੀ ਜਾਂ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਮੁਆਵਜ਼ਾ ਦਵਾਉਣ ਲਈ ਏਜੰਟਾਂ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਸੰਬੰਧ ਸਖ਼ਤ ਹੋਣ 'ਤੇ ਪਤੀ ਜਾਂ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਮੁਆਵਜ਼ਾ ਦਵਾਉਣ ਲਈ ਏਜੰਟਾਂ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤਲਾਕ ਦੇ ਨਿਯਮ, ਵਿਆਹੁਤਾ ਸੰਬੰਧਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸਮਾਜਿਕ ਨਿਯਮ ਅਤੇ ਟਕਰਾਅ ਦੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਿਲਾਂ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਬਦਲਾਅ ਆਉਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਹ ਸੰਕੇਤ ਮਿਲ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਮੋਚੀਜੁਕੀ ਵਰਗੇ ਏਜੰਟ ਦੀਆਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਲਗਾਤਾਰ ਕੀਮਤੀ ਬਣੀਆਂ ਰਹਿਣਗੀਆਂ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਇਹ ਬਹੁਤ ਦਿਲਚਸਪ ਕੰਮ ਹੈ। ਲੋਕ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਦੇਖਣਾ ਬੇਹੱਦ ਦਿਲਸਚਪ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।" ਇਹ ਵੀ ਦੇਖ ਸਕਦੇ ਹੋ: ਡਾ. ਕਫ਼ੀਲ ਕੌਣ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਨੇ ਕਿਹਾ ਤੁਰੰਤ ਰਿਹਾਅ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ ਪੱਕੀ ਨੌਕਰੀ ਮੰਗ ਰਹੇ ਮੁਲਾਜ਼ਮਾਂ 'ਤੇ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਡੰਡੇ ਚਲਾਏ, ਥੱਪੜ ਮਾਰੇ ਸੁਸ਼ਾਂਤ ਸਿੰਘ ਰਾਜਪੂਤ ਮੌਤ ਮਾਮਲਾ: ਰਿਆ ਚੱਕਰਵਰਤੀ ਕੇਸ 'ਚ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਅਦਾਕਾਰਾਂ ਨੇ ਰੱਖੀ ਰਾਇ (ਬੀਬੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਲ FACEBOOK, INSTAGRAM, TWITTERਅਤੇ YouTube 'ਤੇ ਜੁੜੋ।)


لحظة القبض على سائق الشاحنة التي دهست المشاة في تورونتو وقالت الشرطة إن الشاب، آليك ميناسيان، وعمره 25 عاما لم يكن معروفا من قبل لديها. ويبدو أن الحادثة كانت متعمدة، ولكن لم يتضح الدافع وراءها بعد، بحسب ما قاله مسؤولون. وقال رئيس الوزراء الكندي، جاستين ترودو، إن "الهجوم المأساوي والذي لا معنى له" أصابه بـ"حزن كبير". وقد أثني على الشرطي الذي لم يطلق النار خلال المواجهة العصيبة مع المشتبه به، الذي قيل إنه كان مسلحا. وأظهر فيديو بثته محطة سي بي سي الإخبارية رجلا يشهر ما يبدو أنه مسدس في وجه ضباط الشرطة وهو يصرخ "اقتلني". وقال الضابط للرجل "اجلس أرضا"، وحينما قال المشتبه به إن معه مسدسا، أعاد عليه الضابط: "لا أبالي. أجلس أرضا". ثم قبض بعد ذلك على الرجل دون إطلاق نار. كيف وقعت الحادثة؟ قالت الشرطة إن الشاحنة البيضاء المستأجرة اقتحمت الرصيف في الشارع حوالي الساعة 13:30 بحسب التوقيت المحلي، يوم الاثنين، وقاده السائق مقتحما المشاة لمسافة كيلومترين. آليك ميناسيان المشتبه به سيمثل أمام المحكمة قريبا وقال رضا هاشمي، صاحب محل فيديو في الشارع لبي بي سي إنه سمع صراخا في الجانب الآخر من الطريق. وأضاف أن الشاحنة أعادت اقتحام الرصيف غير مرة ودهس المارة. وقال شاهد عيان لمحطة سيتي نيوز الإخبارية إن السائق كان "يصدم أي شيء يقف أمامه". وقال رجل آخر كان يقود سيارة خلف الشاحنة خلال وقت وقوع الحادثة إن السائق كان يدهس "الناس، وصناديق البريد، وصنابير مكافحة الحرائق". وأضاف الرجل أنه مع مواصلة الشاحنة، أطلق هو نفير السيارة لتحذير المارة. وقال "شاهدت ستة أشخاص على الأقل، أو سبعة صدمتهم الشاحنة، وطاروا في الهواء، ويظهر أنهم قتلوا في الشارع". الشرطة طوقت مكان الشاحنة وأظهرت صور من الموقع جثثا مغطاة بملاءات برتقالية على الطريق الذي مرت به الشاحنة. وانتثر حطام وبقايا أشياء وملابس على الرصيف والطريق. ثم أوقفت الشرطة الشاحنة على بعد عدة شوارع وطوقت بسرعة. وقبض على المشتبه به بعد 26 دقيقة من أول مكالمة لإبلاغ الشرطة والطوارئ. ماذا يعرف عن المشتبه به؟ قالت الشرطة إن آليك ميناسيان من حي في ريتشموند هيل شمالي تورنتو، ولم يكن معروفا من قبل للسلطات. وأشار رئيس شرطة تورنتو، مارك سوندرز إلى أن: "العمل يبدو أن متعمد". وقال وزير السلامة العامة، رالف غوديل إنه "لا يبدو أن هناك ارتباط لما حدث بالأمن القومي"، ونقلت محطة سي بي سي عن مسؤولين في الحكومة قولهم إن ميناسيان ليس له صلة بأي جماعة إرهابية معروفة. ورود وشموع وضعت في موقع الحادثة وكان ميناسيان يواظب في وقت سابق في مدرسة للطلاب ذوي الحاجات الخاصة في شمال تورنتو، بحسب ما قاله زميل سابق له. وقالت شيرين تشامي لوكالة رويترز إنه كان يشاهد وهو يمشي حول مدرسة ثورنلي الثانوية ورأسه مطأطئ ويداه مطبقتان بإحكام ويصدر عنه أصوات تشبه المواء. ولكنها أضافت أنه لم يكن أبدا عنيفا. وقالت "لم يكن شخصا اجتماعيا، ولكن مما أذكره أنه لم يكن أبدا مؤذيا". وقال زميل آخر له، هو آري بلف، إن ميناسيان لم يكن لديه فيما يبدو أصدقاء كثيرون. وأضاف في حديثه لمحطة سي بي سي "أذكر أنني كنت أشاهده وهو يسير وحيدا في القاعات، أو في الكافيتريا". ثم التحق ميناسيان بكلية سينيكا في منطقة نورث يورك في تورنتو، حيث وقعت حادثة الشاحنة، بحسب ما ذكرته سي بي سي. "كان يدهس أي شخص يقف في طريقه"

ਪੁਲਿਸ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਭੀੜ-ਭਾੜ ਵਾਲੇ ਚੌਰਾਹੇ 'ਤੇ ਇਹ ਘਟਨਾ ਹੋਈ ਹੈ ਅਤੇ ਡਰਾਈਵਰ ਘਟਨਾ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਤੋਂ ਫਰਾਰ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਹਾਲਾਂਕਿ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਹਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਲੈ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਹਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਲਏ ਗਏ ਸ਼ਖਸ ਦੀ ਪਛਾਣ 25 ਸਾਲਾ ਐਲੇਕ ਮਿਨੈਸ਼ੀਅਨ ਵਜੋਂ ਹੋਈ ਹੈ। ਟੋਰਾਂਟੋ ਦੇ ਪੁਲਿਸ ਮੁਖੀ ਮਾਰਕ ਸੌਂਡਰਜ਼ ਦਾ ਕਹਿਣੈ ਹੈ, "ਇਹ ਲਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਘਟਨਾ ਨੂੰ ਜਾਣ ਬੁਝ ਕੇ ਅੰਜਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਕਹਿਣਾ ਹਾਲੇ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਕਾਰਨ ਦੇਸ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨੂੰ ਢਾਹ ਲਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।" ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਟੀਵੀ ਚੈਨਲ ਗਲੋਬਲ ਨਿਊਜ਼ ਨੂੰ ਟੋਰਾਂਟੋ ਪੁਲਿਸ ਦੇ ਬੁਲਾਰੇ ਗੈਰੀ ਲਾਂਗ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਅਜਿਹੀਆਂ ਖ਼ਬਰਾਂ ਸਨ ਕਿ ਇੱਕ ਚਿੱਟੀ ਵੈਨ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਯੋਂਗ ਅਤੇ ਫਿੰਚ ਵੱਲ ਫੁੱਟਪਾਥ ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਈ। ਅੱਠ ਤੋਂ 10 ਲੋਕ ਲਪੇਟ ਵਿੱਚ ਆਏ ਹਨ।" ਟਰੂਡੋ ਦੀ ਹਾਲਾਤ 'ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਜਸਟਿਨ ਟਰੂਡੂ ਨੇ ਪੱਤਰਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਹੈ, "ਜ਼ਾਹਿਰ ਹੈ ਟੋਰਾਂਟੋ ਦੀ ਹਾਲਤ ਦਾ ਅਸੀਂ ਜਾਇਜ਼ਾ ਲੈ ਰਹੇ ਹਾਂ। ਜੋ ਵੀ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਏ ਹਨ ਸਾਡੀਆਂ ਦੁਆਵਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਹਨ। ਅਸੀਂ ਸਪੱਸ਼ਟ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਹਾਲਾਤ ਜਾਣਾਂਗੇ ਅਤੇ ਦੱਸਾਂਗੇ।" ਪ੍ਰਤੱਖਦਰਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਜੋ ਦੇਖਿਆ... ਯੋਂਗ ਸਟਰੀਟ 'ਤੇ ਵੀਡੀਓ ਦੀ ਦੁਕਾਨ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲੇ ਰੇਜ਼ਾ ਹਸ਼ੇਮੀ ਨੇ ਬੀਬੀਸੀ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਮੈਂ ਸੜਕ ਦੇ ਉਸ ਪਾਸੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਚੀਕਣ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾ ਸੁਣੀਆਂ। ਹਸ਼ੇਮੀ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਡਰਾਈਵਰ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਵੈਨ ਫੁਟਪਾਥ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹਾਈ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੈਦਲ ਮੁਸਾਫਿਰਾਂ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹਾ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਵੈਨ ਨੂੰ ਸੜਕ 'ਤੇ ਲੈ ਆਇਆ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਪ੍ਰਤੱਖਦਰਸ਼ੀ ਨੇ ਸਿਟੀ ਨਿਊਜ਼ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ, "ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਜੋ ਵੀ ਆ ਰਿਹਾ ਸੀ ਡਰਾਈਵਰ ਉਸ ਨੂੰ ਦਰੜਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਲੋਕਾਂ, ਫਾਈਰ ਪੰਪ, ਮੇਲ ਬਾਕਸ ਹਰ ਚੀਜ਼ 'ਤੇ ਗੱਡੀ ਚੜ੍ਹਾ ਰਿਹਾ ਸੀ।" "ਮੈਂ 6-7 ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਗੱਡੀ ਵੱਲੋਂ ਟੱਕਰ ਮਾਰਦੇ ਦੇਖਿਆ ਜੋ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਉੱਡੇ ਅਤੇ ਸੜਕ 'ਤੇ ਡਿੱਗ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।" ਇਹ ਘਟਨਾ ਯੋਂਗ ਸਟਰੀਟ ਅਤੇ ਫਿੰਚ ਐਵੇਨਿਊ ਵਿੱਚ ਸੋਮਵਾਰ ਨੂੰ ਸਥਾਨਕ ਸਮੇਂ ਮੁਤਾਬਕ ਦੁਪਹਿਰ ਡੇਢ ਵਜੇ ਹੋਈ। ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹਿਣ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। (ਬੀਬੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਲ FACEBOOK, INSTAGRAM, TWITTERਅਤੇ YouTube 'ਤੇ ਜੁੜੋ।)


جمود العلاقات بين البلدين بدأ يذوب مع بداية دورة الألعاب الأولمبية الشتوية يأتي الحوار بين الرئيسين بعد أشهر من تحسن العلاقات بين البلدين، كما أنه سيمهد الطريق للمباحثات المقترحة بين الولايات المتحدة وكوريا الشمالية. وستتصدر قضايا نزع السلاح النووي والسلام في شبه الجزيرة الكورية أجندة اللقاء. وبينما يشكك محللون في موافقة بيونغ يانغ على نزع أسلحتها النووية، لكن القمة المرتقبة تحمل كثيرا من الوعود للبلدين، كما أن لكل منهما مشاكله الأخرى، كالعقوبات والعائلات المنفصلة، التي يُتوقع أن تكون حاضرة هي الأخرى على طاولة المفاوضات. ما مدى أهمية هذا اللقاء؟ يمثل اللقاء تلاقيا كبيرا بين البلدين. وإضافة إلى كونها المرة الأولى التي يلتقي فيها الزعيمان الكوريان منذ 2007، يعد اللقاء أول قمة من نوعها لزعيم كوريا الشمالية الشاب. وعلى عكس اجتماعه مع الرئيس الصيني، تشي جينبنغ، الذي أحيط بالسرية التامة وأعلن عنه بعد انتهائه، ستبث القمة بين الكوريتين على التلفزيون بثا مباشرا. وقال جيمس كيم، مدير معهد آسان للدراسات السياسية: "إنه لقاء بالعالم الخارجي... لم يشارك كيم جون أون في مثل هذا الاجتماع من قبل." ويحذو كيم جون أون حذو والده في علاقاته الخارجية، إذ اجتمع كيم جونغ مرتين مع رئيسي كوريا الجنوبية السابقين، كانت الأولى مع كيم داي جونغ عام 2000 والثانية مع روه مو هيون عام 2007. وهدف اللقاءان إلى معالجة التهديد النووي وتعزيز العلاقات الاقتصادية المشتركة بين الكوريتين، ولجهوده في عقد اللقاء حصل كيم داي جونغ على جائزة نوبل للسلام. وتحققت بعض المكاسب من تلك الاجتماعات، من بينها تأسيس مجمع كيسونغ الصناعي ولم شمل أسر شتتها الحرب بين البلدين. لكن مسألة نزع سلاح بيونغ يانغ كانت صعبة المنال، كما تكررت الاستفزازات باستخدام ورقة الأسلحة النووية، التي بلغت أوجها مع مجيء حكومات محافظة في سيول واتخاذ مواقف أكثر صرامة إزاء بيونغ يانغ، ما أدى إلى إخراج جهود تحقيق السلام عن مسارها. وكانت أي محاولة لرسم العلاقة مع كوريا الشمالية بعيدا عن العزلة أو تبني سياسة أكثر اعتمادا على الجنوب تلقى انتقادات شديدة من الطرفين. ويقول جيمس كيم إن البعض في كوريا الجنوبية سيقول إن كثيرا من المساعدات المرسلة إلى كوريا الشمالية، بهدف إقناعها بكبح طموحاتها النووية، لم تستخدم كما كان مأمولا منها. وأضاف: "البعض يقول إن المساعدات زادت الأمر سواءً. يعتقدون بأنها ساهمت في تعزيز الموارد اللازمة للبرنامج النووي لكوريا الشمالية". كوريا الشمالية أجرت سلسلة من الاختبارات الصاروخية الناجحة في 2017 ماذا تريد كوريا الجنوبية؟ بعد أكثر من عقد من الزمن أو أكثر على خلفية التصرفات العدائية المتصاعدة والتهديدات بين البلدين، تمكنت سيول من توجيه بيونغ يانغ نحو طاولة المفاوضات. وتولى الرئيس مون، الذي كان له دور في محادثات كورية ثنائية سابقة عقدت عندما كان مستشارا كبيرا للرئيس روه، مقاليد الحكم ما دفع إلى تحقيق مزيد من التواصل مع الجارة الشمالية. ويقول جي يونج لي، الأستاذ المساعد في كلية الخدمة الدولية بالجامعة الأمريكية: "لا شك في أنه (الرئيس مون) يريد أن تكون المصالحة جزءا من ميراثه (السياسي)". إن آمال الرئيس مو من القمة المرتقبة واضحة للغاية. وقال مو، في وقت سابق، إن التوصل إلى اتفاقية سلام بين الكوريتين أمر "يتعين السعي إليه" لوضع حد للصراع المتواصل في شبه الجزيرة الكورية. مون لعب دورا في محاولات سابقة للجلوس مع كوريا الشمالية على طاولة المفاوضات وتدرج وزارة الوحدة، التي تشرف على العلاقة مع كوريا الشمالية، نزع السلاح النووي والحد من التوترات العسكرية على رأس أهداف الاجتماع، يليها التوصل إلى استئناف العلاقات الاقتصادية والاجتماعية مع كوريا الشمالية. وقد تُناقش القمة كذلك إعادة فتح مجمع كيسونغ. وأغلق المجمع الصناعي، الذي شكل نموذجا غير مألوف في التعاون بين الكوريتين، عام 2016 بعدما قالت سيول إن كوريا الشمالية تستولي على رواتب العمال في المجمع وتحوله إلى صناديق خاصة لدعم طموحاتها النووية. ويقول الرئيس مون إنه سيعيد فتح المجمع الصناعي، الذي كان يوظّف نحو 55 ألف عامل من كوريا الشمالية في مصانع مملوكة لكوريا الجنوبية، إذا أحرز تقدم في قضية نزع السلاح النووي. كما ستطرح كذلك قضية لم شمل 60 ألف أسرة تقطعت أواصلها بسبب الحرب الكورية على طاولة النقاش. وعقدت اجتماعات لم شمل الأسرة آخر مرة في 2015 قبل أن تسوء العلاقات مرة أخرى لعدة أسباب، على رأسها برنامج بيونغ يانغ النووي. كما يتوقع إدراج مسألة العمال الأجانب الذين اعتقلتهم كوريا الشمالية في قائمة القضايا المطروحة على طاولة الحوار. ماذا عن كوريا الشمالية؟ لكن أهداف كوريا الشمالية ليست بهذا الوضوح. فكثير من المحللين يقولون إن فرض العقوبات القاسية هي التي دفعت كيم الآن إلى طاولة الحوار. وشددت العقوبات التي تفرضها الولايات المتحدة والأمم المتحدة، بهدف الحد من قدرات كوريا الشمالية الاقتصادية، العام الماضي بعد تصاعد التهديدات العسكرية. ويقول جيمس كيم إن كوريا الشمالية ترى أن التواصل مع جارتها الجنوبية "الطريق الوحيد للوصول إلى واشنطن لتهدئة الأوضاع والتفاوض معها" بشأن عدة قضايا مثل العقوبات. وتقول وسائل الإعلام في كوريا الشمالية إن "الثقة بالنفس" لا العقوبات هي التي دفعتها إلى السعي للحوار. لكن تحركات أخرى أشارت إلى رغبة بيونغ يانغ في تخفيف العقوبات. فقبل أسبوع من القمة التاريخية، قالت كوريا الشمالية إنها ستوقف جميع الاختبارات النووية وإطلاق الصواريخ الباليستية العابرة للقارات. ولقي هذا التحول ترحيبا كبيرا من مون والرئيس الأمريكي، دونالد ترامب. ويقول إيوان غراهام، مدير قسم الأمن الدولي في معهد لوي الأسترالي، إنه بالنسبة لكيم فإن كل الطرق تؤدي إلى الولايات المتحدة، وإن الحوار مع مون "هو الثمن الذي عليه دفعه" للوصول إلى هناك. ويضيف أن تأمين مساحة للتواصل مع ترامب قد يمنح الزعيم المعزول فوزا في الداخل. ويقول لي إن كيم يريد أن "يُعامل معاملة تساويه مع القادة الأمريكيين". وأضاف: "نميل إلى الاعتقاد بأن المستبدين يستطيعون القيام بأي شيء، لكنهم يتعرضون لضغوط مستمرة. لكن على (زعيم كوريا الشمالية) أن يقلق بشأن وضعه الداخلي في بلاده". في مارس، قال زعيم كوريا الشمالية لوفد كوري جنوبي إنه "ملتزم بنزع السلاح النووي" ماذا الذي يُتوقع تحقيقه؟ وتقول وزارة الوحدة إن أكثر من ثلاثة أرباع الكوريين الجنوبيين "يشعرون" بالإيجابية إزاء القمة. وتنظر الغالبية إلى المحادثات على أنها نقطة بداية نحو إمكانية توحيد الكوريتين ونزع أسلحة بيونغ يانغ النووية. ويقول لي إن "المحادثات يمكن أن تكون نقطة انطلاق جيدة." وستتجه الأنظار إلى كيفية اتصال الزعيمين الكوريين. ويقول كيم إن نجاح القمة سيعتمد على الرئيس مون و"كيمياء" كيم، وما إذا كان الطرفان سينسجمان. ويضيف: "أعتقد بأنه سيكون اجتماعا جيدا للزعيمين، لكن قضية ما إذا كان سيؤدي إلى نزع السلاح النووي، فلست متأكدا".

ਉੱਤਰੀ ਕੋਰੀਆ ਦੇ ਕਿਮ ਜੋਂਗ ਉਨ ਨੇ ਜਦ ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆ 'ਤੇ ਰੱਖੇ ਕਦਮ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਇਹ ਦੋਹਾਂ ਦੇਸਾਂ ਦੇ ਦੁਵੱਲੇ ਸੰਬੰਧਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਪਸ਼ਟ ਪਹਿਲ ਹੈ। ਇਸ ਬੈਠਕ ਦੇ ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ ਜਾਰੀ ਹੋਇਆ ਸ਼ਾਂਤੀ, ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਅਤੇ ਏਕੀਕਰਨ ਬਾਰੇ ਪੈਨਮੁਨਜੁਆਨ ਦਾ ਨਵਾਂ ਐਲਾਨਨਾਮਾ, ਕੋਰੀਆਈ ਦੇਸਾਂ ਨੂੰ ਅਤੇ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨੂੰ ਚਿਰ ਸਥਾਈ ਅਮਨ ਵੱਲ ਲਿਜਾਵੇਗਾ ਜਾਂ ਨਹੀਂ ਇਹ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਸਵਾਲ ਹੈ। ਉੱਤਰੀ ਕੋਰੀਆ ਦੇ ਕਿਸੇ ਆਗੂ ਦਾ ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆ ਦੀ ਮਿੱਟੀ 'ਤੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਪੈਰ ਰੱਖਣ ਦਾ ਮਹੱਤਵ ਘਟਾ ਕੇ ਨਹੀਂ ਦੇਖਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਇਹ ਨੌਜਵਾਨ ਤਾਨਾਸ਼ਹਾ ਦੀ ਆਤਮ ਵਿਸ਼ਵਾਸ਼ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਿਆਸੀ ਸੂਝ ਤੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਨਬਜ਼ ਪਛਾਨਣ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆ ਵਿੱਚ ਪੈਰ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਆਪ ਮੁਹਰੇ ਹੀ ਮੂਨ ਜੇ-ਇਨ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਲੈ ਗਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੋਹਾਂ ਦੇਸਾਂ ਅਤੇ ਦੋਹਾਂ ਲੀਡਰਾਂ ਦੀ ਬਰਾਬਰੀ ਜ਼ਾਹਰ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਸਰਹੱਦ ਲਾਈਨ ਨੂੰ ਫਿੱਕੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਦੋਹਾਂ ਦੇਸਾਂ ਦੇ ਏਕੀਕਰਨ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਵੱਲ ਵੀ ਸੰਕੇਤ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਮਗਰੋਂ ਦੋਹਾਂ ਲੀਡਰਾਂ ਦੀਆਂ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਗੈਰ ਰਸਮੀਂ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰਦਿਆਂ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸੰਕੇਤ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਕਿ ਦੋਵੇਂ ਦੇਸ ਆਪਣੀ ਹੋਣੀ ਦੇ ਆਪ ਹੀ ਵਿਧਾਤਾ ਹਨ। ਹੱਥ ਮਿਲਾ ਕੇ ਤੇ ਭਰਵੀਆਂ ਜੱਫ਼ੀਆਂ ਪਾ ਕੇ ਦੋਹਾਂ ਕੋਰੀਆਈ ਦੇਸਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਨਿਰਧਾਰਕ ਹੋਣ ਦੇ ਸੁਨੇਹੇ ਨੂੰ ਤਾਕਤ ਦਿੱਤੀ। ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਾਇਦੀਪ ਦਾ ਅਤੀਤ ਭੁਲਾਉਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ 'ਤੇ ਬਾਹਰੀ ਤਾਕਤਾਂ, ਭਾਵੇਂ ਚੀਨ, ਜਪਾਨ, ਜਾਂ ਠੰਡੀ ਜੰਗ ਦੌਰਾਨ ਅਮਰੀਕਾ ਤੇ ਸਾਬਕਾ ਸੋਵੀਅਤ ਰੂਸ ਵੱਲੋਂ ਅਕਸਰ ਆਪਣੇ ਨਿੱਜੀ ਹਿਤਾਂ ਕਰਕੇ ਦੱਬ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਮੀਡੀਆ ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ ਸਾਂਝੇ ਬਿਆਨ ਨੂੰ ਕਿਮ ਨੇ ਦੁਨੀਆਂ ਦੀਆਂ ਪੂਰਬ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਚੁਣੌਤੀ ਦੇਣ ਲਈ ਵਰਤਿਆ। ਕਿੰਮ ਦੀ ਪ੍ਰੈਸ ਮਿਲਣੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅਕਸ ਬਦਲਿਆ ਕਿਮ ਦੀ ਪ੍ਰੈਸ ਮਿਲਣੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਖ਼ਤ, ਤਾਨਾਸ਼ਹ ਲੀਡਰ ਦੇ ਅਕਸ ਨੂੰ ਸਾਧਾਰਨ, ਇਨਸਾਨੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਦੇ ਅਕਸ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਜੋ ਅਮਨ ਅਤੇ ਕੌਮੀ ਏਕੀਕਰਨ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਸਨਕੀ ਨੂੰ ਇਹ ਉੱਤਰੀ ਕੋਰੀਆ ਵੱਲੋਂ ਹੁਣ ਤੱਕ ਕੀਤੇ ਜਾ ਚੁੱਕੇ ਵਿਕਾਸ ਨੂੰ ਟਿਕਾਣੇ ਲਾਉਣ ਲਈ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਪ੍ਰਾਪੇਗੰਡੇ ਦੀ ਇੱਕ ਸੌਖੀ ਜਿੱਤ ਲੱਗ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰੀ ਕੋਰੀਆ 'ਫੌਰੀ ਹਥਿਆਰ ਤਿਆਗਣ' ਦੀਆਂ ਉਮੀਦਾਂ ਨੂੰ ਦਰਕਿਨਾਰ ਕਰਕੇ ਅਤੇ 'ਪੜਾਅ ਦਰ ਪੜਾਅ ਹਥਿਆਰ ਤਿਆਗਣ' ਦੀ ਗੱਲ ਕਰ ਕੇ ਸਫਲ ਵੀ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਸਾਂਝੇ ਐਲਾਨ ਵਿੱਚ ਕੋਰੀਆਈ ਲੀਡਰਾਂ ਦਰਮਿਆਨ ਹੋਈਆਂ 2000 ਅਤੇ 2007 ਦੀਆਂ ਬੈਠਕਾਂ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 1991 ਵਿੱਚ ਹੋਈਆਂ ਦੁਵੱਲੀ ਸੁਲ੍ਹਾ-ਸਫ਼ਾਈ ਅਤੇ ਆਪਸੀ ਗੁੱਸੇਖੋਰੀ ਵਿਰੋਧੀ ਸੰਧੀਆਂ ਦੀ ਗੂੰਜ ਵੀ ਹੈ। ਸਾਂਝੇ ਤਾਲਮੇਲ ਮਿਸ਼ਨ ਕਾਇਮ ਕਰਨੇ, ਫੌਜੀ ਗੱਲਬਾਤ ਅਤੇ ਆਪਸੀ ਭਰੋਸਾ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰਨ ਦੇ ਯਤਨ, ਆਰਥਿਕ ਸਹਿਯੋਗ, ਅਤੇ ਦੋਹਾਂ ਦੇਸਾਂ ਦੇ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਦੇ ਆਪਸੀ ਮੇਲਜੋਲ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣਾ ਪਹਿਲੇ ਸਮਝੌਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਸ਼ੁੱਕਰਵਾਰ ਦੇ ਐਲਾਨ ਵਧੇਰੇ ਸਟੀਕ ਹਨ। ਮਿਸਾਲ ਵਜੋਂ ਦੋਹਾਂ ਦੇਸਾਂ ਨੇ, ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਖਿਲਾਫ ਨਫਰਤ ਵਾਲੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਹੋਣ, ਆਕਾਸ਼ 'ਚ ਹੋਣ 'ਤੇ ਭਾਵੇਂ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਰੋਕਣ ਦਾ ਅਤੇ ਆਪਸੀ ਭਰੋਸਾ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰਨ ਦੇ ਯਤਨ ਤੇਜ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਸਮਾਂਬੱਧ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦਾ ਇਕਰਾਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਮਈ ਤੱਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜਿੱਥੋਂ ਫੌਜਾਂ ਹਟਾ ਲਈ ਗਈ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਖਿਲਾਫ਼ ਨਫਰਤ ਵਾਲੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਬੰਦ ਕਰਨਾ, ਮਈ ਵਿੱਚ ਹੀ ਫੌਜਾਂ ਦਰਮਿਆਨ ਦੁਵੱਲੀ ਗੱਲਬਾਤ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨਾ, 2018 ਦੀਆਂ ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਂਝੀ ਹਿੱਸੇਦਾਰੀ, 15 ਅਗਸਤ ਤੱਕ ਦੋਹਾਂ ਦੇਸਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਰਹੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਮੁੜ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸ਼ਾਇਦ ਸਭ ਤੋਂ ਅਹਿਮ ਹੈ, ਇਸੇ ਸਾਲ ਦੀ ਪਤਝੜ ਤੱਕ ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦਾ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਮੋੜਵਾਂ ਦੌਰਾ। ਐਲਾਨਨਾਮੇ ਵਿੱਚ ਦੋਹਾਂ ਦੇਸਾਂ ਵੱਲੋਂ ਅਮਰੀਕਾ ਤੇ ਚੀਨ ਨਾਲ ਸਾਂਝੀ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰਨਾ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮਸਲਿਆਂ 'ਤੇ ਬਾਹਰੀ ਤਾਕਤਾ ਨੂੰ ਸਮਾਂ ਸਾਰਣੀ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਣ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਇਦੀਪ ਵਿੱਚ ਤਣਾਅ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਘਟੇਗਾ। ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਜਦੋਂ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਟਰੰਪ 'ਫਾਇਰ ਐਂਡ ਫਿਊਰੀ' ਵਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਰਤ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਮੂਨ ਵੀ ਆਪਣੇ ਪੰਜ ਸਾਲਾ ਕਰਾਜਕਾਲ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਜਦਕਿ 2000 ਅਤੇ 2007 ਦੀਆਂ ਬੈਠਕਾਂ ਸਮੇਂ ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆ ਦੇ ਤਤਕਾਲੀ ਲੀਡਰ ਕਿੰਮ ਡੇ-ਜੌਂਗ ਅਤ ਰੋਹ ਮੂ-ਹਿਊਨ ਦੇ ਕਾਰਜ ਕਾਲਾਂ ਦਾ ਕਾਫੀ ਸਮਾਂ ਲੰਘਾ ਚੁੱਕੇ ਸਨ। "ਇੱਕ ਕੌਮ, ਇੱਕ ਭਾਸ਼ਾ, ਇੱਕ ਖੂਨ" ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੋਹਾਂ ਆਗੂਆਂ ਕੋਲ ਆਪਣੀ ਗੱਲਬਾਤ ਨੂੰ ਅਮਲੀ ਜਾਮਾ ਪਹਿਨਾਉਣ ਲਈ ਸਮਾਂ ਹੈ। ਦੋਵੇਂ ਆਗੂ ਐਲਾਨਨਾਮੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਬਿੰਦੂਆਂ 'ਤੇ ਗੱਲਬਾਤ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ ਦੇ ਇੱਛੁਕ ਨਜ਼ਰ ਆਏ। ਕਿਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭਾਸ਼ਨ ਵਿੱਚ "ਇੱਕ ਕੌਮ, ਇੱਕ ਭਾਸ਼ਾ, ਇੱਕ ਖੂਨ" ਦੀ ਗੱਲ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆ ਨਾਲ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਕਿਸਮ ਦੇ ਤਣਾਅ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਗੱਲ ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆ ਦੇ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਵਿੱਚ ਦੋਹਾਂ ਦੇਸਾਂ ਦੇ ਏਕੀਕਰਨ ਦੇ ਹਮਾਇਤੀਆਂ ਲਈ ਵੀ ਉਤਸ਼ਾਹ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੀ ਸੀ। ਭਾਵੇਂ ਦੋਵੇਂ ਕੋਰੀਆਈ ਦੇਸ ਆਪਣਾ ਭਵਿੱਖ ਬਣਾਉਣ ਬਾਰੇ ਕਿੰਨੇ ਵੀ ਸੰਜੀਦਾ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਣ, ਅਮਰੀਕੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਟਰੰਪ ਦੀ ਫੈਸਲਾਕੁੰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਇਸ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਮਈ ਜਾਂ ਜੂਨ ਮਹੀਨੇ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਕਿਮ-ਟਰੰਪ ਬੈਠਕ ਦਿਲਚਸਪ ਹੋਵੇਗੀ। ਇਸ ਨਾਲ ਉੱਤਰੀ ਕੋਰੀਆ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤਮਈ ਸਮਝੌਤੇ ਲਈ ਦ੍ਰਿੜਤਾ ਵੀ ਪਰਖੀ ਜਾਵੇਗੀ। ਉੱਤਰੀ ਕੋਰੀਆ ਦੀ "ਪਰਮਾਣੂ ਹਥਿਆਰ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨ" ਦਾ ਇਕਰਾਰ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ "ਵਿਸਥਾਰਿਤ, ਪੁਸ਼ਟੀਯੋਗ ਅਤੇ ਮੁੜ ਤੋਂ ਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਵਾਲੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ" ਦੇ ਖਾਤਮੇ ਦੀ ਮੰਗ ਤੋਂ ਬਿਲਕੁਲ ਵੱਖ ਹੈ। ਇਹ ਬੈਠਕ ਨਾ ਸਿਰਫ ਦੋਵੇਂ ਦੇਸਾਂ ਲਈ ਇਸ ਮੁੱਦੇ 'ਤੇ ਆਪਸੀ ਦੂਰੀ ਘਟਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਰਾਹ ਹੋਵੇਗੀ ਸਗੋਂ ਇਸ ਤੋਂ ਇਹ ਵੀ ਪਤਾ ਲੱਗੇਗਾ ਕਿ ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ ਉੱਤਰ ਕੋਰੀਆ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਦੂਰੀ ਘੱਟ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿੰਨੀ ਕੁ ਰਣਨੀਤੀ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਟਰੰਪ ਉੱਤਰੀ ਕੋਰੀਆ ਲਈ 'ਫਾਇਰ ਐਂਡ ਫਿਊਰੀ' ਵਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਰਤਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਮੂਨ ਨੇ ਇਸ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਹਿਲ ਲਈ ਚਤੁਰਾਈ ਨਾਲ ਅਤੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਟਰੰਪ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਸਿਹਰਾ ਸਜਾਉਣ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਸਮਝਦੇ ਹਨ ਕਿ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਟਰੰਪ ਦੀ ਹਉਮੈਂ ਨੂੰ ਪੱਠੇ ਪਾਉਣਾ ਦਾ, ਜੰਗ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਘਟਾਉਣ ਦਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗੱਲਬਾਤ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਰੱਖਣ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਤਰੀਕਾ ਹੈ। ਭਲੇ ਹੀ ਇਸ ਬੈਠਕ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਵੀ ਦੂਰ ਰਸੀ ਸਿੱਟਾ ਨਿਕਲ ਕੇ ਆਵੇ ਪਰ ਇਸ ਨੇ ਦੋਹਾਂ ਲੀਡਰਾਂ ਦੀ ਸਿਆਸੀ ਲਿਆਕਤ ਅਤੇ ਕੂਟਨਿਤਿਕ ਚੁਸਤੀ ਅਤੇ ਰਣਨਿਤਿਕ ਨਜ਼ਰੀਏ ਨੂੰ ਜ਼ਰੂਰ ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਲਿਆਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼ੁੱਕਰਵਾਰ ਦਾ ਨਾਟਕੀ ਘਟਨਾਕ੍ਰਮ ਇਹ ਵੀ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਯੁੱਗ ਪਲਟਣ ਲਈ ਸ਼ਖਸ਼ੀਅਤ ਅਤੇ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਦੋ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਤੱਤ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਦਕਾ ਮੁਕਾਬਲਤਨ ਛੋਟੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਵੀ ਆਪਣੇ ਹਿੱਤਾਂ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ ਉਹ ਵੀ ਤਦ ਜਦੋਂ ਕਿੱਤੇ ਵੱਡੀਆਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਆਪਣੇ ਹਿੱਤਾਂ ਲਈ ਭਿੜ ਰਹੀਆਂ ਹੋਣ। (ਲੇਖਕ, ਚੈਥਮ ਹਾਊਸ ਵਿਖੇ ਉੱਤਰਪੂਰਬ ਏਸ਼ੀਆ, ਏਸ਼ੀਆ-ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਲਈ ਸੀਨੀਅਰ ਰਿਸਰਚ ਫੈਲੋ ਹਨ ਅਤੇ ਕੈਂਬਰਿਜ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਖੇ ਜਪਾਨੀ ਸਿਆਸਤ ਅਤੇ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਸੰਬੰਧਾਂ ਦੇ ਸੀਨੀਅਰ ਲੈਕਚਰਰਾਰ ਹਨ।) (ਬੀਬੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਲ FACEBOOK, INSTAGRAM, TWITTERਅਤੇ YouTube 'ਤੇ ਜੁੜੋ।)


مفاعل بوشهر النووي الإيراني يمكن استخدامه في إنتاج يورانيوم منخفض التخصيب وقالت الوكالة إن مفتشيها تأكدوا من تجاوز الحد المسموح به، وهو 300 كيلوغرام. كانت إيران قد عززت إنتاج اليورانيوم المخصب الذي تستخدمه في صناعة وقود مفاعلات وأسلحة نووية محتملة، ردا منها على إعادة فرض عقوبات أمريكية عليها. وينص الاتفاق النووي - في حالة خرق بنوده - على السماح بإعادة فرض عقوبات من أطراف متعددة على طهران، وهي العقوبات التي كانت ألغيت من قبل في مقابل تراجع إيران عن بعض أنشطتها النووية. كانت وكالة أنباء الطلبة الإيرانية "إسنا" قد نقلت عن وزير الخارجية الإيراني جواد ظريف، عصر اليوم الاثنين، قوله : "بحسب ما قيل لي، تجاوزت إيران حد الـ 300 كيلوغرام وفقا لخطتها. وسبق أن أعلنا ذلك." عززت إيران إنتاج اليورانيوم المخصب الذي تستخدمه في صناعة وقود مفاعلات وأسلحة نووية محتملة تأتي التطورات الأخيرة في وقت تصاعدت فيه حدة التوتر في الشرق الأوسط، بعد أن أسقطت إيران طائرة أمريكية مسيّرة فوق مضيق هرمز، وتتهم الولايات المتحدة إيران بأنها تقف وراء شن هجومين على ناقلتي نفط في منطقة الخليج. ما هو اليورانيوم المخصب؟ يُنتج اليورانيوم المخصب عن طريق تغذية أجهزة الطرد المركزي بغاز يعرف بـ"هيكسافلورايد" لفصل نظائر "يو-235" وهي أكثر النظائر انشطارا. وتنص الاتفاقية النووية على السماح لإيران فقط بإنتاج يورانيوم منخفض التخصيب، والذي لا يزيد تركيزه على ثلاثة أو أربعة في المئة من نظائر "يو-235"، والتي يمكن استخدامها في إنتاج وقود صالح للمفاعلات النووية. لكن يمكن أيضا تخصيب يورانيوم إلى الدرجة التي تسمح بإنتاج أسلحة نووية، ويتطلب ذلك نسبة تركيز تصل إلى 90 في المئة. كما تنص الاتفاقية على أن تحتفظ إيران بمخزون لا يتجاوز 300 كيلوغرام من اليورانيوم منخفض التخصيب. يُنتج اليورانيوم المخصب عن طريق تغذية أجهزة الطرد المركزي بغاز يعرف بـ"هيكسافلورايد" بيد أن مخزون 1050 كيلوغراما يمكن تخصيبه فيما بعد للحصول على مادة تكفي لصنع قنبلة نووية، وفقا لـ "رابطة الحد من الأسلحة"، وهي مؤسسة غير حكومية مقرها الولايات المتحدة. وتنفي إيران بشدة أي نية لصنع أسلحة نووية. لماذا خرقت إيران حدود المخزون المسموح به؟ تراجع الاقتصاد الإيراني منذ انسحاب الولايات المتحدة من الاتفاقية النووية في مايو/أيار 2018، وبدأت إعادة فرض عقوبات تستهدف قطاعي النفط والبنوك في إيران. وقال ترامب إن الاتفاقية كانت معيبة وأنه يريد إجبار الحكومة الإيرانية على إعادة التفاوض بشأن الشروط، الأمر الذي رفضته إيران. كان الرئيس الإيراني حسن روحاني قد أعلن في مايو/أيار إن بلاده لن تلتزم بسقف إنتاج اليورانيوم المخصب المحدد بـ 300 كيلوغرام، بعد أن ألغت الولايات المتحدة الاستثناءات لبعض الدول التي كانت لا تزال تستورد النفط الإيراني، وتلك التي تتبادل الفائض من اليورانيوم الإيراني المنخفض التخصيب من أجل تركيز الخام. قال الرئيس الإيراني حسن روحاني إن القوى العالمية أخفقت في الوفاء بالتزاماتها كما أعطى روحاني الدول الخمس التي لا تزال طرفا في الاتفاق، بريطانيا وفرنسا وألمانيا والصين وروسيا، مهلة حتى السابع من يوليو/تموز للوفاء بالتزاماتها لحماية إيران من تأثير العقوبات. وقال إن الدول إذا أخفقت في تنفيذ ذلك، فإن إيران ستبدأ تخصيب يورانيوم يتجاوز تركيزه 3.67 في المئة، فضلا عن تعليق إعادة تصميم المفاعل النووي "آراك" الذي يعمل بالماء الثقيل. ما أهمية ذلك؟ من المرجح أن تنهار الاتفاقية النووية إذا ثبت أن إيران تمارس "خرقا ملموسا"، نتيجة انتهاك حد المخزون المسموح به أو القيود الأخرى المفروضة على تخصيب اليورانيوم. وسيكون بمقدور أي طرف من الأطراف الأخرى، بعد 30 يوما، "إعادة فرض" عقوبات ألغتها الأمم المتحدة بموجب قرار مجلس الأمن 2231، الذي أيد الاتفاقية. وهي خطوة لا يمكن التصويت بحق النقض "فيتو" عليها. من المتوقع أن تتخذ الدول الأوروبية موقفا تجاه طهران بعد تأكيد مفتشي الوكالة الدولية للطاقة الذرية الخرق الإيراني ويعد تهديد إيران بتخصيب يورانيوم يتجاوز 3.67 في المئة مصدر قلق كبير من وجهة نظر الانتشار النووي. وتصر إيران على أن برنامجها النووي لأغراض سلمية، لكن الخبراء يقولون إن اليورانيوم المخصب بنسبة 20 في المئة هو السبيل الوحيد لليورانيوم الذي يستخدم في صنع أسلحة. هذا لأن الانتقال من تركيز 0.7 في المئة إلى 20 في المئة يستنفد نحو 90 في المئة من إجمالي الجهود الرامية للوصول إلى الدرجة اللازمة لإنتاج أسلحة. كما يعد مفاعل "آراك" خطرا للانتشار النووي، لأنه إذا لم يعاد تصميمه فإنه سينتج نوعا من الوقود يحتوي على عنصر البلوتونيوم، الذي يمكن استخدامه لصنع قنبلة نووية.

ਈਰਾਨ ਦੇ ਉਪ ਵਿਦੇਸ਼ ਮੰਤਰੀ ਅੱਬਾਸ ਅਰਾਗ਼ਚੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਈਰਾਨ ਹੁਣ ਵੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪਰਮਾਣੂ ਸਮਝੌਤਾ ਬਣਿਆ ਰਹੇ ਪਰ ਯੂਰਪ ਦੇ ਦੇਸ ਆਪਣੀ ਵਚਨਬੱਧਤਾ ਤੋਂ ਪਿੱਛੇ ਨਹੀਂ ਹਟ ਰਹੇ। ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ 2018 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਾਸੜ ਫ਼ੈਸਲਾ ਲੈਂਦਿਆਂ ਇਹ ਪਰਮਾਣੂ ਸਮਝੌਤਾ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤੋਂ ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ ਈਰਾਨ 'ਤੇ ਕਈ ਸਖ਼ਤ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਲਗਾਈਆਂ ਸਨ। ਈਰਾਨ ਨੇ ਮਈ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਯੂਰੇਨੀਅਮ ਦਾ ਉਤਪਾਦਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਇਸ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਊਰਜਾ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਰਿਏਕਟਰਾਂ 'ਚ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਪਰ ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਪਰਮਾਣੂ ਹਥਿਆਰ ਵੀ ਬਣਾਏ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਸ਼ਰਤਾਂ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਈਰਾਨ ਕੋਲ ਜਿੰਨਾ ਯੂਰੇਨੀਅਮ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਉਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਕਿਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੈ। ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ ਇਸ ਕਦਮ ਦੀ ਸਖਤ ਨਿਖੇਧੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਅਮਰੀਕੀ ਵਿਦੇਸ਼ ਮੰਤਰੀ ਮਾਈਕ ਪੌਂਪੀਓ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਈਰਾਨ 'ਤੇ ਹੋਰ ਸਖਤ ਪਬੰਦੀਆਂ ਲਗਾਈਆਂ ਜਾਣਗੀਆਂ। ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ- ਈਰਾਨ ਦੀ ਇਸਲਾਮੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦੇ 40 ਸਾਲ ਇੱਕ ਪ੍ਰੈੱਸ ਕਾਨਫਰੰਸ ਵਿੱਚ ਅਰਾਗ਼ਚੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਈਰਾਨ ਯੂਰੇਨੀਅਮ ਉਤਪਾਦਨ ਨੂੰ ਵਧਾਏਗਾ ਅਤੇ ਇਹ ਕੁਝ ਘੰਟਿਆਂ ਵਿੱਚ 3.6 ਫੀਸਦ ਹੋਵੇਗਾ। ਈਰਾਨ ਨੇ ਇਹ ਐਲਾਨ ਉਦੋਂ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਫਰਾਂਸ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਇਮੈਨੁਅਲ ਮੈਕਰੋ ਨੇ ਈਰਾਨੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਹਸਨ ਰੂਹਾਨੀ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਕੇ ਪਰਮਾਣੂ ਸਮਝੌਤੇ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ 'ਤੇ ਚਿੰਤਾ ਜਤਾਈ ਸੀ। ਰੂਹਾਨੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਯੂਰਪ ਦੇ ਦੇਸਾਂ ਨੂੰ ਕੁਝ ਅਜਿਹਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਪਰਮਾਣੂ ਸਮਝੌਤਾ ਬਚ ਸਕੇ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਈਰਾਨ ਇਨਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਯੂਰੇਨੀਅਮ ਦਾ ਉਤਪਾਦਨ ਪਰਮਾਣੂ ਹਥਿਆਰਾਂ ਲਈ ਵਧਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਈਰਾਨ ਨੇ ਪਰਮਾਣੂ ਸਮਝੌਤੇ 'ਤੇ ਦਸਤਖ਼ਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਬਾਕੀ ਦੇਸ ਚੀਨ, ਫਰਾਂਸ, ਜਰਮਨੀ, ਰੂਸ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਨੂੰ 60 ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਸਮਾਂ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਅਮਰੀਕੀ ਪਾਬੰਦੀ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ। ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ- ਅਰਾਗ਼ਚੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ 60 ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਸਮੇਂ ਸੀਮਾ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਗਈ ਹੈ ਇਸ ਲਈ ਈਰਾਨ ਯੂਰੇਨੀਅਮ ਦਾ ਉਤਪਾਦਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਈਰਾਨ ਨੇ ਵਾਅਦਾ ਕੀਤਾ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਆਪਣੇ ਯੂਰੇਨੀਅਮ ਦਾ ਭੰਡਾਰ 98 ਫੀਸਦ ਤੱਕ ਘਟਾ ਕੇ 300 ਕਿਲੋਗਰਾਮ ਤੱਕ ਕਰੇਗਾ ਪਰ ਉਸ ਨੇ ਜਾਣਬੁੱਝ ਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਤੋੜਨ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਹ ਉਸ ਦੇ ਚੁੱਕੇ ਗਏ ਕਈ ਕਦਮਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਪਰਮਾਣੂ ਹਥਿਆਰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਯੂਰੇਨੀਅਮ ਦੀ 90 ਫੀਸਦ ਤੱਕ ਭਰਪੂਰਤਾ ਦੀ ਲੋੜ ਪੈਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ 20 ਫੀਸਦ ਤੱਕ ਦੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਜਾਣਾ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਕਦਮ ਹੈ। ਕਈ ਹੋਰ ਚੀਜ਼ਾਂ ਹਨ ਜਿਸ ਨੂੰ ਈਰਾਨ ਨੇ ਦਾਅ 'ਤੇ ਲਗਾਇਆ ਹੈ। 20 ਫੀਸਦ ਤੱਕ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਭਰਪੂਰਤਾ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾਣ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਦੁਨੀਆਂ ਭਰ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨਾਲ ਖ਼ਤਰਾ ਪੈਦਾ ਹੋਵੇਗਾ ਅਤੇ ਯੂਰਪੀ ਦੇਸਾਂ ਦੇ ਈਰਾਨੀ ਸਮਰਥਕਾਂ ਲਈ ਉਸ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਦੇ ਰਹਿਣਾ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ। ਜੇਸੀਪੀਓਏ ਨੂੰ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਆਖ਼ਰੀ ਸਾਹ ਗਿਣਦੇ ਹੋਏ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਲਿਹਾਜ਼ਾ ਇੱਕ ਗੰਭੀਰ ਝਟਕੇ ਨਾਲ ਇਸ ਦੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਨਤੀਜਿਆਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਈਰਾਨ ਮੰਨਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦਬਾਅ ਤੋਂ ਰਾਹਤ ਮਿਲ ਸਕਦੀ ਹੈ ਪਰ ਉਧਰ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਟਰੰਪ ਪੂਰੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ ਕਿ ਜੇਸੀਪੀਓਏ ਦਾ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣਾ ਤੈਅ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ। ਕੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਇਹ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਈਰਾਨ ਪਰਮਾਣੂ ਸਮਝੌਤਾ ਆਪਣੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀਆਂ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਲੰਘ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਹਫ਼ਤੇ ਵਿੱਚ ਉਹ ਇਸ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਕੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਬਹੁਤਾ ਕੁਝ ਇਸ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। 2015 ਵਿੱਚ ਈਰਾਨ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਦੇਸਾਂ ਵਿਚਾਲੇ ਹੋਏ ਪਰਮਾਣੂ ਸਮਝੌਤੇ ਦੌਰਾਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਨੂੰ ਹਟਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਇਸ ਸਮਝੌਤੇ ਦੇ ਟੁੱਟ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਫਿਰ ਲਾਗੂ ਹੋ ਜਾਣਗੀਆਂ। ਇਸ ਨਾਲ ਈਰਾਨ ਦਾ ਅਰਥਚਾਰਾ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਵੇਗਾ। ਈਰਾਨ ਨੇ ਚਿਤਾਇਆ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਪਰਮਾਣੂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ 'ਤੇ ਲਗਾਈ ਰੋਕ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵੀਡੀਓਜ਼ ਵੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਸੰਦ ਆ ਸਕਦੇ ਹਨ (ਬੀਬੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਲ FACEBOOK, INSTAGRAM, TWITTERਅਤੇ YouTube 'ਤੇ ਜੁੜੋ।)


وأراد ستيفانسون أن يثبت خطأ الاعتقاد بعدم قدرة البشر على الحياة على اللحم وحده، لكن للأسف سرعان ما مرض سواء في المرة الأولى أو الثانية حين اعتمد على أكل اللحم الخالي من الدهون، ولحق به ما يعرف بتسمم البروتين. لكن ما إن خفض مستوى ما يتناوله من البروتين مقابل الدهن إلا وبدأت صحته في التحسن، بل وبعد عودته إلى نيويورك ومعاودته تناول الأطعمة الأمريكية المعتادة بما تحويه من مستويات طبيعية من البروتينات وجد أن صحته قد تردت، فعاد إلى تناول البروتين بشكل مكثف والإقلال من الكربوهيدرات، والإكثار من الدهون حتى وافته المنية عن عمر 83 عاما. وكانت تجاربه هذه من الحالات القليلة المسجلة التي تظهر أن تناول أطعمة جُلها من البروتين قد يلحق أضرارا بالغة. ومازال كثيرون منا لا يعرفون القدر الواجب تناوله من البروتينات وعلى أي هيئة، والأخطار التي قد تطرأ من تناول الكثير أو القليل منها، رغم الزيادة الكبيرة في مبيعات المضافات البروتينية. ورغم تضاعف معدلات البدانة على مدار العقدين الماضيين، إلا أننا أصبحنا أكثر وعيا بما نأكله. وفي السنوات الأخيرة، أعرض الكثيرون عن تناول الخبز الأبيض مستعيضين عنه بالخبز البني والمصنوع من نتاج القمح الكامل فضلا عن اللجوء لمنتجات الحليب منزوع الدسم، وأصبح التركيز صحيا على البروتين؛ فالبعض يتناول "كرات البروتين" و"حلوى البروتين"، فضلا عن منتجات مضاف إليها البروتين في صحن الإفطار أو في الحساء. كثيرون يستهلكون منتجات غذائية رياضية عالية البروتين على هيئة حلوى ومشروبات مضاف إليها مواد بروتينية وقدرت قيمة سوق ما يعرف بالمواد البروتينية المضافة عالميا بنحو 12,4 مليار دولار عام 2016، ما يؤكد قبولنا بفكرة أن الإكثار من تناول البروتين أمر مطلوب. لكن بعض الخبراء يقولون الآن إن الأطعمة عالية البروتين، على أسعارها المرتفعة، لا تجدي نفعا. والبروتين أساسي لنمو الجسم وتعويض الأنسجة التالفة، فالأطعمة عالية البروتين مثل منتجات الحليب واللحوم والبيض والأسماك والبقوليات يتم تمثيلها في المعدة إلى أحماض أمينية تمتصها الأمعاء الدقيقة، ثم يقوم الكبد بانتقاء الأحماض الأمينية حسب حاجة الجسم، والباقي يخرج في البول. وينصح بتناول البالغين ممن يزاولون نشاطا عاديا نحو 0,75 غراما من البروتين يوميا لكل كيلوغرام من وزنهم، ما يمكن تقديره بـ55 غراما للرجل و45 للمرأة في المتوسط - أي نحو ملء كفين من اللحم أو السمك أو منتجات الصويا أو المكسرات والبقول. وقد يؤدي نقص البروتين إلى سقوط الشعر وتشقق البشرة وفقد الوزن المرضي بخسارة العضلات، وهي أعراض نادرة الحدوث وعادة لا تلحق إلا بالمصابين باضطرابات الأكل. وأغلبنا يعلم أن نمو العضلات مرتبط بتناول البروتين، وهو الأمر الصحيح؛ فالتمارين من قبيل رفع الأثقال تفتت البروتين في العضلات التي تنمو بإمدادها بالمزيد منه، ويلعب نوع من البروتين يطلق عليه اسم الليوسين دورا حيويا في بدء عملية تكون البروتين داخل الجسم ومن ثم بناء الجسم. وبعض الخبراء يقولون إن عدم تناول البروتين بعد التمرين قد يؤدي لفقد العضلات بحيث يكون الهالك من أنسجتها أكثر مما يتم تعويضه، وتنصح الشركات المنتجة لمضافات البروتين بتناول المشروبات البروتينية عقب المران للمساعدة في تعويض الفاقد من العضلات، وزيادة نموها وتحتوي تلك المنتجات عادة على الليوسين في هيئة مصل اللبن من مشتقات الجبن. ويتفق كثير من المستهلكين مع ذلك، فقد وجد تقرير لعام 2017 لهيئة "مينتل البحثية" أن 27 في المئة من البريطانيين يستخدمون منتجات تغذية رياضية من قبيل حلوى البروتين والمشروبات البروتينية، بينما ترتفع النسبة إلى 39 في المئة في الذين يتمرنون أكثر من مرة أسبوعيا - غير أن أكثر من نصف مستخدمي تلك المنتجات (63 في المئة) غير متيقنين مما إذا كان لتلك المنتجات أثر. ولا تجمع الأبحاث عن فائدة المضافات البروتينية في بناء العضلات على نتيجة واحدة، فبمراجعة أجريت عام 2014 لـ36 دراسة، وُجِد أن مضافات البروتين لم تؤد لزيادة العضلات وقوتها خلال الأسابيع القليلة الأولى من تمارين الأثقال لدى الأفراد غير المدربين. ومع الوقت وزيادة التمرين يمكن أن تساعد المضافات في نمو العضلات، ولكن البحث لم يثبت حدوث تغييرات على المدى الطويل. تنصح شركات إنتاج المواد البروتينية المضافة بتناول المشروبات عالية البروتين عقب التمرن لتعزيز نمو العضلات وتعويض الفاقد منها وأكدت دراسة أجريت في عام 2012 أن البروتين "يرفع مستوى الأداء البدني واستعادة الطاقة وبناء العضلات بعد التمرين"... لكن لزيادة الفائدة يتعين تناول البروتين بمصاحبة كربوهيدرات سريعة الامتصاص. لكن حتى لو تأكدت فائدة البروتين عقب التمرين بالنسبة للرياضيين ومرتادي صالات الألعاب فليس معنى ذلك بالضرورة تناوله عبر الإضافات والمشروبات البروتينية، فأغلب الناس يحصلون على أكثر مما يوصى به يوميا من الغذاء. ويقول كيفين تيبتون أستاذ الرياضة بجامعة سترلينغ: "لا حاجة لأي شخص لأن يتناول إضافات غذائية، فرغم كونها طريقة سهلة للحصول على البروتين إلا أن الأطعمة العادية تحوي ما تحويه تلك الإضافات، فحلوى البروتين هي في نهاية المطاف حلوى مضاف إليها بروتين مكثف". ويضيف تيبتون أنه حتى لاعبي كمال الأجسام يمكنهم بناء أجسامهم دون منتجات مصل اللبن البروتينية، ويقول: "يتم التركيز أكثر من اللازم على أخذ مواد إضافية أكثر منه على مواصلة المران والتدرب أكثر، كما تعتمد النتائج المرجوة على أمور أخرى من قبيل النوم، وتجنب التوتر والالتزام بالغذاء الصحي". ويوافق أغلب الخبراء تيبتون في الرأي أن الأفضل تناول البروتين في شكله الطبيعي بدلا من أخذه على شكل إضافات. لكن هناك بعض الاستثناءات، كالرياضيين الذين لا يمكنهم تناول القدر المستهدف من البروتين يوميا، إذ يعتقد غريمي كلوز أستاذ الفسيولوجيا البشرية بجامعة ليفربول جون مورز أن الغالبية "يحتاجون لأكثر من القدر الموصى به يوميا، وهناك من الأدلة ما يعزز ذلك" وبالتالي ينصح بتناول بعض من مشروبات البروتين. كما يحتاج كبار السن إلى بروتين إضافي لتعويض الفاقد من الكتلة العضلية مع تقدم العمر ناهيك عن أننا مع تقدم العمر نميل لتناول المأكولات حلوة المذاق عن المأكولات المالحة وبالتالي يقل ما نتناوله من بروتينات. قدرت قيمة سوق المواد البروتينية المضافة عالميا بنحو 12,4 مليار دولار عام 2016 وتتعاون إيما ستيفنسون أستاذة علم الرياضة والمران بجامعة نيوكاسل مع شركات للأغذية لإضافة المزيد من البروتين في مأكولات خفيفة يقبل عليها المسنون مثل الكعك. وتقول: "نحتاج للحفاظ على ما لدينا من عضلات مع تقدم العمر إذ تقل حركتنا ونصاب بالضعف". ويضيف كلوز أن كبار السن يحتاجون لزيادة ما يتناولونه من بروتين إلى 1,2 غراما لكل كيلوغرام من وزن الجسم. ومما يدعو للاطمئنان أن الجسم يمكن أن يتحمل قدرا كبيرا من البروتين دون أن يتضرر، ويقول تيبتون إن الحد الأقصى للبروتين "يكاد يكون من المستحيل تجاوزه" ورغم أن بعض خبراء التغذية يقولون إن تناول البروتينات بكثرة قد يضر بالكلى وبالعظام، "فإنه لا أدلة تذكر على ذلك في الأشخاص الأصحاء، بخلاف المعرضين لأمراض الكلى أصلا ممن قد يضرهم الإكثار من البروتينات، فاحتمالات الضرر متدنية جدا". لكن رغم عدم ضرر البروتين النقي فإن النشويات المعروفة علميا بـ FODMAPs من الكربوهيدرات قصيرة السلسلة، والتي تدخل بكثرة في العديد من منتجات البروتين المضاف، تتسبب في أعراض مثل الانتفاخ والغازات واضطراب المعدة. وتنصح ستيفنسون بالتدقيق في محتوى المنتجات من قبيل حلوى وكرات البروتين لأنها "كثيرا ما تكون عالية السعرات جدا، وتحتوي على كثير من الكربوهيدرات في شكل سكريات، فلا تظن أن كل ما هو عالي البروتين صحي بالضرورة". فقدان الوزن المعروف عن البروتين منذ وقت طويل ارتباطه بفقد الوزن، ومن ثم انتشار أنظمة غذائية لإنقاص الوزن تعتمد على قلة المواد الكربوهيدراتية وزيادة البروتينات كحمية "باليو" وحمية "أتكينز"، للشعور بالشبع لوقت أطول، فمن أسباب عدم القدرة على فقد الوزن عدم الصمود أمام الجوع طويلا، وقد أظهرت دراسات أجريت بالرنين المغناطيسي أن تناول البروتينات بكثرة في الفطور يساعد في الحد من الشعور بالجوع خلال اليوم. وتقول أليكس جونستون الباحثة بجامعة أبردين أن هناك من الأدلة ما يكفي على قدرة البروتين على الإشباع. المنتجات من قبيل كرات البروتين عادة ما تكون عالية السعرات وتحوي الكثير من الكربوهيدرات وتناول الأطعمة البروتينية في الصباح كالبقوليات بالخبز أو منتجات الحليب يساعد على فقد الوزن أكثر من تناول منتجات البروتين المضاف التي قد تحوي الكثير من الكربوهيدرات. ومع ذلك، لا تنصح بالأنظمة الغذائية "على شاكلة حمية أتكينز" إذ وجدت أن التخلي عن الكربوهيدرات كلية يضر بصحة الأمعاء (وقد أثبتت أبحاث حديثة الدور الذي تلعبه صحة الأمعاء في الصحة العامة). وبدلا من ذلك، توصي جونستون بأن يركز الذين يعانون من زيادة الوزن في طعامهم على محتوى أكبر من البروتين ومتوسط من الكربوهيدرات - بنسبة 30 في المئة بروتين و40 في المئة كربوهيدرات، و30 في المئة دهون - مقارنة بالنمط الغذائي العادي الذي ينصح بأن يحتوى على 15 في المئة بروتين، و55 في المئة كربوهيدرات، و35 في المئة دهون. لكن زيادة البروتين وحدها لن تؤدي لإنقاص الوزن، فمن الضروري أن تكون اللحوم قليلة الدهن كالدجاج والأسماك، فقد أظهرت دراسات أن تناول كميات كبيرة من البروتينات الحيوانية يرتبط بزيادة الوزن وأن اللحوم الحمراء تحديدا ترتبط بارتفاع مخاطر الإصابة بالسرطان وأمراض القلب. وهناك بروتينات صحية بديلة للحم مثل الميكوبروتين وهو نوع من البروتين النباتي مشتق من فطريات وهي غنية بالألياف فضلا عن البروتين. ويعكف الباحثون حاليا على دراسة كيفية الجمع بين البروتين والألياف بطريقة تساعد على الشبع واستقرار مستويات الأنسولين في الجسم تجنبا لداء السكري من النوع الثاني. وقام فريق بحثي بمقارنة أغذية من الميكوبروتين بالدجاج ووجد أن مستويات الأنسولين في من تناولوا الميكوبروتين تحكمت في السكر بنفس الدرجة دون الحاجة لإفراز البنكرياس لنفس القدر من الأنسولين. وهكذا، فلا خوف من تناول الكثير من البروتينات بل ربما الخوف من الانسياق وراء منتجات البروتين الباهظة التي تقدم لنا من البروتينات أكثر مما نحتاج. وتقول جونستون إن بعض المنتجات التي توصف بكونها عالية البروتين ليست كذلك ولكنها غالية الثمن، واستهلاك أكثر مما نحتاج من البروتين يعد إهدارا للمال. يمكنك قراءة الموضوع الأصلي على موقع BBC Future

1928 ਵਿੱਚ 20 ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਤਜਰਬੇ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨਿਊਯਾਰਕ ਵਿੱਚ ਫਿਰ ਇਹੀ ਡਾਈਟ ਲਈ। ਸਟੀਫ਼ਨਸਨ ਇਹ ਧਾਰਨਾ ਗਲਤ ਸਾਬਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ ਕਿ ਸਿਰਫ਼ ਮੀਟ ਖਾ ਕੇ ਜ਼ਿੰਦਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦੇ। ਪਰ ਦੋਨੋਂ ਹੀ ਵਾਰੀ ਉਹ ਜਲਦੀ ਹੀ ਬਿਮਾਰ ਹੋ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 'ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਪੋਇਜ਼ਨਿੰਗ' ਹੋ ਗਈ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ 'ਰੈਬਿਟ ਸਟਾਰਵੇਸ਼ਨ' ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ : ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਘਟਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਚਰਬੀ ਵਾਲਾ ਭੋਜਨ ਵਧਾ ਦਿੱਤਾ ਤਾਂ ਉਹ ਥੋੜ੍ਹਾ ਠੀਕ ਹੋ ਗਏ। ਨਿਊਯਾਰਕ ਵਾਪਸ ਆਉਣ 'ਤੇ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਮ ਪੱਧਰ ਦੀ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਡਾਈਟ ਲੈਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਿਹਤ ਵਿਗੜਨ ਲੱਗੀ ਅਤੇ ਮੌਤ ਤੱਕ (83 ਸਾਲ) ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਾਧੂ ਚਰਬੀ 'ਤੇ ਵਾਧੂ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਵਾਲੀ ਡਾਈਟ ਲਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਤਜਬਿਆਂ ਤੋਂ ਸਾਬਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਵਾਧੂ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਲੈਣ ਕਾਰਨ ਸਿਹਤ 'ਤੇ ਮਾੜਾ ਅਸਰ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਨਾਲ ਲਾਭ ਜਾਂ ਨੁਕਸਾਨ ਅੱਜ-ਕੱਲ੍ਹ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਸਪਲੀਮੈਂਟਜ਼ ਦੀ ਸੇਲ ਵਧਣ ਤੋਂ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਡੇ ਵਿੱਚ ਹਾਲੇ ਵੀ ਕਈ ਲੋਕ ਹਨ ਜੋ ਇਹ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ ਕਿ ਸਾਨੂੰ ਕਿੰਨੇ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਲੈਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਸਵਾਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਵਾਧੂ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਲੈਣ ਜਾਂ ਇਸ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਘਟਾਉਣਾ ਖਤਰਨਾਕ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪਿਛਲੇ ਦੋ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਮੋਟਾਪੇ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਧਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਸਾਨੂੰ ਕੀ ਖਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਸੀਂ ਇਸ ਬਾਰੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸੁਚੇਤ ਹਾਂ। ਹਾਲ ਹੀ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਡੇ ਵਿੱਚੋਂ ਕਈ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਚਿੱਟੀ ਬਰੈੱਡ ਦੀ ਥਾਂ ਭੂਰੀ ਬਰੈੱਡ ਅਤੇ ਪੂਰੀ ਮਲਾਈ ਵਾਲਾ ਦੁੱਧ ਪੀਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਸਾਡੀ ਡਾਈਟ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਥਾਂ ਲੈ ਲਈ ਹੈ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਡਾਈਟ ਨੇ ਚਾਹੇ ਉਹ ਸੂਪ ਤੋਂ ਲਈਏ ਜਾਂ ਫਿਰ ਦਾਲਾਂ ਤੋਂ। ਕੁਝ ਮਾਹਿਰਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਵਧੇਰੇ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਵਾਲਾ ਭੋਜਨ ਮਹਿਜ਼ ਪੈਸੇ ਦੀ ਬਰਬਾਦੀ ਹੈ। ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਕਿਉਂ ਜ਼ਰੂਰੀ? ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਘਟਣ 'ਤੇ ਨੁਕਸਾਨ ਲੋੜੀਂਦੇ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਨਾ ਖਾਣ ਕਾਰਨ ਵਾਲ ਝੜਨ ਲੱਗਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਚਮੜੀ ਫਟਣ ਲੱਗਦੀ ਹੈ। ਮਾਸਪੇਸ਼ੀਆਂ ਘਟਣ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਭਾਰ ਘਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਨੁਕਸਾਨ ਕਾਫ਼ੀ ਘੱਟ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿੰਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦੀ ਆਦਤ ਵਿੱਚ ਵਖਰੇਵਾਂ ਹੈ। ਜੇ ਕਸਰਤ ਵੇਲੇ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਨਾ ਲਈਏ? ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਲੋਕ ਗਠੀਲੇ ਸਰੀਰ ਲਈ ਵਾਧੂ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਹੀ ਵੀ ਹੈ ਕਿ ਕਸਰਤ ਕਰਨ ਵੇਲੇ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਘੱਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਮਾਸਪੇਸ਼ੀਆਂ ਵਧਾਉਣ ਦੇ ਲਈ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਦੁਬਾਰਾ ਬਣਾਉਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਕੁਝ ਮਾਹਿਰ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕਸਰਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਲੈਣ ਕਾਰਨ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਬਣਨ ਦੀ ਥਾਂ ਮਾਸਪੇਸ਼ੀਆਂ ਵਧੇਰੇ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਪਲੀਮੈਂਟ ਵੇਚਣ ਵਾਲੇ ਕਈ ਬਰੈਂਡ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕਸਰਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਸ਼ੇਕ ਪੀਣ ਕਾਰਨ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਵਿਕਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮਾਸਪੇਸ਼ੀਆਂ ਠੀਕ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸਰਵੇਖਣ ਕੰਪਨੀ ਮਿਨਟੈਲ ਦੀ 2017 ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਮੁਤਾਬਕ 27 ਫੀਸਦੀ ਯੂਕੇ ਦੇ ਲੋਕ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਬਾਰ ਜਾਂ ਸ਼ੇਕ ਪੀਂਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਤਕਰੀਬਨ 63 ਫੀਸਦੀ ਲੋਕ ਜੋ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਸ਼ੇਕ ਪੀਂਦੇ ਹਨ ਉਹ ਇਹ ਨਹੀਂ ਦੱਸ ਪਾ ਰਹੇ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ 'ਤੇ ਇਸ ਦਾ ਅਸਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ। ਬਾਡੀ-ਬਿਲਡਿੰਗ ਲਈ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਸਪਲੀਮੈਂਟ? 2014 ਦੇ ਇੱਕ ਸਰਵੇਖਣ ਮੁਤਾਬਕ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਸਪਲੀਮੈਂਟਜ਼ ਦਾ ਮੁੱਢਲੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪਤਲੇ ਸਰੀਰ ਜਾਂ ਗਠੀਲੇ ਸਰੀਰ ਬਣਾਉਣ 'ਤੇ ਕੋਈ ਅਸਰ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦਾ। ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਜਦੋਂ ਟਰੇਨਿੰਗ ਹੋਰ ਸਖ਼ਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਸਪਲੀਮੈਂਟ ਮਾਸਪੇਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਮਦਦਗਾਰ ਸਾਬਿਤ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। 2012 ਦੇ ਰਿਵੀਊ ਪੇਪਰ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ, "ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਕਾਰਨ ਸਰੀਰ ਚੁਸਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪਤਲਾ ਸਰੀਰ ਵੀ ਚੰਗਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਪਰ ਇਹ ਕਾਰਬੋਹਾਈਡਰੇਟ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।" ਜੇ ਅਥਲੀਟ ਅਤੇ ਜਿਮ ਜਾਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਨਾਲ ਲਾਭ ਹੁੰਦਾ ਵੀ ਹੈ ਤਾਂ ਵੀ ਸਪਲੀਮੈਂਟ ਨਹੀਂ ਲੈਣੇ ਚਾਹੀਦੇ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਲੋਕ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਤੈਅ ਕੀਤੇ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਲੈ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਸਟਰਲਿੰਗ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਖੇਡ ਪ੍ਰੋਫੈੱਸਰ ਕੇਵਿਨ ਟਿਪਟਨ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ, "ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੀ ਸਪਲੀਮੈਂਟ ਲੈਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਲੈਣ ਦਾ ਸੌਖਾ ਤਰੀਕਾ ਹੈ ਪਰ ਸਪਲੀਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹਾ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਜੋ ਅਸੀਂ ਭੋਜਨ ਰਾਹੀਂ ਨਹੀਂ ਲੈ ਸਕਦੇ।" ਵਾਧੂ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਨਾਲ ਕਿਸ ਨੂੰ ਲਾਭ ਵਾਧੂ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਨਾਲ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਨੂੰ ਲਾਭ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਮਰ ਵਧਣ ਦੇ ਨਾਲ ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਮਾਸਪੇਸ਼ੀਆਂ ਲਈ ਵਾਧੂ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਮਾਹਿਰਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਨੂੰ ਸਰੀਰ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਕਿੱਲੋ ਭਾਰ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ 1.2 ਗ੍ਰਾਮ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਟਿਪਟਨ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ, "ਕਈ ਡਾਈਟੀਸ਼ੀਅਨ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਵਧੇਰੇ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਡਾਈਟ ਕਾਰਨ ਕਿਡਨੀ ਅਤੇ ਹੱਡੀਆਂ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਪਰ ਅਜਿਹੇ ਮਾਮਲੇ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹਨ।" ਭਾਰ ਘਟਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦਗਾਰ ਅਕਸਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਨਾਲ ਭਾਰ ਘੱਟਦਾ ਹੈ। ਲੋਕ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਭਾਰ ਨਹੀਂ ਘਟਾ ਪਾਉਂਦੇ ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭੁੱਖ ਲਗਦੀ ਹੈ। ਐੱਮਆਰਆਈ ਦੇ ਸਰਵੇਖਣ ਮੁਤਾਬਕ ਹਾਈ-ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਡਾਈਟ ਵਾਲਾ ਭੋਜਨ ਸਵੇਰੇ ਖਾਣ ਨਾਲ ਭੁੱਖ ਘੱਟਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਜੇ ਭਾਰ ਘਟਾਉਣਾ ਹੈ ਤਾਂ ਸਵੇਰੇ ਸਪਲੀਮੈਂਟ ਨਾਲੋਂ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਵਾਲਾ ਭੋਜਨ ਖਾਉ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਟੋਸਟ ਅਤੇ ਫਲੀਆਂ ਪਰ ਇਸ ਲਈ ਕਾਰਬੋਹਾਈਡਰੇਟ ਘਟਾਉਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਸਿਰਫ਼ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਵਧਾਉਣ ਨਾਲ ਹੀ ਭਾਰ ਨਹੀਂ ਘਟੇਗਾ। ਇਸ ਲਈ ਮੱਛੀ ਜਾਂ ਮੁਰਗਾ ਖਾਉ। ਸਰਵੇਖਣਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਖਾਣ ਨਾਲ ਵੀ ਭਾਰ ਵੱਧਦਾ ਹੈ। ਰੈੱਡ ਮੀਟ ਕਾਰਨ ਕੈਂਸਰ ਅਤੇ ਦਿਲ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਹੋਣ ਦਾ ਡਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਖਾਣ ਨਾਲ ਵਧੇਰੇ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਪਰ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਵਾਲਾ ਖਾਣਾ ਖਰੀਦਣ ਲਈ ਵਧੇਰੇ ਪੈਸੇ ਦੇਣਾ ਜਾਇਜ਼ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ : (ਬੀਬੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਲ FACEBOOK, INSTAGRAM, TWITTERਅਤੇ YouTube 'ਤੇ ਜੁੜੋ।)


رغم التهديد، أبدى ترامب استعداده للمباحثات مع إيران بلا شروط مسبقة. وقال ترامب في مقابلة مساء الجمعة مع شبكة إن بي سي الأمريكية إن الولايات المتحدة مستعدة لإجراء مباحثات غير أنها لن تسمح لإيران بتطوير أسلحة نووية. وأضاف "لا أسعى لحرب إن وقعت ستكون محوا لم تروه من قبل أبدا. غير أنني لا أسعى إلى فعل ذلك". وجاء ذلك في إطار تعليق ترامب على تساؤلات حول أسباب إلغائه ضربة عسكرية كانت تستهدف مواقع عسكرية إيرانية فجر الجمعة ردا على إسقاط طهران طائرة استطلاع أمريكية قالت إنها اخترقت أجواءها. وأوضح ترامب أنه ألغى العملية لأن الرد بهذه الطريقة على إسقاط الطائرة كان سيؤدي لخسائر غير متناسبة في الأرواح تقدر بنحو 150 شخصا. وأعلنت بريطانيا إيفاد وزيرها لشؤون الشرق الأوسط إلى طهران" للتعبير عن القلق من سلوك إيران في المنطقة". ترامب "يتراجع في لحظة التنفيذ عن ضربات عسكرية وافق عليها ضد إيران" شركات طيران تغير مسار طائراتها بعد إسقاط إيران لطائرة الاستطلاع الأمريكية وأسقطت إيران الطائرة الأمريكية وهي من طراز غلوبال هوك وتتبع سلاح البحرية صباح الخميس مشيرة إلى ان صاروخ أرض جو أسقطها فوق أراضيها بينما قالت واشنطن إن ذلك حدث فوق المياه الدولية في مضيق هرمز. وفي مقابلته مع أن بي سي، قال ترامب مخاطبا الزعماء الإيرانيين "لا يمكنكم امتلاك أسلحة نووية. ولو أردتم الحديث عن هذا، فذاك أمر جيد، وإلا سوف تعيشون في اقتصاد مدمر لفترة طويلة قادمة". وأشار مراسل شبكة إن بي سي، تشاك تود، بعد إجراء المقابلة إلى أن ترامب أكد أنه ليست لديه أي شروط مسبقة للتفاوض مع إيران وأنه يرغب في التحدث مع الرئيس الإيراني حسن روحاني أو المرشد الأعلى للثورة على خامنئي. "أسعار النفط " وتوفد بريطانيا الأحد وزيرها لشؤون الشرق الأوسط إلى طهران "لإجراء مباحثات عالية المستوى مع الحكومة الإيرانية". وستكون الزيارة قصيرة يدعو خلالها أندرو موريسون إلى الوقف التصعيد بشكل عاجل في المنطقة، حسب بيان للخارجية البريطانية. وقال البيان إن بريطانيا "في حوار دبلوماسي قائم مع إيران"، وسوف يعبر الوزير عن "القلق البريطاني والدولي من سلوك إيران في المنطقة وتهديدها بالتوقف عن الالتزام بالاتفاق النووي الذي تظل بريطانيا ملتزمة به التزاما كاملا". ارتفعت أسعار النفط في أعقاب مهاجمة ناقلات في مضيق هرمز وتسببت الأزمة الأخيرة في ارتفاع أسعار النفط لتتخطى 65 دولارا للبرميل الواحد في تعاملات يوم الجمعة بسبب المخاوف من احتمالية إغلاق مضيق هرمز وتعطل صادرات النفط من الخليج. وقال البيت الأبيض إن ترامب هاتف ولي العهد السعودي محمد بن سلمان بشأن الأوضاع في الشرق الأوسط وسوق النفط بعد أن تسبب التوتر مع إيران في زيادة الأسعار. وقال هوغان غيدلي المتحدث باسم البيت الأبيض في بيان "ناقش الزعيمان الدور الحيوي للسعودية في ضمان الاستقرار في الشرق الأوسط، وسوق النفط العالمية إضافة إلى التهديد الذي يشكله السلوك التصعيدي للنظام الإيراني". وأوضحت مصادر نافذة في البيت الأبيض أن مستشار الأمن القومي جون بولتون، ووزير الخارجية مايك بومبيو إضافة إلى مديرة الاستخبارات المركزية (سي آي إيه) جينا هاسبل كانوا أبرز المؤيدين لتنفيذ الضربة الانتقامية من إيران لكن ترامب ألغاها في اللحظات الأخيرة. وفي غضون ذلك، قالت مصادر عسكرية امريكية إن واشنطن تستعد لسحب أربعمائة شخص من عناصر شركتي لوكهيد مارتن وساليبورت غلوبال من قاعدة عسكرية في شمال العاصمة العراقية بغداد بسبب مخاطر أمنية محتملة بعد تعرض ثلاث قواعد عسكرية تتمركز فيها قوات أمريكية إلى هجمات خلال الأسبوع الماضي. "رضى ديمقراطي" رئيسة مجلس النواب الأمريكين نانسي بيلوسي رحبت بتراجع ترامب عن تنفيذ الضربات العسكرية وأثار قرار ترامب المفاجئ انتقادات من جانب البعض حيث اعتبروه خوفا من جانب الرئيس الأمريكي من تحمل تبعات القرار بينما أشاد البعض، وبينهم نواب ديمقراطيون بارزون، ببما سموه ضبطا للنفس. وأعربت رئيسة مجلس النواب الأمريكي وزعيمة الديمقراطيين في الكونغرس، نانسي بيلوسي، عن رضاها بتراجع ترامب عن الضربة التي اعتبرت انها كانت ستستفز الإيرانيين. وقالت بيلوسي "ضربة تخلف هذا الحجم من الخسائر ستكون أمرا مستفزا للغاية لذلك أشعر بالسعادة لأن الرئيس لم يأذن بها". ويشير تراجع ترامب عن الضربة العسكرية لإيران التي كانت تستهدف قصف ثلاثة مواقع مختلفة إلى أن الرئيس الأمريكي يرغب في حل دبلوماسي لإنهاء المواجهة مع إيران التي تتهمها واشنطن بالمسؤولية عن سلسلة من الهجمات على ناقلات نفط في الخليج. "تحذير ترامب" "أجزاء من حطام الطائرة الأمريكية" تعرض في احد مواقع الحرس الثوري وقالت مصادر إيرانية لرويترز إن طهران تلقت رسالة تحذير من ترامب عبر سلطنة عمان من هجوم أمريكي وشيك، لكنه قال إنه يعارض الحرب ويريد إجراء محادثات بشأن عدد من القضايا. وقال ترامب في تغريدات له على تويتر "أوقفت الهجوم قبل موعده بعشر دقائق. فلم يكن ردا متسقا مع إسقاط طائرة مسيرة غير مأهولة، كما أنني لست في عجلة من أمري، وجيشنا متطور ومستعد للتصرف وهو الأفضل عالميا بفارق كبير".

ਬੁੱਧਵਾਰ ਨੂੰ ਹੋਈ ਇੱਕ ਮੀਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਟਰੰਪ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ ਕਿ ਈਰਾਨ ’ਤੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਦਬਾਅ ਕਿਸੇ ਜੰਗ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਲਵੇ। ਅਮਰੀਕਾ ਕੀ ਈਰਾਨ ਦੇ ਨਾਲ ਜੰਗ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ? ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਦੋ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਰਹੇ ਹਨ। ਪਹਿਲਾ ਨਜ਼ਰੀਆ ਅਮਰੀਕੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਡੌਨਲਡ ਟਰੰਪ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਈਰਾਨ ਕੁਝ ਤਾਂ ਗ਼ਲਤ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਕਿਹਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਅਮਰੀਕੀ ਟਿਕਾਣਿਆਂ 'ਤੇ ਹਮਲਿਆਂ ਦੇ ਸ਼ੱਕ ਨੂੰ ਦੇਖਦਿਆਂ ਹੋਇਆ ਅਜਿਹੀਆਂ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆਵਾਂਦੀਆਂ ਤਿਆਰੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਸ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਜਾਣਕਾਰੀ ਜਨਤਕ ਹੋ ਸਕੀ ਹੈ। ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ ਪੱਛਮ ਏਸ਼ੀਆ 'ਚ ਵਧੇਰੇ ਫੌਜ ਅਤੇ ਸਾਜ਼ੋ-ਸਾਮਾਨ ਤਾਇਨਾਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਈਰਾਕ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਗ਼ੈਰ-ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮੁਲਾਜ਼ਮਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਘਟਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਅਜਿਹੀਆਂ ਖ਼ਬਰਾਂ ਹਨ ਕਿ ਜੰਗ ਦੀ ਯੋਜਨਾ 'ਤੇ ਵੀ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਤਹਿਰਾਨ ਲਈ ਸੰਦੇਸ਼ ਸਾਫ਼ ਹੈ: ਜੇਕਰ ਪੱਛਮ ਏਸ਼ੀਆ 'ਚ ਅਮਰੀਕੀ ਟਿਕਾਣਿਆਂ 'ਤੇ ਕੋਈ ਵੀ ਹਮਲਾ ਹੋਇਆ, ਫਿਰ ਉਹ ਈਰਾਨ ਨੇ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਫਿਰ ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧੀ ਸੰਗਠਨ ਜਾਂ ਸਹਿਯੋਗੀਆਂ ਨੇ ਤਾਂ ਇਸ ਦਾ ਫੌਜੀ ਕਾਰਵਾਈ ਨਾਲ ਸਖ਼ਤ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਉੱਥੇ, ਦੂਜੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ 'ਚ ਇਸ ਪੂਰੇ ਸੰਕਟ ਲਈ ਅਮਰੀਕਾ ਨੂੰ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ ਖਾੜੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਜਹਾਜ਼-ਵਾਹਕ ਬੇੜੇ ਤੈਨਾਤ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਹਨ ਜ਼ਾਹਿਰ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਨਜ਼ਰੀਆ ਈਰਾਨ ਦਾ ਹੈ ਪਰ ਟਰੰਪ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਤੌਰ-ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਕਈ ਅਮਰੀਕੀ ਆਲੋਚਕ ਵੀ ਇਹੀ ਸੋਚਦੇ ਹਨ। ਇਹੀ ਨਹੀਂ, ਟਰੰਪ ਦੇ ਕਈ ਮੁੱਖ ਯੂਰਪੀ ਸਹਿਯੋਗੀ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਜ਼ਾਹਿਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਮੁਤਾਬਕ, ਟਰੰਪ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ, 'ਈਰਾਨ ਹੌਕਸ' ਯਾਨਿ ਈਰਾਨ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਹਮਲਾਵਰ ਰੁਖ਼ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਸਲਾਹਕਾਰ ਜੌਨ ਬੋਲਟਨ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਮੰਤਰੀ ਮਾਈਕ ਪੌਂਪਿਓ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮੌਕਾ ਨਜ਼ਰ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ- ਈਰਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਟਰੰਪ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ 'ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਖੇਡ' ਖੇਡ ਰਿਹਾ ਹੈ ਇਸ ਨਜ਼ਰੀਏ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਮਕਸਦ ਈਰਾਨ 'ਚ ਸੱਤਾ ਪਰਿਵਰਤਨ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਉਹ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜੇਕਰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਆਰਥਿਕ ਦਬਾਅ ਪਾਉਣ 'ਤੇ ਵੀ ਸਫ਼ਲਤਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ ਤਾਂ ਸਹੀ ਸਮੇਂ ਆਉਣ 'ਤੇ ਸੈਨਿਕ ਕਾਰਵਾਈ ਤੋਂ ਵੀ ਪਿੱਛੇ ਨਹੀਂ ਹਟਿਆ ਜਾਵੇਗਾ। ਕਿਹੜਾ ਨਜ਼ਰੀਆ ਸਹੀ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਮੌਜੂਦਾ ਹਾਲਾਤ ਦੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਆਪਣੇ ਪੱਖ 'ਚ ਕੁਝ ਗੱਲਾਂ ਨੂੰ ਰੱਖਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਕੁਝ ਤੱਥਾਂ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰ ਅੰਦਾਜ਼ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਬਣਨ ਵਾਲੀ ਸਮਝ ਦਾ ਉਨਾਂ ਹੀ ਮਹੱਤਵ ਹੈ ਜਿੰਨਾਂ ਇਸ ਮਾਮਲੇ 'ਚ ਜ਼ਮੀਨੀ ਹਕੀਕਤ ਦਾ ਹੈ। ਦਰਅਸਲ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਾ ਕੇ ਹੀ ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਦਾ 'ਸੱਚ' ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਸੱਚਾਈ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਈਰਾਨ ਵਿਚਾਲੇ ਵਿਵਾਦ ਬੇਸ਼ੱਕ ਹੀ ਕਿ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਨਿਧਾਰਿਤ ਯੋਜਨਾ ਦੇ ਬਿਨਾ ਅਚਾਨਕ ਉਭਰਿਆ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਟਰੰਪ ਦੇ ਸੱਤਾ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤੋਂ ਹੀ ਅਜਿਹੇ ਹਾਲਾਤ ਦਾ ਸ਼ੱਕ ਜ਼ਾਹਿਰ ਕੀਤਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਪੱਛਮ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਤਣਾਅ ਵਧਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। 2015 'ਚ ਈਰਾਨ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਦੇਸਾਂ ਦੇ ਵਿਚਾਲੇ ਹੋਏ ਪਰਮਾਣੂ ਸਮਝੌਤੇ ਦੌਰਾਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਨੂੰ ਹਟਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਇਸ ਸਮਝੌਤੇ ਦੇ ਟੁੱਟ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਮੁੜ ਈਰਾਨ 'ਤੇ ਲਾਗੂ ਹੋ ਗਏ ਹਨ। ਈਰਾਨ ਉੱਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਵੱਲੋਂ ਮੁੜ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਕਾਰਨ ਉਸ ਦਾ ਅਰਥਚਾਰਾ ਬੇਹੱਦ ਮੰਦਾ ਹੈ ਇਸ ਨਾਲ ਈਰਾਨ ਦੀ ਅਰਥ-ਵਿਵਸਥਾ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਈ ਹੈ। ਈਰਾਨ ਨੇ ਚਿਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੀ ਪਰਮਾਣੂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ 'ਤੇ ਰੋਕ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ...ਤਾਂ ਪਰਮਾਣੂ ਸਮਝੌਤੇ ਤੋਂ ਪਿੱਛੇ ਹਟ ਜਾਵੇਗਾ ਈਰਾਨ ਡੌਨਲਡ ਟਰੰਪ ਦੇ ਸੱਤਾ 'ਚ ਆਉਣਾ ਇਸ ਪੂਰੇ ਮਾਮਲੇ 'ਚ ਅਹਿਮ ਮੋੜ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਨੇ ਇੱਕ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਈਰਾਨ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਪਰਮਾਣੂ ਸਮਝੌਤਾ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਈਰਾਨ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਵਧੇਰੇ ਦਬਾਅ ਦੀ ਰਣਨੀਤੀ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਈਰਾਨ ਹੁਣ ਤੰਗ ਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਯੂਰਪੀ ਦੇਸਾਂ ਨੂੰ ਕਹਿ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਡਾ ਖ਼ਰਾਬ ਹੁੰਦੇ ਅਰਥਚਾਰੇ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰੋ। ਉਹ ਧਮਕੀਆਂ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਜਿਹਾ ਨਾ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਉਹ ਪਰਮਾਣੂ ਸਮਝੌਤੇ ਤੋਂ ਪਿੱਛੇ ਹਟ ਜਾਵੇਗਾ। ਅਜਿਹਾ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਟਰੰਪ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਨੂੰ ਹੋਰ ਬਹਾਨਾ ਮਿਲ ਜਾਵੇਗਾ। ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ- ਈਰਾਨ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਹਸਨ ਰੂਹਾਨੀ ਮੁਤਾਬਕ ਉਹ ਪਰਮਾਣੂ ਸਮਝੌਤੇ ਤੋਂ ਹਟਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੁਣ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਟਰੰਪ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਅੰਦਰ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਹਲਚਲ ਅਤੇ ਮੌਜੂਦਾ ਹਾਲਾਤ 'ਤੇ ਈਰਾਨ ਦੇ ਮੁਲਾਂਕਣ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੋਖ਼ਿਮ ਭਰੀ ਹੈ ਈਰਾਨ ਦੀ ਰਣਨੀਤੀ ਈਰਾਨ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਜੰਗ ਦੀ ਗੱਲ 'ਤੇ ਟਰੰਪ ਦੇ ਆਪਣੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੀ ਰਾਇ ਵੰਡੀ ਹੋਈ ਹੈ ਅਤੇ ਅਜਿਹੀਆਂ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਹਨ ਕਿ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਖ਼ੁਦ ਵੀ ਇਸ ਯੋਜਨਾ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਵਧੇਰੇ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਇਹ ਗੱਲ ਜ਼ਾਹਿਰ ਹੈ ਕਿ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ 'ਚ ਫੌਜਾਂ ਭੇਜਣ ਦੇ ਵਿਰੋਧੀ ਹਨ। ਪਰ ਅਮਰੀਕੀ ਫੌਜਾਂ ਜਾਂ ਟਿਕਾਣਿਆਂ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਸ਼ਾਇਦ ਹੀ ਟਰੰਪ ਚੁੱਪਚਾਪ ਬੈਠੇ ਰਹਿਣ। ਪਰ ਜ਼ਰੂਰੀ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਈਰਾਨ 'ਚ ਵੀ ਹਾਲਾਤ ਅਜਿਹੇ ਹੀ ਨਜ਼ਰ ਆਏ ਹਨ। ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਈਰਾਨ ਸੋਚ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ ਕਿ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਸਲਾਹਕਾਰ ਜੌਨ ਬੋਲਟਨ ਨੂੰ ਹੀ ਇੱਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬੌਸ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਵਰਤ ਲਵੇਗਾ। ਤਣਾਅ ਇੰਨਾ ਵਧਾ ਦੇਵੇਗਾ ਕਿ ਬੋਲਟਨ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਰਣਨੀਤੀ ਜਨਤਕ ਕਰਨੀ ਪਵੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋ ਜਾਵੇ। ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਕੌਮੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਸਲਾਹਕਾਰ ਜੌਨ ਬੋਲਟਨ ਈਰਾਨ ਵਿੱਚ ਸੱਤਾ ਪਰਿਵਰਤਨ ਲਈ ਦਬਾਅ ਬਣਾਉਂਦੇ ਰਹੇ ਹਨ ਜੇਕਰ ਈਰਾਨ ਅਜਿਹਾ ਸੋਚਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਇਹ ਬਹੁਤ ਹੀ ਜੋਖ਼ਿਮ ਭਰੀ ਰਣਨੀਤੀ ਹੈ। ਇਰਾਕ ਜੰਗ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋਵੇਗਾ ਬੇਸ਼ੱਕ ਹੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਪੱਛਮ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਮੁੱਖ ਸਹਿਯੋਗੀ ਇਜ਼ਰਾਇਲ ਅਤੇ ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਕੰਢੇ 'ਤੇ ਬੈਠ ਕੇ ਤਮਾਸ਼ਾ ਦੇਖ ਰਹੇ ਹਨ ਪਰ ਟਰੰਪ ਦੇ ਯੂਰਪੀ ਸਹਿਯੋਗੀਆਂ ਦੀ ਹਾਲਾਤ ਦੇਖ ਕੇ ਬੈਚੇਨ ਵੀ ਹਨ। ਸਪੇਨ, ਜਰਮਨੀ ਅਤੇ ਨੀਦਰਲੈਂਡ ਨੇ ਤਣਾਅ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੰਦਿਆਂ ਹੋਇਆ ਇਸ ਖੇਤਰ 'ਚ ਅਮਰੀਕੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸੈਨਿਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਨੂੰ ਰੋਕ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਈਰਾਨ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿਚਾਲੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਕਿਆਸ ਲਗਾਉਣ ਦਾ ਵੇਲਾ ਨਹੀਂ ਹੈ ਫਿਰ ਵੀ ਇਹ 2003 ਦੇ ਇਰਾਕ ਜੰਗ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋਵੇਗਾ। ਸਪੇਨ, ਜਰਮਨੀ ਅਤੇ ਨੀਦਰਲੈਂਡ ਨਾਲ ਤਣਾਅ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੰਦਿਆਂ ਹੋਇਆ ਇਸ ਇਲਾਕੇ 'ਚ ਅਮਰੀਕੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸੈਨਿਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਨੂੰ ਰੋਕ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਈਰਾਨ ਸੱਦਾਮ ਹੁਸੈਨ ਦੇ ਇਰਾਕ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਵੱਖ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਵੱਡੇ ਪੈਮਾਨੇ 'ਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਰਸਤਿਓਂ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋ ਕਿ ਹਮਲਾ ਕਰਨਾ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਈਰਾਨ ਉੱਤੇ ਮਤਭੇਦ ਕਾਰਨ ਸਪੇਨ ਨੇ ਅਮਰੀਕੀ ਸਮੂਹ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਜੰਗੀ ਬੇੜੇ ਹਟਾ ਲਏ ਹਨ ਇੱਥੇ ਹਵਾਈ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਸੰਘਰਸ਼ ਹੋਵੇਗਾ ਅਤੇ ਇਸ ਨਾਲ ਪੂਰਾ ਪੱਛਮ ਏਸ਼ੀਆ ਸੁਲਗ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਰਣਨੀਤਕ ਗ਼ਲਤੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਮੀਰਾਕ? ਜਦੋਂ ਟਰੰਪ ਸੱਤਾ ਵਿੱਚ ਆਏ ਸਨ ਤਾਂ ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਸ਼ੱਕ ਜ਼ਾਹਿਰ ਕੀਤਾ ਸੀ ਕਿ ਵਿਦੇਸ਼ ਨੀਤੀ ਦੇ ਮਾਮਲੇ 'ਚ ਅਮਰੀਕਾ ਕੋਲੋਂ ਕੋਈ ਵੱਡੀ ਗ਼ਲਤੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਹੁਣ ਈਰਾਨ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਹਾਲਾਤ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਵੱਡਾ ਸੰਕਟ ਉਭਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਸਮਝੌਤਿਆਂ ਦਾ ਵਿਰੋਧ, ਖੇਤਰੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ 'ਤੇ ਵਧੇਰੇ ਨਿਰਭਰ ਹੋਣਾ, ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਨੈਟੋ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗੀ ਰਹੇ ਦੇਸਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਤਣਾਅ ਇਸ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਅਹਿਮ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਅਸਲ ਰਣਨੀਤਕ ਹਿਤਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਫ਼ਲ ਰਹਿਣ ਵਰਗੇ ਕਈ ਸਾਰੇ ਪਹਿਲੂ ਹਨ। 2003 ਵਿੱਚ ਈਰਾਕ ਵਿੱਚ ਸੱਦਾਮ ਹੁਸੈਨ ਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਸੀ ਈਰਾਨ ਕੋਲੋਂ ਕਿੰਨਾ ਖ਼ਤਰਾ? ਕੀ ਈਰਾਨ ਕੋਲੋਂ ਇੰਨਾ ਖ਼ਤਰਾ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਮੋਲ ਲਿਆ ਜਾਵੇ? ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਅਮਰੀਕੀ ਰਣਨੀਤਕ ਪੰਡਿਤ ਇਸ ਦਾ ਜਵਾਬ 'ਨਾ' 'ਚ ਦੇਣਗੇ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਰਣਨੀਤਕ ਪੰਡਿਤ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਈਰਾਨ 'ਤੇ ਲਗਾਮ ਲਗਾਉਣਾ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕੀ ਹਿੱਤਾਂ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਣ 'ਤੇ ਬਦਲੇ ਦੀ ਧਮਕੀ ਦੇਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਪਰ ਜੰਗ ਵੱਲ ਵਧਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਨਹੀਂ। ਅਮਰੀਕਾ ਮੰਨਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਰਾਕ ਵਿੱਚ ਈਰਾਨ ਹਮਾਇਤੀ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸ਼ਿਆ ਲੜਾਕੇ ਖ਼ਤਰਾ ਹਨ ਮਾਮਲਾ ਬੇਸ਼ੱਕ ਜੰਗ ਵੱਲ ਨਹੀਂ 'ਵਧ ਰਿਹਾ' ਪਰ ਅਜਿਹਾ ਲਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪੂਰੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਬੇਦਿਲੀ ਨਾਲ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਕੋਲ ਕਰਨ ਲਈ ਵਧੇਰੇ ਕੁਝ ਨਹੀਂ। ਪਰ ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਸੰਘਰਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਇਹ ਅਮਰੀਕੀਆਂ ਅਤੇ ਈਰਾਨੀਆਂ ਦੀ ਸਮਝਦਾਰੀ ਵਾਲੇ ਫ਼ੈਸਲੇ ਲੈਣ ਦੀ ਅਸਮਰਥਾ ਅਤੇ ਦੂਰਗਾਮੀ ਸੋਚ ਦੀ ਘਾਟ ਕਾ ਨਤੀਜਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ- ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਵੀਡੀਓ ਵੀ ਦੇਖ ਸਕਦੇ ਹੋ (ਬੀਬੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਲ FACEBOOK, INSTAGRAM, TWITTERਅਤੇ YouTube 'ਤੇ ਜੁੜੋ।)


وقال إنه سيحيل الأمر إلى الكونغرس، ويستشير حلفاء الولايات المتحدة في كيفية تعديله. واتهم إيران بدعم "الإرهاب"، وشدد على أنه سيغلق "جميع الطريق على طهران للحصول على السلاح النووي". ورد الرئيس الإيراني، حسن روحاني، في خطاب تلفزيوني، بالتأكيد على الاتفاق النووي لم توقعه طهران مع الولايات المتحدة وحدها، ليفعل به ترامب ما يريد. وأضاف روحاني أن ترامب يريد من الكونغرس أن يضيف بنودا في الاتفاق، وهو لا يعرف أنه لا يسمح بإدخال أي تعديلات على الاتفاق. ولكنه قال إن إيران تعتبر الاتفاق النووي اتفاقا متعدد الأطراف وتلتزم به مادامت مصالحها مصونة. ويرى مراقبون دوليون أن إيران ملتزمة ببنود الاتفاق الذي ينص على تجميدها برنامجها النووي. ولكن ترامب يقول إن الاتفاق فيه تساهل كبير، إذ سمح لإيران بتجاوز كميات الماء الثقيل المحددة، وإن طهران تخوف المفتشين الدوليين. وأضاف أن إيران تزرع "الموت والدمار والفوضى"، ولا تلتزم "بروح الاتفاق"، ولكنها تستفيد من مزايا رفع العقوبات الاقتصادية. وحذر من أن الولايات المتحدة تحتفظ لنفسها بحق الانسحاب من الاتفاق في أي وقت. وتطرق الرئيس الأمريكي في مؤتمر بالبيت الأبيض إلى نشاطات إيران غير النووية، وما يقوم به الحرس الثوري الإيراني تحديدا، ووصفه بأنه "قوة الفساد والإرهاب في يد الزعيم الإيراني". وقال إن إدارته ستفرض عقوبات صارمة ضد الحرس الثوري الإيراني، وأخرى تستهدف برنامج طهران للصواريخ الباليستية. ترامب يأمر بفرض عقوبات على الحرس الثوري الإيراني ويتعرض ترامب داخل بلاه وخارجها إلى ضغوط من أجل ثنيه عن الانسحاب من الاتفاق النووي الذي وقعته إيران مع القوى العظمى في العالم. وشككت مسؤولة السياسة الخارجية في الاتحاد الأوروبي، فريديريكا موغيريني، في حق ترامب في إنهاء الاتفاق النووي مع إيران. وقالت إنه ليس من صلاحيات أي رئيس إنهاء اتفاق صدق عليه مجلس الأمن التابع للأمم المتحدة بالإجماع. وأشارت إلى أن الاتفاق يكتسب أهمية أكبر في ظروف التهديدات النووية الحالية. وعبرت الخارجية الروسية عن أسفها على قرار ترامب، ولكنها قللت من شأن تأثيره على تنفيذ الاتفاق. لكن رئيس الوزراء الإسرائيلي، بنيامين نتنياهو، رحب بما أسماه قرار ترامب الشجاع لمواجهة النظام الإيراني. وكان رئيس البرلمان الإيراني، علي لاريجاني، قد حذر من فسخ الاتفاق تماما إذا انسحبت منه الولايات المتحدة. ووصف في تصريح لوكالة تاس الروسية، على هامش منتدى برلماني دولي في سانت بطرسبورغ الروسية، انسحاب واشنطن من الاتفاق النووي بالكارثة. وعبر المسؤول الإيراني عن أمله في تؤدي روسيا دورا في حل الخلاف بشأن الاتفاق.

ਡੋਨਾਲਡ ਟ੍ਰੰਪ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਇਸ ਸੌਦੇ ਨੂੰ ਕਾਂਗਰਸ ਕੋਲ ਭੇਜ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ ਲਈ ਸਹਿਯੋਗੀਆਂ ਦੀ ਵੀ ਸਲਾਹ ਲੈਣਗੇ। ਦਰਅਸਲ 'ਇਰਾਨ ਨਿਊਕਲੀਅਰ ਐਗਰੀਮੈਂਟ ਰਿਵਿਊ ਐਕਟ' ਦੇ ਤਹਿਤ ਅਮਰੀਕੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਨੂੰ ਹਰ 90 ਦਿਨਾਂ 'ਚ ਕਾਂਗਰਸ ਨੂੰ ਇਹ ਸਾਬਿਤ ਕਰਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਈਰਾਨ ਪਰਮਾਣੂ ਸਮਝੌਤੇ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਟ੍ਰੰਪ ਦੋ ਵਾਰ ਇਸ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹਨ ਪਰ ਇਸ ਵਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਉੱਤਰੀ ਕੋਰੀਆ ਸੰਕਟ- 4 ਅਹਿਮ ਨੁਕਤੇ 15 ਮਿੰਟ 'ਚ ਪੜੋ ਕਿਤਾਬ ਅਜਿਹੇ 'ਚ ਯੂਐੱਸ ਕਾਂਗਰਸ ਕੋਲ ਹੁਣ ਇਹ ਤੈਅ ਕਰਨ ਲਈ 60 ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਸਮਾਂ ਹੈ ਕਿ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਸਮਝੌਤੇ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋ ਕੇ ਦੁਬਾਰਾ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਲਗਾਈਆਂ ਜਾਣ ਜਾਂ ਨਹੀਂ। ਟਰੰਪ ਨੇ ਇਰਾਨ 'ਤੇ ਲਾਏ ਕਈ ਇਲਜ਼ਾਮ ਅਮਰੀਕੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਨੇ ਈਰਾਨ 'ਤੇ ਅੱਤਵਾਦ ਦੀ ਮਾਲੀ ਮਦਦ ਕਰਨ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਏ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਇਰਾਨ ਦੇ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੇ ਸਾਰੇ ਰਸਤੇ ਬੰਦ ਕਰ ਦੇਵਣਗੇ। ਟਰੰਪ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਈਰਾਨ ਨੂੰ ਉੱਤਰੀ ਕੋਰੀਆ ਵਾਂਗ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਖ਼ਤਰਾ ਬਣਨ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇਗੀ। ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਨਿਰੀਖਕਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ 2015 'ਚ ਜਿਸ ਸਮਝੌਤੇ ਤਹਿਤ ਈਰਾਨ ਦੇ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾਈ ਸੀ, ਉਹ ਉਸ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਜਾਣਦੇ ਹੋ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀਆਂ 11 ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਮਿਜ਼ਾਈਲਾਂ ਬਾਰੇ ? ਉੱਤਰੀ ਕੋਰੀਆ ਦੇ ਆਮ ਜਨਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਪਰ ਟਰੰਪ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਸਮਝੌਤਾ ਬਹੁਤ ਉਦਾਰਵਾਦੀ ਸੀ। ਈਰਾਨ ਨੂੰ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਸੀਮਾ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈਵੀ ਵਾਟਰ (ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਬੰਬ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਢੁਕਵੇਂ ਪਲੌਟੋਨਿਅਮ ਦਾ ਸਰੋਤ) ਲੈਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਅਤੇ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਜਾਂਚਕਰਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਧਮਕਾਉਣ ਦੀ ਛੁੱਟ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਅਮਰੀਕੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਰਾਨ 'ਮੌਤ, ਵਿਨਾਸ਼ ਅਤੇ ਗੜਬੜ' ਫੈਲਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਰਾਨ ਇਸ ਸਮਝੌਤੇ ਦੀਆਂ ਮੂਲ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਦਾ ਪਾਲਣ ਨਹੀਂ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਦਾ ਫਾਇਦਾ ਚੁੱਕ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਟਰੰਪ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਵੀਂ ਰਣਨੀਤੀ ਨਾਲ ਇਸ 'ਤੇ ਨੱਥ ਪਵੇਗੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਅਮਰੀਕਾ ਕੋਲ ਇਸ ਸਮਝੌਤੇ ਨੂੰ ਛੱਡਣ ਦਾ ਹੱਕ ਹੈ। ਈਰਾਨ 'ਤੇ ਰੋਕ ਲਗਾਉਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਟ੍ਰੰਪ ਨੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਗੱਲਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਈਰਾਨ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਨਕਲਾਬੀ ਗਾਰਡਜ਼ ਨੂੰ 'ਈਰਾਨ ਦੇ ਨੇਤਾ ਦੀ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਅੱਤਵਾਦੀ ਫੌਜ' ਕਰਾਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਟਰੰਪ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਰਾਨ 'ਤੇ ਸਮਝੌਤੇ ਤਹਿਤ ਰੋਕ ਲਗਾਵਾਂਗੇ। ਕਿਵੇਂ ਚੁਣਦੇ ਹਨ ਚੀਨੀ ਕਾਮਰੇਡ ਆਪਣਾ ਆਗੂ ? ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਮੁਸਲਿਮ ਨੇ ਮੰਦਿਰਾਂ ਨੂੰ ਬਚਾਇਆ ਈਰਾਨ ਨਾਲ ਹੋਏ ਸਮਝੌਤੇ ਦੀ ਟਰੰਪ ਇਸ ਲਈ ਅਲੋਚਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਇਰਾਨ ਦਾ ਬੈਲਿਸਟਿਕ ਮਿਜ਼ਾਈਲ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਸ਼ਾਮਲ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਈਰਾਨ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਟਰੰਪ ਦੇ ਇਸ ਬਿਆਨ 'ਤੇ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਇਰਾਨ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਹਸਨ ਰੁਹਾਨੀ ਨੇ ਸਵਾਲ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਟਰੰਪ ਉਸ ਸਮਝੌਤੇ ਤੋਂ ਇਕੱਲੇ ਕਿਵੇਂ ਪਿੱਛੇ ਹੱਟ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਜਿਸ 'ਤੇ ਕਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੇ ਦਸਤਖ਼ਤ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਈਰਾਨ ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਟੀਵੀ 'ਤੇ ਗੱਲ ਕਰਦਿਆਂ ਰੁਹਾਨੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਟਰੰਪ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਅਮਰੀਕੀ ਕਾਂਗਰਸ ਇਸ ਸਮਝੌਤੇ 'ਚ ਨਵੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰ ਦੇਣ। ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੋਧ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ।" ਗੁਜਰਾਤ ਮਾਡਲ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਮੋਦੀ ਨਹੀਂ ਯੋਗੀ! 101 ਸਾਲ ਦੀ ਅਥਲੀਟ ਦੀ ਸਿਹਤ ਦਾ ਰਾਜ਼ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਟਰੰਪ ਨੇ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਕਨੂੰਨ ਢੰਗ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਪੜ੍ਹਿਆ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਦੇਸਾਂ ਵਿਚਾਲੇ ਹੋਏ ਇਸ ਸਮਝੌਤੇ ਨੂੰ ਇੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਕਿਵੇਂ ਰੱਦ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਟਰੰਪ ਨੂੰ ਸ਼ਾਇਦ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਈਰਾਨ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਵਿਚਾਲੇ ਹੋਇਆ ਦੁਵੱਲਾ ਸਮਝੌਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿ ਜੋ ਉਹ ਚਾਹੁਣ ਉਹ ਕਰ ਲੈਣ।" (ਬੀਬੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਫੇਸਬੁੱਕ ਪੰਨੇ ਉੱਤੇ ਜਾਣ ਲਈ ਇੱਥੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲਿੰਕ ਉੱਤੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰਕੇ ਇੰਸਟਾਗਰਾਮ ਪੰਨਾ ਦੇਖੋ।)


من هو روبرت موغابي؟ وقال مكتب رئيس جنوب إفريقيا إن موغابي أخبر زوما في اتصال هاتفي أنه بخير. وتنتشر قوات ودوريات عسكرية في شوارع العاصمة هراري، بعد أن سيطر الجيش على التلفزيون الحكومي وأعلن عبره أنه يستهدف "المجرمين". وأعلن متحدث باسم الجيش أنه يستهدف الأفراد المقربين من موغابي الذين تسببوا في "معاناة الناس اجتماعيا واقتصاديا". ويقول مراسل بي بي سي إن تلك الخطوة قد تكون عرضا لاستبدال الرئيس موغابي بنائبه المقال، ايمرسون منانغاغوا. وقد تركت إقالة منانغاغوا، زوجة موغابي غريس في موضع الشخص المرجح لخلافته. ويهيمن موغابي، 93 عاما، على المشهد السياسي زيمبابوي منذ حصولها على الاستقلال من بريطانيا في عام 1980. ما الذي حدث في هراري؟ وسمعت أصوات إطلاق نار مكثف ومدفعية في المناطق الشمالية من العاصمة هراري في وقت مبكر من صباح الأربعاء. أفراد الجيش ينتشرون في شوارع العاصمة هراراي وتداول مواطنون في العاصمة صوراً على تويتر تظهر ما وصفوه بسيطرة الجيش على مقر رئيس للشرطة وتجميع بعض أفراد الشرطة في صفوف. وقالت مراسلة لبي بي سي في هراري إن الحياة تبدو هادئة على الرغم من انتشار كثيف لمدرعات ومصفحات الجيش فضلا عن حواجز التفتيش في شوارع وميادين عدة. وتقول شينغاي نيوكا إن بعض المواطنين ذهبوا إلى مقار عملهم، كما حرص بعض الآباء على توصيل أطفالهم إلى المدارس. ولاحظت المراسلة وجودا مكثفا للقطعات العسكرية بالقرب من مقر الرئيس، والمحكمة العليا، والمطار الرئيسي، وأيضا في منطقة المال والأعمال بوسط العاصمة. ونقلت وكالة رويترز للأنباء عن مصدر حكومي قوله إن وزير المالية إغناتيوس تشومبو اعتقل. وتشومبو عضو بارز في فصيل من حزب زانو الحاكم الذي تتزعمه غريس زوجة موغابي. كيف فسر الجيش ما حدث؟ وسيطر جنود من الجيش على مقار محطة الإذاعة والتليفزيون في زيمبابوي، بعد انتشار المدرعات في الطرقات حول العاصمة هراري الثلاثاء. وظهر الميجر جنرال سيبوسيسو مويو على الهواء في التلفزيون الرسمي ليقول إن الجيش يرغب في "طمأنة الأمة بأن سيادة الرئيس ... وأفراد أسرته سالمون وبخير، وإن أمنهم مضمون". موغابي "بأمان" ولكنه "قيد الإقامة في بيته" وأضاف "نحن نستهدف فقط المجرمين حوله، الذين يرتكبون جرائم ... تسببت في معاناة الناس في البلاد اجتماعيا واقتصاديا". وأشار إلى أن الجيش "يتوقع أن يعود الوضع إلى طبيعته فور إنجاز المهمة". نقاط أخرى مهمة وردت في البيان: يجب على المواطنين الالتزام بالهدوء والحد من تحركهم غير الضروري يؤكد الجيش للسلطة القضائية في زيمبابوي ضمان استقلالها يجب على الهيئات الأمنية "التعاون من أجل خير البلاد"، وأي "استفزاز سيواجه بالرد المناسب" إلغاء إجازات أفراد القوات المسلحة، وصدور أوامر بعودتهم إلى ثكناتهم فورا. ولم يتضح بعد من هو الشخص الذي يقود هذا العمل العسكري. وكان الجنرال كونستانتينو تشيوينغا، رئيس أركان الجيش، قال في وقت سابق إن الجيش مستعد للتحرك والانتهاء من عملية التطهير داخل حزب الاتحاد الوطني الإفريقي الزيمبابوي (زانو-بي إف) الحاكم. ويقول مراقبون إن تلك التحركات العسكرية جاءت عقب إقالة موغابي نائبه، إيمرسون منانغاغوا، في خطوة أعتبرت أنها تمهد الطريق أمام زوجته غريس، 52 عاما، لخلافته. وذكرت وكالة رويترز للأنباء أنه طبقاً لعدد كبير من وثائق المخابرات التي اطلعت عليها، فإن منانغاجوا كان يعتزم إنعاش الاقتصاد بإعادة آلاف المزارعين الذين طردوا من أراضيهم منذ ما يقرب من 20 عاماً، وإصلاح العلاقات مع مؤسسات مثل البنك الدولي وصندوق النقد الدولي. هل ما حدث انقلاب؟ قال أليكس ماغايسا، المستشار السابق لزعيم المعارضة في زيمبابوي، مورغان تسفانغيراي، لبي بي سي إنه يعتقد أن ادعاء الجيش بأن ما قام به ليس انقلابا، ليس صحيحا. وأضاف "لقد قرروا ألا يسموه انقلابا لأنهم يعرفون أن الانقلاب لن يلقى قبولا وسوف يندد به". "ولكن يبدو أنه من الواضح - فيما يتعلق بالسلطة - أن الرئيس موغابي ليس إلا رئيسا اسميا فقط، وأن السلطة الآن بيد الجيش". يقول مراقبون إن التحركات العسكرية الأخيرة جاءت عقب إقالة موغابي نائبه، إيمرسون منانغاغوا، في خطوة أعتبرت أنها تمهد الطريق أمام زوجته غريس، 52 عاما، لخلافته. وكان حزب الاتحاد الوطني الإفريقي الزيبمابوي (زانو-بي إف) الحاكم قد اتهم الجنرال تشيوينغا بارتكابه "تصرفات ترقى إلى درجة الخيانة" عقب إصداره تحذيرا من أن الجيش قد يتدخل. ووصفت رسائل نشرت على موقع تويتر وتنسب إلى الحزب الحاكم سيطرة الجيش على السلطة بأنه "انتقال غير دموي للسلطة". دعوات إلى ضبط النفس واتسمت ردود الأفعال الدولية والإقليمية بالحذر، ترقبا لما ستستقر عليه الأوضاع في البلاد. فقال وزير الخارجية البريطاني بوريس جونسون إن الموقف لايزال "مائعا" في هراري، ولكن بلاده لاتريد رؤية "ديكتاتور يأخذ السلطة من ديكتاتور آخر في زيمبابوي" على حد وصفه. وأضاف جونسون "لا أحد يريد رؤية الانتقال من ديكتاتور غير منتخب إلى آخر. نريد رؤية انتخابات حرة ونزيهة". زيمبابوي: متحدث باسم الجيش "نحن نستهدف المجرمين" ودعا رئيس نيجيريا محمد بخاري إلى عدم تطور الموقف إلى العنف في زيمبابوي، وأكد المتحدث باسم الرئاسة النيجيرية في تغريدة على تويتر على أهمية أن يسود الاحترام والسلام في تلك الدولة الإفريقية المحورية. وحذر جميع الأطراف السياسية والعسكرية في زيمبابوي على تجنب أي أعمال قد تنزلق بالبلاد نحو الصراع الأمر الذي يؤثر على المنطقة برمتها بشكل سلبي. ودعا الاتحاد الأوروبي إلى الحوار في زيمبابوي والحل السلمي للأزمة الراهنة. وجاء في بيان اصدره الاتحاد "نتابع الوضع عن كثب ونشدد على أهمية الحفاظ على حقوق جميع المواطنين وعلى الدستور والحكم الديمقراطي". وتابع البيان "ندعو جميع الأطراف للابتعاد عن المواجهة واللجوء إلى الحوار بهدف التوصل لحل سلمي للأزمة". ونصحت وزارة الخارجية البريطانية رعاياها "الموجودين حاليا في هراري بالبقاء في منازلهم في سلام، أو في مساكنهم حتى يتضح الموقف". كما نصحت السفارة الأمريكية في هراري الأمريكيين البقاء في منازلهم، حتى إشعار آخر.

ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਫ਼ੌਜ ਨੇ ਉੱਥੇ ਤਖ਼ਤਾ ਪਲਟ ਕੇ ਸੱਤਾ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤੁਰਕੀ ਅਤੇ ਵੇਨੇਜੁਏਲਾ ਵਿੱਚ ਤਖ਼ਤਾ ਪਲਟਣ ਦੀਆਂ ਅਸਫਲ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਦੇਸ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਕੁਝ ਹੀ ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ ਤਖ਼ਤਾ ਪਲਟਣ ਦਾ ਜੋ ਸਿਲਸਿਲਾ ਚਲਿਆ ਉਹ ਹੁਣ ਤੱਕ ਵੀ ਜਾਰੀ ਹੈ। ਕਿਸ ਮੁੱਦੇ ਤੇ ਭਾਰਤ ਨੇ ਮਿਲਾਈ ਚੀਨ ਨਾਲ ਤਾਲ਼? ਸਦੀ ਬਾਅਦ ਭਾਰਤੀ ਫੌਜੀਆਂ ਦਾ ਸਸਕਾਰ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਨਹੀਂ ਆ ਸਕਣਗੇ ਨਿਜ਼ਾਮੁਦੀਨ ਔਲੀਆ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਅਤੇ ਲੈਟਿਨ ਅਮਰੀਕਾ ਜਾਂ ਫਿਰ ਮਿਡਲ ਈਸਟ ਦੇ ਕੁੱਝ ਦੇਸਾਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਤਖ਼ਤਾ ਪਲਟ ਵਰਗੀ ਕੋਈ ਘਟਨਾ ਨਹੀਂ ਘਟੀ। ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਜਮਹੂਰੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਐਨੀਆਂ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹਨ ਕਿ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਫ਼ੌਜ ਲਈ ਤਖ਼ਤਾ ਪਲਟ ਕਰਨਾ ਬਿਲਕੁਲ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸੁਭਾਵਿਕ ਕਾਰਨ ਹਨ। ਭਾਰਤ 'ਚ ਫ਼ੌਜ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਕੀਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਢਾਂਚਾ ਵੀ ਪੱਛਮੀ ਦੇਸਾਂ ਦੀ ਤਰਜ ਉੱਤੇ ਬਣਾਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਗੱਲ ਉੱਤੇ ਗ਼ੌਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪੱਛਮ ਦੇ ਜਮਹੂਰੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਤਖ਼ਤਾ ਪਲਟ ਦੀਆਂ ਕੋਈ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨਹੀਂ ਹੋਈਆਂ। ਹਾਲਾਂਕਿ 1857 ਦੇ ਗ਼ਦਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਹਕੂਮਤ ਨੇ ਫ਼ੌਜ ਦਾ ਪੁਨਰਗਠਨ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੂਰੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚੋਂ ਫ਼ੌਜੀਆਂ ਦੀ ਭਰਤੀ ਕੀਤੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜਾਤੀ ਆਧਾਰਿਤ ਰੈਜੀਮੇਂਟ ਵੀ ਬਣਾਈਆਂ ਪਰ ਜੋ ਦਸਤੂਰ ਅਤੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬਣਾਏ ਉਹ ਬਿਲਕੁਲ ਐਂਗਲੋ ਸੈਕਸਨ ਕਲਚਰ ਦੀ ਤਰਜ ਉੱਤੇ ਸਨ। ਕੰਨੜ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਕਿਉਂ ਬਣੇ ਪੰਜਾਬੀ ਪ੍ਰਚਾਰਕ? ਕਿਵੇਂ ਗੈਂਗਸਟਰ ਬਣਦੇ ਹਨ ਇਹ ਪੰਜਾਬੀ ਮੁੰਡੇ? ਦਲਿਤਾਂ ਦੇ ਵਿਹੜੇ ਵੱਜਦਾ ‘ਮਾਣ’ ਦਾ ਢੋਲ ਅਨੁਸ਼ਾਸਿਤ ਫ਼ੌਜ ਇਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ੌਜ ਬਹੁਤ ਅਨੁਸ਼ਾਸਿਤ ਰਹੀ ਹੈ। 1914 ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਸੰਸਾਰਕ ਜੰਗ ਤੱਕ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ੌਜ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਖ਼ਾਸੀ ਸੀ। ਜੇ ਅਜਿਹਾ ਨਾ ਹੁੰਦਾ ਤਾਂ ਫ਼ੌਜ ਨੂੰ ਬਗ਼ਾਵਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਰੋਕ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਵੱਖ ਵੱਖ ਰਜਵਾੜਿਆਂ ਅਤੇ ਰਿਆਸਤਾਂ ਕਰਕੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਏਕਤਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਅਤੇ ਫ਼ੌਜ ਵਿੱਚ ਵੀ ਖੇਤਰਵਾਦ ਅਤੇ ਜਾਤੀਵਾਦ ਉੱਤੇ ਰੈਜੀਮੇਂਟਾਂ ਬਣੀਆਂ ਸਨ। ਇਹੀ ਕਾਰਨ ਸੀ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ੌਜ ਬਰਕਰਾਰ ਰਹੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੂਸਰੀ ਸੰਸਾਰਕ ਜੰਗ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆਇਆ। ਉਸ ਦੌਰਾਨ ਆਜ਼ਾਦ ਹਿੰਦ ਫ਼ੌਜ ਦੇ ਗਠਨ ਦੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਹੋਈਆਂ ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਸਿਰਫ਼ 12 ਤੋਂ 20 ਹਜ਼ਾਰ ਫ਼ੌਜੀ ਹੀ ਆਈਐਨਏ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣੇ। ਜਦ ਕਿ 40 ਤੋਂ 50 ਹਜ਼ਾਰ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ੌਜੀ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਦੇ ਕਬਜ਼ੇ ਵਿੱਚ ਸਨ ਪਰ ਫ਼ੌਜ ਦਾ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਭੰਗ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ। ਸਾਲ 1946 ਵਿੱਚ ਬੰਬਈ ਵਿੱਚ ਨੇਵੀ ਨੇ ਬਗ਼ਾਵਤ ਕੀਤੀ। ਪਰ ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ੌਜ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 25 ਲੱਖ ਦੇ ਨੇੜੇ ਤੇੜੇ ਪਹੁੰਚ ਚੁੱਕੀ ਸੀ। ਉਸ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਦੇਖੀਏ ਤਾਂ ਨੇਵੀ ਬਗ਼ਾਵਤ ਵੀ ਇੱਕ ਵਿਰੋਧ ਹੀ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ 10 ਹਜ਼ਾਰ ਦੇ ਕਰੀਬ ਨੇਵੀ ਦੇ ਫ਼ੌਜੀਆਂ ਨੇ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਇੱਕ ਗੱਲ ਧਿਆਨ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਦੂਸਰੀ ਸੰਸਾਰਕ ਜੰਗ ਦਾ ਸਮਾਂ ਸੀ, ਭਾਰਤੀ 'ਚ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਲਹਿਰ ਵੀ ਸਿਖਰ 'ਤੇ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਫ਼ੌਜੀ ਵੀ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਸਨ। ਨੇਵੀ ਬਗ਼ਾਵਤ ਦਾ ਅਸਰ ਕਈ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਰਿਹਾ ਪਰ ਕੁਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ੌਜ ਇੱਕਜੁੱਟ ਹੀ ਰਹੀ। 'ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਤੇ ਇਸ਼ਕ ਉਰਦੂ ਨਾਲ' ਫ਼ਜ਼ੂਲ ਖ਼ਰਚੀ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਕਈ ਪੰਚਾਇਤਾਂ ਨੇ ਕੀਤੇ ਮਤੇ ਪਾਸ 'ਜਦੋਂ ਕਲਾਮ ਨੇ ਲੀਡਰਾਂ ਦੀ ਕਲਾਸ ਲਾਉਣ ਲਈ ਕਿਹਾ' ਅਣਬਣ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਰੋਧ 1984 ਵਿੱਚ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ ਜਦੋਂ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਉੱਤੇ ਫ਼ੌਜੀ ਕਾਰਵਾਈ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਵਿੱਚ ਕੁੱਝ ਸਿੱਖ ਯੂਨਟਾਂ ਨੇ ਬਗ਼ਾਵਤ ਕੀਤੀ। ਬਾਕੀ ਫ਼ੌਜ ਇੱਕਜੁੱਟ ਰਹੀ ਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਦਰੋਹਾਂ ਨੂੰ ਦਬਾਅ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। 60 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਜਨਰਲ ਸੈਮ ਮਾਨੇਕਸ਼ਾ ਅਤੇ ਮੌਜੂਦਾ ਸਰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਅਣਬਣ ਦੀਆਂ ਖ਼ਬਰਾਂ ਆਈਆਂ, ਪਰ ਉਸ ਦਾ ਵੀ ਕੋਈ ਸਮੁੱਚਾ ਰੂਪ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਸਰਕਾਰ ਬਣੀ ਤਾਂ ਮੌਕੇ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ੌਜ ਨੂੰ ਜਮਹੂਰੀ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਕਾਬੂ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ ਰੱਖਿਆ। ਇਸ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਮਾਂਡਰ-ਇਨ-ਚੀਫ਼ ਦਾ ਅਹੁਦਾ ਖ਼ਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਅਹੁਦੇ 'ਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਹਕੂਮਤ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ ਅਫ਼ਸਰ ਹੁੰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਸ ਅਹੁਦੇ 'ਤੇ ਜਨਰਲ ਕਰਿਅੱਪਾ ਨੂੰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਨਹਿਰੂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜਦੋਂ ਫ਼ੌਜ ਦਾ ਆਧੁਨਿਕੀਕਰਨ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ ਤਾਂ ਥਲ-ਸੈਨਾ, ਨੌ-ਸੈਨਾ ਅਤੇ ਹਵਾਈ-ਸੈਨਾ ਦੀ ਅਹਿਮੀਅਤ ਬਰਾਬਰ ਹੋਵੇਗੀ ਅਤੇ ਉਸੇ ਸਮੇਂ ਤਿੰਨਾਂ ਦੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਚੀਫ-ਆਫ਼-ਆਰਮੀ ਸਟਾਫ਼ ਬਣਾ ਦਿੱਤੇ ਗਏ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨਾਂ ਉੱਤੇ ਰੱਖਿਆ ਮੰਤਰੀ ਨੂੰ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਜੋ ਚੁਣੀ ਹੋਈ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਕੈਬਿਨਟ ਦੇ ਤਹਿਤ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। 1971- ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ੌਜੀ ਅਫ਼ਸਰ ਦੇ ਚੁਟਕਲੇ ਅਤੇ ਸਰੰਡਰ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਇਹ ਦਲਿਤ ਜਾਗ ਕੇ ਕਿਉਂ ਗੁਜ਼ਾਰ ਰਹੇ ਹਨ ਰਾਤਾਂ? 'ਕਿਮ ਦੀ ਫੌਜ 'ਚ ਰੇਪ ਤੇ ਪੀਰਿਅਡ ਰੁਕਣਾ ਆਮ ਸੀ' ਜਮਹੂਰੀ ਸਰਕਾਰ ਹੀ ਸੁਪਰੀਮ ਸੱਤਾ ਜਨਰਲ ਕਰਿਅੱਪਾ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਥਲ ਸੈਨਾ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਕਮਾਂਡਰ-ਇਨ-ਚੀਫ਼ ਦਾ ਘਰ ਤਿੰਨ ਮੂਰਤੀ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਨਹਿਰੂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਘਰ ਬਣਾਇਆ। ਇਹ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਾਰਥਿਕ ਕੰਮ ਸੀ ਅਤੇ ਸੁਨੇਹਾ ਵੀ ਸਾਫ਼ ਸੀ ਕਿ ਦੇਸ ਵਿੱਚ ਜਮਹੂਰੀ ਸਰਕਾਰ ਹੀ ਸੁਪਰੀਮ ਸੱਤਾ 'ਤੇ ਰਹੇਗੀ। ਇੱਕ ਵਾਰ ਜਨਰਲ ਕਰਿਅੱਪਾ ਨੇ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਆਰਥਕ ਨੀਤੀਆਂ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਨਹਿਰੂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੱਤਰ ਲਿਖ ਕੇ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਸੱਦ ਕੇ ਨਾਗਰਿਕ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਦਖ਼ਲ ਨਾਂ ਦੇਣ ਦੀ ਹਿਦਾਇਤ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਦਰਅਸਲ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਜਮਹੂਰੀਅਤ ਦਾ ਜੋ ਨੀਂਹ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ, ਫ਼ੌਜ ਵੀ ਉਸ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਗਈ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਚੋਣ ਕਮਿਸ਼ਨ, ਰਿਜ਼ਰਵ ਬੈਂਕ ਵਰਗੀ ਜਮਹੂਰੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਖੜੀਆਂ ਹੋ ਗਈਆਂ, ਇਸ ਨੇ ਜਮਹੂਰੀਅਤ ਦੀ ਨੀਂਹ ਨੂੰ ਕਾਫ਼ੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਦੇ ਬਾਅਦ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਖ਼ਤਾ ਪਲਟ ਦੇ ਖ਼ਤਰੇ ਲਗਭਗ ਖ਼ਤਮ ਹੀ ਹੋ ਗਏ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਤਾਂ 1958 ਵਿੱਚ ਹੀ ਤਖ਼ਤਾ ਪਲਟ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸੇ ਦੌਰਾਨ ਅਫ਼ਰੀਕੀ ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਅਮਰੀਕੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਤਖ਼ਤਾ ਪਲਟ ਹੋਏ। ਬਾਲ ਠਾਕਰੇ ਦੀ ਨਜ਼ਰ 'ਚ ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ 'ਇੰਦਰਾ ਨਾਲ ਰਿਸ਼ਤੇ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਨੇ ਸ਼ੇਖੀਆਂ ਮਾਰੀਆਂ' ਉੱਤਰੀ ਕੋਰੀਆ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਰੰਜਿਸ਼ ਦੀ ਪੂਰੀ ਕਹਾਣੀ ਭਾਰਤੀ ਜਮਹੂਰੀਅਤ ਜਦੋਂ ਆਪਣੇ ਪੈਰ ਜਮਾਂ ਰਹੀ ਸੀ , ਉਸ ਨਾਜ਼ੁਕ ਦੌਰ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ੌਜ ਦੀ ਗ਼ੈਰ ਜਮਹੂਰੀਅਤ ਅਤੇ ਜਨਰਲ ਕਰਿਅੱਪਾ ਦੀ ਵੱਡੀ ਭੂਮਿਕਾ ਰਹੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਜਨਰਲ ਸੈਮ ਮਾਨੇਕਸ਼ਾ ਨਾਲ ਇੱਕ ਵਿਵਾਦ ਜੁੜਿਆ। ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੌਰਾਨ ਕੋਈ ਮੁਜ਼ਾਹਰਾ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਸੀ ਅਤੇ ਸੈਮ ਮਾਨੇਕਸ਼ਾ ਨੇ ਫ਼ੌਜ ਦੀ ਇੱਕ ਬ੍ਰਿਗੇਡ ਦੀ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਤੈਨਾਤ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਤਾਂ ਕਿ ਕਿਸੇ ਨਾਪਸੰਦ ਘਟਨਾ ਨਾਲ ਨਿੱਬੜਿਆ ਜਾ ਸਕੇ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਲੋਚਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਨੂੰ ਜਵਾਬ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਘਬਰਾਉਣ ਦੀ ਕੋਈ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ ਕੋਈ ਤਖ਼ਤਾ ਪਲਟਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਦੇਸ ਵਿੱਚ ਫ਼ੌਜ ਦੀਆਂ ਸੱਤ ਕਮਾਨਾਂ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਜਨਰਲ ਇਕੱਠੇ ਸੱਤ ਕਮਾਨਾਂ ਨੂੰ ਹੁਕਮ ਦੇਵੇ। ਉਹ ਵੀ ਉਦੋਂ ਜਦੋਂ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਮਾਂਡਰ ਸੈਨਾਪਤੀ ਤੋਂ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਜਾਂ ਦੋ ਸਾਲ ਹੀ ਪਿੱਛੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਕਿਸੇ ਹੁਕਮ ਨੂੰ ਐਨਾ ਸੌਖਾ ਨਹੀਂ ਮੰਨ ਸਕਦੇ ਜੋ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਹੋਵੇ। ਬਾਅਦ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ ਵੇਖਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਮੌਕੇ ਦੇ ਜਨਰਲ ਵੀਕੇ ਸਿੰਘ ਸੇਵਾ ਮੁਕਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਮੌਜੂਦਾ ਸਰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਮੰਤਰੀ ਬਣ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੁਰਾਣੀ ਯੂਪੀਏ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਕੋਰਟ ਵਿੱਚ ਹੀ ਚੁਣੋਤੀ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਸਮੁੰਦਰ ਹੇਠਾਂ ਹੁੰਦੇ ਨੇ ਕੁਝ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘੋਲ 2018 'ਚ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਦੁਨੀਆਂ ਤੋਂ ਕੀ ਉਮੀਦਾਂ? ਟਰੰਪ ਦੀ ਸਖ਼ਤੀ ਕਿਮ ਨੂੰ ਡਰਾ ਸਕੇਗੀ? ਕਦੋਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਖ਼ਤਾ ਪਲਟ? ਹਾਲਾਂਕਿ ਇੱਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਖ਼ਬਾਰ ਇੰਡੀਅਨ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ਨੇ ਕੁੱਝ ਆਰਮੀ ਟੁਕੜੀਆਂ ਦੇ ਦਿੱਲੀ ਵੱਲ ਮਾਰਚ ਕਰਨ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਪਰ ਉਸ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕਿਸੇ ਤਖ਼ਤਾ ਪਲਟ ਵਰਗਾ ਕੁੱਝ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਇਹ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਕਿ ਸਰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਸਮੇਂ ਹਫੜਾ-ਦਫੜੀ ਮੱਚ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਟੁਕੜੀਆਂ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਵਾਪਸ ਜਾਣ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਫ਼ੌਜ ਨੂੰ ਤਖ਼ਤਾ ਪਲਟ ਦਾ ਮੌਕਾ ਉਸ ਵੇਲੇ ਹੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਹਾਲਾਤ ਬਹੁਤ ਡਾਵਾਂਡੋਲ ਹੋਣ, ਸਿਆਸੀ ਫੁੱਟ ਸਿਖਰ 'ਤੇ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਜਮਹੂਰੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋਣ ਜਾਂ ਭੇਦਭਾਵ ਜਾਂ ਅਰਾਜਕਤਾ ਦੀ ਹਾਲਤ ਹੋਵੇ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੇ ਹਾਲਾਤ ਕਦੇ ਪੈਦਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹੋਏ। ਇੱਥੇ ਤੱਕ ਕਿ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਵੀ ਫ਼ੌਜ ਰਾਜਨੀਤੀ ਤੋਂ ਵੱਖ ਰਹੀ ਅਤੇ ਕੁੱਝ ਲੋਕ ਇਸ ਗੱਲ ਲਈ ਉਸ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਵੀ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਤਿੰਨਾਂ ਸੈਨਾ ਮੁਖੀਆਂ ਨੂੰ ਮੌਕੇ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਨਾਲ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਸੀ। ਫਿਰ ਵੀ ਫ਼ੌਜ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵੱਲੋਂ ਦੂਰ ਰਹੀ ਕਿਉਂਕਿ ਫ਼ੌਜ ਦੀ ਨੀਂਹ ਵਿੱਚ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਦਾ ਅਜਿਹਾ ਸਿਧਾਂਤ ਮੌਜੂਦ ਹੈ ਜੋ ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕਜੁੱਟ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਨਾਗਰਿਕ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਵਿੱਚ ਦਖ਼ਲ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। (ਬੀਬੀਸੀ ਪੱਤਰਕਾਰ ਸੰਦੀਪ ਰਾਏ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ। ਕਿਮ ਜੋਂਗ ਉਨ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਭੈਣ ’ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕਿਉਂ? ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀਆਂ 11 ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਮਿਜ਼ਾਈਲਾਂ ਕੀ ਫ਼ਰਕ ਹੈ ਹਾਈਡਰੋਜਨ ਤੇ ਪਰਮਾਣੂ ਬੰਬ `ਚ (ਬੀਬੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਲ FACEBOOK, INSTAGRAM, TWITTERਅਤੇ YouTube 'ਤੇ ਜੁੜੋ।)


انتقد نتنياهو زيارة ممثلة السياسة الخارجية للاتحاد الأوروبي كاثرين آشتون إلى طهران خلال عطلة نهاية الأسبوع وأشار نتنياهو إلى إن القوات العسكرية الإسرائيلية ضبطت سفينة تحمل أسلحة مصنوعة في سوريا وكانت متجهة إلى الميليشيات في قطاع غزة. وقال إن العالم "يريد أن يخدع نفسه بأن إيران غيرت نواياها في الحصول على أسلحة نووية، كل ما سمعته هو حفنة من الإدانات الخفيفة لإيران من جانب المجتمع الدولي على هذه الشحنة القاتلة"، مضيفاً أن "إيران نظمت إرسال وتمويل هذه الشحنة، كما أن إيران هي المسؤولة عن الشحنة بأكملها". وأردف أن "إيران كعادتها تنفي كل هذه الحقائق وتصفها بالأكاذيب". وندد نتنياهو بـ "الابتسامات والمصافحات من جانب ممثلي الغرب مع زعماء النظام الإيراني في طهران في نفس الوقت الذي كان يجري فيه تفريغ هذه الصواريخ في إيلات". مواضيع قد تهمك نهاية وانتقد زيارة ممثلة السياسة الخارجية للاتحاد الأوروبي كاثرين آشتون إلى طهران خلال عطلة نهاية الأسبوع، واجتماعها مع القادة الايرانيين. ورفضت إيران الاتهامات الإسرائيلية ونفت علاقاتها بهذه الشحنة، وقال ناطق باسم حركة المقاومة الاسلامية (حماس) في غزة إن الموضوع عبارة عن "نكتة سخيفة". وكانت البحرية الإسرائيلية ضبطت سفينة في البحر الأحمر تحمل أسلحة من بينها صورايخ من طراز M-302 تصل مداها بين 150 -200 كلم قادرة على ضرب معظم مناطق إسرائيل من قطاع غزة. ضبطت البحرية الإسرائيلية سفينة في البحر الأحمر تحمل أسلحة من بينها صورايخ من طراز M-302 تصل مداها بين 150 -200 كلم

ਇਰਾਨ ਨੇ ਅਜਿਹਾ ਇਸ ਲਈ ਕਿਹਾ ਕਿ ਕਿਉਂਕਿ ਇਜ਼ਰਾਇਲੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨੇਤਨਯਾਹੂ ਨੇ ਇਰਾਨ 'ਤੇ ਪਰਮਾਣੂ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਹੋਏ ਇੱਕ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਕਰਕੇ ਇਲਜ਼ਾਮ ਲਗਾਏ ਸਨ। ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਇਰਾਨ ਤੋਂ 2015 ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਪਰਮਾਣੂ ਸਮਝੌਤੇ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲੈਣ ਦੇ ਫ਼ੈਸਲੇ ਤੋਂ ਇੱਕ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਨੇਤਨਯਾਹੂ ਦੇ ਖ਼ੁਲਾਸੇ ਨੇ ਪੱਛਮੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਵੰਡ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਫਰਾਂਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਕੁਝ ਜਾਣਕਾਰੀ 2002 ਵਿੱਚ ਨਸ਼ਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਫਰਾਂਸ ਨੇ ਇਸ ਸਮਝੌਤੇ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ ਕਿਹਾ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਪ੍ਰਮਾਣ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸਮਝੌਤਾ ਚੰਗੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦਾ ਆਧਾਰ ਨਹੀਂ ਬਣਿਆ। ਅਮਰੀਕੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਡੌਨਲਡ ਟਰੰਪ, ਜਿਹੜੇ ਇਸ ਸਮਝੌਤੇ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਕੋਲ 12 ਮਈ ਤੱਕ ਦਾ ਸਮਾਂ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਇਸ ਸਮਝੌਤੇ ਨੂੰ ਤਿਆਗਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਨਹੀਂ। ਇੰਗਲੈਂਡ ਅਤੇ ਫਰਾਂਸ ਸਣੇ ਇਸ ਸੌਦੇ 'ਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਰਨਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਰਾਨ ਇਸ 'ਤੇ ਕਾਇਮ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਰਾਨ ਕੀ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ? ਵਿਦੇਸ਼ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੇ ਬੁਲਾਰੇ ਬਹਿਰਾਮ ਘਸੇਮੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਨੇਤਨਯਾਹੂ ਵੱਲੋਂ ਲਗਾਏ ਗਏ ਇਲਜ਼ਾਮ ਕਿ ਤਹਿਰਾਨ ਨੇ ਪਰਮਾਣੂ ਮਕਸਦ ਸਬੰਧੀ ਝੂਠ ਬੋਲਿਆ ਹੈ ''ਬੇਫ਼ਜ਼ੂਲ ਅਤੇ ਸ਼ਰਮਨਾਕ ਹਨ।'' ਵਿਦੇਸ਼ ਮੰਤਰੀ ਜਾਵੇਦ ਜ਼ਰੀਫ਼ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪਰਮਾਣੂ ਊਰਜਾ ਏਜੰਸੀ (IAEA) ਵੱਲੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਚੁੱਕੇ ਗਏ ਪੁਰਾਣੇ ਇਲਜ਼ਾਮਾਂ ਦਾ ਨਵਾਂ ਰੂਪ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਇਰਾਨ ਦੇ ਪਰਮਾਣੂ ਅਤੀਤ ਦੀ ਜਾਂਚ ਦਾ ਕੰਮ ਸੌਂਪਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। IAEA ਦੀ ਕੀ ਹੈ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ? ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪਰਮਾਣੂ ਊਰਜਾ ਏਜੰਸੀ (IAEA) ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨੇਤਨਯਾਹੂ ਦੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਫ਼ਲ ਰਿਹਾ ਪਰ 2015 ਦੀ ਇੱਕ ਏਜੰਸੀ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 2003 'ਚ ਪਰਮਾਣੂ ਵਿਸਫ਼ੋਟਕ ਯੰਤਰ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਕੁਝ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਮਿਲੀਆਂ ਸਨ। ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ 'ਚ ਕੀ ਸੀ? ਇਜ਼ਰਾਇਲੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨੇ ਸੋਮਵਾਰ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਜੋ ਕਿਹਾ ਉਹ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਗੁਪਤ ਪਰਮਾਣੂ ਫ਼ਾਇਲਾਂ ਦਾ ਸਬੂਤ ਸੀ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਰਾਨ ਨੇ ਪਰਮਾਣੂ ਸਮਝੌਤੇ ਬਾਰੇ 2015 ਵਿੱਚ ਸਮਝੌਤੇ 'ਤੇ ਦਸਤਖ਼ਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਝੂਠ ਬੋਲਿਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਇਰਾਨ 'ਤੇ ਪਰਮਾਣੂ ਹਥਿਆਰਾਂ ਬਾਬਤ ਇੱਕ ਗੁਪਤ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਕਰਵਾਉਣ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਇਆ। ਇਰਾਨ ਦੀ ਫੌਜ ਦੀ ਸੀਰੀਆ 'ਚ ਮੌਜੂਦਗੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਵਿਚਾਲੇ ਤਣਾਅ ਵਧਿਆ ਹੈ। ਇਰਾਨ ਨੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪਰਮਾਣੂ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਮੰਗ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਨੂੰ ਹਟਾਉਣ ਲਈ ਆਪਣੇ ਪਰਮਾਣੂ ਊਰਜਾ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਸਹਿਮਤੀ ਜਤਾਈ ਸੀ। ਅਮਰੀਕਾ ਕੀ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ? ਵ੍ਹਾਈਟ ਹਾਊਸ ਨੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਨੇਤਨਯਾਹੂ ਦੇ ਇਲਜ਼ਾਮਾਂ ਦਾ ਜਵਾਬ ਦਿੰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੀ ਸਮਝ ਨਾਲ ਇੱਕਸਾਰ ਸਨ ਕਿ ਇਰਾਨ ਕੋਲ ਇੱਕ ''ਮਜ਼ਬੂਤ ਪਰਮਾਣੂ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ'' ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਬਿਆਨ ਨੂੰ ਬਦਲਦਿਆਂ ਇਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ''ਕਲੈਰੀਕਲ ਗ਼ਲਤੀ'' ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ। ਅਮਰੀਕੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਿਕਓਰਿਟੀ ਕਾਊਂਸਲ ਦੇ ਬੁਲਾਰੇ ਨੇ ਕਿਹਾ, ''ਇਰਾਨ ਦੇ ਪੀਐੱਮ ਨੇਤਨਯਾਹੂ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਯਤਨਾਂ ਦੇ ਨਵੇਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਵੇਰਵੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਹਨ।'' ਨਵੇਂ ਅਮਰੀਕੀ ਸਕੱਤਰ ਮਾਈਕ ਪੋਂਪੀਓ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ''ਕਿਸੇ ਵੀ ਸ਼ੱਕ ਤੋਂ ਪਰੇ'' ਸਾਬਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ''ਇਰਾਨੀ ਸਰਕਾਰ ਸੱਚ ਨਹੀਂ ਦੱਸ ਰਹੀ'' ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ''ਦੁਨੀਆਂ ਅਤੇ IAEA ਤੋਂ ਵਿਸ਼ਾਲ ਪੁਰਾਣੇ ਪਰਮਾਣੂ ਦਸਤਾਵੇਜ਼'' ਲੁਕਾਏ ਹਨ। ਉਧਰ ਓਬਾਮਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਸਮੇਂ ਇਰਾਨ ਦੀ ਗੱਲਬਾਤ ਦੌਰਾਨ ਟੀਮ ਮੈਂਬਰ ਰਹੇ ਰੌਬ ਮਲੀ ਨੇ ਇਜ਼ਾਰਾਈਲ ਦੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ''ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਨਵਾਂ ਨਹੀਂ ਹੈ।'' (ਬੀਬੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਲ FACEBOOK, INSTAGRAM, TWITTERਅਤੇ YouTube 'ਤੇ ਜੁੜੋ।)