بالنسبة للبعض، يسبب ركوب الطائرات قلقا شديدا إذن أنت - وكما 17 في المئة من الأمريكيين (حسب استطلاع أجرته شركة بوينغ) - قد تكون من الذين يخافون من ركوب الطائرات. هذا الخوف مفهوم، ولكن حوادث تحطم الطائرات نادرة الوقوع، رغم الحادث الذي وقع مؤخرا لطائرة الخطوط الجوية الإثيوبية والذي أسفر عن مقتل كل ركابها الـ 157. فحسب احصاءات حوادث الطيران الدولية لعام 2018، والتي اعتمدت 2,520,000 رحلة جوية، بلغت نسبة الحوادث وفاة واحدة لكل 37,800,000مسافر. ولكن بسبب التغطية الإعلامية التي تحيط عادة بحوادث الطيران، تتصاعد مخاوف العامة من النقل الجوي. ولكن، ومن حسن الحظ، يمكن علاج هذه المخاوف. وهناك العديد من السبل للتعامل مع هذه الظاهرة. يوفر عدد من الأطباء النفسيين أدناه نصائحهم بخصوص ذلك: تمارين التنفس يقول عالم الاجتماع ماثيو برايس إن التنفس العميق قد يخفف من القلق الذي يشعر به المرء يقول عالم الاجتماع في جامعة فيرمونت الأمريكية ماثيو برايس إن البعض يشعرون بالخوف من الطيران لأنهم لم يستقلوا الطائرة في الماضي، أو أنه لديهم تجارب سلبية. ويضيف "لسوء الحظ، لا يوجد تفسير واحد للاصابة بهذا الخوف أو الهلع، ولكن هناك العديد من الأسباب الممكنة". ويقول "قد يكون السبب تجربة التحليق أو العلم بحادث تحطم أو القلق المتأتي عن الوجود في مكان منغلق". يوصي برايس بممارسة تمارين التنفس - أي استنشاق الهواء ببطء من خلال الفم ثم زفيره ببطء من خلال الأنف - ويضيف أن ترديد عبارات مريحة معينة قد يساعد في التخلص من القلق. العلاج مناقشة مسببات القلق قد تساعد في التخلص منه يستخدم العديد منا سماعات الأذن لتشتيت الانتباه أثناء الرحلات الجوية، بينما يتناول آخرون العقاقير المقاومة للقلق أو العقاقير المنومة. كما يستخدم كثيرون المشروبات الكحولية. ولكن اذا كان الخوف شديدا جدا بحيث يمنع الانسان من استقلال الطائرة أصلا، هناك علاجات قد تستحق البحث والتمحيص. فعلاج التنويم والعلاج النفسي والعلاج الادراكي قد استخدمت كلها للتعامل مع الخوف من الطيران. الفكرة من وراء اساليب العلاج هذه هو التعرف على نوعية القلق وملاحظة كيفية تطوره و - وهذا هو الأمر الأكثر أهمية - كيفية التأقلم مع هذه المشاعر. تصدى لمخاوفك تستخدم أجهزة الحقائق الافتراضية لمحاربة الخوف من الطيران يقول خبراء إن الطريقة المثلى للتغلب على الخوف من الطيران هي "التعرض المسيطر عليه" وهي طريقة تعتمد على المثل القديم القائل "واجه مخاوفك". وهذه الطريقة مبنية على أساس تعريض النفس لمراحل الطيران المختلفة تحت اشراف طبيب مختص. هناك العديد من البرامج التي تحاول التعامل مع هذه المشكلة، كبرنامج "الطيران دون خوف" الذي تديره شركة فيرجين أتلانتيك البريطانية للنقل الجوي. يتضمن هذا البرنامج شروحا يقدمها طيارون مدربون حول الجوانب العديدة المحيطة بالخوف من الطيران مثل كيفية تحليق الطائرات وأسباب المطبات الهوائية والاجراءات التي تتخذها شركات النقل الجوي للتصدي للارهاب والخطوات التي يلجأ اليها الطيارون في حالة حصول أعطال في محركات طائراتهم. تقول باربرا روثباوم، الطبيبة المتخصصة في الأمراض النفسية في كلية طب جامعة أيموري في مدينة اتلانتا بولاية جورجيا الأمريكية، إنها قارنت بين العلاج التعرضي لطائرة افتراضية وطائرة حقيقية، فوجدت أن 93 بالمئة من المشاركين في البحث تمكنوا من الطيران بعد 8 جلسات فقط. في الجلسات الأربع الأولى، يتعلم المشاركون اساليب التعامل مع القلق، مثل التعرف على الأفكار المضرة وغير العقلانية (على سبيل المثال "سوف تتحطم الطائرة بنا") وكيفية التغلب عليها. أما الجلسات الأربع الأخيرة، فتستخدم فيها تقنيات الواقع الافتراضي لمساعدة المشاركين في مواجهة حقيقة الطيران بكيفية تمكنهم من تقليل القلق الذي يعانون منه. تقول روثباوم إن استخدام الطائرات الافتراضية أو الحقيقية في هذه الدراسة سيان، ولكن استخدام الطائرات الافتراضية أكثر عملية نظرا لثمنه الزهيد وسهولة استخدامه. وتقول إن هذا يمنح الأمل في توفير العلم والتفهم والقدرة على السيطرة في نهاية المطاف. الفكرة في ذلك أنه لو فهم الانسان أمرا، لا يمكن لهذا الأمر أن يسيطر عليه. الحقائق كان عام 2017 الأكثر أمانا بالنسبة للرحلات التجارية مما لاشك فيه أن أنباء حوادث الطائرات تنتشر كالنار في الهشيم. ففي العاشر من آذار / مارس 2019، تحطمت طائرة ركاب من طراز بوينغ 737 ماكس بعد دقائق فقط من اقلاعها من مطار أديس أبابا، وأدى الحادث إلى مصرع ركابها الـ 157. كان لهذا الحادث دوي قوي حول العالم. ولكن خبراء الأمان ما زالوا يصرون على أن احتمالات الوفاة جراء حوادث السير أكبر بكثير منها في حوادث الطيران، وأن الوفيات جراء حوادث الطيران تضاءلت باستمرار في العقدين الماضيين. وتقول منظمة الصحة العالمية إن عدد الوفيات جراء حوادث السير بلغ 1,25 مليونا في عام 2013. وبشكل عام، يعد التنقل بالسيارات أكثر خطورة بمئة مرة من السفر بالطائرات. كما ينبغي التيقن إلى أن السببين الرئيسيين للموت هما أمراض القلب والسرطان. كان عام 2017 الأكثر أمانا بالنسبة لقطاع النقل الجوي، حسب الأرقام التي خلص اليها هذا القطاع. فلم تقع أي حوادث على الاطلاق. ويقول هارو رانتر، المدير التنفيذي لشبكة سلامة الطيران، إن عام 2018 لم يشهد سوى حالة وفاة واحدة لكل 2,5 مليون رحلة جوية مما يشير إلى أن معايير الأمان في قطاع النقل الجوي قد تحسنت الى حد بعيد في العقدين الأخيرين.

ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਹਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਉੱਡਣ ਤੋਂ ਡਰ ਲਗਦਾ ਹੈ ਫਿਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵੀ 17 ਫੀਸਦ ਅਮਰੀਕੀਆਂ ਵਾਂਗ ਜਹਾਜ਼ 'ਚ ਉੱਡਣ ਦਾ ਡਰ ਯਾਨਿ ਕਿ ਫੋਬੀਆ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਸਰਵੇਅ ਵਿੱਚ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ ਹੈ। ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਕਰੈਸ਼ ਹੋਏ ਈਥੋਪੀਅਨ ਜਹਾਜ਼ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਡਰ ਲੱਗਣਾ ਆਮ ਗੱਲ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਵੀ ਸੱਚ ਹੈ ਕਿ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਹੁਤੇ ਜਹਾਜ਼ ਕਰੈਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। 2018 ਏਅਰਲਾਈਨਰ ਐਕਸੀਡੈਂਟ ਸਟੈਟਿਸਟਿਕਸ ਮੁਤਾਬਕ ਦੁਨੀਆਂ ਭਰ ਦੇ ਏਅਰ ਟ੍ਰੈਫਿਕ ਵਿੱਚ 3,78,00,000 ਫਲਾਈਟਾਂ ਹਨ ਤੇ 25,20,000 ਫਲਾਈਟਾਂ 'ਚੋਂ ਇੱਕ ਨਾਲ ਹਾਦਸਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਮੀਡੀਆ ਵੱਲੋਂ ਇਹ ਕਰੈਸ਼ ਵੱਡੇ ਪੈਮਾਨੇ 'ਤੇ ਕਵਰ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਅਸੀਂ ਡਰ ਜਾਂਦੇ ਹਾਂ। ਇਸ ਫੋਬੀਆ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਦਿਮਾਗ ਦੇ ਡਾਕਟਰ ਦੱਸਦੇ ਹਨ, ਕਿਵੇਂ। ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ: ਕੁਝ ਲੋਕ ਇਸ ਲਈ ਡਰਦੇ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਵੀ ਜਹਾਜ਼ 'ਤੇ ਨਹੀਂ ਚੜ੍ਹੇ ਜਾਂ ਜਹਾਜ਼ ਚੜ੍ਹਣ ਦਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਹਿਲਾਂ ਦਾ ਤਜਰਬਾ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ ਵਰਮੌਂਟ 'ਚ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨੀ ਮੈਥਿਊ ਪ੍ਰਾਈਸ ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਲੰਬੇ-ਲੰਬੇ ਸਾਹ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਮੁੰਹ ਵੱਲੋਂ ਅੰਦਰ ਖਿੱਚੋ ਤੇ ਨੱਕ ਰਾਹੀਂ ਛੱਡ ਦਿਓ, ਕੋਈ ਚੰਗਾ ਮੰਤਰ ਵੀ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਪੜ੍ਹਣ ਨਾਲ ਮਦਦ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮ ਕਰਨ ਨਾਲ ਡਰ ਵਿੱਚ ਫਰਕ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕੁਝ ਲੋਕ ਇਸ ਡਰ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਹੈੱਡਫੋਨ ਲਗਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਕੁਝ ਦਵਾਈਆਂ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਕੁਝ ਸ਼ਰਾਬ ਪੀਂਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਜੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਵੀ ਸਹਾਇਕ ਨਹੀਂ ਹੈ ਤਾਂ ਥੈਰੇਪੀ ਮਦਦ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਹਿਪਨੋਥੈਰੇਪੀ ਅਤੇ ਸਾਈਕੋਥੈਰੇਪੀ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਵੇਖਣਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਘਬਰਾਹਟ ਕਿਉਂ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ, ਕਿਵੇਂ ਵਧ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਨਾਲ ਕਿਵੇਂ ਜੂਝਨਾ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਡਰ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰੋ ਮਾਹਿਰਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਫੋਬੀਆ ਤੋਂ ਉਭਰਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਬਿਹਤਰੀਨ ਤਰੀਕਾ ਹੈ 'ਨਿਅਮਿਤ ਐਕਸਪੋਜ਼ਰ'। ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਖੁਦ ਨੂੰ ਉੱਡਣ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪੜਾਵਾਂ ਤੋਂ ਜਾਗਰੂਕ ਕਰਵਾਉਂਦੇ ਹਾਂ, ਪਰ ਇੱਕ ਮਾਹਿਰ ਡਾਕਟਰ ਨਾਲ। ਵਰਜਿਨ ਅਟਲੈਂਟਿਕ 'ਫਲਾਇੰਗ ਵਿਦਾਊਟ ਫੀਅਰ' ਵਰਗੇ ਕੋਰਸ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਟ੍ਰੇਂਡ ਪਾਇਲਟ ਤੁਹਾਡੇ ਸਵਾਲਾਂ ਦੇ ਜਵਾਬ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜਹਾਜ਼ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਜਹਾਜ਼ ਉੱਡਦੇ ਕਿਵੇਂ ਹਨ, ਜਹਾਜ਼ ਦਾ ਹਿੱਲਣਾ ਆਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਨਜਨ ਫੇਲ੍ਹ੍ਹ ਹੋਣ 'ਤੇ ਪਾਇਲਟ ਕੀ ਕਰਦੇ ਹਨ? ਵੀਆਰ ਰਾਹੀਂ ਤੁਹਾਡੇ ਉੱਡਣ ਦੇ ਡਰ ਨੂੰ ਘੱਟ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਐਮਰੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਸਕੂਲ ਆਫ ਮੈਡੀਸਿਨ, ਜੌਰਜੀਆ ਦੀ ਬਾਰਬਰਾ ਵਰਚੁਅਲ ਤਜਰਬਾ ਕਰਨ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ, ''ਵੀਆਰ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਸਸਤਾ ਅਤੇ ਸੌਖਾ ਹੈ, ਤੁਸੀਂ ਜਿੰਨੀ ਮਰਜ਼ੀ ਵਾਰ ਟੇਕ-ਆਫ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ।'' ਇਸ ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਸਮਝਦੇ ਹੋ ਕਿ ਆਪਣੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ 'ਤੇ ਕਾਬੂ ਕਿਵੇਂ ਰੱਖਣਾ ਹੈ। ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ: ਜਹਾਜ਼ ਕਰੈਸ਼ ਹੋਣ ਦੀ ਵੱਡੀ ਖ਼ਬਰ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਮਾਹਿਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਗੱਡੀ ਕਰੈਸ਼ ਵਿੱਚ ਜਹਾਜ਼ ਕਰੈਸ਼ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋਕ ਮਾਰੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਿਛਲੇ 20 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਹਵਾਈ ਹਾਦਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਮੌਤਾਂ ਘਟੀਆਂ ਹਨ। ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਸੰਸਥਾ ਮੁਤਾਬਕ 2013 ਵਿੱਚ 1.25 ਮਿਲਿਅਨ ਮੌਤਾਂ ਸੜਕ ਟ੍ਰੈਫਿਕ ਵਿੱਚ ਹੋਈਆਂ ਸਨ। ਗੱਡੀ ਦਾ ਸਫਰ ਜਹਾਜ਼ ਦੇ ਸਫਰ ਤੋਂ 100 ਗੁਣਾ ਖਤਰਨਾਕ ਹੈ। ਇਹ ਲੇਖ ਬੀਬੀਸੀ ਫਿਊਚਰ ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਵੀਡੀਓਜ਼ ਵੀ ਦੇਖ ਸਕਦੇ ਹੋ: (ਬੀਬੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਲ FACEBOOK, INSTAGRAM, TWITTERਅਤੇ YouTube 'ਤੇ ਜੁੜੋ।)


شيخا مصابة بسرطان الثدي، وتضطر لزيارة المستشفى بشكل متكرر للخضوع لجلسات العلاج الكيماوي وتعيش غويل في دلهي، وهي مؤسسة العلامة التجارية "إلك"، واضطرت لإعادة ترتيب حياتها بالكامل. وحدث تراجع كبير في حياتها، مهنيا واجتماعيا وكذلك خططها للمستقبل. كان من الصعب تحمل الصدمة الأولى، لكنها تمالكت نفسها وقررت محاربة المرض بدعم من عائلتها وأصدقائها. وأطلقت غويل مبادرة على مواقع التواصل الاجتماعي، لتشجيع النساء على القيام بفحص دوري للكشف عن سرطان الثدي. وبعد ذلك، بدأت رحلة الجراحات العاجلة وجلسات العلاج الكيميائي. مواضيع قد تهمك نهاية زارت غويل المستشفى عدة مرات في أول شهر، "وكان كل شيء على ما يرام"، حتى بدأت أعداد حالات الإصابة بكوفيد-19 تتزايد في عدد من الولايات، بما فيها دلهي. وبدأت تبحث عبر الإنترنت بنهم عن أي معلومات عن كوفيد-19 والسرطان. وأدركت سريعا أنها تواجه احتمالا كبيرا للإصابة، وقد تكون العواقب وخيمة إذا أصيبت. أخافتها فكرة المعاناة المزدوجة، لكنها أدركت كذلك ضرورة تحصين نفسها بشكل أفضل عند زيارتها للمستشفى. وتقول إن اللقاح هو "الطريقة الأكثر أمنا" لحمايتها من الفيروس، لكنها لا تستطيع الحصول عليه لأنها ليست من الفئات ذات الأولوية. وهذه ليست حالة غويل وحدها، فالهند بها عشرات الآلاف من المرضى الشباب ضمن الفئات الأكثر عرضة للإصابة، وبحاجة عاجلة للقاح. شيخا غويل تقول إن الحكومة يجب أن تسمح باللقاح للشباب المعرضين للإصابة ولم تبدأ الهند بعد توفير اللقاح لمن تقل أعمارهم عن 45 عاما، حتى إذا كانوا مصابين بأمراض خطيرة تجعلهم أكثر عرضة لعدوى كورونا. وحطم هذا الأمر قلب شيخا، التي تواصلت مع عدة مستشفيات في محاولة للحصول على اللقاح، لكنها لم تنجح. وتقول إنها ستستمر في "محاولة التواصل مع مستشفيات أخرى حتى تجد مخرجا." وأضافت: "أنتصر في حربي ضد مرض السرطان اللعين، وأنا في طريقي للشفاء، لكن خطر الإصابة بعدوى كورونا يحرمني من النوم." وبقيت لها عدة جلسات من العلاج الكيميائي، التي تتوفر فقط في المستشفيات حيث تزيد احتمالات عدوى كورونا. ومرضى السرطان، من أمثالها، من بين الفئات الأكثر عرضة للإصابة. ونصحت الجمعية الأوروبية لعلوم الأورام الحكومات حول العالم بإعطاء أولوية الحصول على اللقاحات لمرضى السرطان، بغض النظر عن أعمارهم. كما قدمت دراسة نُشرت في دورية نيتشر النصيحة نفسها للحكومات، خاصة المصابين بأنواع معينة من السرطان. وتعطي عدة دول، من بينها المملكة المتحدة، أولوية تناول اللقاحات للفئات الأكثر عرضة للإصابة، ومن بينها أولئك الذين أصيبوا بأنواع معينة من السرطان. كما توصي المراكز الأمريكية للوقاية من الأمراض والسيطرة عليها بمنح اللقاحات لأصحاب الحالات الصحية الخطيرة في الشريحة العمرية ما بين 16-64 عاما، كونهم معرضين لمضاعفات خطيرة تهدد حياتهم حال الإصابة بكوفيد-19. واحدة من العاملين في القطاع الطبي تجري مسحة اختبار فيروس كورونا - 21 مارس/آذار 2021 ويقول طبيب الأورام الهندي المشهور، الدكتور غاناباثي بات، إن عدم سماح الحكومة لمرضى السرطان من الشباب بتناول اللقاح أمر مقلق. ويعالج الدكتور بات كثيرا من مرضى السرطان، ويقول إن مناعتهم تكون ضعيفة بشكل يزيد من شدة الإصابة بكوفيد-19، وتتضمن العواقب التأخر الشديد في الشفاء أو ارتفاع احتمالات الوفاة. وأضاف: "لذا، يجب أن تكون حماية صحتهم أولوية كبرى، ليتمكنوا من استكمال علاجهم بلا انقطاع." وفي المقابل، يرى بعضهم أنه ليس ممكنا توفير اللقاح لكل مرضى السرطان. ويقول الدكتور بات إن مرضى الحالات المتقدمة من سرطان الدم والذين يخضعون لزراعة الخلايا الجذعية بحاجة لتقييم طبي لكل حالة قبل منحهم اللقاح. لكن لا يسمح للأطباء باتخاذ مثل هذا القرار في الوقت الحالي. ويقول الدكتور بات إنه يجب أن يتمكن أطباء الأورام من وصف لقاح كورونا لمرضى السرطان من صغار السن بعد إجراء التقييم الطبي. وتقول شيخا إن طبيبها المعالج نصحها بالحصول على اللقاح "في أسرع وقت منهم"، لأنه قلق بشدة بخصوص صحتها. "وعملية البحث عن اللقاح مرهقة"، على حد قولها. مضيفة أن الإصابة بالسرطان تسبب ضغطا فسيولوجيا لا يمكن تصوره. "وعدم الحصول على اللقاح يزيد من هذا التوتر آلاف المرات. نستحق رعاية أفضل." وفتحت الحكومة الهندية باب التقدم لأخذ اللقاح يوم الثلاثاء الماضي للشريحة العمرية ما بين 45-59 عاما، لكنها لم تذكر أي شيء عن الفئات الأكثر عرضة للإصابة تحت سن 45 عاما. وقالت الحكومة إنها ستعلن عن مرحلة جديدة بعد اكتمال هذه المرحلة من توفير اللقاحات. الأسابيع الأخيرة شهدت زيادة في عدد حالات الإصابة بفيروس كورونا ويُجمع الأطباء على أن مرضى السرطان هم أكثر عرضة للإصابة بسبب العدوى عن طريق المستشفى. ويقول الدكتور أوم شريفاستافا، أحد كبار الأطباء المتخصصين في الأمراض المعدية، إن الكثير من المرضى المصابين بأمراض تهدد الحياة عليهم زيارة المستشفيات للخضوع لجلسات العلاج الكيميائي. "وهم دائما يواجهون خطر الإصابة بكوفيد في المستشفيات، ويجب إعطائهم اللقاح في أسرع وقت." لكنه أضاف أنه يتفهم قرار الحكومة القاضي بعدم إضافة الشباب المصابين في المرحلة الأولى من اللقاحات، "فالإمدادات محدودة، وكان عليهم تحديد الأولويات." وقدمت الهند أكثر من 55 مليون جرعة لقاح حتى الآن. حصل حوالي 40 مليون شخص على جرعة واحدة، في حين حصل أكثر من ثمانية ملايين شخص على جرعتين. ويرى الدكتور شريفاستافا أنه "حان الوقت الآن لحصول الفئات الأكثر عرضة للإصابة تحت سن 45 عاما على اللقاح." ويتفق الدكتور بات مع هذا الرأي، مضيفا أنه يجب وضع سياسات خاصة لمرضى السرطان تبحث في أمور أخرى متعلقة بهم، مثل الوقت بين الجرعتين من اللقاحين اللذين أقرتهما الحكومة الهندية، وهما لقاح أسترازينكا ولقاح كوفاكسين المحلي. وكشفت دراسة حديثة أجرتها جامعة كينغز كوليدج في لندن بالتعاون مع معهد فرانسيس كريك، أن "الأجسام المضادة تتجاوب مع الجرعة الأولى من لقاح فايزر-بيونتيك في الأسبوع الثالث بنسبة 39 في المئة في حالات الأورام الصلبة، و13 في المئة في حالات سرطان الدم، مقارنة بـ 97 في المئة في الحالات غير المصابة بالسرطان. العاملون في القطاع الصحي يخشون من حدوث موجة إصابات جديدة كما كشفت الدراسة أنه عند إعطاء المرضى الجرعة الثانية من اللقاح بعد ثلاثة أسابيع من الأولى "تحسن رد الفعل المناعي بشكل ملحوظ، إذ كون 97 في المئة من المصابين بأورام صلبة أجساما مضادة خلال أسبوعين." وخلصت الدراسة إلى أن "من لم يتلقوا الجرعة الثانية بعد ثلاثة أسابيع لم يظهر عليهم أي تحسن يُذكر." وزادت الهند مؤخرا من الفترة بين الجرعتين الأولى والثانية، لتصبح 4-8 أسابيع بدلا من 4-6 أسابيع، لكن لا توجد قواعد منفصلة للمرضى الأكثر عرضة للإصابة في أي من الفئات العمرية. ولا تقتصر الحاجة للقاح على مرضى السرطان الشباب، فالهند بها عشرات الآلاف من مرضى الكلى الذين يقومون بزيارات أسبوعية لإجراء عمليات الغسيل. ويقول البروفيسور أ فتح الدين، رئيس قسم أمراض الرئة في كلية إرناكولام للطب في ولاية كيرالا إنه رأى الكثير من المرضى يصابون بعدوى كورونا من المستشفيات خلال الموجة الأولى من الوباء في يونيو/حزيران 2020. "وهؤلاء المرضي (وهم أقل من 45 عاما)، يجب أن تكون لهم الأولوية. لا يمكن لأكثرهم تحمل تكلفة غسيل الكلى في البيت، ولا يمكن تركهم لمصيرهم، هم بحاجة للمساعدة." وأضاف: "يمكنني القول إن مريض السرطان أو الكلى في سن الثلاثين يواجه نفس مستوى الخطر كمريض السكري في الخمسين." ساراث كيه بي، 33 عاما، مثال على هذا النوع من المرضى، فهو بحاجة لثلاث جلسات غسيل كلى في الأسبوع، ويخشى من خطر الإصابة بفيروس كورونا. ويقول: "أريد من الحكومة أن تتيح اللقاح للمرضى الأكثر عرضة للإصابة، بغض النظر عن أعمارهم." وتتفق شيخا مع هذا الرأي، "يمكننا فقط القلق بشأن شيء واحد. اعطونا فرصة محاربة كورونا."

ਸ਼ਿਖਾ ਗੋਇਲ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਛਾਤੀ ਦੇ ਕੈਂਸਰ ਦਾ ਪਤਾ ਚੱਲਿਆ ਸੀ ਇੱਕ ਫ਼ੈਸ਼ਨ ਲੇਬਲ ਇਲਕ ਦੀ ਸੰਸਥਾਪਕ, ਦਿੱਲੀ ਵਾਸੀ ਸ਼ਿਖਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਦੀ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਮੁੜ ਤੋਂ ਵਿਉਂਤਣਾ ਪਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੰਮ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੋਸਤ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਦੀਆਂ ਯੋਜਨਵਾਂ ਹਰ ਯੋਜਨਾ ਪਿੱਛੇ ਪੈ ਗਈ। ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਝਟਕੇ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਣਾ ਔਖਾ ਸੀ ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਆਪ ਸੰਭਾਲਿਆ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਦੋਸਤਾਂ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਬੀਮਾਰੀ ਨਾਲ ਲੜਨ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ: ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਨਿਯਮਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬ੍ਰੈਸਟ ਕੈਂਸਰ ਦਾ ਪਤਾ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦੀ ਜਾਂਚ, ਸਕ੍ਰੀਨਿੰਗ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ 'ਤੇ ਪਹਿਲਕਦਮੀ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸਰਜਰੀ ਅਤੇ ਫ਼ਿਰ ਕੀਮੋਥੈਰੇਪੀ ਦੇ ਲੰਬੇ ਦੌਰ ਸਨ। ਉਹ ਪਹਿਲੇ ਮਹੀਨੇ ਕਈ ਵਾਰ ਹਸਪਤਾਲ ਗਏ ਅਤੇ ਸਭ ਕੁਝ ਠੀਕ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਫ਼ਿਰ ਦਿੱਲੀ ਸਮੇਤ ਕਈ ਸੂਬਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕੋਵਿਡ-19 ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਆਉਣ ਲੱਗੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੋਵਿਡ-19 ਅਤੇ ਕੈਂਸਰ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹਾਸਿਲ ਕਰਨ ਲਈ ਬਹੁਤ ਦ੍ਰਿੜਤਾ ਨਾਲ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਖੰਘਾਲਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਜਲਦ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਹਿਸਾਸ ਹੋਇਆ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੋਵਿਡ-19 ਦੀ ਲਾਗ਼ ਲੱਗਣ ਦਾ ਵਧੇਰੇ ਖ਼ਤਰਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਨੇ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਨਤੀਜੇ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਦੂਹਰੀ ਮਾਰ ਦੀ ਸੰਭਵਾਨਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਡਰਾ ਦਿੱਤਾ ਪਰ ਨਾਲ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹਸਪਤਾਲ ਜਾਣ ਸਮੇਂ ਕੀਤੇ ਬਚਾਅ ਉਪਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਕੋਵਿਡ ਨੂੰ ਦੂਰ ਰੱਖਣ ਦਾ ਵੈਕਸਿਨ ਵਧੇਰੇ "ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਤਰੀਕਾ" ਹੈ ਪਰ ਉਹ ਟੀਕਾ ਨਹੀਂ ਲਗਵਾ ਸਕਦੇ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਇਸਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਕੈਂਸਰ ਪੀੜਤ ਅਤੇ ਕੋਰੋਨਾ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਪਰ ਉਹ ਇਕੱਲੇ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਨੌਜਵਾਨ ਮਰੀਜ਼ ਹਨ ਜੋ ਵਧੇਰੇ ਜੋਖ਼ਮ ਵਾਲੇ ਵਰਗ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਵੈਕਸੀਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਪਰ ਭਾਰਤ ਵੱਲੋਂ ਹਾਲੇ 45 ਸਾਲ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੈਕਸੀਨ ਲਗਵਾਉਣ ਦੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦੇਣਾ ਬਾਕੀ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਜਾਨਲੇਵਾ ਬੀਮਾਰੀਆਂ ਤੋਂ ਪੀੜਤ ਹੋਣ ਜੋ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੋਵਿਡ ਲਾਗ਼ ਲੱਗਣ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਵਧਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਸ਼ਿਖਾ ਮੁਤਾਬਕ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਲਈ ਟੀਕਾਕਰਨ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਜੋ ਵਧੇਰੇ ਖਤਰੇ ਵਾਲੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਹਨ ਸ਼ਿਖਾ ਲਈ ਇਹ ਦਿਲ ਤੋੜਨ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵੈਕਸੀਨ ਲਈ ਕਈ ਹਸਪਤਾਲਾਂ ਨਾਲ ਰਾਬਤਾ ਕੀਤਾ ਪਰ ਸਫ਼ਲਤਾ ਨਾ ਮਿਲੀ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਉਹ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਰਹਿਣਗੇ, ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਰਾਹ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ ਉਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਸਪਾਤਾਲਾਂ ਤੋਂ ਪਤਾ ਕਰਦੇ ਰਹਿਣਗੇ।" ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਮੈਂ ਭਿਆਨਕ ਕੈਂਸਰ ਨੂੰ ਮਾਤ ਦੇਣ ਲਈ ਚੰਗਾ ਕਰ ਰਹੀ ਹਾਂ ਅਤੇ ਮੈਂ ਠੀਕ ਹੋ ਰਹੀ ਹਾਂ ਪਰ ਕੋਵਿਡ ਹੋਣ ਦਾ ਡਰ ਮੈਨੂੰ ਸੋਣ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ।" ਹਾਲੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੀਮੋਥੈਰੇਪੀ ਲੱਗਣ ਦੇ ਕਈ ਦੌਰ ਬਾਕੀ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਸਿਰਫ਼ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਹੀ ਲੱਗ ਸਕਦੇ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਕਿ ਕੋਵਿਡ ਹੋਣ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਰਗੇ ਕੈਂਸਰ ਮਰੀਜ਼ ਖ਼ਾਸਕਰ ਵਧੇਰੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹਨ। ਕੈਂਸਰ ਪੀੜਤਾਂ ਨੂੰ ਵੈਕਸੀਨ ਦੇਣ ਦੀ ਸਿਫ਼ਾਰਿਸ਼ ਦਿ ਯੂਰਪੀਅਨ ਸੁਸਾਇਟੀ ਫ਼ਾਰ ਮੈਡੀਕਲ ਓਨਕੋਲੋਜੀ ਨੇ ਦੁਨੀਆਂ ਭਰ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਕਿ ਕੋਵਿਡ ਟੀਕਾਕਰਨ ਦੌਰਾਨ ਕੈਂਸਰ ਦੇ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਤਰਜ਼ੀਹ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਚਾਹੇ ਕਿੰਨੀ ਵੀ ਹੋਵੇ। ਨੇਚਰ ਰਸਾਲੇ ਵਿੱਚ ਛਪੇ ਇੱਕ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦੇਸਾਂ ਨੂੰ ਟੀਕਾਕਰਨ ਦੌਰਾਨ ਖ਼ਾਸ ਕਿਸਮ ਦੇ ਕੈਂਸਰਾਂ ਲਈ ਤਰਜ਼ੀਹ ਦੇਣ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਯੂਕੇ ਵਰਗੇ ਕਈ ਦੇਸ ਵਧੇਰੇ ਜੋਖ਼ਮ ਵਾਲੇ ਵਰਗਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਖ਼ਾਸ ਕੈਂਸਰ ਤੋਂ ਪੀੜਤ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਤਰਜ਼ੀਹ ਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਦਿ ਯੂਐੱਸ ਸੈਂਟਰਜ਼ ਫ਼ਾਰ ਡੀਜ਼ੀਜ ਕੰਟਰੋਲ ਐਂਡ ਪ੍ਰੀਵੈਂਸ਼ਨ ਨੇ ਵੀ 16 ਤੋਂ 64 ਸਾਲ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਟੀਕਾਕਰਨ ਕਰਨ ਦੀ ਸਿਫ਼ਾਰਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਜੋ ਅਜਿਹੀ ਬੀਮਾਰੀ ਨਾਲ ਜੂਝ ਰਹੇ ਹਨ ਜਿਸ ਨਾਲ ਕੋਵਿਡ-19 ਲਾਗ਼ ਲੱਗਣ 'ਤੇ ਗੰਭੀਰ, ਜਾਨਲੇਵਾ ਮੁਸ਼ਕਿਲਾਂ ਵਧਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਉੱਘੇ ਭਾਰਤੀ ਓਨਕੋਲੋਜਿਸਟ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੈਂਕੜੇ ਕੈਂਸਰ ਪੀੜਤਾਂ ਦਾ ਇਲਾਜ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਡਾ. ਗਨਪਥੀ ਭੱਟ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਚਿੰਤਾ ਵਾਲਾ ਹੈ ਕਿ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਜਵਾਨ ਕੈਂਸਰ ਦੇ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਵੈਕਸੀਨ ਲਗਵਾਉਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕੈਂਸਰ ਦੇ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਰੋਗਰੋਧਕ ਸਮਰੱਥਾ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਗੰਭੀਰ ਕੋਵਿਡ-19 ਇੰਨਫ਼ੈਕਸ਼ਨ ਦੇ ਵਧੇਰੇ ਖ਼ਤਰੇ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਸਿਹਤਯਾਬ ਹੋਣ ਵਿੱਚ ਦੇਰੀ ਅਤੇ ਮੌਤ ਦਰ ਵਧ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਇਸ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਿਹਤ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣਾ ਸਭ ਤੋਂ ਅਹਿਮ ਪ੍ਰਾਥਮਿਕਤਾ ਹੈ ਤਾਂ ਕਿ ਉਹ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਰੁਕਾਵਟ ਦੇ ਆਪਣਾ ਇਲਾਜ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣ।" ਕਈ ਦਲੀਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕੈਂਸਰ ਦੇ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਵੈਕਸੀਨ ਲਗਵਾਉਣ ਲਈ ਵੱਖਰੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦੇਣਾ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਡਾ ਭੱਟ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਤੀਬਰ ਲਿਊਕੋਮੀਆ ਦੇ ਮਰੀਜ਼ ਅਤੇ ਸਟੈਮ ਸੈੱਲ ਟ੍ਰਾਂਸਪਲਾਂਟ ਕਰਵਾ ਰਹੇ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਕੋਵਿਡ ਤੋਂ ਬਚਾਅ ਲਈ ਟੀਕਾ ਲਗਵਾਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮਾਹਰ ਦੀ ਸਲਾਹ ਲੈਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਨੇਚਰ ਰਸਾਲੇ ਵਿੱਚ ਛਪੇ ਇੱਕ ਅਧਿਐਨ ਮੁਤਾਬਕ ਟੀਕਾਕਰਨ ਦੌਰਾਨ ਖ਼ਾਸ ਕਿਸਮ ਦੇ ਕੈਂਸਰਾਂ ਲਈ ਤਰਜ਼ੀਹ ਦੇਣ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਪਰ ਹਾਲ ਦੀ ਘੜੀ ਡਾਕਟਰਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਫ਼ੈਸਲਾ ਲੈਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਡਾ. ਭੱਟ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਇਲਾਜ ਕਰ ਰਹੇ ਓਨਕੋਲੋਜਿਸਟ ਕੋਲ ਆਪਣੇ ਜਵਾਨ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਕਲੀਨਿਕਲ ਜਾਂਚ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਚੋਣ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਕੋਵਿਡ ਟੀਕਾਕਰਨ ਲਗਵਾਉਣ ਲਈ ਲਿਖ ਕੇ ਦੇ ਸਕਣ। ਵੀਡੀਓ: ਬੀਬੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨੂੰ ਇੰਝ ਲਿਆਓ ਆਪਣੀ ਹੋਮ ਸਕਰੀਨ ’ਤੇ ਸ਼ਿਖਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਡਾਕਟਰ ਨੇ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਕਿ ਜਿੰਨੀ ਜਲਦੀ ਸੰਭਵ ਹੈ ਉਹ ਵੈਕਸੀਨ ਲਗਵਾਉਣ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਬਹੁਤ ਚਿੰਤਿਤ ਹਨ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਟੀਕੇ ਦੀ ਭਾਲ ਜਾਰੀ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕੈਂਸਰ ਕਾਰਨ ਮਾਨਸਿਕ ਤਣਾਅ ਵਧ ਰਿਹਾ ਹੈ।" ਉਨ੍ਹਾਂ ਅੱਗੇ ਕਿਹਾ, "ਪਰ ਵੈਕਸਿਨ ਨਾ ਮਿਲਣਾ ਤਣਾਅ ਨੂੰ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਗੁਣਾ ਵਧਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਬਿਹਤਰ ਦੇਖਭਾਲ ਦੇ ਹੱਕਦਾਰ ਹਾਂ।" ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਮੰਗਲਵਾਰ ਨੂੰ 45 ਤੋਂ 59 ਦੀ ਉਮਰ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕੋਵਿਡ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਟੀਕਾਕਰਨ ਦੀ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਪਰ ਸਰਕਾਰ ਵਲੋਂ ਵਧੇਰੇ ਖ਼ਤਰੇ ਵਾਲੇ ਵਰਗਾਂ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕਿਹਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਕਿ ਮੌਜੂਦਾ ਪੜਾਅ ਮੁਕੰਮਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਗਾਊਂ ਢਿੱਲ ਸਬੰਧੀ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਡਾਕਟਰ ਸਹਿਮਤ ਹਨ ਕਿ ਕੈਂਸਰ ਦੇ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਖ਼ਤਰਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਹਸਪਤਾਲਾਂ ਤੋਂ ਕੋਵਿਡ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਣਾ ਇੱਕ ਸੱਚਾਈ ਹੈ। ਇਲਾਜ ਲਈ ਹਸਪਤਾਲ ਜਾਣਾ ਅਤੇ ਕੋਵਿਡ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਲਾਗ਼ ਦੀਆਂ ਬੀਮਾਰੀਆਂ ਦੇ ਉੱਘੇ ਮਾਹਰ ਡਾ. ਓਮ ਸ਼੍ਰੀਵਾਸਤਵ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮਰੀਜ਼ ਜਿਹੜੇ ਅਜਿਹੀਆਂ ਬੀਮਾਰੀਆਂ ਤੋਂ ਪੀੜਤ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਜਾਨ ਨੂੰ ਖ਼ਤਰਾ ਹੈ, ਲਈ ਕੀਮੋਥੈਰੇਪੀ ਵਰਗੇ ਇਲਾਜ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣ ਲਈ ਹਸਪਤਾਲ ਜਾਣਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ, "ਉਹ ਹਰ ਵੇਲੇ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਕੋਵਿਡ ਲਾਗ਼ ਲੱਗਣ ਦੇ ਖ਼ਤਰੇ ਵਿੱਚ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਟੀਕਾਕਰਨ ਤੁਰੰਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।" ਹਾਲ ਹੀ ਦੇ ਕੁਝ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕੋਰੋਨਾ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਧੇ ਹਨ ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਸਮਝਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਮੈਡੀਕਲ ਹਾਲਾਤ ਵਾਲੇ ਨੌਜਵਾਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਟੀਕਾਕਰਨ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਗੇੜ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਸਪਲਾਈ ਸੀਮਤ ਸੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਨੁਕੂਲ ਬਣਾਉਣਾ ਸੀ।" ਹੁਣ ਤੱਕ ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਵੈਕਸੀਨ ਦੀਆਂ 55 ਕਰੋੜ ਤੋਂ ਵਧੇਰੇ ਖ਼ੁਰਾਕਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ। 4 ਕਰੋੜ ਦੇ ਕਰੀਬ ਲੋਕ ਵੈਕਸੀਨ ਲਗਵਾ ਚੁੱਕੇ ਹਨ ਅਤੇ 80 ਲੱਖ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋਕ ਦੋ ਖ਼ੁਰਾਕਾਂ ਲੈ ਕੇ ਵੈਕਸੀਨ ਦਾ ਕੋਰਸ ਮੁਕੰਮਲ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ: ਡਾ. ਸ਼੍ਰੀਵਾਸਤਵ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, "ਹੁਣ 45 ਸਾਲ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਲੋਕਾਂ ਬਾਰੇ ਸੋਚਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਹੈ।" ਡਾ. ਭੱਟ ਨੇ ਸਹਿਮਤ ਹੁੰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਕੈਂਸਰ ਦੇ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਵੱਖਰੀ ਨੀਤੀ ਬਣਾਈ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਇਹ ਧਿਆਨ ਰੱਖਏ ਕਿ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮਨਜ਼ੂਰ ਟੀਕਿਆਂ ਕੋਵਿਸ਼ਿਲਡ (ਐਸਟ੍ਰਾਜ਼ਨੇਕਾ) ਅਤੇ ਕੋਵੈਕਸਿਨ ਦੀਆਂ ਦੋ ਖ਼ੁਰਾਕਾਂ ਵਿਚਾਲੇ ਲੋੜੀਂਦੇ ਸਹੀ ਅੰਤਰਾਲ ਦਾ ਪਤਾ ਲਾਏ। ਲੰਡਨ ਦੇ ਕਿੰਗਜ਼ ਕਾਲਜ ਅਤੇ ਫ਼੍ਰੈਂਨਸਿਸ ਕ੍ਰਿਕ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਵੱਲੋਂ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਕੀਤੇ ਗਏ ਇੱਕ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਗਿਆ, "ਵੈਕਸੀਨ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਖ਼ੁਰਾਕ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਹਫ਼ਤੇ ਬਾਅਦ ਕੈਂਸਰ ਤੋਂ ਬਗ਼ੈਰ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਐਂਟੀਬਾਡੀਜ਼ ਦੇ 97 ਫ਼ੀਸਦ ਪ੍ਰਤੀਕਰਮ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਸੌਲਿਡ ਅੇਤ ਹੈਮਾਟੋਲੋਜੀਕਲ ਕੈਂਸਰ ਦੇ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ 39 ਫ਼ੀਸਦ ਅਤੇ 13 ਫ਼ੀਸਦ ਸੀ।" ਪਰ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਪਹਿਲੇ ਟੀਕੇ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਬਾਅਦ ਦੂਜਾ ਟੀਕਾ ਲਗਾਇਆ ਤਾਂ ਸੌਲਿਡ ਕੈਂਸਰ ਦੇ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਮਹਿਜ਼ ਦੋ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਪਤਾ ਲੱਗਣ ਵਾਲੇ ਰੋਗਰੋਧਕ ਪਾਏ ਗਏ ਅਤੇ ਇਮੀਊਨ ਰਿਸਪੋਂਸ ਵਿੱਚ 95 ਫ਼ੀਸਦ ਨਾਲ ਅਹਿਮ ਸੁਧਾਰ ਹੋਇਆ। ਡਾਕਟਰ ਸਹਿਮਤ ਹਨ ਕਿ ਕੈਂਸਰ ਦੇ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਖ਼ਤਰਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਹਸਪਤਾਲਾਂ ਤੋਂ ਕੋਵਿਡ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਿੱਟਾ ਕੱਢਿਆ ਗਿਆ, "ਇਸ ਦੇ ਉੱਲਟ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤਿੰਨ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਬਾਅਦ ਵੈਕਸੀਨ ਬੂਸਟ ਦੀ ਖ਼ੁਰਾਕ ਨਹੀਂ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਅਸਲੋਂ ਕੋਈ ਸੁਧਾਰ ਨਹੀਂ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ।" ਭਾਰਤ ਨੇ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਦੋ ਟੀਕਿਆਂ ਵਿਚਲਾ ਵਕਫ਼ਾ ਚਾਰ ਤੋਂ ਛੇ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਤੋਂ 4-8 ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਤੱਕ ਵਧਾਇਆ ਹੈ, ਪਰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਉਮਰ ਵਰਗ ਦੇ ਵਧੇਰੇ ਖ਼ਤਰੇ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਫ਼ਿਲਹਾਲ ਕੋਈ ਨੀਤੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਅਤੇ ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਕੈਂਸਰ ਦੇ ਜਵਾਨ ਮਰੀਜ਼ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਵੈਕਸੀਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਗੰਭੀਰ ਗੁਰਦਿਆਂ ਦੀਆਂ ਬੀਮਾਰੀਆਂ ਦੇ ਮਰੀਜ਼ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਡਾਇਲੇਸਿਸ ਲਈ ਵਾਰ ਵਾਰ ਹਸਪਤਾਲ ਆਉਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਕੇਰਲ ਦੇ ਏਰਨਾਕੁਲਮ ਮੈਡੀਕਲ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਪੁਲਮੋਨੋਲੋਜੀ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਮੁਖੀ ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਏ ਫ਼ੇਥਾਰੁਦੀਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਜਿਹੇ ਕਈ ਮਰੀਜ਼ ਦੇਖੇ ਹਨ ਜਿਹੜੇ ਜੂਨ ਮਹੀਨੇ ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਲਹਿਰ ਦੌਰਾਨ ਹਸਪਤਾਲ ਤੋਂ ਕੋਰੋਨਾ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਏ ਸਨ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਅਜਿਹੇ ਮਰੀਜ਼ਾਂ (ਜਿਹੜੇ 45 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਘੱਟ ਦੇ ਹਨ) ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਤਰਜ਼ੀਹ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਬਹੁਤੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਡਾਇਲੇਸਿਸ ਕਰਵਾਉਣ ਦਾ ਖ਼ਰਚਾ ਨਹੀਂ ਚੁੱਕ ਸਕਦੇ ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਸਮਤ 'ਤੇ ਨਹੀਂ ਛੱਡ ਸਕਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਾਡੀ ਮਦਦ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ।" "ਮੈਂ ਇਹ ਦਲੀਲ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਇੱਕ 30 ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਕੈਂਸਰ ਜਾਂ ਗੰਭੀਰ ਗੁਰਦਿਆਂ ਦੀ ਗੰਭੀਰ ਬੀਮਾਰੀ ਦਾ ਮਰੀਜ਼, 50 ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਉਸ ਮਰੀਜ਼ ਜਿੰਨੇ ਹੀ ਖ਼ਤਰੇ ਵਿੱਚ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਬੀਮਾਰੀ ਦਾ ਇਲਾਜ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।" 33 ਸਾਲਾ ਸਾਰਥ ਕੇਬੀ, ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਮਰੀਜ਼ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਰ ਹਫ਼ਤੇ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਡਾਇਲੇਸਿਸ ਕਰਵਾਉਣ ਦੀ ਲੋੜ ਪੈਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕੋਵਿਡ ਲਾਗ਼ ਲੱਗਣ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਮੈਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਸਰਕਾਰ ਕੋਈ ਵੀ ਉਮਰ ਵਰਗ ਹੋਵੇ ਵੱਧ ਜੋਖ਼ਮ ਵਾਲੇ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਲਈ ਟੀਕਾਕਰਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰੇ।" ਸ਼ਿਖਾ ਸਹਿਮਤ ਹਨ। "ਅਸੀਂ ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਇੱਕ ਚੀਜ਼ ਬਾਰੇ ਚਿੰਤਾ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ, ਸਾਨੂੰ ਕੋਵਿਡ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਲੜਾਈ ਦਾ ਮੌਕਾ ਦਿਉ।" ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ: (ਬੀਬੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਲ FACEBOOK, INSTAGRAM, TWITTERਅਤੇ YouTube 'ਤੇ ਜੁੜੋ।)


لاذ الكثير من السوريين بالدول المجاورة، ولجأ آخرون إلى مهربين ليساعدوهم على السفر إلى أوروبا رغم مخاطر الموت والاعتقال والترحيل. تخيل لو أنك أحد النازحين من سوريا، هل تستطيع اتخاذ القرارات الصائبة لك ولأسرتك؟ امض في رحلتنا الافتراضية لترى هل يناسبك ذلك. تعتمد الخيارات والمسارات والنتائج في هذه الرحلة على قصص حقيقية تعرفنا عليها من خلال بحث واسع في إطار مشروع رقمي لبي بي سي عربي يدرس حال الهجرة من سوريا. شارك معنا نريد أن نعرف ماذا ستأخذ معك إذا أُجبرت على الفرار من بلدك؟ مواضيع قد تهمك نهاية عبر هاشتاغ #أنت_ماذاستأخذمعك (#whatwouldyoutake ) و#رحلةسورية (#SyrianJourney) نريدكم أن تشاركونا بإجاباتكم بالنص المكتوب والصور والفيديو وذلك في إطار مشروع بي بي سي العربية المتعلق بموضوع الهجرة من سوريا. انظر ماذا أخذ المهاجرون السوريون معهم أثناء رحلة الفرار. قصص الناجين تعرض بي بي سي قصصا واقعية لنازحين سوريين خاطروا بحياتهم خلال رحلة الفرار. وكانت إحدى تلك القصص للاجئ سوري كاد أن يلقى حتفه غرقا في خزان شاحنة تحمل الشوكولاتة أثناء محاولته الدخول إلى بريطانيا. وهناك قصة أخرى لشاب سوري يدعى حذيفة، روى قصة رحيله من سوريا إلى هولندا.

ਇਸ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਏ ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ ਤੋਂ ਉੱਜੜੇ ਜਾਂ ਵਿਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਗਏ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ 'ਤੇ ਇਸ ਦੇ ਪਏ ਪ੍ਰਭਾਵ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ। ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ: 'ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਕਈ ਦੋਸਤ ਗੁਆ ਦਿੱਤੇ' ਗਾਇਥ ਅਬੂ ਅਹਿਮਦ ਫ੍ਰੀਲਾਂਸ ਪੱਤਰਕਾਰ ਹਨ ਗਾਇਥ ਅਬੂ ਅਹਿਮਦ, ਉਮਰ 30 ਸਾਲ, ਫ੍ਰੀਲਾਂਸ ਪੱਤਰਕਾਰ ਉਦੋਂ ਮੈਂ ਇੱਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸੀ ਜਦੋਂ ਮੇਰੇ ਕਸਬੇ ਦਰਾਇਆ ਵਿੱਚ ਵਿਰੋਧ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਕੈਮਰੇ ਨਾਲ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦ੍ਰਿਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰੋਂ ਦੇਖਦਿਆਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਖਿੱਚੀਆਂ। ਅਜਿਹੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੈਂ ਕਦੇ ਸੀਰੀਆ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਹੋਣੀ। ਅਸੀਂ ਟਿਉਨੀਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਮਿਸਰ ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਵਿਰੋਧ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋਏ ਪਰ ਕਦੇ ਇਹ ਨਹੀਂ ਸੋਚਿਆ ਸੀ ਕਿ ਇੱਕ ਦਿਨ ਅਸੀਂ ਵੀ ਆਪਣੀ ਆਵਾਜ਼ ਚੁੱਕਾਂਗੇ। ਅਫ਼ਸੋਸ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਸਾਡਾ ਸੁਪਨਾ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਹੀ ਸੀ ਜਦੋਂ ਦਰਾਇਆ ਦੇ ਸੈਂਕੜੇ ਲੋਕ ਅਗਸਤ 2012 ਵਿੱਚ ਮਾਰੇ ਗਏ ਸਨ। ਮੈਂ ਸਿਰਫ਼ ਦੋ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਦੋਸਤ ਅਤੇ ਗੁਆਂਢੀਆਂ ਨੂੰ ਗੁਆ ਬੈਠਾ। ਪਿਛਲੇ 10 ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ ਮੇਰੇ ਲਈ ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਮੁਸ਼ਕਲ ਸਮਾਂ ਸੀ। ਇਹ ਉਹ ਪਲ ਸਨ ਜਦੋਂ ਦਰਾਇਆ ਦੇ ਸਾਰੇ ਨੌਜਵਾਨ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਡਰੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਕੋਈ ਵੀ ਦੁਬਾਰਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਨ ਲਈ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਿਆ। ਚਾਰ ਸਾਲ ਅਸੀਂ ਘੇਰਾਬੰਦੀ ਕਰਕੇ ਇਕੱਲੇ ਰਹੇ। ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਅਸਮਾਨ ਵੱਲ ਦੇਖਦਾ ਸੀ ਕਿ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਅਸੀਂ ਘੁੱਪ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਦਮਿਸ਼ਕ ਕਿਵੇਂ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਮੈਨੂੰ ਹਰ ਵਾਰ ਬੁਰਾ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਦੁਖੀ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਆਜ਼ਾਦ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ ਜਦੋਂ ਕਿ ਸਾਨੂੰ ਭੋਜਨ ਜਾਂ ਦਵਾਈ ਵੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ। ਮੈਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਟੁੱਟ ਗਿਆ ਸੀ ਜਦੋਂ ਮੈਨੂੰ ਸਾਲ 2016 ਵਿੱਚ ਦਰਾਇਆ ਤੋਂ ਇਦਲੀਬ ਵਿੱਚ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਕੱਢਿਆ ਗਿਆ ਸੀ; ਮੈਨੂੰ ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢੀ ਗਈ ਮੱਛੀ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇੱਕ ਬੱਚੀ ਦਾ ਜੰਗ ਦੇ ਮਾਹੌਲ ਤੋਂ ਯੂਕੇ ਦੇ ਸਕੂਲ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਦਾ ਸਫ਼ਰ ਮੇਰੇ ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਹਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਉਹ ਕੀਮਤ ਹੈ ਜੋ ਸਾਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦੀ ਲਈ ਚੁਕਾਉਣੀ ਪਈ। ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਲਈ ਕਦੇ ਅਫ਼ਸੋਸ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ। ਜੇ ਮੈਂ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਵਾਪਸ ਗਿਆ ਤਾਂ ਮੈਂ ਇਸ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਕਰਾਂਗਾ। ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਨੁਕਸਾਨ ਲਈ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਕਸੂਰਵਾਰ ਨਹੀਂ ਠਹਿਰਾਇਆ, ਮੈਂ ਸਿਰਫ਼ ਸੀਰੀਆ ਦੀ ਹਕੂਮਤ ਨੂੰ ਦੋਸ਼ੀ ਠਹਿਰਾਇਆ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਨਾ ਭੁੱਲਾਉਣਯੋਗ ਅਪਰਾਧ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ ਕਿ ਇਨਕਲਾਬ ਅਜੇ ਸਫ਼ਲ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਪਰ ਅਸੀਂ ਕੁਝ ਆਜ਼ਾਦੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਹੈ ਜੋ ਅਸੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਮਾਣੀ ਸੀ। ਇੱਥੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇੱਕ ਆਵਾਜ਼ ਹੁੰਦੀ ਸੀ ਜਿਸ ਦਾ ਕਿਸੇ ਨੇ ਵੀ ਵਿਰੋਧ ਕਰਨ ਦੀ ਕਦੇ ਹਿੰਮਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਇੱਕ ਸੁਤੰਤਰ ਪੱਤਰਕਾਰ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਲਿਖਦਾ ਹਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆਂ ਨਾਲ ਸਾਂਝਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਅਜਿਹਾ ਕੁਝ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ ਸੀ ਜੇ ਇਹ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਨਾ ਹੋਈ ਹੁੰਦੀ। 'ਭਵਿੱਖ ਲਈ ਮੇਰੇ ਕੋਈ ਸੁਪਨੇ ਨਹੀਂ ਹਨ' ਗੋਲਾਬਾਰੀ ਅਤੇ ਹਵਾਈ ਹਮਲਿਆਂ ਨੇ ਇਦਲੀਬ ਦਾ ਬਹੁਤ ਸਾਰਾ ਨੁਕਸਾਨ ਕੀਤਾ ਹੈ (ਫਾਈਲ ਫੋਟੋ) ਨੂਰ ਅਲ-ਸ਼ਾਮ, ਉਮਰ 28 ਸਾਲ, ਮਾਨਵਤਾਵਾਦੀ ਕਾਰਕੁਨ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਇੱਕ ਘਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ ਪਰ ਹੁਣ ਮੈਂ ਉੱਤਰੀ ਇਦਲੀਬ ਦੇ ਇੱਕ ਟੈਂਟ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹਾਂ। ਅਸੀਂ ਦੱਖਣੀ ਇਦਲੀਬ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਸੀ ਜਿੱਥੇ ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਆਪਣੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਸਾਡੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਦੀ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਮੌਜੂਦ ਸੀ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਹੋਰ ਸੈਂਕੜੇ ਟੈਂਟਾਂ ਨਾਲ ਬੰਜਰ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਤੰਬੂ ਵਿੱਚ ਦੁਖੀ ਹਾਂ ਜੋ ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਚਿੱਕੜ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕੀੜੇ-ਮਕੌੜਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਧੂੜ ਨਾਲ ਢਕਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੇਰੇ ਆਪਣੇ ਭਵਿੱਖ ਲਈ ਜਾਂ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਭਵਿੱਖ ਲਈ ਕੋਈ ਸੁਪਨੇ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਮੈਂ ਪੂਰੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੀ ਹਾਂ ਕਿ ਮੈਂ ਉਸ ਦਾ ਕੈਂਪ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਤੋਂ ਧਿਆਨ ਹਟਾਵਾਂ। ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਜੰਗ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਦੱਸਦੀ ਤਾਂ ਕਿ ਉਹ ਇੰਨੀ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਸ 'ਤੇ ਬੋਝ ਨਾ ਬਣੇ। ਮੇਰੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਤੁਰਕੀ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਸਾਨੂੰ ਛੱਡਣਾ ਪਿਆ ਅਤੇ ਮੁੜ ਉਹ ਸਾਨੂੰ ਮਿਲਣ ਨਹੀਂ ਆਏ। ਇਕ ਪਾਸੇ ਮੌਜੂਦਾ ਹਾਲਾਤ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਇਸਮਾਈਲ ਦਾ ‘ਕੈਂਸਰ’ ਮੇਰਾ ਸਕੂਲ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਦਾ ਸੁਪਨਾ ਸੀ ਪਰ ਹੁਣ ਇਹ ਅਸੰਭਵ ਹੈ। ਮੈਂ ਅਲੇਪੋ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਦਿਆਰਥਣ ਸੀ ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਉੱਥੇ ਵਿਰੋਧ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਸੁਰੱਖਿਆ ਬਲਾਂ ਦੀਆਂ ਧਮਕੀਆਂ ਕਾਰਨ ਉਸ ਤੋਂ ਕੁਝ ਮਹੀਨਿਆਂ ਬਾਅਦ ਮੈਨੂੰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਛੱਡਣੀ ਪਈ। ਮੈਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਤਾਵਾਦੀ ਰਾਹਤ ਕਾਰਜਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਈ। 2019 ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਅਤੇ ਬੱਚੇ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਗੁਆਂਢ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਗੋਲਾਬਾਰੀ ਤੋਂ ਬਚ ਗਈ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਇਦਲੀਬ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀ ਕੈਂਪ ਵਿੱਚ ਪਨਾਹ ਲਈ। ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਚਚੇਰੇ ਭਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਦੋ ਨੂੰ ਗੁਆ ਦਿੱਤਾ, ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰਾਂ 'ਤੇ ਬੰਬਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਮੇਰੇ ਭਰਾ ਨੂੰ 2012 ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਸਾਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਤਾ ਕਿ ਉਹ ਕਿੱਥੇ ਹੈ। ਪਰ ਮੈਨੂੰ ਕਦੇ ਇਹ ਅਫ਼ਸੋਸ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਕਿ ਅਸੀਂ ਕ੍ਰਾਂਤਕਾਰੀ ਹਾਂ। ਸਾਨੂੰ ਉਮੀਦ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਇਸ ਦਮਨਕਾਰੀ ਸ਼ਾਸਨ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾਵਾਂਗੇ। ਫਾਦੀ ਮੋਸਿਲੀ ਮੁਤਾਬਕ ਤਬਾਹੀ ਦੇ ਪਿਛਲੇ 10 ਸਾਲਾਂ ਨੇ ਉਸ 'ਤੇ ਆਪਣਾ ਦਰਦਨਾਕ ਅਸਰ ਛੱਡਿਆ ਫਾਦੀ ਮੋਸਿਲੀ, ਉਮਰ 40 ਸਾਲ, ਰੈੱਡ ਕਰਾਸ ਮੁਲਾਜ਼ਮ ਸਾਲ 2012 ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਮੈਨੂੰ ਅਹਿਸਾਸ ਹੋਇਆ ਕਿ ਮੈਂ ਹੁਣ ਸੀਰੀਆ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦਾ। ਮੇਰੇ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਦੋਸਤਾਂ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੈਨੂੰ ਖ਼ਤਰਾ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਇਆ। ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਡਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਮੈਨੂੰ ਡਰ ਸੀ ਕਿ ਮੈਂ ਜੇਲ੍ਹ ਦੇ ਕੈਦੀਆਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਾਰਿਆ ਜਾਵਾਂਗਾ ਅਤੇ ਭੁਲਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵਾਂਗਾ।ਮੈਨੂੰ ਤੁਰਕੀ ਜਾਣ ਦਾ ਰਸਤਾ ਮਿਲਿਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਜਰਮਨੀ। ਸ਼ਾਇਦ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਨਾਲ ਸਾਡੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਮੈਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸੀਰੀਆਈ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਨ ਅਤੇ ਸੀਰੀਆਈ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀਆਂ ਦਾ ਬਚਾਅ ਕਰਨ ਲਈ ਜਰਮਨੀ ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਵਿਰੋਧ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਮੈਂ ਇੱਕ ਸਿਆਸੀ ਪਾਰਟੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਮੈਂ ਸੀਰੀਆ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਰਾਬਰ ਲੋਕਤੰਤਰ ਅਤੇ ਸੁਤੰਤਰ ਚੋਣਾਂ ਦਾ ਸੁਪਨਾ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ। ਅਸੀਂ ਸਿਰਫ਼ ਦਮਨਕਾਰੀ ਸ਼ਾਸਨ ਦੀਆਂ ਗੋਲੀਆਂ ਦਾ ਬਦਲਾ ਲੈਣ ਲਈ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਨ ਲਈ ਸੜਕਾਂ 'ਤੇ ਉਤਰੇ। ਮੇਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਬੇਰਹਿਮੀ ਨਾਲ ਕੁੱਟਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਤਬਾਹੀ ਦੇ ਪਿਛਲੇ 10 ਸਾਲਾਂ ਨੇ ਮੇਰੇ 'ਤੇ ਆਪਣਾ ਦਰਦਨਾਕ ਅਸਰ ਛੱਡਿਆ ਪਰ ਮੈਨੂੰ ਅਜੇ ਵੀ ਉਮੀਦ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਦਿਨ ਅਸੀਂ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲਵਾਂਗੇ ਅਤੇ ਅਜਿਹਾ ਤਬਾਹੀ ਲਈ ਜ਼ਿਮੇਵਾਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਲਾਖਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਸੁੱਟਾਂਗੇ। ਹਰ ਦਿਨ ਸੀਰੀਆ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਮਾਰੇ ਜਾਣਾ ਅਤੇ ਉੱਜੜਦੇ ਹੋਏ ਦੇਖਣਾ ਮੇਰੇ ਲਈ ਦਿਲ ਦਹਿਲਾ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਦੇਖ ਰਹੀ ਹੈ ਪਰ ਕਤਲੇਆਮ ਰੋਕਣ ਲਈ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਮੈਂ ਇੱਕ ਆਤਮਾ ਤੋਂ ਬਗੈਰ ਸਰੀਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਸੀਰੀਆ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਬਿਤਾਏ ਦਿਨਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਦੋਸਤਾਂ, ਦਰੱਖਤਾਂ ਅਤੇ ਗਲੀਆਂ ਦੀ ਯਾਦ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਮੈਂ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਮੈਂ ਦਮਿਸ਼ਕ ਦੀਆਂ ਫੋਟੋਆਂ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ ਜਿੱਥੇ ਅਸੀਂ ਰਹਿੰਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸੀ ਅਤੇ ਮੈਂ ਇਹ ਦੇਖ ਕੇ ਰੋਂਦਾ ਹਾਂ। ਇਹ ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਤੋੜ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੀ ਕਬਰ 'ਤੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ ਜਿਹੜੇ ਕੁਝ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਗੁਜ਼ਰ ਗਏ ਸਨ। ਸੀਰੀਆ ਦੇ ਵਿਰੋਧੀ ਲੜਾਕਿਆਂ ਨੇ ਅਸਦ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਇਆ (ਫਾਈਲ ਫੋਟੋ) ਸਾਰਾ ਰੈਮੀ, ਉਮਰ 40 ਸਾਲ, ਅਧਿਆਪਕ ਜਦੋਂ ਵਿਰੋਧ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਘਰ [ਦਮਿਸ਼ਕ ਵਿੱਚ] ਛੱਡਣ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਡਰ ਗਿਆ। ਮੈਂ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਪਾਇਆ ਕਿ ਕੀ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਕੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਵਿਰੋਧ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਤੁਰੰਤ ਹੋਏ ਸਨ ਪਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਸੰਗਠਤ ਹੋਣ ਅਤੇ ਇੱਕ ਆਗੂ ਦੀ ਭਾਲ ਕਰਨ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਸੀ। ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਚਿੰਤਤ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਜਦੋਂਕਿ ਦੂਜੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਧਰਮਾਂ ਦੇ ਸੀਰੀਆਈ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸਖ਼ਤ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਭੜਕਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸੰਪਰਦਾਈ ਮੰਗਾਂ ਦੇ ਸੰਕੇਤ ਉੱਭਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਅਸੀਂ ਮੁਸਲਮਾਨ ਅਤੇ ਈਸਾਈ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਲੋਕ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇਕੱਠੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸੀ ਅਤੇ ਸੰਕਟ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਸੀਂ ਕਦੇ ਵੀ ਵੱਖਰੇ ਨਹੀਂ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਸੀ ਪਰ ਕੁਝ ਮਹੀਨਿਆਂ ਬਾਅਦ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਉਹ ਕੁਝ ਦੋਸਤ ਗਵਾ ਦਿੱਤੇ ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਗਿੱਛ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਸਾਲ ਲੰਘਦੇ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਗੋਲੇ ਸਾਡੇ ਉੱਤੇ ਲਗਾਤਾਰ ਡਿੱਗਦੇ ਰਹੇ। ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਵੀ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਿ ਸਾਡੇ 'ਤੇ ਕੌਣ ਫਾਇਰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਮੇਰੀ ਭੈਣ ਨੂੰ ਸਾਲ 2016 ਵਿੱਚ ਦਮਿਸ਼ਕ ਵਿੱਚ ਉਸ ਸਮੇਂ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਹ ਇੱਕ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਮੈਂ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਲਈ ਆਮ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਦੋਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਠਹਿਰਾਉਂਦਾ। ਮੈਂ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਮੁੱਢਲੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਪਰ ਦੂਜੇ ਕੱਟੜਪੰਥੀ ਬਣ ਗਏ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਾਡੇ ਵਿੱਚ ਦਹਿਸ਼ਤ ਫੈਲਾਈ। ਦਰਜਨਾਂ ਛੋਟੇ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਸਮੂਹਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਮਾਰਨ ਲੱਗੇ। ਸਰਕਾਰੀ ਮੁਲਾਜ਼ਮਾਂ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਇਸ ਲਈ ਮਾਰਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਰਕਾਰ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹ ਸਕਦੇ ਹੋ: ਇਸ ਕਾਰਨ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਚਿੰਤਾ ਹੋਈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਇੱਕ ਸਰਕਾਰੀ ਮੰਤਰਾਲੇ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਇੱਕ ਵਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬੱਸ ਨੂੰ ਕੰਮ ਤੋਂ ਜਾਂਦੇ ਸਮੇਂ ਬੰਬਾਂ ਨੇ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਇਆ ਪਰ ਉਹ ਸਹੀ ਸਲਾਮਤ ਘਰ ਪਰਤ ਆਈ ਸੀ। ਪਿਛਲੇ 10 ਸਾਲਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਉੱਚੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਸੁਣਦਾ ਹਾਂ ਤਾਂ ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਦਹਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੇਰਾ ਪੂਰਾ ਸਰੀਰ ਕੰਬਣ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਵੀ ਮੈਂ ਟੈਕਸੀ 'ਤੇ ਘਰ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਚਾਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮਿੰਟ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਧਮਾਕਾ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ। ਇਹ ਹੁਣ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਪਰ ਆਰਥਿਕ ਸਥਿਤੀ ਸਹੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਮੈਂ ਉਮੀਦ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਨਵੇਂ ਅਮਰੀਕੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਨਾਲ ਸੀਰੀਆ 'ਤੇ ਲੱਗੀਆਂ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਹਟਾਈਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਆਮ ਲੋਕ ਹਨ ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੁੱਖ ਬਰਦਾਸ਼ਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਸਰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸਾਡੇ ਲਈ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੀਮਤ ਚੁਕਾਉਣੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਵੀਡੀਓ: ਬੀਬੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨੂੰ ਇੰਝ ਲਿਆਓ ਆਪਣੀ ਹੋਮ ਸਕਰੀਨ ’ਤੇ ਹਰੂਨ ਅਲ-ਅਸਵਦ ਸੀਰੀਆ ਦੀਆਂ ਸਰਹੱਦਾਂ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕ ਤੁਰਕੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਹਰੂਨ ਅਲ-ਅਸਵਦ, ਉਮਰ 33 ਸਾਲ, ਪੱਤਰਕਾਰ 24 ਜੂਨ, 2012 ਨੂੰ ਮੈਂ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ 'ਤੇ ਦੇਖ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਮੁਹੰਮਦ ਮੋਰਸੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਐਲਾਨ ਕੇ ਮਿਸਰ ਵਾਸੀਆਂ ਨੇ ਜਿੱਤ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। ਮੈਂ ਮਿਸਰ ਦੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੇ ਸੁਖਦ ਅੰਤ ਦਾ ਸੁਪਨਾ ਦੇਖ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸ ਦਿਨ ਮੈਂ ਇੱਕ ਵਿਰੋਧ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਲਈ ਆਪਣੇ ਘਰ [ਦਮਿਸ਼ਕ ਵਿੱਚ] ਤੋਂ ਗਿਆ ਸੀ ਪਰ ਜਦੋਂ ਮੈਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ ਤਾਂ ਮੇਰੀਆਂ ਉਮੀਦਾਂ 'ਤੇ ਜਲਦੀ ਹੀ ਪਾਣੀ ਫਿਰ ਗਿਆ। ਇੱਕ ਸਾਲ ਤੱਕ ਮੈਨੂੰ ਬੇਰਹਿਮੀ ਨਾਲ ਤਸੀਹੇ ਦਿੱਤੇ ਗਏ। ਮੈਨੂੰ ਭੋਜਨ, ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਬਾਥਰੂਮ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਤੋਂ ਵਾਂਝਾ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਮੈਨੂੰ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਕੁੱਟਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਜੇਲ੍ਹਰਾਂ ਦੇ ਮਨੋਰੰਜਨ ਲਈ ਮੇਰਾ ਮਜ਼ਾਕ ਉਡਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਕਈ ਵਾਰ ਮੈਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਮੈਂ ਮਰ ਜਾਵਾਂ, ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇ ਮੈਂ ਉਮੀਦ ਗੁਆ ਲੈਂਦਾ ਤਾਂ ਮੈਂ ਮਰ ਗਿਆ ਹੁੰਦਾ। ਮੈਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸੁਣਾਉਣ ਦਾ ਸ਼ੌਕ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਚਿਤਾਵਨੀ ਵੀ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਇਸ ਦੇਸ ਵਿੱਚ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਇੱਕ ਦਿਨ ਤੈਨੂੰ ਮੁਸੀਬਤ ਵਿੱਚ ਪਾ ਦੇਵੇਗੀ। ਅਜਿਹੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਇੱਕ ਥਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੂਜੀ ਥਾਂ 'ਤੇ ਭੱਜਣਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਹੇ ਹੋਏ ਸ਼ਬਦਾਂ ਬਾਰੇ ਸੋਚਦਾ ਹਾਂ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਸੀਰੀਆ ਦੀਆਂ ਸਰਹੱਦਾਂ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕ ਤੁਰਕੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹਾਂ ਜਿੱਥੇ ਮੈਂ ਹੋਰ ਵੀ ਦ੍ਰਿੜਤਾ ਨਾਲ ਵਧੇਰੇ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਸੀਰੀਆ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਉੱਤੇ ਹੋ ਰਹੇ ਅੱਤਿਆਚਾਰਾਂ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ। ਅਜੇ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਉਮੀਦ ਹੈ ਕਿ ਬਸ਼ਰ ਅਲ-ਅਸਦ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਹਕੂਮਤ ਨੂੰ ਸੀਰੀਆਈ ਲੋਕਾਂ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਕੀਤੇ ਅਪਰਾਧਾਂ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਠਹਿਰਾਇਆ ਜਾਵੇਗਾ। ਸਾਡੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਇਸਲਾਮਿਕ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਰੈਲੀਆਂ ਮਸਜਿਦਾਂ ਵਿੱਚ ਚਲੀਆਂ ਗਈਆਂ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸ਼ੁੱਕਰਵਾਰ ਨੂੰ ਸਾਡੇ ਲਈ ਇਕੱਠੇ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਹਨ। ਭੀੜ ਵਿੱਚ ਚੱਲਣ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਤਾਕਤ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਸਾਡੇ ਡਰ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕੀਤਾ। ਅਸੀਂ ਕਦੇ ਵੀ ਸੰਪਰਦਾਈ ਮੰਗ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ। ਅਸੀਂ ਸਿਰਫ਼ ਆਜ਼ਾਦੀ, ਨਿਆਂ, ਅਤੇ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਦੇ ਅੰਤ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਆਖਿਰਕਾਰ ਜਿੱਤ ਗਏ ਹਾਂ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸਾਡੇ ਬਨਾਮ ਤਾਕਤਵਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦਰਮਿਆਨ ਸੀ ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਹੁਣ ਵੀ ਆਪਣੇ ਡਰ 'ਤੇ ਕਾਬੂ ਪਾਉਣ ਅਤੇ ਦਹਾਕਿਆਂ ਦੇ ਜ਼ੁਲਮ ਦੀ ਚੁੱਪ ਤੋੜਨ ਵਿੱਚ ਕਾਮਯਾਬ ਰਹੇ ਹਾਂ। ਪੂਰਬੀ ਘੌਟਾ ਵਿੱਚ ਬੱਚੇ ਮਲਬੇ ਵਿੱਚ ਖੇਡਦੇ ਹੋਏ (ਫਾਈਲ ਫੋਟੋ) ਸਾਫਿਆ, ਉਮਰ 45 ਸਾਲ, ਗ੍ਰਹਿਣੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਤੋਂ ਇੱਕ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਚਾਰ ਬੱਚਿਆਂ ਨਾਲ ਹੋਮਜ਼ ਤੋਂ ਬਚ ਨਿਕਲੀ ਸੀ। ਅਸੀਂ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਵਾਰ ਸ਼ਾਸਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹਮਲੇ ਰੋਕ ਦਿੱਤੇ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਵਾਪਸ ਆਵਾਂਗੇ ਪਰ ਅਸੀਂ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕੇ। ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਅਸੀਂ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਸ਼ਹਿਰ ਤੱਕ ਭਾਰੀ ਅੱਗ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਪਿਕਅਪ ਟਰੱਕ ਵਿੱਚ ਜਾ ਰਹੇ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਵੀ ਅਸੀਂ ਕਲਪਨਾ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਅਸੀਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹਾਂ ਤਾਂ ਗੋਲੀਬਾਰੀ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਸਾਨੂੰ ਹਕੀਕਤ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਲੈ ਜਾਂਦੀ। ਮੌਤ ਨੇੜੇ ਸੀ ਪਰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਨਾਲੋਂ ਇਹ ਬਿਹਤਰ ਸੀ। ਸਾਡੇ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਮੁਸ਼ਕਲ ਸਮਾਂ 'ਪੂਰਬੀ ਘੌਟਾ' ਵਿੱਚ ਘੇਰਾਬੰਦੀ ਤਹਿਤ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਸ਼ਾਸਨ ਸਾਨੂੰ ਹਰ ਚੀਜ਼, ਹਵਾਈ ਹਮਲੇ, ਤੋਪਾਂ, ਮੋਰਟਾਰ ਅਤੇ ਕਲੱਸਟਰ ਬੰਬਾਂ ਨਾਲ ਮਾਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਦਵਾਈ ਅਤੇ ਮੁੱਢਲੀ ਭੋਜਨ ਸਪਲਾਈ ਤੋਂ ਵਾਂਝੇ ਰੱਖਿਆ। ਖਾਣ ਲਈ ਅਸੀਂ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਚੀਜ਼ ਲੱਭ ਸਕਦੇ ਸੀ, ਉਹ ਸੀ ਗੋਭੀ ਦੇ ਪੱਤੇ। ਮੈਂ ਅੰਦਰ ਮਰ ਰਹੀ ਸੀ ਜਦੋਂ ਮੇਰਾ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਬੇਟਾ ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਤੜਫਦਾ ਹੋਇਆ ਖਾਣਾ ਮੰਗ ਰਿਹਾ ਸੀ ਅਤੇ ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਦੇ ਸਕੀ। ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਭਿਆਨਕ ਗੱਲਾਂ ਵਾਪਰੀਆਂ ਜੋ ਮੈਂ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹਾਂ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੇਰੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚੋਂ ਮਿਟਾਇਆ ਜਾਵੇ। ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਇਦਲੀਬ ਤੋਂ ਤੁਰਕੀ ਜਾਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਪਤੀ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਤਿੰਨ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਪੱਤਰਕਾਰ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਤੁਰਕੀ ਦੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦਸਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਤਸੀਹੇ ਦਿੱਤੇ ਗਏ। ਮੈਂ ਅਫ਼ਸਰ 'ਤੇ ਚੀਕ ਰਹੀ ਸੀ 'ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਲੇ ਛੱਡ ਦਿਓ।' ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਤਾ ਕਿ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਸਾਰੀ ਤਾਕਤ ਕਿਵੇਂ ਮਿਲੀ ਜਦੋਂਕਿ ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਅਧਿਕਾਰੀ ਤੋਂ ਡਰ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਮੈਂ ਸ਼ਾਇਦ ਉਸ ਸਾਰੀ ਬੇਇਨਸਾਫ਼ੀ ਦੇ ਬਾਅਦ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆ ਗਈ ਜੋ ਅਸੀਂ ਦੇਖੀ ਸੀ। ਤੁਰਕੀ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸਾਡੇ ਤੋਂ ਮੁਆਫ਼ੀ ਮੰਗੀ ਕਿ ਇਹ ਇੱਕ ਨਿੱਜੀ ਗਲਤੀ ਸੀ। ਸਾਨੂੰ ਤੁਰਕੀ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੱਤੀ ਗਈ, ਅਸੀਂ ਇੱਥੇ ਕੁਝ ਮਹੀਨਿਆਂ ਲਈ ਠਹਿਰੇ ਅਤੇ ਫਿਰ ਫਰਾਂਸ ਚਲੇ ਗਏ। ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਮਿਲਣ ਦੀ ਕੋਈ ਉਮੀਦ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਖਰੀ ਵਾਰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਦੇਖ ਸਕੀ ਪਰ ਮੈਂ ਅਜੇ ਵੀ ਮੰਨਦੀ ਹਾਂ ਕਿ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਕੁਝ ਅਜਿਹੀ ਹੈ ਜੋ ਹੋਣੀ ਹੀ ਸੀ। ਅਸੀਂ ਇੰਨੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਚੁੱਪ ਰਹੇ। ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਗੱਲਾਂ ਕਰਨ ਤੋਂ ਵੀ ਡਰਦੇ ਸਨ ਪਰ ਇਹ ਬਹੁਤ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਯੂਨਿਸ ਅਲ-ਕਰੀਮ ਨੂੰ ਸਿਆਸੀ ਪਾਰਟੀ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ 2014 ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਮਹੀਨਿਆਂ ਲਈ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਯੂਨਿਸ ਅਲ-ਕਰੀਮ, ਉਮਰ 40 ਸਾਲ, ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਂ ਸੀਰੀਆ ਦੇ ਉੱਘੇ ਕਾਰੋਬਾਰੀਆਂ ਦਾ ਆਰਥਿਕ ਸਲਾਹਕਾਰ ਸੀ। ਹੁਣ ਫਰਾਂਸ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਭਾਵੇਂ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਮਾਸਟਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਹੈ ਪਰ ਮੈਨੂੰ ਇੱਕ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟ ਵਿੱਚ ਸਫ਼ਾਈ ਕਰਮਚਾਰੀ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਕੇ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਜਿਉਣੀ ਪੈ ਰਹੀ ਹੈ। ਮੈਨੂੰ ਇੱਕ ਸਿਆਸੀ ਪਾਰਟੀ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ 2014 ਵਿੱਚ ਸੀਰੀਆ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਮਹੀਨਿਆਂ ਲਈ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਮੈਨੂੰ ਰਿਹਾਅ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਤਾਂ ਮੈਂ ਜਾਣਦਾ ਸੀ ਕਿ ਮੇਰੀ ਜਾਨ ਖ਼ਤਰੇ ਵਿੱਚ ਹੈ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਸਾਨੂੰ ਉੱਥੋਂ ਭੱਜਣਾ ਪਿਆ। ਮੇਰੀ ਪਤਨੀ ਨੇ ਵੀ ਮਾਸਟਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਕੀਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸੈਂਟਰਲ ਬੈਂਕ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਪਰ ਹੁਣ ਉਹ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਖਾਣਾ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਵਾਲਾ ਸਵਾਲ ਜੋ ਕੋਈ ਮੈਨੂੰ ਪੁੱਛ ਸਕਦਾ ਹੈ ਉਹ ਹੈ 'ਤੁਸੀਂ ਕੀ ਕਰਦੇ ਹੋ?' ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਤਾ ਕਿ ਇਸ ਦਾ ਜਵਾਬ ਕਿਵੇਂ ਦੇਣਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਕਹਾਂ ਕੀ ਕਿ ਮੈਂ ਇੱਕ ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰੀ ਹਾਂ ਅਤੇ ਮੈਂ ਇੱਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ ਪੜ੍ਹਾਉਂਦਾ ਸੀ, ਜਾਂ ਕੀ ਮੈਂ ਕਹਾਂ ਕਿ ਮੈਂ ਇੱਕ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟ ਦੀ ਰਸੋਈ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹਾਂ? ਕਈ ਵਾਰ ਮੈਂ ਖੁਦ ਤੋਂ ਪੁੱਛਦਾ ਹਾਂ: ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਕੀ ਕਰਾਂ? ਮੈਂ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਮੈਂ ਇੱਕ ਪੱਤੇ ਵਰਗਾ ਹਾਂ ਜੋ ਰੁੱਖ ਤੋਂ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਡਿੱਗਿਆ ਹੈ ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਕਦੇ ਸਵੀਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗੀ। ਇੱਕ ਫ੍ਰੈਂਚ ਵਿਅਕਤੀ ਨੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਸਾਡੇ ਵੱਲ ਚੀਕ ਕੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜਿੱਥੋਂ ਆਏ ਹੋ, ਵਾਪਸ ਜਾਓ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਅਤਿਵਾਦੀ ਕਿਹਾ। ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਨੇ ਵੀ ਰੋਕਿਆ ਨਹੀਂ। ਕਿਸੇ ਨੇ ਵੀ ਸਾਡੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਦਖਲ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ। ਇੰਟਰਵਿਊ ਕੀਤੇ ਕੁਝ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੇ ਨਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਬਦਲੇ ਗਏ ਹਨ। ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ: (ਬੀਬੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਲ FACEBOOK, INSTAGRAM, TWITTERਅਤੇ YouTube 'ਤੇ ਜੁੜੋ।)


وقالت منظمة الصحة العالمية إن حالة الوفاة لمريض صيني يبلغ من العمر 44 عاما من مدينة ووهان بمقاطعة هوبي التي ظهر فيها الفيروس لأول مرة. وأضافت المنظمة أن الرجل أصيب بالفيروس قبل وصوله إلى الفلبين قادما من بلاده وأنه توقف خلال رحلته في هونغ كونغ. وأكدت الاختبارات إصابة امرأة كانت بصحبته خلال الرحلة. ويأتي هذا بعد ساعات من إعلان السلطات الصحية في الصين ارتفاع عدد الوفيات داخل البلاد جراء الإصابة بالفيروس القاتل إلى أكثر من 300 حالة وفاة إضافة إلى نحو 15 ألف حالة إصابة. مواضيع قد تهمك نهاية ما الذي نعرفه عن هذه الوفاة؟ قالت وزارة الصحة الفلبينية إن الرجل وصل الفلبين قادما من ووهان، مرورا بهونغ كونغ، وكانت برفقته امرأة صينية تبلغ من العمر 38 عاما، ثبتت إصابتها أيضا بالفيروس الأسبوع الماضي. وقال مسؤولون إن الرجل نُقل إلى مشفى في العاصمة الفلبينية مانيلا، حيث أصيب بالتهاب رئوي حاد. ويعتقد أن الرجل كان يعاني من مشاكل صحية أخرى كانت موجودة لديه من قبل. ودعا ممثل منظمة الصحة العالمية في الفلبين، رابيندرا أبيسانغها، الناس لالتزام الهدوء، قائلا "هذه أول حالة وفاة يُبلّغ عنها خارج الصين. ومع ذلك، يجب أن نأخذ في الاعتبار أن الحالة لم تأت من داخل الفلبين. المريض جاء من قلب مكان تفشّي الوباء". ووفقا لصحفية رابلر المحلية، قال وزير الصحة إن وضع المريض "كان مستقرا، وظهرت عليه علامات التحسن"، لكن حالته تدهورت بسرعة خلال 24 ساعة. وأضاف الوزير أن الجثة ستحرق. كما قال: "نعمل حاليا مع السفارة الصينية لضمان إدارة جيدة للوضع وفقا للمعايير الوطنية والدولية لاحتواء المرض". وأوضح الوزير أن وزارة الصحة تحاول تعقب الأشخاص الذين كانوا على نفس الرحلة التي وصل بها الرجل حتى يتم عزلهم، إلى جانب الأشخاص الآخرين الذين قد يكونوا قد تواصلوا مع الرجل والمرأة مثل العاملين في الفندق. وأعلنت وفاة الرجل بعد فترة قصيرة من إعلان الفلبين الإيقاف الفوري لرحلات الطيران التي تحمل مسافرين أجانب قادمين من الصين. وكانت الفلبين قد فرضت بداية قيودا على القادمين فقط من مقاطعة هوبي، البؤرة التي تفشى منها المرض. هرع الناس في مانيلا لشراء ماسكات الوجه هل من المفيد منع السفر؟ في غضون ذلك، أغلقت دول عدة حدودها أمام القادمين من الصين، وشرعت في اتخاذ تدابير صحية تمنع تفشي المرض. وقالت السلطاتفي الولايات المتحدة وأستراليا إنها تمنع دخول أي أجنبي زار الصين في ديسمبر/ كانون الأول. وكانت دول أخرى هي روسيا واليابان وباكستان وإيطاليا فرضت إجراءات تقييد السفر من وإلى الصين. ولكن توجيهات المسؤولين في الهيئات الصحية الدولية كانت خلاف ذلك. دول كبرى تغلق حدودها أمام القادمين من الصين لمواجهة كورونا وقال مدير منظمة الصحة العالمية إن "القيود على السفر انعكاساتها السلبية أكثر من الإيجابية، إذ أنها تعرقل تبادل المعلومات وتوصيل المعدات الصحية، وتضر بالاقتصاد". ونصحت المنظمة بالمراقبة الصحية في المطارات والمعابر محذرة من أن منع دخول المسافرين قد يزيد من سرعة تفشي المرض بلجوء الناس إلى المعابر غير الرسمية. وانتقدت الصين إجراءات تقييد السفر متهمة الحكومات المعنية بمخالفة توجيهات المنظمات الدولية. ومباشرة بعد إعلان الولايات المتحدة عن إجراءاتها علق المتحدث باسم الخارجية الصينية على الموقف الأمريكي بأنه "ليس نابعا عن حسن نية". ما آخر المستجدات؟ مددت السلطات المحلية في مقاطعة هوبي عطلة العام الجديد إلى 13 فبراير/ شباط. وألغت حفلات الزفاف لمنع تفشي المرض في التجمعات العامة. هدد العاملون في مستشفيات هونغ كونغ بالإضراب ما لم يتم غلق الحدود مع الصين تماما. فاق عدد المصابين بفيروس كورونا عالميا عدد المصابين بفيروس سارس، الذي انتشر في أكثر من 20 دولة في 2003، ولكن نسبة الوفيات أقل. تشير إحصائيات أصدرتها جامعة هونغ كونغ إلى أن العدد الحقيقي للمصابين قد يكون أكبر مما نشرته السلطات الصينية. ويعتقد خبراء أن 75 ألف شخص أصيبوا في مدينة ووهان مركز انتشار الفيروس.

ਜਦੋਂ ਚੀਨ ਦੇ ਵੁਹਾਨ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਵਾਇਰਸ ਫੈਲਿਆਂ ਤਾਂ ਇਹ 44 ਸਾਲ ਮਰੀਜ਼, ਉੱਥੇ ਹੀ ਮੌਜੂਦ ਸੀ। ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਸੰਗਠਨ ਮੁਤਾਬਕ ਚੀਨ ਦਾ ਇਹ ਨਾਗਰਿਕ ਫਿਲਪੀਨਜ਼ ਪਹੁੰਚਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਵਾਇਰਸ ਦੇ ਅਸਰ ਹੇਠ ਆ ਚੁੱਕਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ ਚੀਨ ਦੇ ਹੁਬੇਈ ਸੂਬੇ ਦੇ ਵੁਹਾਨ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਹਾਲੇ ਤੱਕ ਵਾਇਰਸ ਨਾਲ 350 ਮੌਤਾਂ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ ਤੇ 17 ਹਜ਼ਾਰ ਤੋਂ ਵਧੇਰੇ ਲੋਕ ਇਸ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹਨ। ਅਮਰੀਕਾ ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਸਮੇਤ ਅਜਿਹੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਲਗਾਤਾਰ ਵਧ ਰਹੀ ਹਾ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਚੀਨ ਤੋਂ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਯਾਤਰੀਆਂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਮੁਲਕਾਂ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲੇ ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਾ ਦਿੱਤੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਹ ਦੇਸ਼ ਚੀਨ ਤੋਂ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਆਪਣੇ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਦੀ ਵੀ ਪੂਰੀ ਜਾਂਚ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ ਤੇ ਵੱਖਰਿਆਂ ਰੱਖ ਰਹੇ ਹਨ। ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਨਾਲ ਦੇ ਦੁਨੀਆਂ ਭਰ ਵਿੱਚ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਸਾਰਸ ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਸਾਰਸ ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਸਾਲ 2003 ਵਿੱਚ ਫੈਲਿਆ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਮੌਤਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਸਾਰਸ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਘੱਟ ਹੈ। ਜਿਸ ਤੋਂ ਇਹ ਵੀ ਸਮਝਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਵਾਇਰਸ ਸਾਰਸ ਜਿੰਨਾ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ: ਚੀਨ ਨੇ ਦਵਾਈਆਂ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਲਈ ਯੂਰਪੀ ਸੰਘ ਤੋਂ ਮਦਦ ਮੰਗੀ ਹੈ ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਕੀ ਹਾਲਤ ਹਨ ਕੇਰਲ ਵਿੱਚ ਵਾਇਰਸ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਦੋ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਹੋਈ ਹੈ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਤਿਆਰੀ ਬੀਜਿੰਗ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਮਾਸਕ ਪਾ ਕੇ ਘੁੰਮਣ ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਕਦਮ ਕੀ ਲਏ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ ਵੀਡੀਓ: ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੇ ਲੰਗਰ ਬਾਬਾ ਨੂੰ ਮਿਲੋ ਵੀਡੀਓ: ਮੰਜ ਮਿਊਜ਼ਕ ਦਾ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਸਫ਼ਰ ਕਿਵੇਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ (ਬੀਬੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਲ FACEBOOK, INSTAGRAM, TWITTERਅਤੇ YouTube 'ਤੇ ਜੁੜੋ।)


وقد تصاعدت التوترات بين غزة وإسرائيل مؤخرا إلى أسوأ أعمال عنف منذ عدة سنوات مما دفع الأمم المتحدة إلى التحذير من "حرب شاملة". وفي الأصل كانت مصر تسيطر على غزة، ثم احتلتها إسرائيل خلال حرب عام 1967 في الشرق الأوسط، وسحبت إسرائيل قواتها ونحو 7 آلاف مستوطن في عام 2005. وتخضع غزة لسيطرة حركة المقاومة الإسلامية (حماس) التي طردت القوات الموالية للسلطة الفلسطينية الحاكمة آنذاك بعد خلاف عنيف في عام 2007. حقائق عن الأراضي الفلسطينية مواضيع قد تهمك نهاية ومنذ ذلك الحين، فرضت إسرائيل ومصر قيودا على حركة البضائع والأشخاص من وإلى داخل القطاع فيما وصف بأنه إجراء أمني ضد مسلحين. وخاضت حماس وإسرائيل صراعا عسكرياً قصيرا في عام 2014، وفي مايو/آيار 2021 اندلعت الأعمال القتالية بين الجانبين مرة أخرى. تم تدمير العديد من المباني في أعمال العنف الأخيرة ما الذي أشعل فتيل أعمال العنف الأخيرة؟ بدأ القتال في غزة بعد أسابيع من تصاعد التوتر بين الإسرائيليين والفلسطينيين في القدس الشرقية المحتلة وبلغ ذروته في اشتباكات في موقع مقدس لدى كل من المسلمين واليهود. في 10 مايو/آيار الجاري وبدأت حماس في إطلاق الصواريخ بعد تحذير إسرائيل بالانسحاب من الموقع مما أدى إلى غارات جوية انتقامية. وسرعان ما تطورت الأعمال العدائية إلى أسوأ أعمال عنف بين إسرائيل وغزة منذ 2014. الشيخ جراح: ساحة معركة بين المستوطنين والفلسطينيين الصواريخ تلحق الضرر بخطوط الكهرباء يعد انقطاع التيار الكهربائي حدثاً يومياً في غزة. وكانت الأسر في غزة تتلقى الكهرباء بالتناوب لمدة 8 ساعات قبل التصعيد الأخير في القتال. انقطاع التيار الكهربائي في غزة يعطل تقريبا جميع مناحي الحياة اليومية ويقال إن أعمال العنف الأخيرة دمرت خطوط الكهرباء وتعطلت إمدادات الوقود. ووفقا لمكتب الأمم المتحدة لتنسيق الشؤون الإنسانية فإن معظم المنازل تحصل الآن على الكهرباء لمدة 3 إلى 4 ساعات فقط يوميا. ويحصل القطاع على معظم طاقته من إسرائيل بالإضافة إلى مساهمات أخرى من محطة توليد الكهرباء الوحيدة في غزة وكمية صغيرة من مصر. ما قوة ترسانة حركة حماس؟ وتعتمد كل من محطة توليد الكهرباء في غزة (جي بي بي) والعديد من المولدات الفردية على وقود الديزل، لكن الإمدادات التي يتم جلبها عبر إسرائيل غالبا ما يتم حظرها مما يتسبب في مزيد من الاضطراب. المعابر الحدودية غالبا مغلقة أبقت مصر حدودها مع غزة مغلقة إلى حد كبير منذ وصول حماس إلى السلطة في غزة عام 2007 . وفُرضت قيود إضافية العام الماضي لمحاولة الحد من انتشار فيروس كورونا. وتم إغلاق معبر رفح إلى مصر ومعبر إيريز إلى إسرائيل لنحو 240 يوماً وقد فتحت 125 يوما فقط في عام 2020، وفقا لأرقام مكتب الأمم المتحدة لتنسيق الشؤون الإنسانية. وفي عام 2019، غادر حوالي 78 ألف شخص غزة عبر معبر رفح ،لكن انخفض العدد في عام 2020 ليصل إلى 25 ألفا. أبقت مصر حدودها مع غزة مغلقة إلى حد كبير منذ عام 2007 وفي الشمال، انخفض أيضا العبور إلى إسرائيل عبر معبر إيريز بشكل كبير في عام 2020 ، ويرجع ذلك جزئيا إلى القيود التي فرضها وباء فيروس كورونا. وفي العام الحالي غادر حوالي 8 آلاف شخص غزة عبر معبر إيريز، معظمهم من المرضى أو الأشخاص المرافقين لهم لتلقي الرعاية الطبية في إسرائيل. وكانت حركة المرور قد بدأت في الانتعاش مرة أخرى حتى اندلعت أعمال العنف الأخيرة. ومنذ ذلك الحين سُمح لبعض قوافل المساعدات بالمرور، لكن المعابر ظلت مغلقة بخلاف ذلك. استهداف شبكة الأنفاق يعتمد حوالي 80 في المئة من سكان غزة على المساعدات الدولية، وفقا للأمم المتحدة، ويعتمد حوالي مليون شخص على المساعدات الغذائية اليومية. وأثر الحصار الذي تفرضه إسرائيل بشدة على الحركة من وإلى القطاع وعلى حركة التجارة. وفي محاولة للالتفاف على الحصار، قامت حماس ببناء شبكة من الأنفاق تستخدمها لإدخال البضائع إلى القطاع وأيضا كمركز قيادة تحت الأرض. وتقول إسرائيل إن مسلحين يستخدمون الأنفاق أيضا للتنقل بعيدا عن الأنظار ويتم استهدافهم بضربات جوية. تم حفر الأنفاق تحت الحدود المصرية لإدخال جميع أنواع البضائع والأسلحة وكان لفيروس كورونا تأثير أيضا على الاقتصاد المحلي، لكنه بدأ للتو في إظهار علامات التعافي عند اندلاع القتال، وفقا للبنك الدولي. الأكتظاظ والبيوت المتضررة تتمتع غزة بواحدة من أعلى الكثافات السكانية في العالم. ووفقا للأمم المتحدة يعيش ما يقرب من 600 ألف لاجئ في غزة في 8 مخيمات مكتظة. ويوجد، في المتوسط، أكثر من 5700 شخص في كل كيلومتر مربع، وهو ما يماثل كثافة السكان في العاصمة البريطانية لندن، لكن هذا الرقم يرتفع إلى أكثر من 9 آلاف شخص في مدينة غزة. وأقامت إسرائيل منطقة عازلة على طول الحدود عام 2014 لحماية نفسها من الهجمات الصاروخية وتسلل المسلحين، وقد قلص هذا الإجراء مساحة الأراضي المتاحة للعيش أو الزراعة. (بي بي سي غير مسؤولة عن محتوى المواقع الخارجية) وقدرت الأمم المتحدة أن حوالي 140 ألف منزل تضرر أو دمر في أعمال العنف عام 2014، ومنذ ذلك الحين قدمت الدعم لما يقرب من 90 ألف أسرة لإعادة بناء منازلها. ويقول مكتب الأمم المتحدة لتنسيق الشؤون الإنسانية إن عدة مئات من المنازل تضررت بشدة في القتال الأخير، لكن الأمر سيستغرق بعض الوقت للكشف عن الحجم الكامل للأضرار. الخدمة الصحية تحت الضغط يعاني نظام الصحة العامة في غزة من أوضاع صعبة لأسباب مختلفة. ويقول مكتب الأمم المتحدة لتنسيق الشؤون الإنسانية إن حصار إسرائيل ومصر، وانخفاض الإنفاق الصحي من قبل السلطة الفلسطينية في الضفة الغربية، والصراع السياسي الداخلي بين السلطة الفلسطينية، المسؤولة عن الرعاية الصحية في الأراضي الفلسطينية، وحماس كلها أمور مسؤولة عن ذلك. وتقدم الأمم المتحدة المساعدة من خلال تشغيل 22 مرفقاً صحياً، لكن عدداً من المستشفيات والعيادات تضررت أو دمرت في صراعات سابقة مع إسرائيل. ويجب على المرضى من غزة الذين يحتاجون إلى العلاج في مستشفيات الضفة الغربية أو القدس الشرقية الحصول أولا على موافقة السلطة الفلسطينية على طلباتهم ومن ثم موافقة الحكومة الإسرائيلية على تصاريح خروجهم. وفي عام 2019 كان معدل الموافقة على طلبات المرضى لمغادرة قطاع غزة 65 في المئة. و تفاقمت الأوضاع الصحية بسبب فيروس كورونا على مدى الأشهر القليلة الماضية. وقد شهد شهر ابريل/نيسان ارتفاع عدد الحالات في غزة لتصل إلى حوالي 3 آلاف حالة يومياً، وكان هناك أكثر من 104 ألف حالة منذ بداية الوباء وتوفي أكثر من 946 شخصا بسبب الفيروس. غارة إسرائيلية ليلية تقتل أحد أهم أطباء غزة ومعظم أفراد أسرته بدء سريان اتفاق وقف إطلاق النار بين إسرائيل وحماس وتحذر منظمة الصحة العالمية من أن القيود الخارجية لا تقيد الوصول إلى العلاج المنقذ للحياة لضحايا الأعمال العدائية فحسب، بل تعرقل أيضا الاستجابة لفيروس كورونا. وتقول منظمة الصحة العالمية إن تلك القيود تؤثر على برنامج التلقيح "الشديد الأهمية" وتزيد من خطر انتشار الفيروس حيث يلجأ الناس إلى الأقارب أو ملاجئ الطوارئ. إعاقة قوافل الغذاء يُصنف أكثر من مليون شخص في غزة على أنهم "يفتقرون للأمن الغذائي بدرجة متوسطة إلى شديدة"، وفقا للأمم المتحدة، على الرغم من تلقي الكثيرين بعض المساعدات الغذائية. وتم فتح المعابر الحدودية للسماح لقوافل المساعدات بالمرور، لكن القصف تسبب في بعض الانقطاع في عمليات التسليم. وقلصت القيود الإسرائيلية التي تعرقل الوصول إلى الأراضي الزراعية وصيد الأسماك من كمية الطعام التي يستطيع سكان غزة إنتاجها بأنفسهم. تعيش العديد من العائلات في مخيمات اللاجئين ولا يُسمح لهم بالزراعة في المنطقة العازلة التي أعلنتها إسرائيل، بعرض 1.5 كيلومتر على الحدود داخل القطاع، وقد أدى ذلك إلى خسارة ما يقدر بنحو 75 ألف طن من المنتجات الزراعية سنويا. وتفرض إسرائيل حدودا للصيد البحري، مما يعني أنه لا يمكن لسكان غزة الصيد إلا لمسافة معينة من الشاطئ. وتقول الأمم المتحدة إنه إذا تم زيادة الحد فإن الصيد يمكن أن يوفر فرص عمل ومصدراً رخيصاً للبروتين لسكان غزة. وبعد تصاعد أعمال العنف الأخيرة، حظرت إسرائيل مؤقتا أي صيد بحري من قبل ابناء القطاع. وقد وضعت إسرائيل، على مر السنين، حدودا متفاوتة على منطقة الصيد مما أدى إلى فقدان حوالي 5 آلاف من الصيادين والعاملين المرتبطين بعملية صيد الأسماك لسبل عيشهم. نقص المياه أمر روتيني يعاني معظم سكان غزة من نقص في المياه، ومياه الصنبور مالحة وملوثة وغير صالحة للشرب. وفي حين أن معظم المنازل في غزة متصلة بشبكة أنابيب المياه، يقول مكتب الأمم المتحدة لتنسيق الشؤون الإنسانية إن العائلات حصلت على المياه لمدة 6 إلى 8 ساعات فقط كل 4 أيام في عام 2017 بسبب نقص الكهرباء. وقد تم تقليل ذلك بشكل أكبر بسبب الهجمات الأخيرة. وحددت منظمة الصحة العالمية الحد الأدنى لمتطلبات المياه اليومية بـ 100 لتر لكل فرد لتغطية احتياجات الشرب والغسيل والطبخ والاستحمام. ويبلغ متوسط الاستهلاك في غزة حوالي 88 لترا. ويعد الصرف الصحي مشكلة أخرى. فعلى الرغم من أن 78 في المئة من الأسر موصولة بشبكات الصرف الصحي العامة فإن محطات المعالجة مثقلة بالأعباء. ويقول مكتب الأمم المتحدة لتنسيق لشؤون الإنسانية إن أكثر من 100 مليون لتر من مياه الصرف الصحي الخام والمعالجة جزئيا تصب في البحر الأبيض المتوسط يوميا. وبدأ تشغيل محطة معالجة مياه الصرف الصحي الجديدة في بداية عام 2021 للمساعدة في التعامل مع المشكلة. المدارس تستخدم كملاجئ يذهب العديد من الأطفال إلى المدارس التي تديرها الأمم المتحدة والتي بات الكثير منها بمثابة مأوى للأشخاص الذين فروا من القصف الأخير. لجأ الكثير من الناس إلى مدارس الأمم المتحدة جراء القصف الأخير وبحسب وكالة غوث وتشغيل اللاجئين الفلسطينيين (أونروا)، فإن 64 في المئة من مدارسها البالغ عددها 275 مدرسة تعمل بنظام "الفترتين" فترة صباحية وأخرى بعد الظهر. وبلغ متوسط حجم الفصل الدراسي حوالي 41 طالبا في عام 2019. ويبلغ معدل الإلمام بالقراءة والكتابة لمن تتراوح أعمارهم بين 15 و 19 عاما الآن 99 في المئة، وقد زاد ذلك بشكل مطرد خلال السنوات القليلة الماضية. ومع ذلك فإن حوالي 66 في المئة فقط من التلاميذ يواصلون الدراسة الثانوية أو ما يعادلها. بطالة عالية بين الشباب غزة هي واحدة من أكثر مناطق العالم كثافة من حيث نسبة الشباب بين السكان، حيث أن 65 في المئة من السكان دون سن 25 عاما، وذلك وفقا لكتاب حقائق وكالة المخابرات المركزية الأمريكية (سي آي إيه فاكتبوك). غزة وإسرائيل: كيف تبدو الحياة في القطاع تحت القصف؟ وكثير من هؤلاء الشباب عاطلون عن العمل. وقال تقرير مكتب الأمم المتحدة لتنسيق الشؤون الإنسانية لعام 2020 إن بطالة الشباب وصلت إلى 70 في المئة، ويرجع ذلك جزئيا إلى وباء فيروس كورونا.

ਸਾਲ 2017 ਵਿੱਚ ਹਮਾ ਦੇ ਸੱਤਾ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਿਸਰ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਸਰਹੱਦਾਂ ਲਗਬਗ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਹਨ। ਜ਼ਮੀਨ ਦਾ ਇਹ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਟੁਕੜਾ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਭੂ-ਮੱਧ ਸਾਗਰ ਤੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਇਸਰਾਇਲ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਦੱਖਣੀ ਸਰਹੱਦ ਮਿਸਰ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਕਦੇ ਗਾਜ਼ਾ ਦੇ ਵਜੂਦ 'ਤੇ ਮਿਸਰ ਦਾ ਕਬਜ਼ਾ ਹੋਇਆ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਪਰ 1967 ਦੇ ਮੱਧ-ਪੂਰਬ ਦੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਗਾਜ਼ਾ ਪੱਟੀ 'ਤੇ ਇਸਰਾਇਲ ਨੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ। ਸਾਲ 2005 ਵਿੱਚ ਇਸਰਾਇਲ ਦੇ ਗਾਜ਼ਾ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਸੈਨਿਕ ਅਤੇ ਕਰੀਬ 7 ਹਜ਼ਾਰ ਲੋਕ ਜੋ ਇੱਥੇ ਵਸਾਏ ਗਏ ਸਨ, ਉਹ ਹਟਾ ਦਿੱਤੇ। ਅੱਜ ਦੀ ਤਰੀਕ ਵਿੱਚ ਗਾਜ਼ਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਫਲਸਤੀਨ ਦੇ ਕਬਜ਼ੇ ਹੇਠ ਹੈ। 2007 ਤੋਂ 2014 ਵਿਚਾਲੇ ਗਾਜ਼ਾ 'ਤੇ ਫਲਸਤੀਨ ਇਸਲਾਮਿਕ ਕੱਟਰਪੰਥੀ ਸੰਗਠਨ ਹਮਾਸ ਦੀ ਹਕੂਮਤ ਰਹੀ ਸੀ। ਹਮਾਸ ਨੇ 2006 ਵਿੱਚ ਫਲਸਤੀਨ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਪਰ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਰੋਧੀ ਫਤਹਿ ਗੁੱਟ ਨਾਲ ਟਕਰਾਅ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਹਮਾਸ ਨੇ ਗਾਜ਼ਾ 'ਤੇ ਆਪਣਾ ਕੰਟ੍ਰੋਲ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਇਸਰਾਇਲ ਨੇ ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਦੀ ਨਾਕੇਬੰਦੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਇਨਸਾਨ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਸਾਮਾਨ, ਗਾਜ਼ਾ ਆਉਣ ਅਤੇ ਜਾਣ 'ਤੇ ਇਸਰਾਇਲ ਨੇ ਕਈ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਉੱਥੇ ਮਿਸਰ ਨੇ ਗਾਜ਼ਾ ਦੀ ਦੱਖਣੀ ਸੀਮਾ ਦੀ ਨਾਕੇਬੰਦੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। 2014 ਵਿੱਚ ਹਮਾਸ ਅਤੇ ਇਸਰਾਇਲ ਵਿੱਚ ਕਾਫੀ ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ ਹਿੰਸਕ ਝੜਪਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ। ਇਸਰਾਇਲ ਨੇ ਗਾਜ਼ਾ ਤੋਂ ਰਾਕੇਟ ਹਮਲੇ ਰੋਕਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਉੱਥੇ ਹਮਾਸ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵੱਖ ਪੈਣ ਦੇ ਹਾਲਾਤ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਆਵਾਜਾਈ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਨਾਕੇਬੰਦੀ ਕਾਰਨ ਗਾਜ਼ਾ ਦੇ ਹਾਲਾਤ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਖਰਾਬ ਸਨ ਪਰ 2013 ਵਿੱਚ ਮਿਸਰ ਨੇ ਗਾਜ਼ਾ ਨਾਲ ਲਗਦੀ ਰਫ਼ਾ ਦੀ ਸੀਮਾ 'ਤੇ ਨਾਕੇਬੰਦੀ ਹੋਰ ਵੀ ਸਖ਼ਤ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਸਿੱਟਾ ਇਹ ਨਿਕਲਿਆ ਕਿ ਗਾਜ਼ਾ ਆਉਣ ਜਾਣ ਲਈ ਹੋਰ ਵੀ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਪੇਸ਼ ਆਉਣ ਲੱਗੀਆਂ। ਮਿਸਰ ਦੀ ਸਰਹੱਦ ਪਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਕਈ ਸੁੰਰਗਾਂ ਬਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਜਿਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਜਰੂਰੀ ਸਾਮਾ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹਥਿਆਰ ਵੀ ਉਲਸਤੀਨ ਪਹੁੰਚਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮਿਸਰ ਨੇ ਗਾਜ਼ਾ ਅਤੇ ਮਿਸਰ ਦੀ ਸੀਮਾ 'ਤੇ ਸਾਮਾਨ ਦੀ ਤਸਕਰੀ ਲਈ ਬਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਸੁਰੰਗਾਂ ਨਾਲ ਨਿਪਟਣ ਲਈ ਸਖ਼ਤੀ ਵਰਤਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਸੀਮਾ 'ਤੇ ਹੋਰ ਵੀ ਬੰਦਿਸ਼ਾਂ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਅਕਤੂਬਰ 2014 ਤੋਂ ਮਿਸਰ ਨੇ ਗਾਜ਼ਾ ਨਾਲ ਲੱਗੀ ਸੀਮਾ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਮਿਸਰ ਇਸ ਸੀਮਾ ਨੂੰ ਬੇਹੱਦ ਅਸਾਧਰਾਣ ਹਾਲਾਤ ਵਿੱਚ ਖੋਲ੍ਹਦਾ ਹੈ। ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਸੰਘ ਦੇ ਮਨੁੱਖੀ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੇ ਕਨਵੀਨਰ ਦੇ ਦਫ਼ਤਰ (ਆਫਿਸ ਫਾਰ ਦਿ ਕੋਆਰਡੀਨੇਸ਼ਨ ਆਫ ਹਿਊਮਨੇਟੇਰੀਅਨ ਅਫੇਅਰਜ਼) ਮੁਤਾਬਕ ਰਫ਼ਾ ਦੀ ਸੀਮਾ ਨੂੰ ਅਪ੍ਰੈਲ 2018 ਵਿੱਚ 17 ਦਿਨਾਂ ਲਈ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਦੋਂ 23 ਹਜ਼ਾਰ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਇਸ ਸੀਮਾ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਣ ਲਈ ਆਪਣਾ ਰਜਿਸਟਰੇਸ਼ਨ ਕਰਾਇਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੱਢਣ ਲਈ ਹੀ ਮਿਸਰ ਨੇ ਇਹ ਸੀਮਾ ਖੋਲ੍ਹੀ ਸੀ। ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਇਸਰਾਇਲ ਨਾਲ ਲੱਗਣ ਵਾਲੇ ਇਰੇਜ਼ ਸਰਹੱਦ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰੋ ਤਾਂ ਇਸ ਸਾਲ ਉੱਥੋਂ ਦੀ ਆਵਾਜਾਈ 2017 ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਤੇਜ਼ ਹੋਈ ਹੈ। ਪਰ ਇਹ ਸੰਖਿਆ ਨਾਕੇਬੰਦੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਦੌਰ ਤੋਂ ਅਜੇ ਵੀ ਕਾਫੀ ਘੱਟ ਹੈ। 2017 ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 6 ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਸਰਾਇਲ ਦੇ ਰਾਸਤੇ ਗਾਜ਼ਾ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਫਲਸਤੀਨੀਆਂ ਦੀ ਸੰਖਿਆ 240 ਤੋਂ ਵੀ ਘੱਟ ਸੀ, ਜਦਕਿ ਸਤੰਬਰ 2000 ਵਿੱਚ ਇਹ ਸੰਖਿਆ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਕਰੀਬ 26 ਹਜ਼ਾਰ ਦੇ ਕਰੀਬ ਸੀ। ਗਾਜ਼ਾ ਦੀ ਅਰਥ ਵਿਵਸਥਾ 90 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਅੱਜ ਗਾਜ਼ਾ ਪੱਟੀ ਬੇਹੱਦ ਗਰੀਬੀ ਦੀ ਹਾਲਤ 'ਚੋਂ ਗੁਜਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਵ ਬੈਂਕ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਮੁਤਾਬਕ 2017 ਵਿੱਚ ਗਾਜ਼ਾ ਦੀ ਅਰਥ ਵਿਵਸਥਾ ਦੀ ਵਿਕਾਸ ਦਰ ਮਹਿਜ਼ 0.5 ਫੀਸਦ ਰਹੀ ਸੀ। 1994 ਵਿੱਚ ਗਾਜ਼ਾ ਵਿੱਚ ਸਾਲਾਨਾ ਪ੍ਰਤੀ ਵਿਅਕਤੀ ਆਮਦਨੀ ਜਿੱਥੇ 2659 ਡਾਲਰ ਸੀ। 2018 ਵਿੱਚ ਇਹ ਘਟ ਕੇ 1826 ਡਾਲਰ ਸਾਲਾਨਾ ਹੀ ਰਹਿ ਗਈ ਹੈ। 2017 ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵ ਬੈਂਕ ਦੇ ਅੰਕੜੇ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਗਾਜ਼ਾ ਪੱਟੀ ਵਿੱਚ ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ ਦੀ ਦਰ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੈ। ਗਾਜ਼ਾ ਵਿੱਚ ਇਸ ਵੇਲੇ ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ ਦੀ ਦਰ 44 ਫੀਸਦ ਹੈ, ਜੋ ਫਲਸਤੀਨ ਦੇ ਦੂਜੇ ਹਿੱਸੇ ਵੈਸਟ ਬੈਂਕ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੁੱਗਣੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ ਦੀ ਦਰ 60 ਫੀਸਦ ਕਰੀਬ ਹੈ, ਜੋ ਹੋਰ ਵੀ ਫਿਕਰ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਹੈ। ਤਾਜ਼ਾ ਅੰਕੜਿਆਂ ਮੁਤਾਬਕ ਗਾਜ਼ਾ ਵਿੱਚ ਗਰੀਬੀ ਦਰ 60 ਫੀਸਦ ਦੇ ਕਰੀਬ ਹੈ, ਜੋ ਵੈਸਟ ਬੈਂਕ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਤੋਂ ਦੁਗਣੀ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਵ ਬੈਂਕ ਮੰਨਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੀ ਰਿਲੀਫ਼ ਐਂਡ ਵਰਕ ਏਜੰਸੀ ਵੱਲੋਂ ਗਾਜ਼ਾ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਮਾਜਿਕ ਰਾਹਤ ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਮਦਦ ਨਾ ਮਿਲੇ ਤਾਂ ਉਥੇ ਗਰੀਬੀ ਦੀ ਦਰ ਹੋਰ ਵੀ ਵੱਧ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਵਧੇਰੇ ਬੱਚੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਵੱਲੋਂ ਚਲਾਏ ਗਏ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹਨ। ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੀ ਰਾਹਤ ਏਜੰਸੀ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਗਾਜ਼ਾ ਦੀ 80 ਫੀਸਦ ਆਬਾਦੀ ਇਸੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸਹਿਯੋਗ ਦੀ ਇਮਦਾਦ ਦੇ ਭਰੋਸੇ ਹੈ। ਗਾਜ਼ਾ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਹਾਲਾਤ ਗਾਜ਼ਾ ਦੀ ਸਕੂਲ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿਵਸਥਾ ਵੀ ਬੇਹੱਦ ਦਬਾਅ ਹੇਠ ਹਨ। ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਸੰਸਥਾ UNRWA ਮੁਤਾਬਕ ਗਾਜ਼ਾ ਦੇ 94 ਫੀਸਦ ਸਕੂਲ 'ਡਬਲ ਸ਼ਿਫਟ' ਵਿੱਚ ਚੱਲਦੇ ਹਨ। ਯਾਨਿ ਕਿ ਕੁਝ ਬੱਚੇ ਸਵੇਰੇ ਤੇ ਕੁਝ ਨੂੰ ਦੁਪਹਿਰ ਬਾਅਦ ਸਕੂਲ ਸੱਦੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗਾਜ਼ਾ ਵਿੱਚ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ 250 ਸਕੂਲ ਚੱਲਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਾਰਨ ਹੀ ਇੱਥੇ ਸਿੱਖਿਆ ਦੀ ਦਰ 97 ਫੀਸਦ ਤੱਕ ਹੈ। ਪਰ ਜੋ ਸਕੂਲ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੀ ਮਦਦ ਦੇ ਬਿਨਾਂ ਚੱਲਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹਾਲਤ ਬਹੁਤ ਖਰਾਬ ਹੈ। 2014 ਵਿੱਚ ਇਸਰਾਇਲ ਨਾਲ ਹਿੰਸਕ ਝੜਪਾਂ ਕਾਰਨ 547 ਸਕੂਲਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਿਆ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿੰਡਰ ਗਾਰਟਨ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਕਾਲਜ ਤੱਕ ਸ਼ਾਮਿਲ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੁਰੰਮਤ ਹੁਣ ਤਕ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਜੋ ਸਕੂਲ ਚਲ ਰਹੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕਲਾਸਾਂ ਵਿੱਚ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਧਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਸੰਘ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ 2017 ਵਿੱਚ ਗਾਜ਼ਾ ਸਕੂਲਾਂ ਦੀ ਹਰ ਕਲਾਸ ਵਿੱਚ ਔਸਤਨ 40 ਬੱਚੇ ਪੜ੍ਹਦੇ ਸਨ। ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਫੰਡ ਫਾਰ ਪਾਪੂਲੇਸ਼ਨ ਐਕਟੀਵਿਟੀਜ਼ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਮੁਤਾਬਕ 2015 ਵਿੱਚ ਗਾਜ਼ਾ ਵਿੱਚ ਸਕੂਲੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀ ਸੰਖਿਆ 6 ਲੱਖ 30 ਹਜ਼ਾਰ ਸੀ। 2030 ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੇ ਵੱਧ ਕੇ 12 ਲੱਖ ਹੋਣ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਮਤਲਬ ਇਹ ਹੈ ਕਿ 2030 ਤੱਕ ਗਾਜ਼ਾ ਪੱਟੀ ਨੂੰ 900 ਨਵੇਂ ਸਕੂਲਾਂ ਅਤੇ 23 ਹਜ਼ਾਰ ਹੋਰ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਦਾ ਲੋੜ ਹੋਵੇਗੀ। ਗਾਜ਼ਾ ਵਿੱਚ ਆਬਾਦੀ ਦਾ ਹਾਲ ਗਾਜ਼ਾ ਪੱਟੀ ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਲਿਹਾਜ਼ ਨਾਲ ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਸੰਘਣੇ ਵੱਸੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਔਸਤਨ 5479 ਲੋਕ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। 2020 ਤੱਕ ਇਹ ਸੰਖਿਆ 6197 ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਹੈ। ਮੌਜੂਦਾ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਖ਼ੀਰ ਤੱਕ ਇੱਥੋਂ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 22 ਲੱਖ ਪਹੁੰਚਣ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਗਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ 2030 ਤੱਕ 31 ਲੱਖ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ ਮੌਜੂਦਾ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਖ਼ੀਰ ਤੱਕ ਇੱਥੋਂ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 22 ਲੱਖ ਪਹੁੰਚਣ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਗਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ 2030 ਤੱਕ 31 ਲੱਖ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਸਾਲ 2014 ਵਿੱਚ ਇਸਰਾਇਲ ਨੇ ਗਾਜ਼ਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ 'ਬਫ਼ਰ ਜ਼ੋਨ' ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਇਸ ਦਾ ਮਕਸਦ ਖ਼ੁਦ ਨੂੰ ਰਾਕੇਟ ਹਮਲਿਆਂ ਅਤੇ ਤਸਕਰੀ ਲਈ ਇਸਤੇਮਾਲ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸੁਰੰਗਾਂ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣਾ ਸੀ। ਇਸ 'ਬਫ਼ਰ ਜ਼ੋਨ' ਕਾਰਨ ਗਾਜ਼ਾ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਜਾਂ ਖੇਤੀ ਲਈ ਜ਼ਮੀਨ ਹੋਰ ਵੀ ਘੱਟ ਹੋ ਗਈ। 2014 ਦੀ ਹਿੰਸਾ ਅਤੇ ਆਬਾਦੀ ਵਧਣ ਦੀ ਕੁਦਰਤੀ ਰਫ਼ਤਾਰ ਕਾਰਨ ਅੱਜ ਗਾਜ਼ਾ ਵਿੱਚ 1 ਲੱਖ 20 ਹਜ਼ਾਰ ਮਕਾਨਾਂ ਦੀ ਘਾਟ ਦੱਸੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਮੁਤਾਬਕ 2014 ਦੀ ਲੜਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੁਣ ਤੱਕ 29 ਹਜ਼ਾਰ ਲੋਕ ਬੇਘਰ ਹੋਏ ਹਨ। ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਮੁਤਾਬਕ 2014 ਦੀ ਲੜਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤੋਂ ਹੁਣ ਤੱਕ 29 ਹਜ਼ਾਰ ਲੋਕ ਬੇਘਰ ਹਨ ਗਾਜ਼ਾ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਦੁਨੀਆਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਯੁਵਾ ਜਨਸੰਖਿਆ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਇੱਥੋਂ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਵਿੱਚ 40 ਫੀਸਦ ਦੀ ਉਮਰ 15 ਸਾਲ ਤੋਂ ਘੱਟ ਹੈ। ਗਾਜ਼ਾ ਵਿੱਚ ਸਿਹਤ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦਾ ਹਾਲ ਸੀਮਾਵਾਂ ਦੀ ਨਾਕੇਬੰਦੀ ਕਾਰਨ ਇੱਥੋਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਬੁਨਿਆਦੀ ਸਿਹਤ ਸੇਵਾਵਾਂ ਮਿਲਣ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਆ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਰਫਾ ਸੀਮਾ 'ਤੇ ਮਿਸਰ ਨਾਕੇਬੰਦੀ ਕਾਰਨ ਇਲਾਜ ਲਈ ਮਿਸਰ ਜਾਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਸੰਖਿਆ ਕਾਫੀ ਘਟ ਗਈ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਸੇਵਾਵਾਂ ਸੰਗਠਨ ਮੁਤਾਬਕ 2014 ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹਰ ਮਹੀਨੇ ਔਸਤਨ ਕਰੀਬ ਚਾਰ ਹਜ਼ਾਰ ਲੋਕ ਸਿਰਫ਼ ਇਲਾਜ ਲਈ ਗਾਜ਼ਾ ਤੋਂ ਮਿਸਰ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਇਸਰਾਇਲ ਦੇ ਰਸਤੇ ਵੀ ਬਾਹਰ ਕੱਢਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਸੰਖਿਆ ਕਾਫੀ ਘਟ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। 2012 ਵਿੱਚ ਸਿਹਤ ਕਾਰਨ ਬਾਹਰ ਜਾਣ ਲਈ ਪਾਸ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 93 ਫੀਸਦ ਸੀ। ਇਹ 2017 ਵਿੱਚ ਘਟ ਕੇ 54 ਫੀਸਦ ਹੀ ਰਹਿ ਗਈ ਸੀ। ਨਾਕੇਬੰਦੀ ਕਾਰਨ ਗਾਜ਼ਾ ਹਸਪਤਾਲਾਂ ਨੂੰ ਦਵਾਈਆਂ ਅਤੇ ਇਲਾਜ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਉਪਕਰਨ ਵੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲ ਰਹੇ ਹਨ। ਬਿਜਲੀ ਅਤੇ ਮੈਡੀਕਲ ਸੁਵਿਧਾਵਾਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਡਾਇਲਿਸਿਸ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਦਿਲ ਦੇ ਇਲਾਜ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਗਾਜ਼ਾ ਵਿੱਚ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਸੰਘ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ 22 ਹਸਪਤਾਲ ਚਲਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਇਸਰਾਇਲ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਥਮਿਕ ਸਿਹਤ ਕੇਂਦਰਾਂ ਦੀ ਸੰਖਿਆ 56 ਤੋਂ ਘੱਟ ਕੇ 49 ਹੀ ਰਹਿ ਗਈ ਹੈ। ਜਦਕਿ ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਆਬਾਦੀ ਕਰੀਬ ਦੁੱਗਣੀ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਜਨਰੇਟਰ ਚਲਾਉਣ ਲਈ ਤੇਲ ਦੀ ਘਾਟ ਕਾਰਨ ਵੀ ਸਿਹਤ ਸੇਵਾਵਾਂ 'ਤੇ ਅਸਰ ਪਿਆ ਹੈ। ਫਲਸਤੀਨ ਦੇ ਸਿਹਤ ਮੰਤਰਾਲੇ ਮੁਤਾਬਕ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਘਾਟ ਕਾਰਨ ਤਿੰਨ ਹਸਪਤਾਲ ਅਤੇ 10 ਮੈਡੀਕਲ ਸੈਂਟਰ ਬੰਦ ਪਏ ਹਨ। ਗਾਜ਼ਾ ਵਿੱਚ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦਾ ਸਾਮਾਨ ਗਾਜ਼ਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਦਸ ਲੱਖ ਤੋਂ ਵਧੇਰੇ ਲੋਕ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦੇ ਸਾਮਾਨ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਮਤਲਬ ਇਹ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਿਯਮਿਤ ਰੂਪ ਨਾਲ ਖਾਣਾ ਮਿਲੇਗਾ ਜਾਂ ਨਹੀਂ ਇਸ ਦੀ ਗਾਰੰਟੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਜਦਕਿ ਇੱਥੋਂ ਦੇ ਵਧੇਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਸੰਘ ਵੱਲੋਂ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦੀ ਮਦਦ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਖੇਤੀ ਅਤੇ ਮੱਛੀ ਮਾਰਨ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਇਸਰਾਇਲ ਨੇ ਗਾਜ਼ਾ ਦੇ ਲੋਕਾਂ 'ਤੇ ਤਮਾਮ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਲਾਈਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਨਾਲ ਗਾਜ਼ਾ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਹੋਰ ਵੀ ਵੱਧ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਇਸਰਾਇਲ ਨੇ ਸਰਹੱਦ 'ਤੇ 'ਬਫ਼ਰ ਜ਼ੋਨ' ਬਣਾਇਆ ਹੈ। ਗਾਜ਼ਾ ਦੇ ਬਾਸ਼ਿੰਦੇ ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਖੇਤੀ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਹ 'ਬਫ਼ਰ ਜ਼ੋਨ' ਗਾਜ਼ਾ ਦੇ ਹੀ ਨੇੜੇ 1.5 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਚੌੜੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ 'ਬਫ਼ਰ ਜ਼ੋਨ' ਕਾਰਨ ਹੀ ਗਾਜ਼ਾ ਵਿੱਚ ਅਨਾਜ ਦਾ ਉਤਪਾਦਨ ਸਾਲਾਨਾ ਕਰੀਬ 75 ਹਜ਼ਾਰ ਟਨ ਤੱਕ ਘਟ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸਰਾਇਲ ਨੇ ਜਿਸ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਖੇਤੀ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਾਈ ਹੈ ਉਹ ਗਾਜ਼ਾ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉਪਜਾਊ ਇਲਾਕਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਸਿੰਜਾਈ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸਰੋਤ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਗਾਜ਼ਾ ਦੀ ਅਰਥ ਵਿਵਸਥਾ ਵਿੱਚ 1994 ਵਿੱਚ ਜਿੱਥੇ ਖੇਤੀ ਦਾ ਯੋਗਦਾਨ 11 ਫੀਸਦ ਸੀ ਉੱਥੇ 2018 ਵਿੱਚ ਇਹ ਘਟ ਕੇ ਮਹਿਜ਼ 5 ਫੀਸਦ ਰਹਿ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸਰਾਇਲ ਨੇ ਗਾਜ਼ਾ ਦੇ ਬਾਸ਼ਿੰਦਿਆਂ 'ਤੇ ਮੱਛੀ ਫੜਨ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਲਾਈਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਗਾਜ਼ਾ ਦੇ ਲੋਕ ਸਮੁੰਦਰੀ ਕੰਢੇ ਤੋਂ ਕੁਝ ਹੀ ਦੂਰ ਜਾ ਕੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਹਟਾ ਲਈਆਂ ਜਾਣ ਤਾਂ ਮੱਛੀ ਫੜਨ ਦੇ ਕੰਮ ਨਾਲ ਗਾਜ਼ਾ ਦੇ ਕਾਫੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਰੋਜ਼ਗਾਰ ਮਿਲ ਸਕਦਾ ਹੈ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇ ਇਹ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਹਟਾ ਲਈਆਂ ਜਾਣ ਤਾਂ ਮੱਛੀ ਫੜਨ ਦੇ ਕੰਮ ਨਾਲ ਗਾਜ਼ਾ ਦੇ ਕਾਫੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਰੋਜ਼ਗਾਰ ਮਿਲ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੱਛੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਵੀ ਹਾਸਿਲ ਹੋਵੇਗਾ। ਨਵੰਬਰ 2012 ਵਿੱਚ ਇਸਰਾਇਲ ਅਤੇ ਹਮਾਸ ਦੇ ਵਿਚਾਲੇ ਜੰਗਬੰਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੱਛੀ ਮਾਰਨ ਦਾ ਦਾਇਰਾ ਤਿੰਨ ਸਮੁੰਦਰੀ ਮੀਲ ਤੋਂ ਵਧਾ ਕੇ 6 ਸਮੁੰਦਰੀ ਮੀਲ ਤੱਕ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਪਰ ਜਦੋਂ ਵੀ ਗਾਜ਼ਾ ਤੋਂ ਇਸਰਾਇਲ 'ਤੇ ਰਾਕੇਟ ਛੱਡੇ ਗਏ ਤਾਂ ਇਹ ਹੱਦ ਘਟਾ ਕੇ ਮੁੜ 3 ਮੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਜਦੋਂ ਵੀ ਫਲਸਤੀਨ ਮਛੇਰੇ ਤਿੰਨ ਮੀਲ ਦੇ ਦਾਇਰੇ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਇਸਰਾਇਲ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਫੌਜ ਦੇ ਫੌਜੀ ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਗੋਲੀਬਾਰੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਗਾਜ਼ਾ ਵਿੱਚ ਬਿਜਲੀ ਦਾ ਹਾਲ ਗਾਜ਼ਾ ਵਿੱਚ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਕਟੌਤੀ ਆਮ ਗੱਲ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਕਰੀਬ 3 ਤੋਂ 6 ਘੰਟੇ ਬਿਜਲੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਗਾਜ਼ਾ ਨੂੰ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਬਿਜਲੀ ਇਸਰਾਇਲ ਤੋਂ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਖੁਦ ਗਾਜ਼ਾ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਬਿਜਲੀਘਰ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਥੋੜ੍ਹੀ ਬਿਜਲੀ ਮਿਸਰ ਤੋਂ ਵੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਪਰ ਵਿਸ਼ਵ ਬੈਂਕ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਗਾਜ਼ਾ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਦੀ ਇੱਕ ਤਿਹਾਈ ਬਿਜਲੀ ਹੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਗਾਜ਼ਾ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਕਰੀਬ 3 ਤੋਂ 6 ਘੰਟੇ ਬਿਜਲੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਗਾਜ਼ਾ ਦਾ ਇੱਕਲੌਤਾ ਬਿਜਲੀਘਰ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਜਨਰੇਟਰ ਚਲਾਉਣ ਲਈ ਡੀਜ਼ਲ ਦੀ ਲੋੜ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਡੀਜ਼ਲ ਬਹੁਤ ਮਹਿੰਗਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਾਫ਼ੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਗਾਜ਼ਾ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਗੈਸ ਦਾ ਇੱਕ ਇਲਾਕਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਗਾਜ਼ਾ ਦੀ ਬਿਜਲੀ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਜ਼ਰੂਰਤਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ ਪਰ ਇਸ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਕਰਨਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਸ ਦੀ ਲੋੜ ਪੂਰੀ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਚੀ ਬਿਜਲੀ ਨੂੰ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਗਾਜ਼ਾ ਪਾਵਰ ਪਲਾਂਟ ਦਾ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਗੈਸ ਨਾਲ ਚੱਲਣ ਲਈ ਹੀ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਵਿਸ਼ਵ ਬੈਂਕ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇ ਇਸ ਪਾਵਰ ਪਲਾਂਟ ਨੂੰ ਮੁੜ ਤੋਂ ਗੈਸ ਨਾਲ ਚਲਾਇਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਇਸ ਨਾਲ ਲੱਖਾਂ ਡਾਲਰਾਂ ਦੀ ਬਚਤ ਵੀ ਹੋਵੇਗੀ ਅਤੇ ਬਿਜਲੀ ਦਾ ਉਤਪਾਦਨ ਵੀ ਪੰਜ ਗੁਣਾ ਤੱਕ ਵੱਧ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਗਾਜ਼ਾ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਸਾਫ਼-ਸਫ਼ਾਈ ਦੇ ਹਾਲਾਤ ਗਾਜ਼ਾ ਵਿੱਚ ਮੀਂਹ ਘੱਟ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਇਸ ਲਈ ਇੱਥੇ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਹੇਠਲੇ ਪਾਣੀ ਦਾ ਪੱਧਰ ਬਣਾਏ ਰੱਖਣ ਲਈ ਤਾਜ਼ੇ ਪਾਣੀ ਦਾ ਕੋਈ ਹੋਰ ਜ਼ਰੀਆ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਉਂਝ ਵੀ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਹੇਠਲੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਵੀ ਇੱਥੋਂ ਦੇ ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਜ਼ਰੂਰਤਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਗਾਜ਼ਾ ਦੇ ਵਧੇਰੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਦੇ ਲਈ ਪਾਈਪਲਾਈਨ ਵਿਛੀ ਹੋਈ ਹੈ ਪਰ ਵਿਸ਼ਵ ਬੈਂਕ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਟੂਟੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕਾਫੀ ਵਾਰ ਪਾਣੀ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੇ ਪਾਣੀ ਆ ਵੀ ਜਾਏ ਤਾਂ ਉਹ ਸਾਫ਼ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਗਾਜ਼ਾ ਦੇ 97 ਫੀਸਦ ਲੋਕ ਟੈਂਕਰ ਦੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਭਰੋਸੇ 'ਤੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਸੀਵਰੇਜ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਵੀ ਭਿਆਨਕ ਹੈ। 78 ਫੀਸਦ ਘਰ ਸੀਵਰੇਜ ਨੈੱਟਵਰਕ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ ਪਰ ਸੀਵੇਜ ਟ੍ਰੀਟਮੈਂਟ ਪਲਾਂਟ ਵਧਦੀ ਆਬਾਦੀ ਦਾ ਬੋਝ ਨਹੀ ਝੱਲ ਰਹੇ ਹਨ। ਇੱਥੋ ਰੋਜ਼ਾਨਾ 9 ਕਰੋੜ ਲੀਟਰ ਸੀਵਰੇਜ ਪਾਣੀ ਸਮੁੰਦਰ ਤੇ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਤਲਾਅ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪੂਰੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸਾਫ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਜ਼ਮੀਨ ਤੋਂ ਨਿਕਲਣ ਵਾਲਾ 95 ਫੀਸਦ ਪਾਣੀ ਵੀ ਸੀਵਰੇਜ ਦੇ ਕਾਰਨ ਗੰਦਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਇੱਕ ਖ਼ਤਰਾ ਇਹ ਵੀ ਹੈ ਕਿ ਇੱਥੇ ਸੀਵਰੇਜ ਵਹਿ ਕੇ ਸੜਕਾਂ ਤੇ ਗਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਆ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਗਾਜ਼ਾ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਿਹਤ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ। (ਬੀਬੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਲ FACEBOOK, INSTAGRAM, TWITTERਅਤੇ YouTube 'ਤੇ ਜੁੜੋ।)


وقال الدكتور نيال ماكان من جمعية "ناشيونال ريسكيو بارك" الخيرية لحماية البيئة إن الزملاء في بوتسوانا التي تقع في الجزء الجنوبي من أفريقيا رصدوا أكثر من 350 جثة فيل في دلتا أوكافانغو منذ بداية شهر مايو/ أيار. وقالت الحكومة إن لا أحد يعرف لماذا تموت هذه الحيوانات، علما بأن العينات التي تفحصها المختبرات قد تستغرق أسابيع قبل أن تكون جاهزة. ويستوطن ثلث الفيلة الموجودة في أفريقيا في بوتسوانا علما بأن فيلة القارة تشهد تراجعا في أعدادها. وقال الدكتور ماكان للبي بي سي إن أنصار حماية البيئة المحليين نبهوا الحكومة، لأول مرة، في أوائل شهر مايو/ أيار، في أعقاب رحلة جوية فوق منطقة الدلتا. مواضيع قد تهمك نهاية وأضاف "رصدوا 169 جثة في رحلتهم التي استمرت ثلاث ساعات. إن رؤية وإحصاء هذا العدد الكبير من الجثث في ثلاث ساعات أمر خارق للعادة". ومضى قائلا "بعد مرور شهر، كشفت تحقيقات إضافية عن العثور على أعداد أخرى لجثث الفيلة؛ إذ تجاوز المجموع 350 . هذا رقم غير مسبوق فيما يخص أعداد الفيلة التي نفقت في حادث واحد لا علاقة له بالجفاف". ويقول موقع ( Phys.org) إنه عندما نعود إلى شهر مايو/أيار ، نجد أن حكومة بوتسوانا استبعدت الصيد غير المشروع كسبب - مع ملاحظة أن الأنياب لم تنتزع. وهناك أشياء أخرى تشير إلى استنتاجات أخرى ما عدا الصيد الجائر. وقال الدكتور ماكين "الفيلة فقط هي التي تموت وليس شيئا آخر. إذا كان الصيادون الجائرون قد استخدموا مادة السيانيد وهي مادة كيميائية شديدة السمية، فمن المتوقع مشاهدة حالات وفيات أخرى". واستبعد الدكتور ماكين أيضا من حيث المبدأ التسمم عن طريق الجمرة الخبيثة الطبيعية، والتي تسببت في موت ما لا يقل عن 100 فيل في بوتسوانا السنة الماضية. وقال الدكتور ماكان إنهم في الجمعية لم يستطيعوا استبعاد التسمم أو الإصابة بالوباء. الطريقة التي يبدو أن الحيوانات تموت بها- مع وجود عدة ترهلات على وجوهها- ورؤية فيلة أخرى وهي تسير في مجموعات تشير إلى أنه يُحتمل أن يكون ثمة أشياء أخرى تهاجم أجهزتها العصبية. ومهما كان الأمر، وبدون معرفة المصدر، فإن من المستحيل استبعاد إمكانية انتقال الوباء إلى البشر - و لا سيما إذا كان السبب كامنا في مصدر المياه أو التربة. ويشير الدكتور ماكان إلى وباء كوفيد-19 والذي يعتقد أنه بدأ يصيب الحيوانات. وقال الدكتور سيريل تايلو ، المدير بالإنابة في دائرة الحياة البرية والمتنزهات الوطنية، لصحيفة الغارديان إنهم أكدوا حتى الآن نفوق ما يقل عن 280 فيلا. بيد أنهم لم يعرفوا ما الذي أدى إلى نفوق الحيوانات. وقال "أرسلنا (عينات) من أجل اختبارها ونتوقع النتائج خلال الأسبوعين المقبلين أو نحو ذلك".

ਬ੍ਰਿਟੇਨ-ਸਥਿਤ ਚੈਰਿਟੀ ਸੰਸਥਾ 'ਨੈਸ਼ਨਲ ਪਾਰਕ' ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਡਾ. ਨਾਈਲ ਮੈਕਕੈਨ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਦੱਖਣੀ ਅਫਰੀਕਾ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗੀਆਂ ਨੇ ਓਕਾਵਾਂਗੋ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਮਈ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਹੁਣ ਤੱਕ 350 ਤੋਂ ਵੱਧ ਹਾਥੀਆਂ ਦੀਆਂ ਲਾਸ਼ਾਂ ਮਿਲੀਆਂ ਹਨ। ਅਫਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਉਂਝ ਵੀ ਹਾਥੀਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਘਟ ਰਹੀ ਹੈ। ਮਹਾਂਦੀਪ ਵਿੱਚ ਹਾਥੀਆਂ ਦੀ ਜਿੰਨੀ ਵੀ ਗਿਣਤੀ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਤੀਜਾ ਹਿੱਸਾ ਬੋਟਸਵਾਨਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਜਾਨਵਰ ਕਿਉਂ ਮਰ ਰਹੇ ਹਨ? ਸਰਕਾਰ ਮੁਤਾਬਕ ਲੈਬ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਅਜੇ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਬਾਅਦ ਆਉਣਗੇ। ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ: ਚਿਤਾਵਨੀ: ਕੁਝ ਤਸਵੀਰਾਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ ਡਾ. ਮੈਕਕੈਨ ਨੇ ਬੀਬੀਸੀ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਹੈ ਕਿ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਮਈ ਵਿੱਚ ਚਿਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। "ਇੱਕ 3 ਘੰਟਿਆਂ ਦੀ ਉਡਾਣ ਦੌਰਾਨ 169 ਹਾਥੀ ਨਜ਼ਰ ਆਏ ਸਨ।" ਹਵਾਈ ਜਹਾਜ਼ ਤੋਂ ਸਰਵੇਖਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ "ਇੱਕ ਮਹੀਨੇ ਬਾਅਦ, ਅਗਲੇਰੀ ਜਾਂਚ ਵਿੱਚ ਕਈ ਹੋਰ ਲਾਸ਼ਾਂ ਮਿਲੀਆਂ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਅੰਕੜਾ 350 ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਗਿਆ।" ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅੱਗੇ ਦੱਸਿਆ, "ਇੰਨੀ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਹਾਥੀਆਂ ਦੀਆਂ ਲਾਸ਼ਾਂ ਮਿਲਣੀਆਂ ਬੇਹੱਦ ਅਜੀਬ ਘਟਨਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਜਦੋਂ ਸੋਕਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੈ।" ਇੱਕ ਹੋਰ ਸੰਸਥਾ ਅਤੇ ਵੈੱਬਸਾਈਟ Phys.org ਮੁਤਾਬਕ ਮਈ ਵਿੱਚ ਬੋਟਸਵਾਨਾ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਹਾਥੀ ਦੰਦ ਕੱਢੇ ਜਾਣ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦੇ ਕੇ ਗ਼ੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਸ਼ਿਕਾਰ 'ਤੇ ਰੋਕ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀ। ਪਰ ਇੱਥੇ ਗ਼ੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਸ਼ਿਕਾਰ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਵੀ ਕਈ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨਜ਼ਰ ਆ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਡਾ. ਮੈਕਕੇਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਸਿਰਫ਼ ਹਾਥੀ ਹੀ ਮਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਹੋਰ ਕੋਈ ਜਾਨਵਰ ਨਹੀਂ। ਜੇਕਰ ਸ਼ਿਕਾਰੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸਾਇਨਾਈਡ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਤਾਂ ਹੋਰ ਵੀ ਮੌਤਾਂ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।” ਡਾ. ਮੈਕਕੈਨ ਨੇ ਫਿਲਹਾਲ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਐਂਥਰੈਕਸ ਦਾ ਮਾਮਲਾ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਲਗ ਰਿਹਾ। ਐਂਥਰੈਕਸ ਨਾਲ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ 100 ਹਾਥੀਆਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋਈ ਸੀ। "ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੌਤਾਂ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਹਾਥੀ ਸਿਰ ਦੇ ਭਾਰ ਡਿੱਗੇ ਮਿਲੇ ਹਨ, ਇੰਝ ਲਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਿਮਾਗ਼ੀ ਤੰਤਰ ਉੱਤੇ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਦਾ ਅਸਰ ਪਿਆ ਹੈ। ਕਈ ਵਾਰ ਤਾਂ ਹਾਥੀ ਗੋਲ-ਗੋਲ ਘੁੰਮਦੇ ਵੀ ਨਜ਼ਰ ਆਏ।" ਡਾ. ਮੈਕਕੈਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਸਰੋਤ ਦੇ ਇਹ ਕਹਿਣਾ ਅਸੰਭਵ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਬਿਮਾਰੀ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਫੈਲ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਜੇ ਕਾਰਨ ਪਾਣੀ ਜਾਂ ਮਿੱਟੀ ਹੋਵੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਕੋਵਿਡ-19 ਵੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਤੋਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲਿਆ ਹੈ। ਬੋਟਸਵਾਨਾ ਵਿੱਚ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵਨ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਸਿਰਿਲ ਟੋਅਲੋ ਨੇ ਅਖ਼ਬਾਰ ‘ਗਾਰਡੀਅਨ’ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਹੈ ਕਿ ਹੁਣ ਤੱਕ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 280 ਹਾਥੀ ਮਰ ਚੁੱਕੇ ਹਨ ਅਤੇ ਬਾਕੀਆਂ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ, "ਟੈਸਟਿੰਗ ਲਈ ਸੈਂਪਲ ਭੇਜੇ ਹਨ ਅਤੇ ਅਗਲੇ ਕੁਝ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਆਉਣ ਦੀ ਆਸ ਹੈ।" ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ: (ਬੀਬੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਲ FACEBOOK, INSTAGRAM, TWITTERਅਤੇ YouTube 'ਤੇ ਜੁੜੋ


وقالت الوكالة إن إعدام جانغ، الرجل الذي كان صاحب نفوذ واسع داخل دائرة الحكم، نفذ عقب محاكمة عسكرية. وكان جانغ مسؤولا عن متابعة تسلم الزعيم الكوري سدة الحكم بعد رحيل والده الزعيم السابق كيم جون إل عام 2011. وأظهرت صور في وقت سابق من الأسبوع الحالي رجال أمن يلقون القبض على جانغ أثناء مشاركته في اجتماع لحزب العمال الحاكم. وأوضحت الوكالة الحكومية أن جانغ أقر بإساءة استخدام مناصبه والعمل على تشكيل فصيل ضد النظام الحاكم لتحقيق طموحاته السياسية الشخصية. مواضيع قد تهمك نهاية وكان جانغ قد تولى العديد من المناصب البارزة في الحزب الحاكم ولجنة الدفاع الوطني، وهي أكبر هيئة عسكرية في كوريا الشمالية. "اعتراف بالجرائم" كان جانغ مسؤولا عن متابعة تسلم الزعيم الكوري قيادة البلاد بعد رحيل والده الزعيم السابق كيم جون إل وأفادت وكالة أنباء كوريا الشمالية أن جانغ اعترف خلال محاكمة الخميس بـ"جرائمه"، ونفذ حكم الإعدام الصادر بحقه على الفور. وتقول مراسلة بي بي سي لوسي وليامسون في سول إن ثمة مخاوف لدى الجارة الجنوبية من احتمال حدوث عدم استقرار في كوريا الشمالية. وتشير إلى أن هناك العديد من الفرضيات المتعلقة بنهاية جانغ، لكن من المحتمل أنه اعتبر يمثل تهديدا لسلطة الزعيم الكوري. وفي الولايات المتحدة، أعلن البيت الأبيض أنه لم يتسن له التثبت من صحة التقارير الواردة عن إعدام جانغ، لكن أشار إلى أنه "لا يوجد سبب للتشكيك فيها". وجاء في بيان للبيت الأبيض: "إذا ثبتت (صحة التقارير)، فهذا مثال آخر على الوحشية المفرطة للنظام الحاكم في كوريا الشمالية. نتابع التطورات في كوريا الشمالية عن كثب، ونتشاور مع حلفائنا وشركائنا في المنطقة." وبعد اجتماع لوزراء المجموعة الأمنية في كوريا الجنوبية، قال متحدث باسم الحكومة إن لديهم مخاوف شديدة بشأن التطورات في كوريا الشمالية وأنهم مستعدون للاحتمالات كافة. نفذ حكم الإعدام بحق جانغ عقب محاكمة عسكرية الخميس كان جانغ كثيرا ما يظهر إلى جوار الزعيم الكوري

ਆਪਣੇ ਸ਼ਾਸ਼ਨ ਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਮਰੀਕਾ ਨਾਲ ਰਿਸ਼ਤੇ ਸੁਧਾਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਪਰ ਕਦੇ ਵੀ ਉਹ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਲਈ ਨਵੇਂ ਹਥਿਆਰ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਵਚਨਬੱਧਤਾ ਤੋਂ ਪਿੱਛੇ ਨਹੀਂ ਹਟੇ। ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਕਿਮ ਜੋਂਗ ਉਨ ਦੇ ਦਿਲ ਦੇ ਆਪ੍ਰੇਸ਼ਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੰਭੀਰ ਰੂਪ ਨਾਲ ਬਿਮਾਰ ਹੋਣ ਦੀਆਂ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਮੀਡੀਆ ਵਿੱਚ ਆਈਆਂ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਉੱਤਰੀ ਕੋਰੀਆ ਦੇ ਸ਼ਾਸਕ ਬਿਲਕੁਲ ਤੰਦਰੁਸਤ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਿਮ ਜੋਂਗ ਉਨ ਚਰਚਾ ਵਿੱਚ ਆ ਗਏ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਅਜਿਹਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਕਿਮ ਦੀ ਬੀਮਾਰੀ ਬਾਰੇ ਅਜਿਹੀਆਂ ਖ਼ਬਰਾਂ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਉੱਡੀਆਂ ਹੋਣ ਅਜਿਹਾ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਅਜਿਹੀਆਂ ਖ਼ਬਰਾਂ ਹਰ ਵਾਰ ਰੱਦ ਵੀ ਹੁੰਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਕਿਮ ਜੋਂਗ ਉਨ ਦੀ ਆਪਣੀ ਕਹਾਣੀ ਵੱਲ ਵਾਪਸ ਅਉਂਦੇ ਹਾਂ— ਕਿਮ ਨੂੰ ਉੱਤਰੀ ਕੋਰੀਆ ਦਾ ਆਗੂ ਮਹਿਜ਼ ਕਿਮ ਜੋਂਗ ਇਲ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਚੁਣ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸਗੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਲਈ ਸਿਆਸੀ ਅਤੇ ਫੌਜ਼ੀ ਤਜਰਬਾ ਵੀ ਸੀ। ਕਿਮ ਦੇ ਪਿਤਾ ਉੱਤਰੀ ਕੋਰੀਆਂ ਦੇ ‘ਇੱਕ ਪਿਆਰੇ ਆਗੂ’ ਸਨ। ਜਦੋਂ ਦਸੰਬਰ 2011 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋਈ ਤਾਂ ਕਿਮ ਜੋਂਗ ਉਨ ਨੂੰ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਚਲ ਹੀ ਰਹੀ ਸੀ। ਚਾਚੇ ਅਤੇ ਮਤਰੇਅ ਭਰਾ ਦੇ ਕਤਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਇੱਕ ਬੇਰਹਿਮ ਆਗੂ ਵਜੋਂ ਉੱਭਰੇ। ‘ਮੌਰਨਿੰਗ ਸਟਾਰ ਕਿੰਗ’ ਕਿਮ ਜੋਂਗ ਉਨ, ਕਿਮ ਜੋਂਗ ਇਲ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ। ਕਿਮ ਜੋਂਗ ਉਨ ਦਾ ਜਨਮ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਤੀਜੀ ਪਤਨੀ, ਕੋ ਜੋਂਗ ਹੂਈ, ਤੋਂ 1983 ਜਾਂ 1984 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ ਤੋਂ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਆਏ ਕਿਮ ਜੋਂਗ ਉਨ ਨੇ ਪੱਛਮੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਹੀਂ ਕਬੂਲਿਆ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਮ ਜੋਂਗ ਉਨ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਵਜੋਂ ਨਹੀਂ ਦੇਖਦੇ ਸਨ। ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਕਾਂ ਦੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਤਰੇਏ ਭਰਾ ਕਿਮ ਜੋਂਗ-ਨੈਮ ਅਤੇ ਸਗੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਕਿਮ ਜੋਂਗ-ਚੋਲ ਉਪਰ ਸਨ। ਕਿਮ ਜੋਂਗ-ਨੈਮ ਦੇ ਮਈ 2001 ਵਿੱਚ ਜਾਪਾਨ ਤੋਂ ਡਿਪੋਰਟੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਵਿਚਕਾਰਲੇ ਭਰਾ ਜੋਂਗ ਚੋਲ ਨੂੰ ਨਾ-ਕਾਬਲ ਸਮਝੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਕਿਮ ਜੋਂਗ ਉਨ ਦੇ ਸਿਆਸਤ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਦੇ ਹਾਲਾਤ ਸੁਧਰੇ। ਜਦੋਂ ਕਿਮ ਨੇ ਇੱਕ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਉੱਚੇ ਅਹੁਦਿਆਂ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਿਆਂ ਤਾਂ ਹੀ ਉਹ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਕਾਂ ਦੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਵਿੱਚ ਚਮਕੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਿਤਾ ਦੇ ਵਾਰਸ ਵਜੋਂ ਦੇਖਿਆ ਜਾਣ ਲੱਗਿਆ। ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਨਕਸ਼ੇ ’ਤੇ ਵੇਖੋ ਕਿਮ ਨੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਵਾਂਗ ਹੀ ਸਵਿੱਟਜ਼ਰਲੈਂਡ ਤੋਂ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਸੀ ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੋਈ ਪੱਛਮੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਹੀਂ ਕਬੂਲਿਆ। ਉੱਤਰੀ ਕੋਰੀਆ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਪਿਓਂਗਯਾਂਗ ਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਕਿਮ ਇਲ 2-ਸੰਗ ਮਿਲਟਰੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵੀ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਕਿਮ ਜੋਂਗ ਇਲ ਦੀ ਚਹੇਤੀ ਪਤਨੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਮਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਆਪਣੀ ਪੂਰੀ ਮਮਤਾ ਬਰਾਸਾਈ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਕਿਮ ਨੂੰ ‘ਮੌਰਨਿੰਗ ਸਟਾਰ ਕਿੰਗ’ ਵੀ ਕਿਹਾ ਗਿਆ। ਅਗਸਤ 2010 ਵਿੱਚ ਕਿਮ ਜੋਂਗ ਇਲ ਨੇ ਚੀਨ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਮ ਇਸ ਦੌਰੇ ਦੌਰਾਨ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਸਨ। ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਪੱਸ਼ਟ ਤੌਰ ’ਤੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਵਾਰਿਸ ਸਮਝਿਆ ਜਾਣ ਲੱਗਾ ਸੀ। ਫਿਰ ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋਈ ਕਿਮ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਉਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਐਲਾਨ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ: ‘ਮਿਲਟਰੀ ਪਹਿਲਾਂ’ ਕਿਮ ਨੇ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾਂ ਜਨਤਕ ਭਾਸ਼ਣ ਕਿਮ ਇਲ 2-ਸੰਗ ਦੀ 100ਵੇਂ ਜਨਮਦਿਨ ਮੌਕੇ 15 ਅਪ੍ਰੈਲ 2012 ਨੂੰ ਉੱਤਰੀ ਕੋਰੀਆ ਵਿੱਚ ਹੀ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ "ਮਿਲਟਰੀ ਪਹਿਲਾਂ" ਸਿਧਾਂਤ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਸਮਾਂ ਜਦੋਂ ਉੱਤਰੀ ਕੋਰੀਆ ਨੂੰ ਕੋਈ ਧਮਕਾ ਸਕਦਾ ਸੀ ‘ਹਮੇਸ਼ਾ ਲਈ ਜਾ ਚੁੱਕਿਆ’ ਹੈ। ਉੱਤਰੀ ਕੋਰੀਆ ਲਗਾਤਾਰ ਪਰਮਾਣੂ ਅਤੇ ਮਿਜ਼ਾਇਲ ਪਰੀਖਣ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰੀ ਕੋਰੀਆ ਵਿੱਚ ਪਰਮਾਣੂ ਅਤੇ ਮਿਜ਼ਾਇਲ ਪਰੀਖਣ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਹੁੰਦੇ ਰਹੇ ਅਤੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦਾ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਿਕਾਸ ਵੀ ਹੋਇਆ। ਪਿਓਂਗਯਾਂਗ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਲੰਬੀ ਦੂਰੀ ਦੀ ਮਿਜ਼ਾਇਲ ’ਚ ਲੋਡ ਕੀਤੇ ਜਾ ਸਕਣ ਵਾਲੇ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਹਾਈਡ੍ਰੋਜਨ ਬੰਬ ਦਾ ਪਰਖ ਵੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਮਾਹਰ ਉੱਤਰੀ ਕੋਰੀਆ ਦੀ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਬਾਰੇ ਵੱਖੋ-ਵੱਖ ਰਾਇ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਵੀ ਉੱਤਰੀ ਕੋਰੀਆ ਦੀਆਂ ਮਿਜ਼ਾਇਲਾਂ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਵੀ ਕਾਫੀ ਦੂਰ ਤੱਕ ਜਾਪਦੀ ਹੈ। ਉੱਤਰੀ ਕੋਰੀਆ ਦੇ ਮੀਡੀਆ ਵਿੱਚ ਜਗ੍ਹਾ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਕਿਮ ਅਕਸਰ ਫੈਕਟਰੀਆਂ ਦਾ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਸਾਲ 2017 ਵਿੱਚ ਉੱਤਰ ਕੋਰੀਆ ਨੇ ਕਈ ਮਿਜ਼ਾਇਲਾਂ ਦੀ ਪਰਖ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਅੰਤਰ ਮਹਾਂਦੀਪੀ ਬੈਲਿਸਟਿਕ ਮਿਜ਼ਾਇਲ ਵੀ ਸੀ। ਦਾਅਵਾ ਇਹ ਵੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਕਿ ਇਸ ਮਿਜ਼ਾਈਲ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਅਮਰੀਕਾ ਤੱਕ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਕੋਰੀਆ ਦਰਮਿਆਨ ਦੁਸ਼ਮਣੀ ਵਧੀ। ਅਮਰੀਕੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਡੌਨਲਡ ਟਰੰਪ ਅਤੇ ਕਿਮ ਜੋਂਗ ਵਿਚਾਲੇ ਸ਼ਬਦੀ ਜੰਗ ਵੀ ਵਧਦੀ ਚਲੀ ਗਈ। ਟਰੰਪ ਨੇ ਕਿਮ ਜੋਂਗ ਨੂੰ 'ਸੁਸਾਇਡ ਮਿਸ਼ਨ ’ਤੇ ਰੌਕੇਟ ਮੈਨ' ਕਿਹਾ ਤੇ ਉੱਥੇ ਹੀ ਕਿਮ ਨੇ ਅਮਰੀਕੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਨੂੰ 'ਦਿਮਾਗੀ ਤੌਰ ’ਤੇ ਬਜ਼ੁਰਗ' ਦੱਸਿਆ। ਫਿਰ ਵੀ, ਅਚਾਨਕ, ਕਿਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨਵੇਂ ਸਾਲ ਦੇ ਸੰਬੋਧਨ ਵਿੱਚ ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆ ਨੂੰ ਜੈਤੂਨ ਦੀ ਟਾਹਣੀ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹ 'ਗੱਲਬਾਤ ਲਈ ਤਿਆਰ' ਹਨ ਅਤੇ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਇੱਕ ਟੀਮ ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆ ਵਿੱਚ ਫਰਵਰੀ 2018 ਵਿੰਟਰ ਓਲੰਪਿਕ ਵਿੱਚ ਭੇਜ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਓਲੰਪਿਕ ਉਦਘਾਟਨ ਤੋਂ ਉੱਤਰੀ ਅਤੇ ਦੱਖਮੀ ਕੋਰੀਆਂ ਵਿੱਚਕਾਰ ਉੱਚ ਪੱਧਰੀ ਬੈਠਕਾਂ ਹੋਈਆਂ। ਇਸੇ ਦੌਰਾਨ ਕਿਮ ਜੋਂਗ ਨੇ ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆ ਦੇ ਆਗੂ ਵਜੋਂ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਯਾਤਰਾ ਚੀਨ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬੀਜ਼ਿੰਗ ਤੱਕ ਕੀਤੀ। ਕਿਮ ਦੇ ਦੌਰਿਆਂ ਬਾਰੇ ਦਿਲਚਸਪ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਪਣੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੇਲੇ ਗੱਡੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਫ਼ਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਹਵਾਈ ਜਹਾਜ਼ ਦਾ ਸਫ਼ਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਕਿਮ ਹਮੇਸ਼ਾ ਰੇਲ ਗੱਡੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਕਿਉਂ ਸਫ਼ਰ ਕਰਦੇ ਹਨ? ਇਸਦੇ ਪਿੱਛੇ ਦੀ ਪੂਰੀ ਕਹਾਣੀ ਇੱਥੇ ਪੜ੍ਹ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਕਿਮ ਨੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਟਰੰਪ ਨਾਲ ਵੀ ਰਿਸ਼ਤੇ ਸੁਧਾਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਅਪ੍ਰੈਲ 2018 ਵਿੱਚ ਦੋਵਾਂ ਆਗੂਆਂ ਨੇ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਵਿੱਚ ਇਤਿਹਾਸਕ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕੀਤੀ। ਅਮਰੀਕਾ ਮੁਤਾਬਕ ਇਸ ਮੁਲਾਕਾਤ ਦਾ ਮਕਸਦ ਉੱਤਰੀ ਕੋਰੀਆ ਨੂੰ ਹੋਰ ਪਰਮਾਣੂ ਪਰੀਖਣ ਕਰਨ ਤੋਂ ਰੋਕਣਾ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਕਿਮ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਹਥਿਆਰੀਕਰਨ ਦਾ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਪੂਰਾ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ। ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਰੀਖਣ ਅਤੇ ਟੈਸਟ ਸਾਈਟਾਂ ਬੰਦ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹਨ। ਕਿਮ ਨੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਟਰੰਪ ਨਾਲ ਵੀ ਰਿਸ਼ਤੇ ਸੁਧਾਰਨੇ ਚਾਹੇ ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਸ ਐਲਾਨ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਪਰ ਮਾਹਰਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਉੱਤਰੀ ਕੋਰੀਆ ਆਪਣੇ ਵਾਅਦੇ ਤੋਂ ਮੁਕਰ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ। ਅਗਲੇ ਸਾਲ ਦੋਵਾਂ ਨੇਤਾਵਾਂ ਨੇ ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆ ਦੇ ਇੱਕ ਸਮਾਗਮ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਉੱਤਰ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆ ਨੂੰ ਵੱਖ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਡਿਮਿਲਟ੍ਰਾਇਜ਼ਡ ਜ਼ੋਨ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਜਾਣੋ ਕਿਸ ਦੇਸ ਵਿੱਚ ਹਨ ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਦੇ ਕਿੰਨੇ ਕੇਸ ਹਾਲਾਂਕਿ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰੀ ਕੋਰੀਆ ਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਖ਼ਰਾਬ ਹੋ ਗਏ। ਟਰੰਪ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਨੇ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਉੱਤਰੀ ਕੋਰੀਆ ’ਤੇ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਰਮਾਣੂ ਪਰੀਖਣ ਨਹੀਂ ਰੋਕ ਦਿੰਦਾ। ਫਿਰ ਜਨਵਰੀ 2020 ਵਿੱਚ ਕਿਮ ਨੇ ਕਿਹਾ ਉਹ ਅਮਰੀਕਾ ਨਾਲ ਹੋਏ ਪਰਮਾਣੂ ਪਰੀਖਣ ਰੋਕਣ ਦੇ ਸਮਝੋਤੇ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਧਮਕੀ ਦਿੱਤੀ ਕਿ 'ਦੁਨੀਆਂ ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਰਣੀਤਕ ਹਥਿਆਰ ਦੀ ਗਵਾਹ ਬਣੇਗੀ।' ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿਮ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਰੀ ਦੇ ਤਿੰਨ ਬੱਚੇ ਹਨ ਕਿਮ ਨੂੰ ਮਿਲੋ ਕਿਮ ਨੇ ਦੇਸ ਵਿੱਚ 2011 ਤੱਕ 6 ਵਾਰ ਆਬਪਣੇ ਰੱਖਿਆ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਬਦਲਿਆ। ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਕਾਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਅਜਿਹਾ ਕਰਨਾ ਉਸ ਦੇ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ਼ ਦੀ ਕਮੀ ਅਤੇ ਘਟ ਵਫਾਦਾਰੀ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਉੱਤਰੀ ਕੋਰੀਆ ਦੇ ਕੁਲੀਨ ਵਰਗ ਵਿੱਚ ਸੰਭਾਵਿਤ ਸ਼ਕਤੀ ਸੰਘਰਸ਼ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸੰਕੇਤ ਦਸੰਬਰ 2013 ਵਿੱਚ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਕਿਮ ਜੋਂਗ-ਉਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਚਾਚੇ ਚਾਂਗ ਸੋਂਗ-ਥੀਕ ਨੂੰ ਫਾਂਸੀ ਦੇ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤੇ ਸਨ। ਸਟੇਟ ਮੀਡੀਆ ਮੁਤਾਬਕ ਉਹ ਤਖ਼ਤਾ ਪਲਟ ਦੀ ਸਾਜਿਸ਼ ਰਚ ਰਹੇ ਸਨ। ਫਰਵਰੀ 2017 ਵਿੱਚ ਕਿਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਤਰੇਏ ਭਰਾ ਕਿਮ ਜੋਂਗ ਨੈਮ ਦਾ ਕੁਆਲਾਲੰਮਪੁਰ ਏਅਰਪੋਰਟ ’ਤੇ ਕਤਲ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਦੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਕਿਮ ਦੀ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਾਰੇ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਕੁਝ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਲੱਗਿਆ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਉਹ ਕਿਸੇ ਅਣਪਛਾਤੀ ਔਰਤ ਨਾਲ ਟੀਵੀ ’ਤੇ ਕਿਸੇ ਸਮਾਗਮ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਨਾ ਆਏ। ਜੁਲਾਈ 2012 ਵਿੱਚ, ਸਟੇਟ ਮੀਡੀਆ ਨੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਕਿਮ ਦਾ ਵਿਆਹ "ਕਾਮਰੇਡ ਰੀ ਸੋਲ ਜੂ" ਨਾਲ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਕਿਮ ਦੀ ਭੈਣ, ਕਿਮ ਯੋ-ਜੋਂਗ ਕੋਰੀਆ ਦੀ ਵਰਕਰ ਪਾਰਟੀ ਵਿੱਚ ਸੀਨੀਅਰ ਅਹੁਦੇ 'ਤੇ ਹੈ ਰੀ ਬਾਰੇ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੈ ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਹਿਰਾਵੇ ਤੋਂ ਅਨੁਮਾਨ ਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਕਿਸੇ ਉੱਚ ਵਰਗੀ ਖਾਨਦਾਨ ਤੋਂ ਹਨ। ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਮੁਤਾਬਕ, ਰੀ ਇੱਕ ਗਾਇਕਾ ਹੈ, ਜੋ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਦੌਰਾਨ ਕਿਮ ਦੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਵਿੱਚ ਆਈ ਸੀ। ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆ ਦੀ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ ਮੁਤਾਬਕ ਜੋੜੇ ਦੇ ਤਿੰਨ ਬੱਚੇ ਹਨ। ਕਿਮ ਦੀ ਭੈਣ ਕਿਮ ਯੋ ਜੋਂਗ ਵਰਕਰ ਪਾਰਟੀ ਵਿੱਚ ਉੱਚ ਅਹੁਦੇ ’ਤੇ ਹੈ। ਉਹ ਉਸ ਵਿੰਟਰ ਓਲੰਪਿਕਸ ਸਮੇਂ ਸੁਰਖੀਆਂ ਵਿੱਚ ਆਈ ਸੀ। ਜਿੱਥੇ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੀ ਥਾਂ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਕਿਮ ਜੋਂਗ ਚੋਲ ਕੋਲ ਕੋਈ ਅਧਿਕਾਰਤ ਭੂਮਿਕਾ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ ਇਸ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ ਵੀਡੀਓ ਵੀ ਦੇਖੋ: (ਬੀਬੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਲ FACEBOOK, INSTAGRAM, TWITTERਅਤੇ YouTube 'ਤੇ ਜੁੜੋ।)


تشو مثل بلاده في المحادثات مع كوريا الجنوبية وجاء في وكالة يونهاب أن تشو أعدم بسبب عدم رضاه عن سياسة الزعيم في مجال التشجير. وقالت الوكالة إن نحو 70 مسؤولا أعدموا في فترة حكم كيم جونغ أون. ولم يتسن لبي بي سي التأكد من صحة التقارير، كما أن كوريا الشمالية نادرا ما تؤكد التقارير عن الإعدامات التي تنشرها كوريا الجنوبية. ولم يظهر تشو للجمهور منذ ديسمبر/ كانون الأول، حسب وزارة الوحدة في كوريا الجنوبية. مواضيع قد تهمك نهاية ولم تقدم يونهاب إلا معلومات قليلة بشأن الإعدام، وهي الوكالة الأكثر اطلاعا على أخبار كوريا الشمالية. ويشغل تشو يونغ غون منصب نائب رئيس الوزراء المكلف بالبناء وصناعة مواد البناء. وتم تعيينه في يونيو/ حزيران من العام الماضي، كأحد سبعة من نواب رئيس الوزراء، ووصفت ترقيته بأنه مؤشر على رغبة بيونغيانغ في الحفاظ على علاقات وطيدة مع الجنوب. "حملة قتل" وقالت وكالة الاستخبارات في كوريا الجنوبية في أبريل/ نيسان، إن كيم جونغ أون أمر بإعدام 15 مسؤولا في الأربعة أشهر الأولى من العام. ومن بين هؤلاء مسؤول في قطاع التشجير انتقد مخطط التشجير الذي وضعه الزعيم، ولا يعرف ما إذا كان المسؤول هو نائب رئيس الوزراء. وأفادت الوكالة في مايو/ أيار بإعدام وزير الدفاع، هيون يونغ تشول، بصاروخ مضاد للطيران، بسبب عدم احترام الزعيم. وتقول كوريا الشمالية إنها تعاني من أسوأ جفاف منذ قرن، وإن ثلث حقول الأرز جفت. وجاء على أمواج إذاعة آسيا الحرة أن البلاد أطلقت برنامجا مكثفا للبيوت البلاستيكية العام الماضي، ووفرت المزيد من الطاقة للمشاريع. وقال كيم جونغ أون في وقت سابق في خطاب: "إن غابات البلاد في مفترق الطرق، فإما أن تزول تماما وإما أن تعود إلى الحياة". وانتقد المسؤولين لسعيهم معالجة تبعات الفيضانات بدل منع الفيضانات بغرس المزيد من الأشجار.

ਉੱਤਰੀ ਕੋਰੀਆ ਦੇ ਸ਼ਾਸਕ ਕਿਮ ਜੋਂਗ ਉਨ ਨੇ ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆ ਤੋਂ ਮੁਆਫ਼ੀ ਮੰਗੀ ਉੱਤਰੀ ਕੋਰੀਆ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਇਸ ਮੁਆਫ਼ੀ ਨੂੰ ਦੁਰਲੱਭ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਕਿਮ ਜੋਂਗ ਉਨ ਨੇ ਕਥਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਮੂਨ ਜੇ ਇਨ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਇੰਨਾ 'ਸ਼ਰਮਾਨਕ ਕਾਰਾ' ਨਹੀਂ ਵਾਪਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ। ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਫੌਜੀਆਂ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਪੈਂਦੀ ਨਦੀ ਵਿੱਚ 47 ਸਾਲਾ ਆਦਮੀ ਤੈਰਦੀ ਹੋਈ ਦੀ ਲਾਸ਼ ਮਿਲੀ ਸੀ। ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ- ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆ ਮੁਤਾਬਕ ਉਸ ਨੂੰ ਗੋਲੀ ਮਾਰੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਲਾਸ਼ ਨੂੰ ਅੱਗ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰਨ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਪਿਛਲੇ ਇੱਕ ਦਹਾਕੇ ਦੌਰਾਨ ਉੱਤਰੀ ਕੋਰੀਆਈ ਫੌਜ ਵੱਲੋਂ ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆ ਦੇ ਕਿਸੇ ਨਾਗਰਿਕ ਦੇ ਕਤਲ ਦਾ ਇਹ ਪਹਿਲਾ ਮਾਮਲਾ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ ਜਿਸ ਨਾਲ ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆ ਵਿੱਚ ਨਾਰਾਜ਼ਗੀ ਦੀ ਲਹਿਰ ਫੈਲ ਗਈ ਹੈ। ਯਿਓਂਪਯਿਓਂਗ ਆਈਲੈਂਡ ਦੱਖਣੀਕੋਰੀਆ ਦੀ ਸਰਹੱਦ ਉੱਤਰੀ ਕੋਰੀਆ ਨਾਲ ਲਗਦੀ ਹੈ ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆ ਨਾਲ ਲਗਦੀ ਸਰਹੱਦ 'ਤੇ ਉੱਤਰੀ ਕੋਰੀਆ ਨੇ ਸਖ਼ਤੀ ਨਾਲ ਪਹਿਰਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਵੀ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਹੈ ਕਿ ਉੱਤਰੀ ਕੋਰੀਆ ਦੀ ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਕਰਕੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਦਖ਼ਲ ਤੋਂ ਰੋਕਣ ਲਈ "ਸ਼ੂਟ-ਟੂ-ਕਿਲ" ਦੀ ਨੀਤੀ ਵੀ ਲਾਗੂ ਹੈ। ਕਿਮ ਨੇ ਮੁਆਫੀਨਾਮੇ ਵਿੱਚ ਕੀ ਕਿਹਾ? ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦਫ਼ਤਰ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਬਲੂ ਹਾਊਸ ਵੀ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਮੁਤਾਬਕ ਕਿਮ ਨੇ ਚਿੱਠੀ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ 'ਸ਼ਰਮਨਾਕ ਕਾਰਾ' ਦੱਸਿਆ ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਮੂਨ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ "ਨਿਰਾਸ਼" ਕਰਨ ਲਈ "ਮੁਆਫ਼ੀ ਮੰਗਦੇ ਹਨ"। ਕਿਹੋ ਜਹੀ ਹੈ ਉੱਤਰੀ ਕੋਰੀਆ ਦੇ ਸਰਹੱਦੀ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ? ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆ ਦੇ ਕੌਮੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੇ ਨਿਦੇਸ਼ਕ ਸੂਹ ਹੂਨ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉੱਤਰੀ ਕੋਰੀਆ ਨੇ ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆ ਨੂੰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਜਾਂਚ ਨੇ ਸਿੱਟੇ ਵੀ ਸੌਂਪੇ ਹਨ। ਉੱਤਰੀ ਕੋਰੀਆ ਨੇ ਆਪਣੀ ਜਾਂਚ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਨਾਲ ਕਿਹਾ, “ਉਹ ਵਿਅਕਤੀ ਆਪਣੀ ਪਛਾਣ ਦੱਸਣ ਵਿੱਚ ਨਾਕਾਮ ਰਿਹਾ ਸੀ ਤੇ ਭੱਜਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸ ਵਿਅਕਤੀ 'ਤੇ 10 ਗੋਲੀਆਂ ਚਲਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਛਾਲ ਮਾਰ ਦਿੱਤੀ।” ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉੱਤਰੀ ਕੋਰੀਆ ਨੇ ਜ਼ੋਰ ਦੇ ਕੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਸਾੜਿਆ ਨਹੀਂ ਗਿਆ ਸੀ, ਬਲਕਿ ਉਹ ਤਾਂ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਉਸ ਵਿਅਕਤੀ ਨਾਲ ਕੀ ਹੋਇਆ ਸੀ? ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆ ਦੇ ਰੱਖਿਆ ਮੰਤਰਾਲੇ ਮੁਤਾਬਕ, 2 ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਮੱਛੀ ਪਾਲਣ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਉਹ ਵਿਅਕਤੀ ਆਪਣੀ ਕਿਸ਼ਤੀ ਵਿੱਚ ਗਸ਼ਤ 'ਤੇ ਸੀ। ਉਹ ਜਦੋਂ ਸੋਮਵਾਰ ਨੂੰ ਗਾਇਬ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਉੱਤਰੀ ਸਰਹੱਦ ਤੋਂ 10 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਯਿਓਂਪਯਿਓਂਗ ਆਈਲੈਂਡ ਨੇੜੇ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਜੁੱਤੇ ਕਿਸ਼ਤੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮਿਲੇ ਸਨ, ਉਸ ਨੂੰ ਉੱਤਰੀ ਕੋਰੀਆ ਵਿੱਚ ਦੀ ਕਿਸ਼ਤੀ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨਕ ਸਮੇਂ ਅਨੁਸਾਰ 1.30 ਵਜੇ ਮੰਗਲਵਾਰ ਨੂੰ ਲਾਈਫ ਜੈਕਟ ਪਹਿਨੇ ਸਮੁੰਦਰ 'ਚ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆ ਨੇ ਉੱਤਰੀ ਕੋਰੀਆ ਦੀ ਜਾਂਚ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਨਾਲ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਸ ਆਦਮੀ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਆਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ 'ਤੇ ਗੈਸ ਵਾਲਾ ਮਾਸਕ ਪਾਇਆ ਤੇ ਉਚਿਤ ਦੂਰੀ ਤੋਂ ਉਸ ਕੋਲੋਂ ਪੁੱਛਗਿੱਛ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਗੋਲੀ ਮਾਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆ ਦੇ ਸੈਨਿਕਾਂ ਦੇ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਉੱਤਰੀ ਕੋਰੀਆ ਦੇ ਸੈਨਿਕਾਂ ਦੇ ਇਸ ਦੀ ਲਾਸ਼ ਨੂੰ ਸਮੁੰਦਰ 'ਤੇ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਕੀ ਹੈ ਪਿਛੋਕੜ ਉੱਤਰੀ ਕੋਰੀਆ ਦੇ ਸ਼ਾਸ਼ਕ ਕਿਮ ਜੋਂਗ ਉਨ ਦਾ ਮੁਆਫ਼ੀਨਾਮਾ ਉਸ ਵੇਲੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ ਜਦੋਂ ਉੱਤਰੀ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਕਾਫੀ ਨਾਜ਼ੁਰ ਦੌਰ ਤੋਂ ਲੰਘ ਰਹੇ ਹਨ। ਦੋਵਾਂ ਵਿਚਾਲੇ ਉੱਤਰੀ ਕੋਰੀਆ ਦੇ ਪਰਮਾਣੂ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਮਤਭੇਦ ਹਨ। ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆਈ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਮੁਨ ਜੇ-ਇਨ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਕੋਰੀਆਈ ਨੇਤਾ ਮਿਕ ਜੋਂਗ-ਉਨ ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਉੱਤਰੀ ਕੋਰੀਆ ਕੋਲੋਂ ਮੁਆਫ਼ੀ ਦੀ ਦਰਕਾਰ ਰੱਖੀ ਸੀ ਪਰ ਇਹ ਕਦੇ ਹੋਇਆ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉੱਤਰੀ ਕੋਰੀਆ ਨੇ 2010 ਵਿੱਚ ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆ ਦੇ ਜੰਗੀ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜਹਾਜ਼ ਦੇ ਡੁੱਬਣ ਲਈ ਮੁਆਫ਼ੀ ਮੰਗਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਇਸ ਜਹਾਜ਼ ਵਿੱਚ 46 ਮਲਾਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਲੈਣ ਤੋਂ ਮਨ੍ਹਾਂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਇਸੇ ਸਾਲ ਉੱਤਰੀ ਕੋਰੀਆ ਨੇ ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆਈ ਦੀਪ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਵੀ ਮੁਆਫ਼ੀ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰੀ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਇਸ ਹਮਲੇ ਵਿੱਚ ਦੋ ਸੈਨਿਕਾਂ ਅਤੇ ਦੋ ਉਸਾਰੀ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ- ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ (ਬੀਬੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਲ FACEBOOK, INSTAGRAM, TWITTERਅਤੇ YouTube 'ਤੇ ਜੁੜੋ।)


كان يوتيوب من المواقع التي تعطلت وبدأ العطل قبل الظهر بقليل بتوقيت بريطانيا، واستمر لأكثر من نصف ساعة، قبل أن يجري إصلاح العطل. وأبلغ مستخدمون حول العالم عن عطل في خدمات "جي ميل" و "غوغل درايف" و"أندرويد بلاي ستور" وتطبيق الخرائط، وتطبيقات أخرى. وبقي محرك البحث يعمل بشكل طبيعي. وكان للعطل الفني الذي استمر فترة قصيرة أثر كبير على الملايين من المستخدمين الذين يعتمد الكثيرون منهم على خدمات غوغل. مواضيع قد تهمك نهاية وتمكن مستخدمو "غوغل دوكس" من الاستمرار في العمل إذا توفرت لديهم الوثائق بدون الحاجة للإنترنت لكن لم يكن بإمكانهم استخدام أي عملية تتطلب اتصالا مع الإنترنت. وتأثرت أيضا الأجهزة الذكية المرتبطة بغوغل مثل سماعات "هوم" الذكية، مما حدا ببعض المستخدمين إلى الشكوى على وسائل التواصل الاجتماعي من عدم قدرتهم على إطفاء أو إضاءة الأضواء في منازلهم. وقالت شركة غوغل في بيان صادر عنها عقب حدوث العطل: "ندرك وجود المشكلة التي تؤثر على معظم مستخدمي تطبيق 'جي ميل'، حيث لا يستطيعون الوصول إلى بريدهم". وجرى الاتصال بشركة غوغل للتعليق على ما يجري، فقال المتحدث إنهم لم يستطيعوا الوصول لبريدهم الإلكتروني أثناء العطل. ونادرا ما تحدث أعطال كهذه في أنطمة غوغل، وقد حصل عطل مشابه في الولايات المتحدة وتسبب بصعوبات للمستخدمين عام 2019، وكان وراء الخلل تغيير في إعدادات النظام كان يفترض أن يطال أجهزة معينة، لكنه طال أجهزة إضافية عن طريق الخطأ.

ਟਵਿੱਟਰ 'ਤੇ ਯੂਟਿਊਬ ਡਾਉਨ, ਗੂਗਲ ਡਾਉਨ ਅਤੇ ਜੀਮੇਲ ਵਰਗੇ ਹੈਸ਼ਟੈਗ ਭਾਰਤ ਦੇ ਟੌਪ ਟਰੈਂਡ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਏ। ਦੁਨੀਆਂ ਭਰ ਵਿੱਚ ਜੀਮੇਲ, ਗੂਗਲ ਡਰਾਈਵ, ਐੰਡਰੋਇਡ ਪਲੇ ਸਟੋਰ ਅਤੇ ਮੈਪ ਆਦਿ ਦੇ ਚੱਲਣ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਦਿੱਕਤਾਂ ਬਾਰੇ ਸ਼ਿਕਾਇਤਾਂ ਦਰਜ ਕਰਵਾਈਆਂ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਯੂਜ਼ਰਸ ਨੇ ਗੂਗਲ ਡੌਕਸ ਦੇ ਨਾ ਚੱਲਣ ਬਾਰੇ ਵੀ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਗੂਗਲ ਦਾ ਸਰਚ ਇੰਜਨ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇਸ ਦਾ ਪਤਾ ਚੱਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਟਵਿੱਟਰ 'ਤੇ ਯੂਟਿਊਬ ਡਾਊਨ, ਗੂਗਲ ਡਾਊਨ ਅਤੇ ਜੀਮੇਲ ਡਾਊਨ ਵਰਗੇ ਹੈਸ਼ਟੈਗ ਟੌਪ ਟਰੈਂਡ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਏ। ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ ਜੀ-ਮੇਲ ਵੈੱਬ ਬਰਾਊਜ਼ਰ 'ਤੇ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਮੈਸੇਜ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਜੀ-ਮੇਲ ਵੈੱਬ ਬਰਾਊਜ਼ਰ 'ਤੇ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ ਤਾਂ ਇਹ ਮੈਸੇਜ ਆ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਸਰਵਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਸਥਾਈ ਸਮੱਸਿਆ ਹੈ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਤੁਹਾਡੀ ਬੇਨਤੀ ਪੂਰੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ, ਇਸ ਲਈ 30 ਸਕਿੰਟਾਂ ਬਾਅਦ ਦੁਬਾਰਾ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰੋ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਯੂਟਿਊਬ ਵਿੱਚ ਪੇਜ ਨੂੰ ਨਾ ਖੋਲ੍ਹਣ ਦਾ ਕੋਈ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਬਿਆਨ 'ਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ, "ਅਸੀਂ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਜੀਮੇਲ 'ਚ ਆ ਰਹੀ ਦਿੱਕਤ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ 'ਚ ਯੂਜ਼ਰਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਯੂਜ਼ਰਸ ਜੀਮੇਲ ਨਹੀਂ ਚਲਾ ਪਾ ਰਹੇ ਹਨ।” ਪ੍ਰਤੀਕ੍ਰਿਆ ਲੈਣ ਲਈ ਗੂਗਲ ਨਾਲ ਬੀਬੀਸੀ ਨਿਊਜ਼ ਵਲੋਂ ਸੰਪਰਕ ਸਾਧਿਆ ਗਿਆ ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਬੁਲਾਰੇ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਈਮੇਲ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਚਲਾ ਪਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ: ਇਹ ਵੀਡੀਓ ਵੀ ਦੇਖੋ: (ਬੀਬੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਲ FACEBOOK, INSTAGRAM, TWITTERਅਤੇ YouTube 'ਤੇ ਜੁੜੋ।)


استخدمت فرق الإنقاذ الكلاب المدربة على الكشف عن الجثث في عمليات البحث والإنقاذ وارتفع عدد ضحايا هذه الكارثة الطبيعية من 63 إلى 71 شخصا منذ اندلاع الحرائق في موقع تخييم شمالي كاليفورنيا. ويعتقد أن الارتفاع الحاد في أعداد المفقودين من 631 شخصا إلى 1011 شخصا قد يفتقر إلى الدقة، خاصة أنه جاء في 24 ساعة فقط. وقال رئيس الشرطة في بات كاونتي كوري هوني إن هذه الأرقام ربما تكون مضاعفة، مؤكدا أنه على الجميع أن يتفهم أنها قائمة دائمة التغير. وأضاف: "المعلومات التي أعطيها لكم مستقاة من بيانات أولية، وربما تكون هناك إمكانية لإدراج نفس الاسم أكثر من مرة. توقع مسؤولون أن تستمر عمليات مكافحة الحريق لأسابيع وحذرت السلطات أيضا من بعض هؤلاء المدرجين في القائمة ربما لم يمسهم سوء، لكنهم لا يعلمون أن هناك من يبحث عنهم أو غير قادرين على التواصل مع ذويهم. في المقابل، ربما يكون هناك من ماتوا لكن أحدا لم يدرك بعض أنهم مفقودون بعد. ودمرت الحرائق، الأعنف في تاريخ الولاية، 142 ألف آكر من الأراضي (أكثر من 500 ألف كم مربع)، من بينها مدينة بارادايز التي يبلغ عدد سكانها حوالي 27 ألف نسمة. وتعكف فرق الإنقاذ مع عدد من كلاب الكشف عن أماكن الجثث على تمشيط ما تبقى من هذه المدينة منذ يوم الجمعة الماضية. وأودع حوالي 47 ألف شخصا تلقوا تعليمات من السلطات بإخلاء منازلهم علاوة على عدد آخر ممن فروا من الحرائق في مقار الإيواء العاجل مع أصدقائهم وأقاربهم بينما خيم عدد آخر من المتضررين من هذه الكارثة الطبيعية في مواقع قريبة من المناطق المنكوبة. ومن المقرر أن يزور الرئيس الأمريكي دونالد ترامب إلى كاليفورنيا السبت لإحصاء الخسائر التي خلفتها هذه الحرائق ومقابلة المتضررين منها. التهمت النيران حوالي 142 آكر من الأراضي أحدث تطورات عمليات الإطفاء قالت هيئة الإطفاء في كاليفورنيا إنها سيطرت على 50 في المئة من الحرائق بينما يتوقع مسؤولون أنه لن يكون من الممكن السيطرة على الحرائق بالكامل حتى نهاية الشهر الجاري. وتكافح فرق الإطفاء الحريق في عدة مواقع، بما في ذلك حريق غابات مورغان وكونترا كوستا كاونتي بالقرب من سان فرانسيسكو. كما يحاولون احتواء وولسي في فينتورا كاونتي بالقرب من لوس أنجليس وموقع هيل فاير الأقل اشتعالا علاوة على حريق فينتورا. كما أشارت تقارير إلى أن ثلاثة أشخاص أضيفوا إلى ضحايا هذه الكارثة الطبيعية في ووسلي. وكانت مدينة باراديز هي الأكثر تضررا بين الأماكن التي اندلعت فيها الحرائق، إذ يقول مسؤولون إنها سوف تحتاج إلى "عملية إعادة بناء كاملة" قد تستغرق عدة سنوات. وقال بروك لونغ، مدير الوكالة الفيدرالية لإدارة الطوارئ، إن حجم الدمار في بارادايز يُعد "أحد أسوأ الكوارث التي شهدتها الولايات المتحدة". وتساعد قوات بالجيش الأطباء الشرعيين وكلاب الكشف عن أماكن الجثث والأشلاء في مواقع الحرائق. خيم بعض المتضررين في مواقع قريبة من المناطق المنكوبة بينما توجه البعض إلى منازل الإيواء العاجل وعثرت فرق البحث على سبع جثث الجمعة الماضية في مدينة بارادايز، وفقا لرئيس الشرطة هناك مع العثور على الجثة الثامنة في مدينة ماغاليا الواقعة جهة الشمال. وتم التعرف على هوية اثنين من الضحايا هما باولا وراندل دودج 70 و67 سنة على الترتيب من بارادايز. وتوصلت السلطات أيضا إلى هوية ثلاث ضحايا في وقت سابق من هذا الأسبوع هم إرنست فوس، 65 سنة من مدينة بارادايز وجيزوس فرناندز، 48 سنة، من كونكاو علاوة على كارل وايلي من مغاليا. وقالت السلطات إن عمليات البحث والإنقاذ قد تستمر لعدة أسابيع. كيف اندلعت الحرائق؟ لم ترد أية معلومات رسمية عن سبب اندلاع الحرائق في كاليفورنيا حتى الآن ولا تزال التحقيقات مستمرة. لكن عددا من سكان الولاية تقدموا بدعوى قضائية بالفعل ضد شركة مشغلة لمحطة محلية لتوليد الطاقة مدعين أن الحرائق في كامب فاير بدأت عند حدوث عطل في أحد خطوط كهرباء الجهد العالي المملوكة لهذه الشركة. ومن المعروف، وفقا لتاريخ ولاية كاليفورنيا، إن "موسم حرائق الغابات" يبدأ في الصيف وقد يمتد إلى أشهر الخريف، لكن خبراء يقولون إن خطر هذه الظاهرة قد يستمر على مدار العام. يذكر أن الرطوبة المنخفضة، والرياح الحارة، والأرض الجافة التي ظلت لأكثر من شهر دون هطول أمطار أسهمت في توفير بيئة تساعد على انتشار الحرائق.

ਪੈਰਡਾਈਜ਼ ਸ਼ਹਿਰ ਜਿੱਥੇ 7000 ਤੋਂ ਵਧੇਰੇ ਇਮਾਰਤਾਂ ਅੱਗ ਦਾ ਨਿਵਾਲ ਬਣ ਗਈਆਂ, ਇੱਕ ਬਜ਼ੁਰਗ ਜੋੜਾ ਆਪਣੇ ਸੜੇ ਹੋਏ ਘਰ ਦੀ ਰਾਖ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋਇਆ। ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗੀ ਇਹ ਅੱਗ ਪਿਛਲੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਅੱਗਾਂ ਨਾਲੋਂ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਹੈ ਸਾਬਤ ਹੋਈ ਹੈ ਅਤੇ 1933 ਵਿੱਚ ਲੌਸ ਏਂਜਲਸ ਦੇ ਗ੍ਰਿਫਥ ਪਾਰਕ ਹਾਦਸੇ ਦੀ ਯਾਦ ਦੁਆ ਗਈ ਹੈ। 29 ਜਾਨਾਂ ਸੂਬੇ ਦੇ ਪੈਰਡਾਈਜ਼ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਚਲੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਜਿੱਥੇ 7000 ਤੋਂ ਵਧੇਰੇ ਇਮਾਰਤਾਂ ਅੱਗ ਨਾਲ ਬਰਬਾਦ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਇੱਕ ਅਨੁਮਾਨ ਮੁਤਾਬਕ ਲਗਪਗ ਢਾਈ ਲੱਖ ਲੋਕ ਅੱਗ ਦੀ ਮਾਰ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਆਪਣੇ ਘਰ-ਘਾਟ ਛੱਡ ਕੇ ਚਲੇ ਗਏ ਹਨ। ਇਸ ਭਿਆਨਕ ਅੱਗ ਨੇ ਸ਼ੁੱਕਰਵਾਰ ਨੂੰ ਸਾਊਥਰਨ ਬੀਚ ਮਾਲੀਬੂ ਵੱਲ ਵੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਰੁੱਖ਼ ਕੀਤਾ, ਜਿੱਥੇ ਕਈ ਹਾਲੀਵੁੱਡ ਹਸਤੀਆਂ ਦੇ ਘਰ ਹਨ। ਪੈਰਾਡਾਈਜ਼ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਬਰਬਾਦੀ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਵਿੱਚ ਅੱਗ ਕਾਰਨ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ਉੱਤੇ ਵਪਾਰ ਅਤੇ ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਿਆ ਹੈ ਸੈਂਕੜੇ ਲੋਕ ਹਾਲੇ ਵੀ ਗਾਇਬ ਹਨ। ਭਿਆਨਕ ਅੱਗ ਜਾਨਵਰਾਂ ਲਈ ਵੀ ਆਫਤ ਬਣ ਕੇ ਆਈ ਹੈ ਕਈ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅੱਗ ਦੀ ਚਪੇਟ ਵਿੱਚ ਆਏ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਰੈਸਕਿਊ ਟੀਮ ਇਲਾਜ਼ ਕਰਦੀ ਹੋਈ ਬਿੱਗ ਬੈਂਡ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਬਚਾਈ ਬਿੱਲੀ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਲਿਜਾਂਦੇ ਫਾਇਰ ਕੈਪਟਨ ਸਟੀਵ ਮਿਲੋਸੋਵਿਚ ਪੈਰਾਡਾਈਜ਼ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਤਬਾਹੀ ਕਰਕੇ ਤਕਰੀਬਨ ਸਭ ਕੁਝ ਨੁਕਸਾਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਖ਼ਤਰਾ ਤੇਜ਼ ਵਗਦੀਆਂ ਹਵਾਵਾਂ ਤੋਂ ਹੈ। ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਅੱਗ ਦੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਫੈਲਣ ਅਤੇ ਹੋਰ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਬਣ ਜਾਣ ਦਾ ਡਰ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪੀੜਤਾਂ ਦੀ ਹਾਲੇ ਪਛਾਣ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕੀ। ਸੂਬੇ ਵਿੱਚ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦਮਕਲ ਕਰਮੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਜੂਝ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਰਾਹਤ ਕਾਰਜਾਂ ਵਿੱਚ ਜੁਟੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਹਾਲੀਵੁੱਡ ਸਿਤਾਰਿਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਉੱਘੀਆਂ ਹਸਤੀਆਂ ਦੀਆਂ ਜਾਇਦਾਦਾਂ ਨੂ ਵੀ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਕਈ ਹਸਤੀਆਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਥਾਵਾਂ ’ਤੇ ਚਲੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਪੈਰਾਡਾਈਜ਼ ਦੇ ਮੇਅਰ ਮੁਤਾਬਕ ਸ਼ਿਹਰ ਦਾ ਲਗਪਗ 90 ਫੀਸਦੀ ਰਹਾਇਸ਼ੀ ਖੇਤਰ ਤਬਾਹ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਅਤੇ ਲਗਪਗ ਹਰ ਕੋਈ ਬੇਘਰ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਅੱਗ 1, 09, 000 ਏਕੜ (44,000 ਹੈਕਟੇਅਰ) ਵਿੱਚ ਫੈਲੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ: ਇਹ ਵੀਡੀਓ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰ ਦੇਖੋ- (ਬੀਬੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਲ FACEBOOK, INSTAGRAM, TWITTERਅਤੇ YouTube 'ਤੇ ਜੁੜੋ।)


أقرّ ترامب بأنّ العنصرية تؤثر على حياة الناس في الولايات المتحدة، قائلاً "إنه أمر مؤسف وأجرى بوب وودورد، وهو الصحفي الذي كشف فضيحة ووترغيت، 18 مقابلة مع ترامب من ديسمبر/كانون الأول 2019 إلى يوليو/تموز 2020. ووفقا لما جاء في الكتاب الجديد، أخبر ترامب الصحفي وودورد أنّ الفيروس "قاتل"حتى قبل تسجيل أول حالة في الولايات المتحدة. وبرر ترامب ما جاء في الكتاب قائلا إنه "أراد تجنب التسبب في ذعر لدى الأمريكيين". وسبق أن وصف ترامب الكتاب بأنه "ملفق". مواضيع قد تهمك نهاية وغرّد ترامب في أغسطس/آب قائلاً: "كتاب بوب وودورد سيكون ملفقاً، كما هو الحال دائماً، مع كتب أخرى". ووصف ترامب الصحفي بـ"المدعي الذي ليس لديه أي شيء جيّد ليقوله". ونشرت بعض وسائل الإعلام الأمريكية، الأربعاء، أجزاء من المقابلات التي جرت بين ترامب ووودورد، كاشفة عن تصريحاته حول الوباء والعرق وقضايا أخرى. وفي ما يلي أبرز ما جاء في كتاب "الغضب" Rage، الذي سيصدر في 15 سبتمبر/أيلول. عن الفيروس في مقابلات مع وودورد، أشار ترامب إلى أنه كان يعرف بمدى خطورة المرض ولكنه لم يكشف عن ذلك علنا. ووفقاً لشريط المكالمة، أخبر ترامب وودورد في فبراير/شباط أنّ "فيروس كورونا أكثر فتكاً من الإنفلونزا". وفي وقت لاحق من ذلك الشهر، قال ترامب أنّ الفيروس أصبح "تحت السيطرة إلى حد كبير"، وأنّ عدد الحالات سيقترب من الصفر قريباً. كما ألمح إلى أنّ الإنفلونزا أكثر خطورة من كوفيد-19. وفي حديثه في الكابيتول هيل في 10 مارس/آذار، قال ترامب: "فقط ابقوا هادئين. وسوف يختفي (الفيروس)". وبعد تسعة أيام، وبعد أيام من إعلان البيت الأبيض حالة طوارئ وطنية بسبب الوباء، قال ترامب لوودورد: "أردت دائماً التقليل من شأنه. ما زلت أحب التقليل من شأنه، لأنني لا أريد أن أخلق حالة من الذعر". ورداً على أسئلة الصحفيين بشأن الكتاب يوم الأربعاء، قالت المتحدثة باسم البيت الأبيض إنّ الرئيس "لم يقلل من شأن الفيروس". وأضافت "الرئيس ظل هادئاً. وتعامل مع الأمر بكل جدية". وعندما سُئلت عن سبب إخبار ترامب لوودورد - ولكن ليس الشعب الأمريكي - بأنّ الفيروس قاتل، قالت المتحدثة إنّ ترامب قال الرأي نفسه في مؤتمراته الصحفية، لكنه "أراد بث جو من الهدوء". وأضافت "لقد كان دائماً صريحاً وكان دائماً يتبع نصيحة خبرائه الطبيين"، مضيفة أنّ ترامب أقرّ بأنّ الفيروس يمكن أن يقتل ما يصل إلى 200 ألف شخص. عن السباق الرئاسي عندما أثار وودورد قضية احتجاجات حياة السود مهمة في محادثة مع ترامب في 19 يونيو/حزيران، اعتبر أنّ الأشخاص "البيض ذوي الامتيازات"، مثله ومثل ترامب، يجب أن يفعلوا أكثر لفهم شعور الأمريكيين السود. فردّ عليه ترامب قائلاً: "لقد شربت حقاً الكولايد، أليس كذلك؟". وأضاف: "استمع إلى نفسك". واندلعت الاحتجاجات على مستوى البلاد ضد وحشية الشرطة والعنصرية بعد وفاة جورج فلويد في مايو/أيار. وكرّر ترامب الإيحاء بأنه قد عمل لصالح الأمريكيين من أصل أفريقي أكثر من أي رئيس باستثناء أبراهام لنكولن، الذي ألغى العبودية. وفي وقت لاحق، في 8 يوليو/تموز، كرّر ترامب مجدداً أنه "قدم قدراً هائلاً من أجل مجتمع السود" لكنه "لا يشعر بأي حب (في المقابل)". كما استشهدت صحيفة واشنطن بوست بمقابلة سأل فيها وودورد الرئيس، عمّا إذا كانت أمريكا لديها عنصرية منهجية. وقال ترامب إنه بينما توجد هذه المشكلات في كلّ مكان، "أعتقد أنه ربما يكون هنا أقل من معظم الأماكن، أو هنا أقل من أماكن كثيرة". كما أقرّ الرئيس بأنّ العنصرية تؤثر على حياة الناس في الولايات المتحدة، قائلاً "إنه أمر مؤسف". عن كوريا الشمالية يستشهد كتاب وودورد أيضاً بعشرات الرسائل بين ترامب وكيم جونغ أون، زعيم كوريا الشمالية. وبحسب ما ورد، أشار كيم في الرسائل المليئة باللغة المنمقة إلى ترامب بـ "صاحب السعادة" وأشار إلى أنّ "صداقتهما العميقة والخاصة ستعمل كقوّة سحرية". عن الرؤساء الآخرين أخبر ترامب وودوارد أنّه شعر أنّ سلفه باراك أوباما "مبالغ في تقديره". وبحسب ما ورد، قال ترامب: "لا أعتقد أنّ أوباما ذكي". وأضاف: "ولا أعتقد أنه متحدث لبق". ووفقاً لشبكة سي إن إن، أخبر ترامب وودوارد أنه جعل الرئيس جورج دبليو بوش "يبدو وكأنه معتوه غبي، وهو كذلك في حقيقة الأمر".

ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਨੇ ਇਸ ਸਾਰੇ ਬਾਰੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਮਹਾਮਾਰੀ ਬਾਰੇ ਡਰ ਦਾ ਮਹੌਲ ਨਹੀਂ ਪੈਦਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ ਪੱਤਰਕਾਰ ਬੌਬ ਵੁੱਡਵਰਡ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਾਟਰਗੇਟ ਸਕੈਂਡਲ ਦਾ ਭਾਂਡਾ ਭੰਨਿਆ ਸੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਨਾਲ ਦਸੰਬਰ ਤੋਂ ਜੁਲਾਈ ਦਰਮਿਆਨ 18 ਵਾਰ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਨਾਲ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਵੀ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਟਰੰਪ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਇਹ "ਜਾਨਲੇਵਾ ਚੀਜ਼ ਹੈ"। ਕਿਤਾਬ ਬਾਰੇ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਦਿੰਦਿਆਂ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਜਨਤਾ ਵਿੱਚ ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਬਾਰੇ ਭੈਅ ਦਾ ਮਾਹੌਲ ਨਹੀਂ ਸਨ ਪੈਦਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ। ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ: ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੋਂ ਹੁਣ ਤੱਕ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 1,90,000 ਮੌਤਾਂ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ। ਬੁੱਧਵਾਰ ਨੂੰ ਕੁਝ ਅਮਰੀਕੀ ਮੀਡੀਆ ਨੇ ਪੱਤਰਕਾਰ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦਰਮਿਆਨ ਗੱਲਬਾਤ ਦੇ ਕੁਝ ਅੰਸ਼ ਨਸ਼ਰ ਕੀਤੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੀਆਂ ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਅਤੇ ਨਸਲ ਸਮੇਤ ਹੋਰ ਮਸਲਿਆਂ ਬਾਰੇ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਹਨ। 15 ਸਤੰਬਰ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਹੋਣ ਜਾ ਰਹੀ ਕਿਤਾਬ 'ਰੇਜ' ਦੇ ਕੁਝ ਮੁੱਖ ਅੰਸ਼ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਨ: ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਟਰੰਪ ਅਤੇ ਵਾਇਰਸ ਬਾਰੇ ਕੀ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ? ਬੁੱਧਵਾਰ ਨੂੰ ਪੱਤਰਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦਿਆਂ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਡੌਨਲਡ ਟਰੰਪ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਕਰਾਨ ਡਰ ਦਾ ਮਾਹੌਲ ਪੈਦਾ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਜਿਹੇ ਸੰਕੇਤ ਵੀ ਦਿੱਤੇ ਕਿ ਉਹ ਵਾਇਰਸ ਦੀ ਗੰਭੀਰਤਾ ਬਾਰੇ ਉਸ ਨਾਲੋਂ ਵਧੇਰੇ ਜਾਣਦੇ ਸਨ ਜਿਨਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜਨਤਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ। ਵੀਡੀਓ: ਬੀਬੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨੂੰ ਇੰਝ ਲਿਆਓ ਆਪਣੀ ਹੋਮ ਸਕਰੀਨ ’ਤੇ ਇੱਕ ਟੇਪ ਮੁਤਾਬਕ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਨੇ ਵੂਡਵਰਡ ਨੂੰ ਫਰਵਰੀ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਸੀ ਕਿ ਵਾਇਰਸ ਫਲੂ ਨਾਲੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਸੀ। ਟਰੰਪ ਨੇ ਲੇਖਕ ਨੂੰ ਸੱਤ ਫ਼ਰਵਰੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਸੀ, "ਇਹ ਹਵਾ ਰਾਹੀਂ ਫੈਲਦਾ ਹੈ।" "ਅਜਿਹਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੀ ਛੂਹਣ ਨਾਲੋਂ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਤੁਹਾਨੂੰ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਛੂਹਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ। ਠੀਕ? ਪਰ ਹਵਾ, ਤੁਸੀਂ ਸਿਰਫ਼ ਸਾਹ ਰਾਹੀਂ ਹਵਾ ਲੈਂਦੇ ਹੋ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਫੈਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਤੁਹਾਡੇ ਸਭ ਤੋਂ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਫਲੂ ਤੋਂ ਵੀ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਹੈ।" ਉਸੇ ਮਹੀਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਟਰੰਪ ਨੇ ਵਾਅਦਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਵਾਇਰਸ ਕਾਫ਼ੀ ਕੰਟਰੋਲ ਵਿੱਚ ਸੀ ਅਤੇ ਜਲਦੀ ਹੀ ਮਾਮਲੇ ਘੱਟ ਕੇ ਸਿਫ਼ਰ ਹੋ ਜਾਣਗੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜਨਤਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਫਲੂ ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਨਾਲੋਂ ਵਧੇਰੇ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਹੈ। 10 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ, "ਸ਼ਾਂਤੀ ਰੱਖੋ, ਇਹ ਚਲਿਆ ਜਾਵੇਗਾ।" ਵ੍ਹਾਈਟ ਹਾਊਸ ਵੱਲੋਂ ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਨੂੰ ਕੌਮੀ ਸਿਹਤ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਐਲਾਨਣ ਤੋਂ ਨੌ ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਨੇ ਵੁੱਡਵਰਡ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਸੀ, "ਮੈਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇਸ ਨੂੰ ਘਟਾ ਕੇ ਦੱਸਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਮੈਂ ਹਾਲੇ ਵੀ ਇਸ ਨੂੰ ਘਟਾ ਕੇ ਹੀ ਦੱਸਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਡਰ ਨਹੀਂ ਪੈਦਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ।" ਵ੍ਹਾਈਟ ਹਾਊਸ ਨੇ ਕੀ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਕੀਤੀ ਹੈ? ਬੁੱਧਵਾਰ ਨੂੰ ਵ੍ਹਾਈਟ ਹਾਊਸ ਤੋਂ ਬੋਲਦਿਆਂ ਟਰੰਪ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਮੈਂ ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਬਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਡਰ ਨਹੀਂ ਫੈਲਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸੀ ਅਤੇ ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਕਹਿੰਦੇ ਹੋ ਬਿਨਾਂ ਸ਼ੱਕ ਮੈਂ ਦੇਸ਼ ਜਾਂ ਦੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਉਨਮਾਦ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਲਿਜਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ।" ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਜੋ ਕਿ ਨਵੰਬਰ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਲੜਨ ਲਈ ਰਿਪਬਲੀਕਨ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਉਮੀਦਵਾਰ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵੁੱਡਵਰਡ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਨੂੰ ਸਿਆਸੀ ਮੰਤਵ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਦੱਸਿਆ। ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ: ਵੀਡੀਓ: ਜੰਮੂ-ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਪੱਖੀ ਸੰਗਠਨਾਂ ਦੀਆਂ ਕੀ ਹਨ ਦਲੀਲਾਂ ਵੀਡੀਓ: ਲੌਕਡਾਊਨ ਦੌਰਾਨ ਬੇਸਹਾਰਿਆਂ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਦਾ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਕਿਵੇਂ ਔਖਾ ਹੋਇਆ ਵੀਡੀਓ: ਕੰਗਨਾ ਰਨੌਤ ਦੇ ਮੁੰਬਈ ਸਥਿਤ ਦਫ਼ਤਰ 'ਤੇ BMC ਦੀ ਕਾਰਵਾਈ (ਬੀਬੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਲ FACEBOOK, INSTAGRAM, TWITTERਅਤੇ YouTube 'ਤੇ ਜੁੜੋ।)


ولم تعرف بعد الجهة المسؤولة عن التفجير، كمل لم تعلن أي جهة مسؤوليتها عن الانفجار. وأدت قوة الانفجار الى تدمير عدد من السيارات التي تحولت هياكلها الى قطع من الحديد الملتوي المجللة بالسواد في حين تطايرات أجزاء من واجهات المباني في الموقع. وقال شاهد عيان إن الانفجار أدى إلى تصاعد أعمدة الدخان في الهواء. وأظهر تسجيل تلفزيوني سيارات الإطفاء تحاول إخماد النيران التي شبت في حطام عدد من السيارات المتفحمة. مواضيع قد تهمك نهاية وقد شهدت بيروت عدة انفجارات في الشهور الأخيرة كان أحدثها في الأسبوع الماضي، وقد أسفر عن مقتل الوزير السابق محمد شطح، أحد المناهضين لحزب الله، ومساعد رئيس الوزراء السابق، رفيق الحريري. وفي 25 نوفمبر/تشرين الثاني أدى انفجار انتحاري في السفارة الإيرانية جنوبي بيروت إلى مقتل 25 شخصا. كما وقعت انفجارات في مناطق شيعية وسنية في مدينة طرابلس شمال لبنان. وكان حزب الله قد أرسل مقاتلين إلى سوريا للانضمام إلى قوات الرئيس السوري بشار الأسد، بينما سافر مقاتلون سنة إلى سوريا للقتال في صفوف المعارضة المسلحة التي تحاول الإطاحة به.

ਘੱਟੋ ਘੱਟ 70 ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ ਤਕਰੀਬਨ 4000 ਜ਼ਖਮੀ ਹੋਏ ਹਨ ਇਹ ਧਮਾਕਾ ਸਾਬਕਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਰਾਫੀਕ ਹਰੀਰੀ ਦੇ ਕਤਲ ਕੇਸ ਵਿੱਚ ਫੈਸਲਾ ਆਉਣ ਤੋਂ ਠੀਕ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਲਿਬਨਾਨ ਦੇ ਸਿਹਤ ਮੰਤਰੀ ਨੇ ਘੱਟੋ ਘੱਟ 70 ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ ਤਕਰੀਬਨ 4000 ਜ਼ਖਮੀ ਹੋਏ ਹਨ। ਵਾਰਦਾਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲਿਬਨਾਨ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਹਸਨ ਦਿਆਬ ਨੇ ਬੁੱਧਵਾਰ ਨੂੰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੋਗ ਦਿਵਸ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ । ਪੂਰਾ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਇੱਥੇ ਕਲਿਕ ਕਰੋ। ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ: ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੇ ਨਵੇਂ ਨਕਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਜੰਮੂ-ਕਸ਼ਮੀਰ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਹਿੱਸਾ ਦਿਖਾਇਆ, ਭਾਰਤ ਨੇ ਕਿਹਾ, ਹਾਸੋਹੀਣਾ ਦਾਅਵਾ ਇਮਰਾਨ ਖ਼ਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਹੁਣ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਇਹੀ ਨਕਸ਼ਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਵੇਗਾ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਇਮਰਾਨ ਖ਼ਾਨ ਨੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਪੌਲੀਟਿਕਲ ਨਕਸ਼ਾ ਜਾਰੀ ਕਰਨ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਜੰਮੂ-ਕਸ਼ਮੀਰ, ਲੱਦਾਖ ਤੇ ਜੂਨਾਗੜ੍ਹ ਨੂੰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਮਰਾਨ ਖ਼ਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਹੁਣ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਇਹੀ ਨਕਸ਼ਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਵੇਗਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ ਨਕਸ਼ਾ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਕੌਮ ਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਦੀ ਤਰਜਮਾਨੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਭਾਰਤ ਵੱਲੋਂ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ 5 ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿੱਚ ਧਾਰਾ 370 ਖ਼ਤਮ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪੂਰਾ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਇੱਥੇ ਕਲਿਕ ਕਰੋ। ਧਾਰਾ 370 ਤਾਂ ਹਟਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸ਼ਮੀਰੀ ਪੰਡਿਤਾਂ ਠੱਗੇ ਕਿਉਂ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰ ਰਹੇ ਇਕ ਸਾਲ ਦੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਪੰਡਿਤ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨਾਲ ਧੋਖਾ ਹੋਇਆ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ 5 ਅਗਸਤ ਨੂੰਜੰਮੂ-ਕਸ਼ਮੀਰ ਸੂਬੇ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਦਰਜਾ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੀ ਧਾਰਾ 370 ਅਤੇ 35-ਏ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰ ਗਿਆ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੱਥੋਂ ਉੱਜੜੇ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਪੰਡਿਤ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ 'ਘਰ ਵਾਪਸੀ' ਦਾ ਸੁਪਨਾ ਲੈਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੱਗਿਆ ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਕਸ਼ਮੀਰ ਘਾਟੀ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ 'ਤੇ ਤਾਂ ਪਹੁੰਚ ਹੀ ਗਏ ਹਨ ਅਤੇ ਖਿੜਕੀ ਤੋਂ ਹੁਣ ਉਹ ਆਪਣੇ ਸੁਪਨਿਆਂ ਦਾ ਕਸ਼ਮੀਰ ਨਜ਼ਰ ਵੀ ਆਉਣ ਲਗਿਆ ਸੀ। ਪਰ ਹੁਣ ਇਕ ਸਾਲ ਦੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨਾਲ ਧੋਖਾ ਹੋਇਆ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮੰਜ਼ਿਲ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣਾ ਇੱਕ ਭਰਮ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪੂਰਾ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਇੱਥੇ ਕਲਿਕ ਕਰੋ। ਅਯੁੱਧਿਆ: ਰਾਮ ਮੰਦਰ ਅੰਦੋਲਨ ਨਾਲ ਜੁੜੇ 9 ਵੱਡੇ ਚਿਹਰਿਆਂ ਨੂੰ ਜਾਣੋ ਰਾਮ ਮੰਦਰ: ਅਯੁੱਧਿਆ ਅੰਦੋਲਨ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਉਹ ਲੋਕ ਜੋ ਬਣੇ ਮੁਲਜ਼ਮ ਵੀ ਬਣੇ ਤੇ ਨਾਇਕ ਵੀ -ਵੀਡੀਓ ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਦੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ 5 ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਅਯੁੱਧਿਆ 'ਚ ਰਾਮ ਮੰਦਰ ਦਾ ਨੀਂਹ ਪੱਥਰ ਰੱਖਣਗੇ। ਅਯੁੱਧਿਆ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਇਸ ਸਮਾਗਮ ਦੀਆਂ ਤਿਆਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਮੋਦੀ ਜਦੋਂ ਅਯੁੱਧਿਆ ਵਿੱਚ ਹੋਣਗੇ ਤਾਂ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆਂ ਭਰ ਦੇ ਮੀਡੀਆਂ ਦੀ ਨਜ਼ਰਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਹੀ ਹੋਣਗੀਆਂ। ਪਰ ਰਾਮ ਮੰਦਰ ਅੰਦੋਲਨ ਦੇ ਕਈ ਕਿਰਦਾਰ ਅਜਿਹੇ ਵੀ ਹਨ ਜੋ ਇਸ ਸਮਾਗਮ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ ਰਹਿਣਗੇ। ਪੂਰਾ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਇੱਥੇ ਕਲਿਕ ਕਰੋ। ਅਯੁੱਧਿਆ: ਭਾਰਤ ਇਜ਼ਰਾਇਲ, ਤੁਰਕੀ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਨਕਸ਼ੇ ਕਦਮ 'ਤੇ ਹੈ? ਜਦੋਂ 1951 ਵਿੱਚ ਗੁਜਰਾਤ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਬਣਾਏ ਗਏ ਸੋਮਨਾਥ ਮੰਦਿਰ ਦਾ ਉਦਘਾਟਨ ਕਰਨਾ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਦੇਸ ਦੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਤੋਂ ਧਰਮ ਨੂੰ ਵੱਖ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ ਰਾਮ ਮੰਦਿਰ ਦਾ ਨੀਂਹ ਪੱਥਰ ਰੱਖਣ ਦਾ ਸਮਾਗਮ ਸੋਮਨਾਥ ਵਰਗਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ ਰਾਮ ਮੰਦਿਰ ਦਾ ਨੀਂਹ ਪੱਥਰ ਰੱਖਣ ਦਾ ਸਮਾਗਮ ਸੋਮਨਾਥ ਵਰਗਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਬਾਬਰੀ ਮਸਜਿਦ ਇੱਥੇ 400 ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਖੜ੍ਹੀ ਸੀ ਅਤੇ ਭਗਵਾਨ ਰਾਮ ਸਬੰਧੀ ਦਾਅਵੇ ਇਸਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੀ ਅਮੀਰ ਵਿਰਾਸਤ ਦਾ ਇੱਕ ਕੇਂਦਰ ਬਣਾ ਸਕਦੇ ਸਨ। ਪਰ ਇਸਨੂੰ ਇੱਕ ਅਲੱਗ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਨੂੰ ਹਵਾ ਦੇਣ ਲਈ ਧੁਰੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ। ਜੰਮੂ- ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੀ ਖ਼ੁਦਮੁਖ਼ਤਿਆਰੀ ਖ਼ਤਮ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਦੀ ਬਰਸੀ ਮੌਕੇ ਬਾਬਰੀ ਮਸਜਿਦ ਨੂੰ ਰਾਮ ਮੰਦਿਰ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰਨ ਦਾ ਇੱਕ ਹੀ ਉਦੇਸ਼ ਹੈ- ਭਾਰਤ ਦੇ ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਬਹੁ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਚਰਿੱਤਰ ਦੀ ਕੀਮਤ 'ਤੇ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ ਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰਨਾ। ਤਾਂ ਕੀ ਭਾਰਤ ਇਜ਼ਰਾਇਲ, ਤੁਰਕੀ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਕਈ ਅਜਿਹੇ ਹੋਰ ਦੇਸਾਂ ਦੇ ਨਕਸ਼ੇ ਕਦਮ 'ਤੇ ਤੁਰ ਪਿਆ ਹੈ? ਪੂਰਾ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਇੱਥੇ ਕਲਿਕ ਕਰੋ। ਇਹ ਵੀਡੀਓ ਵੀ ਦੇਖੋ (ਬੀਬੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਲ FACEBOOK, INSTAGRAM, TWITTERਅਤੇ YouTube 'ਤੇ ਜੁੜੋ।)


وكانت اليابان قد بدأت مشروعا لجمع مخلفات إليكترونية منذ عام 2017 تكفي لصنع الميداليات وتضم نفايات الهواتف والحواسيب المحمولة بحيث يتم جمع نحو 30 كيلوغراما من الذهب و 4 كيلوغرامات من الفضة و 3 كيلوغرامات من البرونز من هذه المخلفات. وأكدت اللجنة المنظمة أنها اقتربت من تحقيق الهدف المطلوب حيث تم جمع الكمية المحددة من البرونز في يونيو/ حزيران الماضي ونحو 90 في المئة من الذهب و 85 في المئة من الفضة بعد ذلك بثلاثة أشهر. ومن المقرر أن تعلن اللجنة المنظمة عن شكل وتصميم الميداليات في وقت لاحق من العام الجاري. وتم جمع المخلفات من داخل اليابان من القطاعين الخاص والعام حيث ساهم أفراد وشركات في تقديم المخلفات المطلوب تدويرها. وبحلول نوفمبر/ تشرين الثاني الماضي حصلت اللجنة المنظمة على نحو 47 ألف طن من المخلفات الإليكترونية والأجهزة المطلوب تدويرها، ومن بينها نحو 5 أطنان من الهواتف النقالة سلمها المواطنون بشكل فردي لشركات جمع المخلفات. وقالت اللجنة المنظمة في بيان: "من المنتظر ان يتم تحصيل الكميات الباقية من المعادن لتصنيع جميع الميداليات من المخلفات التي قدمها المواطنون بالفعل". يذكر أن نحو 30 في المئة من المعادن المستخدمة في تصنيع ميداليات دورة الألعاب الأوليمبية الماضية في ريو في البرازيل جاءت من مخلفات أعيد تدويرها.

ਇਹ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਸਾਲ 2017 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਤਾਂ ਇੱਕ ਲੋੜੀਂਦੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਇਲੈਕਟਰਾਨਿਕ ਕੂੜਾ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ। ਇਸ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦੌਰਾਨ ਸਮਾਰਟਫੋਨ ਅਤੇ ਲੈਪਟਾਪ ਆਦਿ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ ਗਏ। ਇਸ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਲਈ 30.3 ਕਿਲੋ ਸੋਨਾ, 4100 ਕਿਲੋ ਚਾਂਦੀ ਅਤੇ 2700 ਤਾਂਬਾ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਸੀ। ਪ੍ਰਬੰਧਕਾਂ ਨੂੰ ਉਮੀਦ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਮਾਰਚ ਤੱਕ ਉਹ ਮਿੱਥੇ ਟੀਚੇ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲੈਣਗੇ। ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ: ਤਾਂਬੇ ਦਾ ਟੀਚਾ ਪਿਛਲੇ ਜੂਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਜਦਕਿ 90 ਫੀਸਦੀ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸੋਨਾ ਤੇ 85 ਫੀਸਦੀ ਚਾਂਦੀ ਅਕਤੂਬਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਇਕੱਠੀ ਕਰ ਲਈ ਗਈ ਸੀ। ਟੋਕੀਓ 2020 ਦੀ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਕਮੇਟੀ ਵੱਲੋਂ ਮੈਡਲਾਂ ਦੇ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਇਸ ਸਾਲ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਜਾਣਗੇ। ਰੀ-ਸਾਈਕਲ ਕੀਤੀ ਧਾਤੂ ਜਪਾਨੀ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਤੇ ਉਦਯੋਗਾਂ ਤੋਂ ਇਕੱਠੀ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਸਾਲ 2018 ਦੇ ਨਵੰਬਰ ਮਹੀਨੇ ਤੱਕ 47,488 ਟੱਨ ਬੇਕਾਰ ਉਪਕਰਣ ਇਕੱਠੇ ਕਰ ਲਏ ਗਏ ਸਨ। ਇਸ ਦੇ ਇਲਾਵਾ 50 ਲੱਖ ਮੋਬਾਈਲ ਫੋਨ ਜਪਾਨੀ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਨੇ ਮੋਬਾਈਨ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੂੰ ਜਮ੍ਹਾਂ ਕਰਵਾਏ। ਪ੍ਰਬੰਧਕਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਬਿਆਨ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ, "ਉਲੰਪਿਕ ਅਤੇ ਪੈਰਾ ਉਲੰਪਿਕਾਂ ਦੇ ਮੈਡਲਾਂ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਲਈ ਲੋੜੀਦੀਆਂ ਧਾਤਾਂ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦਾਨ ਕੀਤੇ ਉਪਕਰਣਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹੀ ਹਾਸਲ ਹੋ ਜਾਣਗੀਆਂ।" ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ: ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਹ ਵੀਡੀਓ ਵੀ ਪਸੰਦ ਆ ਸਕਦੇ ਹਨ: (ਬੀਬੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਲ FACEBOOK, INSTAGRAM, TWITTERਅਤੇ YouTube 'ਤੇ ਜੁੜੋ।)