اُختطف أوتا بنغا من ما يعرف الآن بجمهورية الكونغو الديمقراطية في عام 1904 وتنظر الصحفية باميلا نيوكيرك، التي كتبت كثيرا حول هذا الموضوع، في المحاولات التي بذلت على مدى عقود للتستر على ما حدث له. وبعد أكثر من قرن من ظهورها في عناوين الصحف الدولية لعرضها شابا أفريقيا في قفص القرود، أعربت حديقة حيوان برونكس في نيويورك أخيرا عن أسفها. ويأتي اعتذار جمعية الحفاظ على الحياة البرية عن عرضها لأوتا بنغا عام 1906، وهو من الكونغو، في أعقاب الاحتجاجات العالمية التي أثارتها حادثة قيام الشرطة الأمريكية بقتل جورج فلويد، والتي سلطت الضوء مرة أخرى على العنصرية في الولايات المتحدة. وخلال لحظة اعتراف وطنية، قال كريستيان سامبر، الرئيس والمدير التنفيذي لجمعية الحفاظ على الحياة البرية، إنه من المهم "التفكير في تاريخ الجمعية نفسه، واستمرار العنصرية في مؤسستنا". مواضيع قد تهمك نهاية وقد تعهد بأن تلتزم الجمعية، التي تدير حديقة حيوان برونكس، بالشفافية الكاملة حول هذه القصة التي ألهمت عناوين الصحف في جميع أنحاء أوروبا والولايات المتحدة من 9 سبتمبر/أيلول عام 1906، بعد يوم من عرض أوتا بنغا لأول مرة، حتى تم إطلاق سراحه من حديقة الحيوان في 28 سبتمبر/أيلول عام 1906. لكن الاعتذار المتأخر جاء بعد سنوات من المماطلة. "كان موظفا في حديقة الحيوان" وبدلا من الاستفادة من القصة باعتبارها لحظة قابلة للتعلم منها، انخرطت جمعية الحفاظ على الحياة البرية في عملية تستر استمرت قرنا من الزمان وواصلت خلالها بنشاط دعم القصص المضللة حول ما حدث بالفعل أو حول ما فشلت في تصحيحه. وفي وقت مبكر من عام 1906، كشفت رسالة في أرشيف حديقة الحيوان أن المسؤولين ناقشوا في أعقاب الانتقادات المتزايدة اختلاق قصة مفادها أن أوتا بنغا كان في الواقع موظفا في حديقة الحيوان. وعلى مدى عقود نجحت الحيلة بشكل ملحوظ. وفي عام 1916، بعد وفاة أوتا بنغا، رفضت مقالة في صحيفة نيويورك تايمز حكاية عرضه في قفص القرود باعتبارها أسطورة حضرية. وقال المقال: "كانت وظيفته هي التي أدت إلى تقرير لا أساس له من الصحة عن احتجازه في الحديقة كأحد المعروضات في قفص القرود". أوتا بنغا (يمين) خلال المعرض العالمي عام 1904 وتتعارض هذه الرواية بالطبع مع المقالات العديدة التي ظهرت قبل عقد من الزمن في الصحف في جميع أنحاء البلاد وفي أوروبا. وكانت صحيفة نيويورك تايمز وحدها قد نشرت عشرات المقالات حول هذه القضية، وكانت الأولى في 9 سبتمبر/أيلول عام 1906 تحت عنوان: "رجل الأدغال يشارك القفص مع القرود في حديقة حيوان برونكس". وفي عام 1974، زعم ويليام بريدغز، رئيس حديقة الحيوان الفخري، أن ما حدث بالفعل لا يمكن معرفته. وتساءل في كتابه "غاذارينغ أوف آنيمالز" قائلا: "هل تم عرض أوتا بنغا، مثل حيوان نادر غريب؟" سؤال يجب أن يكون هو، بصفته الرجل الذي ترأس حديقة الحيوان وأرشيفها، أفضل من يعرف الإجابة عليه. وتابع قائلا: "يبدو أن حبسه خلف القضبان في قفص ليحدق به الناس خلال ساعات معينة أمر غير محتمل"، متجاهلا بشكل صارخ تلالا من الأدلة في أرشيفات الجمعية والتي تكشف عن ذلك. في الواقع، ظهر مقال عن العرض، كتبه مدير حديقة الحيوان في المنشور الخاص بالجمعية. وكتب بريدغز: "بعد مرور هذه الفترة الزمنية يمكن أن يقال أي شيء ، باستثناء أنه تم بنية حسنة؛ لأن أوتا بنغا كان مثيرا للاهتمام للعامة في نيويورك". الصداقة بين الآسر والأسير وضاعف من هذه الروايات الخادعة كتاب نشر في عام 1992 وشارك في تأليفه حفيد صامويل فيرنر، الرجل الذي ذهب إلى الكونغو مدججا بالسلاح لأسر أوتا بنغا وآخرين لعرضه في معرض سانت لويس العالمي عام 1904. ووُصف الكتاب بشكل مثير للسخرية بأنه يحكي قصة صداقة بين فيرنر وأوتا بنغا. وزعم فيرنر الحفيد أيضا في تصريحات صحفية أن أوتا بنغا، الذي قاوم بشدة أسره، كان يستمتع بالأداء لسكان نيويورك. لذلك لأكثر من قرن من الزمان، قامت المؤسسة والرجال الذين استغلوا أوتا بنغا وأحفادهم بتلويث السجل التاريخي بروايات غير صحيحة تم تداولها في جميع أنحاء العالم. بعد 114 عاما اعتذرت حديقة حيوان برونكس التي عرض فيها بنغا في قفص القرود وحتى الآن، اعتذر سامبر عن عرض أوتا بنغا "لعدة أيام"، وليس لمدة ثلاثة أسابيع كان محتجزا خلالها في قفص القرود. ونشرت حديقة الحيوان الآن وثائق رقمية على الإنترنت حول هذه القصة، من بينها رسائل توضح بالتفصيل الأنشطة اليومية لأوتا بنغا والرجال الذين احتجزوه. وتم بالفعل الاستشهاد بالعديد من هذه الرسائل في كتاب "سبيكتاكل: ذي أستونيشينغ لايف أوف أوتا بنغا" الذي نشر في عام 2015. وفي السنوات الخمس التي تلت نشر الكتاب، رفض مسؤولو حديقة الحيوان لسبب غير مفهوم الإعراب عن الأسف أو حتى الرد على استفسارات وسائل الإعلام. وبعد أن أتيحت لي الفرصة لزيارة قفص القرود حيث عرض أوتا بنغا، أغلق المبنى منذ ذلك الحين أمام الجمهور. "أفضل غرفة في قفص القرود" ويقول سامبر الآن: "نحن نأسف بشدة لأن العديد من الأشخاص والأجيال قد تضرروا من هذه الأعمال أو بسبب فشلنا سابقا في إدانتها وشجبها علنا". وشجب أيضا دور العضوين المؤسسين للجمعية؛ ماديسون غرانت وهنري فيرفيلد أوزبورن، وكلاهما من علماء تحسين النسل المتحمسين وقد لعبا دورا مباشرا في عرض أوتا بنغا. وقد كتب غرانت كتابه "ذي باسينغ أوف ذيغريت ريس"، وهو كتاب مغرق في العلوم العنصرية الزائفة التي أشاد بها أوزبورن وكذلك أدولف هتلر. وقد استمر أوزبورن في قيادة المتحف الأمريكي للتاريخ الطبيعي لمدة 25 عاما حيث استضاف في عام 1921 المؤتمر الدولي الثاني لعلم تحسين النسل. كان بنغا يحلم بالعودة للكونغو ولكن تكلفة الرحلة كانت باهظة بالنسبة له ومن الغريب أن سامبر لم يذكر ويليام هورنادي، المدير المؤسس لحديقة الحيوان والذي كان أيضا أول عالم في علم الحيوان في البلاد والمدير المؤسس لحديقة الحيوانات الوطنية في واشنطن العاصمة. وكان هورنادي قد ملأ القفص الذي يأوي أوتا بنغا بالعظام ليشير إلى أنه آكل لحوم بشر وأشار بوقاحة إلى أن بنغا كان لديه "أفضل غرفة في قفص القرود". ويشعر البعض أن الجمعية تحتاج الآن إلى اتباع اعتذار سامبر غير المكتمل بقول الحقيقة الصارمة بما يليق بمؤسسة تعليمية رائدة. هل ينبغي أن يتلقى السود تعويضا ماليا عن العبودية؟ جدي الأكبر كان تاجراً للعبيد اكتشاف حطام آخر سفينة نقلت "عبيدا" من أفريقيا إلى الولايات المتحدة سيناتور ولاية أركنساس يصف العبودية بأنها "شر لا بد منه" وتقدم هذه القصة لمجتمع علم الحيوان الفرصة لتثقيف الجمهور حول تاريخ حركة الحفاظ على البيئة وعلاقاتها بعلم تحسين النسل. وكانت المبادئ التأسيسية لحديقة حيوان برونكس من بين أكثر الناشرين لنظريات الدونية العرقية الخادعة التي لا يزال يتردد صداها. وكان أحد الاقتراحات هو أن تفكر الجمعية أيضا في تسمية مركزها التعليمي باسم أوتا بنغا الذي ارتبطت حياته المأساوية وإرثه ارتباطا وثيقا بحديقة حيوان برونكس. من هو أوتا بنغا؟

ਪੱਤਰਕਾਰ ਪਾਮੇਲਾ ਨਿਊਕਿਰਕ ਨੇ ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਨੂੰ ਉਠਾਉਣ ਲਈ ਪਿਛਲੇ ਦਹਾਕਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ 'ਤੇ ਕੀਤੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਬਾਰੇ ਬੜੇ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਲਿਖਿਆ ਹੈ। End of YouTube post, 1 ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਨਿਊਯਾਰਕ ਦਾ ਬ੍ਰੋਂਕਸ ਚਿੜੀਆ ਘਰ ਇਸ ਸਿਆਹਫ਼ਾਮ ਮੁੰਡੇ ਨੂੰ ਬਾਂਦਰਾਂ ਦੇ ਪਿੰਜਰੇ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ ਲਈ ਅੱਜ ਤੋਂ ਲਗਭਗ ਸੌ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਚਰਚਾ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਸੀ। ਚਿੜੀਆ ਘਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਇਸ ਅਣਮਨੁੱਖੀ ਕਾਰੇ ਲਈ ਆਖ਼ਰ ਮੁਆਫ਼ੀ ਮੰਗ ਲਈ ਹੈ। ਭਾਵ ਸੌ ਸਾਲ ਬਾਅਦ। ਇਹ ਮੁਆਫ਼ੀ ਅਫ਼ਰੀਕੀ-ਅਮਰੀਕੀ ਨਾਗਰਿਕ ਜੌਰਜ ਫਲੌਇਡ ਦੀ ਹੋਈ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੁਨੀਆਂ ਭਰ ਵਿੱਚ ਸਿਆਹਫ਼ਾਮ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਹੁੰਦੇ ਆ ਰਹੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਵਿਤਕਰੇ ਬਾਰੇ ਬਹਿਸ ਛਿੜਨ ਦੌਰਾਨ ਆਈ ਹੈ। ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ: ਜਦੋਂ ਅਮਰੀਕੀ ਸਮਾਜ ਆਪਣੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਥੱਲੇ ਸੋਟਾ ਮਾਰਨ ਵਿੱਚ ਰੁਝਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਤਾਂ ਵਾਈਲਡਲਾਈਫ਼ ਕੰਜ਼ਰਵੇਸ਼ਨ ਸੁਸਾਇਟੀ ਦੇ ਮੁਖੀ ਕ੍ਰਿਸਟੀਅਨ ਸੈਂਪਰ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ "ਮੌਕਾ ਸੰਸਥਾ ਦੇ ਆਪਣੇ ਇਤਿਹਾਸ ਬਾਰੇ ਅਤੇ ਸੰਸਥਾ ਵਿੱਚ ਨਸਲਵਾਦ ਦੀ ਨਿਰੰਤਰਤਾ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਦਾ ਵੀ ਹੈ।" ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸੁਸਾਈਟੀ, ਜੋ ਕਿ ਬ੍ਰੋਂਕਸ ਚਿੜੀਆ ਘਰ ਦੀ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਵੀ ਹੈ, ਉਹ ਓਟਾ ਬੇਂਗਾ ਘਟਨਾਕ੍ਰਮ ਬਾਰੇ ਪੂਰੀ ਪਾਰਦਰਸ਼ਿਤਾ ਵਰਤੇਗੀ, ਜੋ ਕਿ ਬੇਂਗਾ ਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 9 ਸਤੰਬਰ 1906 ਦੇ ਦਿਨ ਨੁਮਾਇਸ਼ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 28 ਸਤੰਬਰ 1906 ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਰਿਹਾਈ ਤੱਕ ਯੂਰਪੀ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕੀ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਸੁਰਖੀਆਂ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਕਿ ਇਹ ਮੁਆਫ਼ੀ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਟਾਲਮਟੋਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੰਗੀ ਗਈ 'ਉਹ ਚਿੜੀਆਘਰ ਦਾ ਮੁਲਾਜ਼ਮ ਸੀ' ਇਸ ਘਟਨਾ ਤੋਂ ਕੁਝ ਸਿੱਖਣ ਦੀ ਬਜਾਇ ਵਾਈਲਡ ਲਾਈਫ਼ ਕੰਜ਼ਰਵੇਸ਼ਨ ਸੁਸਾਇਟੀ ਇੱਕ ਸਦੀ ਤੱਕ ਇਸ ਉੱਪਰ ਮਿੱਟੀ ਪਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵਿੱਚ ਲੱਗੀ ਰਹੀ। ਚਿੜੀਆਘਰ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਸਾਲ 1906 ਦਾ ਇੱਕ ਪੱਤਰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਮਾਮਲਾ ਭੱਖਣ ਲੱਗਿਆ ਅਤੇ ਚੌਤਰਫੋਂ ਨਿੰਦਾ ਦਾ ਮੀਂਹ ਵਰਣ ਲੱਗਿਆਂ ਤਾਂ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਇੱਕ ਕਹਾਣੀ ਘੜਨ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤਾ ਕਿ ਬੇਂਗਾ ਚਿੜਿਆ ਘਰ ਦਾ ਇੱਕ ਮੁਲਾਜ਼ਮ ਸੀ। ਕਮਾਲ ਦੀ ਗੱਲ ਇਹ ਕਿ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੱਕ ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਚੱਲਦੀ ਵੀ ਰਹੀ। ਓਟਾ ਬੇਂਗਾ ਕੌਣ ਸੀ? •ਓਟਾ ਬੇਂਗਾ ਨੂੰ ਮਾਰਚ 1904 ਵਿੱਚ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਬੈਲਜੀਅਨ ਕਾਂਗੋ ਤੋਂ ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਵਪਾਰੀ ਸੈਮੂਅਲ ਵਰਨਰ ਨੇ ਫੜਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਬੇਂਗਾ ਪੱਕਾ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਪਰ ਸ਼ਾਇਦ ਬਾਰਾਂ ਜਾਂ ਤੇਰ੍ਹਾਂ ਸਾਲ ਸੀ। •ਉਸ ਨੂੰ ਜਹਾਜ਼ ਰਾਹੀਂ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਨਿਊ ਔਰਲੀਨਜ਼ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ ਜਿੱਥੇ ਅੱਠ ਹੋਰ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਸੇਂਟ ਲਿਊਈਸ ਦੇ ਵਰਲਡ ਫ਼ੇਅਰ ਵਿੱਚ ਨੁਮਾਇਸ਼ 'ਤੇ ਲਾਇਆ ਜਾਣਾ ਸੀ। • ਮੇਲਾ ਠੰਡ ਦੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਚਲਦਾ ਰਿਹਾ, ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮੁੰਡਿਆਂ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਲੋੜੀਂਦੇ ਕੱਪੜਿਆਂ ਅਤੇ ਜਗ੍ਹਾ ਦੇ ਹੀ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। • ਸਤੰਬਰ 1906 ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਨਿਊਯਾਰਕ ਦੇ ਬ੍ਰੋਂਕਸ ਚਿੜੀਆਘਰ ਵਿੱਚ 20 ਦਿਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਨੁਮਾਇਸ਼ ਲਾਈ ਗਈ, ਜਿੱਥੇ ਬਹੁਤ ਲੋਕ ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਪਹੁੰਚੇ। • ਇਸਾਈ ਪ੍ਰਚਾਰਕਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਬੰਦ-ਖਲਾਸੀ ਕਰਵਾਈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਅਫ਼ਰੀਕਨ ਅਮਰੀਕਨ ਰੈਵਰਨਡ ਜੇਮਜ਼ ਐੱਚ ਗੋਰਡਨ ਵੱਲੋਂ ਨਿਊਯਾਰਕ ਵਿੱਚ ਚਲਾਏ ਜਾਂਦੇ ਯਤੀਮ ਖਾਨੇ ਵਿੱਚ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। • ਜਨਵਰੀ 1910 ਵਿਚ ਉਹ ਵਰਜ਼ੀਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਿਆਹਫ਼ਾਮ ਪਾੜ੍ਹਿਆਂ ਲਈ ਚਲਾਏ ਜਾਂਦੇ ਲਿੰਚਬਰਗ ਥਿਊਲੋਜੀਕਲ ਸੈਮੀਨਰੀ ਅਤੇ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਚਲਾ ਗਿਆ। • ਉਥੇ ਉਸਨੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਦੇ ਮੁੰਡਿਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਮੱਛੀ ਫੜਨਾ ਸਿਖਾਇਆ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਿਛਲੇ ਘਰ ਦੇ ਸਾਹਸ ਭਰੇ ਕਿੱਸੇ ਵੀ ਸੁਣਾਏ। • ਮਾਰਚ 1916 ਵਿੱਚ ਉਹ ਆਪਣੀ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਮੋਹ ਕਾਰਨ ਤਣਾਅ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਲੁਕਾ ਕੇ ਰੱਖੀ ਇੱਕ ਬੰਦੂਕ ਨਾਲ ਖ਼ੁਦ ਨੂੰ ਗੋਲੀ ਮਾਰ ਲਈ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਉਸ ਸਮੇਂ ਉਸਦੀ ਉਮਰ ਤਕਰੀਬਨ 25 ਸਾਲ ਸੀ। ਸਰੋਤ- ਸਪੈਕਟੇਕਲ: ਦਾ ਐਸਟੋਨੀਸ਼ਿੰਗ ਲਾਈਫ਼ ਆਫ਼ ਓਟਾ ਬੇਂਗਾ। ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ 1916 ਵਿੱਚ ਓਟਾ ਬੇਂਗਾ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨਿਊਯਾਰਕ ਟਾਈਮਜ਼ ਅਖ਼ਬਾਰ ਦੇ ਇੱਕ ਲੇਖ ਨੇ ਉਸਦੀ ਨੁਮਾਇਸ਼ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ, "ਇਹ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਇੱਕ ਬੇਬੁਨਿਆਦ ਰਿਪੋਰਟ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਉਸਨੂੰ ਬਾਂਦਰ ਦੇ ਪਿੰਜਰੇ ਵਿੱਚ ਨੁਮਾਇਸ਼ ਲਈ ਪਾਰਕ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।'' ਇਸ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਬਿਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ੱਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਈ ਲੇਖਾਂ ਦਾ ਖੰਡਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜੋ ਕਿ ਦਹਾਕੇ ਪਹਿਲਾਂ ਯੂਰਪ ਅਤੇ ਦੇਸ ਦੇ ਅਖਬਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਛਪੇ ਸਨ। ਇਕੱਲੇ ਨਿਊਯਾਰਕ ਟਾਈਮਜ਼ ਨੇ ਇਸ ਮਾਮਲੇ 'ਤੇ ਇੱਕ ਦਰਜਨ ਲੇਖ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ ਸਨ। ਪਹਿਲਾ ਲੇਖ 9 ਸਤੰਬਰ 1906 ਨੂੰ 'ਬੁਸ਼ਮੈਨ ਸ਼ੇਅਰਜ਼ ਏ ਕੇਜ ਵਿਦ ਬ੍ਰੌਂਕਸ ਪਾਰਕ ਏਪਸ' ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠ ਛਪਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1974 ਵਿੱਚ ਚਿੜੀਆਘਰ ਦੇ ਕਿਉਰੇਟਰ, ਵਿਲੀਅਮ ਬਰਿਜਸ ਨੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੁਝ ਹੋਇਆ ਉਸ ਬਾਰੇ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਲੱਗ ਸਕਿਆ। ਆਪਣੀ ਕਿਤਾਬ ਗੈਦਰਿੰਗ ਆਫ਼ ਐਨੀਮਲਜ਼ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਲਿਖਿਆ, "ਕੀ ਓਟਾ ਬੇਂਗਾ ਦੀ ਕਿਸੇ ਅਜੀਬ, ਦੁਰਲੱਭ ਜਾਨਵਰ ਵਾਂਗ ਨੁਮਾਇਸ਼ ਲਾਈ ਗਈ ਸੀ?" ਇਹ ਅਜਿਹਾ ਸਵਾਲ ਸੀ ਜਿਸਦਾ ਜਵਾਬ ਚਿੜੀਆ ਘਰ ਦੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ ਦੇ ਸੰਚਾਲਕ ਵਜੋਂ ਉਹ ਖੁਦ ਬਹੁਤ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਦਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਅੱਗੇ ਲਿਖਿਆ,"ਉਸਨੂੰ ਦੇਖੇ ਜਾਣ ਲਈ ਕੁਝ ਘੰਟਿਆ ਲਈ ਪਿੰਜਰੇ ਵਿੱਚ ਨੰਗਿਆਂ ਬੰਦ ਕੀਤੇ ਜਾਣਾ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ।" ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਵਿਲੀਅਮ ਬਰਿਜਸ ਜ਼ੁਲੋਜੀਕਲ ਸੁਸਾਇਟੀ ਆਰਕਾਈਵਜ਼ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸਬੂਤਾਂ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ ਕਰਕੇ ਅਜਿਹਾ ਕਹਿ ਰਹੇ ਸਨ। ਓਟਾ ਬੇਂਗਾ ਦੀ ਨੁਮਾਇਸ਼ ਬਾਰੇ ਚਿੜੀਆਘਰ ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਦਾ ਇੱਕ ਲੇਖ ਜ਼ੁਲੋਜੀਕਲ ਸੁਸਾਇਟੀ ਦੇ ਆਪਣੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਫਿਰ ਵੀ ਬ੍ਰਿਜਸ ਨੇ ਲਿਖਿਆ, "ਇੰਨੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਸਭ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਸਿਵਾਏ ਇਸ ਗੱਲ ਦੇ ਕਿ ਇਹ ਸਭ ਚੰਗੀ ਨੀਅਤ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਓਟਾ ਬੇਂਗਾ ਨਿਊਯਾਰਕ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਦਿਲਚਸਪ ਸੀ।" 'ਕੈਦੀ ਅਤੇ ਕੈਦ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦਰਮਿਆਨ ਦੋਸਤੀ' ਇਹ ਸਾਰੇ ਭਰਮਾਊ ਤੱਥ ਸਾਲ 1992 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈ ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਸਹਿ ਲੇਖਕ ਸੈਮੂਅਲ ਵਰਨਰ ਦੇ ਪੋਤੇ ਹਨ। ਸੈਮੂਅਲ ਉਹ ਵਿਅਕਤੀ ਸੀ ਜੋ 1904 ਵਿੱਚ ਸੇਂਟ ਲੂਈਸ ਵਰਲਡ ਫੇਅਰ ਵਿੱਚ ਨੁਮਾਇਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ, ਓਟਾ ਬੇਂਗਾ ਅਤੇ ਹੋਰਨਾਂ ਨੂੰ ਫੜ੍ਹਨ ਲਈ ਕੌਂਗੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਕਿਤਾਬ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਰਨਰ ਅਤੇ ਓਟਾ ਬੇਂਗਾ ਦੀ ਦੋਸਤੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਛਪਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਅਖ਼ਬਾਰ ਨੇ ਇਹ ਤੱਥ ਛਾਪਿਆ ਕਿ ਛੋਟੇ ਵਰਨਰ ਨੇ ਇਹ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ, ਓਟਾ ਬੇਂਗਾ ਜਿਸਨੇ ਗੁਲਾਮੀ ਦਾ ਬਹੁਤ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਨਿਊਯਾਰਕ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਕੇ ਖ਼ੁਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇੱਕ ਸਦੀ ਤੱਕ, ਉਹ ਸੰਸਥਾ ਅਤੇ ਵਿਅਕਤੀ ਜਿਸ ਨੇ ਓਟਾ ਬੇਂਗਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦਾ ਸੋਸ਼ਣ ਕੀਤਾ, ਨੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੱਥਾਂ ਨੂੰ ਤੋੜ ਮਰੋੜ ਕੇ ਇੱਕ ਝੂਠੀ ਕਹਾਣੀ ਘੜੀ ਅਤੇ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਫ਼ੈਲਾਅ ਦਿੱਤੀ। ਹੁਣ ਵੀ ਸੈਂਪਰ ਨੇ ਓਟਾ ਬੇਂਗਾ ਨੂੰ "ਕਈ ਦਿਨਾਂ" ਤੱਕ ਨੁਮਾਇਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਮਾਫ਼ੀ ਮੰਗੀ ਹੈ ਪਰ ਉਸਨੂੰ ਤਿੰਨ ਹਫ਼ਤਿਆ ਤੱਕ ਬਾਂਦਰ ਦੇ ਪਿੰਜਰੇ ਵਿੱਚ ਕੈਦ ਕਰਕੇ ਰੱਖਣ ਲਈ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਚਿੜੀਆਘਰ ਨੇ ਹੁਣ ਆਨਲਾਈਨ ਡਿਜੀਟਲ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਛਾਪੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਚਿੱਠੀਆਂ ਵੀ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਓਟਾ ਬੇਂਗਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਫੜੇ ਗਏ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੀਆਂ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਚਿੱਠੀਆਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ 2015 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈ ਕਿਤਾਬ, ਸਪੈਕਟਲ: ਦਿ ਐਸਟੋਨਿਸ਼ਿੰਗ ਲਾਈਫ਼ ਆਫ਼ ਓਟਾ ਬੇਂਗਾ ਵਿੱਚ ਛਪੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਤੋਂ ਪੰਜ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਤੱਕ ਚਿੜੀਆਘਰ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਅਫ਼ਸੋਸ ਜ਼ਾਹਰ ਕਰਨ ਜਾਂ ਮੀਡੀਆ ਦੇ ਸਵਾਲਾਂ ਦੇ ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਦੀ ਜੁਰਅਤ ਨਹੀਂ ਦਿਖਾਈ। ਜਦੋਂ ਮੈਨੂੰ ਚਿੜੀਆ ਘਰ ਦੇ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਹਾਊਸ ਜਾਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲਿਆ ਜਿਥੇ ਓਟਾ ਬੇਂਗਾ ਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਨੁਮਾਇਸ਼ ਲਈ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਇਹ ਹਿੱਸਾ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 'ਬਾਂਦਰ ਘਰ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਕਮਰਾ' ਹੁਣ ਸੈਂਪਰ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਸਾਨੂੰ ਡੂੰਘਾ ਦੁੱਖ ਹੈ ਕਿ ਅਜਿਹੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਜਾਂ ਇਸ ਸਭ ਦੀ ਜਨਤਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਿੰਦਾ ਜਾਂ ਵਿਰੋਧ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਾਡੀ ਨਾਕਾਮੀ ਕਾਰਨ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਹੋਇਆ।" ਸੈਂਪਰ ਨੇ ਚਿੜੀਆ ਘਰ ਦੇ ਬਾਨੀ ਮੈਂਬਰਾਂ ਮੈਡੀਸਨ ਗਰਾਂਟ ਅਤੇ ਹੈਨਰੀ ਫੇਅਰਫੀਲਡ ਔਸਬੋਰਨ ਦੀ ਵੀ ਨਿੰਦਾ ਕੀਤੀ, ਜਿੰਨਾ ਨੇ ਓਟਾ ਬੇਂਗਾ ਦੀ ਨੁਮਾਇਸ਼ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਿੱਧੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ। ਮੈਡੀਸਨ ਗਰਾਂਟ ਨੇ ਅੱਗੇ ਜਾ ਕੇ ਕਿਤਾਬ 'ਦਿ ਪਾਸਿੰਗ ਆਫ਼ ਦਾ ਗ੍ਰੇਟ ਰੇਸ' ਲਿਖੀ ਜੋ ਕਿ ਝੂਠੇ ਨਸਲਵਾਦੀ ਵਿਗਿਆਨ 'ਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਸੀ। ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਦੀ ਔਸਬੋਰਨ ਅਤੇ ਅਡੋਲਫ਼ ਹਿਟਲਰ ਨੇ ਵੀ ਇਸ ਦੀ ਸ਼ਲਾਘਾ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਔਸਬੋਰਨ ਨੇ ਅਮੈਰੀਕਨ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਆਫ਼ ਨੈਚੂਰਲ ਹਿਸਟਰੀ ਦੀ 25 ਸਾਲ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ 1921 ਵਿੱਚ ਦੂਸਰੀ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਇਊਜੇਨਿਕਸ ਕਾਂਗਰਸ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕੀਤੀ। ਹੈਰਾਨੀ ਦੀ ਗੱਲ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਸੈਂਪਰ ਨੇ ਚਿੜੀਆ ਘਰ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਵਿਲੀਅਮ ਹੌਰਨਾਡੇ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਦੇਸ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਤੇ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਡੀ.ਸੀ. ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚਿੜੀਆਘਰ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਵੀ ਸਨ। ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ ਹੌਰਨਾਡੇ ਨੇ ਪਿੰਜਰੇ ਵਿੱਚ ਇਹ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ ਕਿ ਬੇਂਗਾ ਇੱਕ ਇਨਸਾਨੀ ਮਾਸ ਵੀ ਖਾਂਦਾ ਸੀ ਹੱਡੀਆਂ ਖਿਲਾਰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਸਨ। ਉੱਪਰੋਂ ਉਸ ਨੇ ਡੀਂਗ ਵੀ ਮਾਰੀ ਕਿ ਬੇਂਗਾ ਨੂੰ ਬਾਂਦਰਾਂ ਦੇ ਵਾੜੇ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਬਿਹਤਰੀਨ ਕਮਰਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਕੁਝ ਲੋਕ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕੰਜ਼ਰਵੇਸ਼ਨ ਸੁਸਾਈਟੀ ਨੂੰ ਹੁਣ ਆਪਣੀ ਅਧੂਰੀ ਮਾਫ਼ੀ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਘਟਨਾ ਬਾਰੇ ਸੱਚੇ ਵੇਰਵੇ ਸਾਹਮਣੇ ਲਿਆਉਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਉੱਘੇ ਸਿੱਖਿਆ ਸੰਸਥਾਨ ਨੂੰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਘਟਨਾ ਨੇ ਜ਼ੂਲੌਜੀਕਲ ਸੁਸਾਇਟੀ ਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕੰਨਜਰਵੇਸ਼ਨ ਅੰਦੋਲਨ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਨਸਲ ਸੁਧਾਰ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਸੰਬੰਧਾਂ ਬਾਰੇ ਜਾਗਰੂਕ ਕਰਨ ਦਾ ਮੌਕਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਸੁਝਾਅ ਇਹ ਵੀ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਸੁਸਾਇਟੀ ਆਪਣੇ ਸਿੱਖਿਆ ਕੇਂਦਰ ਦਾ ਨਾਮ ਓਟਾ ਬੇਂਗਾ ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਰੱਖੇ, ਜਿਸਦਾ ਦੁੱਖ ਭਰਿਆ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਵਿਰਾਸਤ ਬ੍ਰੋਂਕਸ ਚਿੜੀਆ ਘਰ ਨਾਲ ਹਮੇਸ਼ਾ ਲਈ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ (ਬੀਬੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਲ FACEBOOK, INSTAGRAM, TWITTERਅਤੇ YouTube 'ਤੇ ਜੁੜੋ।)


إدوارد (يسار) وهانز ألبرت (يمين) في طفولتهما إدوارد، أو تيتي كما أطلقوا عليه، كان أصغر أبناء أينشتاين. وكانت الأسرة قلقة بشأن صحته البدنية منذ صغره، إذ لم تظهر مشاكل صحته العقلية حتى أصبح بالغا. ويقول روزنكرانز لـ بي بي سي إن "حياته كانت شديدة المأسوية". رُزق ألبرت أينشتاين وزوجته الأولى، عالمة الفيزياء ميليفا ماريك، بثلاثة أبناء. يكتنف الغموض مصير ابنته الكبرى ليزيرل، وأصبح ابنهم الأوسط هانز ألبرت عالما معروفا في عصره، وإن لم يحقق شهرة مثل شهرة أبيه. مواضيع قد تهمك نهاية ويقول هانز ألبرت عن أبيه إن "ما يجعله استثنائياً، في رأيي، هو إصراره وتفانيه في مواجهة المشاكل، حتى رغم التعثر في حلول خاطئة، كان يستمر في المحاولات بلا توقف". وأضاف: "ربما كنت أنا المشكلة الوحيدة التي تجاوزها وأهملها. حاول تقديم النصيحة، لكن سرعان ما أدرك أنني عنيد جدا، وأن نصحي إهدار لوقته". ميليفا ماريك، عالمة الفيزياء الصربية، وزوجها ألبرت أينشتاين عام 1905 ليزيرل: الإبنة البكر ولدت ليزيرل، الإبنة الأولى لألبرت أينشتاين وميليفا ماريك، عام 1902، وهما غير متزوجان بعد. ويقول روزنكرانز إن مصير هذه الابنة مجهول "فلا ندرى ما حدث لها بالتحديد بعد ميلادها بعامين. ضاعت ذكراها في تاريخ والدها". ودأب روزنكرانز على تطوير مشروع "وثائق أينشتاين"، الذي جمع وترجم ونشر آلاف الوثائق الخاصة بالعالم الفذ الحاصل على جائزة نوبل. والمشروع هو مبادرة من معهد كاليفورنيا للتكنولوجيا، بتمويل من جامعة برينستون في الولايات المتحدة، والجامعة العبرية في القدس. وتعد هذه الوثائق والخطابات مصدرا لا يقدر بثمن، يكشف جانبا مختلفا وأكثر إنسانية من حياة أينشتاين. وتكشف هذه الخطابات لنا وجود ليزيرل. وكتب أينشتاين خطابا من سويسرا، حيث كان يعيش الزوجان، إلى ميليفا التي كانت في بلدها الأم صربيا لتلد ابنتهما، وجاء فيه: "هل هي بصحة جيدة؟ هل تبكي ككل الأطفال؟ ما شكل عينيها؟ ومن منا تشبه أكثر؟ من يرضعها؟ هل هي جائعة؟ من المؤكد أنها صلعاء تماما. أنا لا أعرفها حتى الآن لكني أحبها بشدة". صورة تعود لعام 1936، لألبرت أينشتاين وابنه هانز ألبرت وحفيده بيرنارد لكن لم غادرت ميليفا سويسرا لتلد في صربيا؟ "عارضت أمه زواجهما بشدة،" هو التفسير الذي خرج به هانوش غاتفرويند، أحد مؤلفي كتاب "أينشتاين عن أينشتاين: تأملات في سيرته الذاتية والعلمية". وقال غاتفرويند لـ بي بي سي إن أم أينشتاين شعرت أن هذا الزواج سيفسد مستقبله: "حتى أنها حذرته من أن حملها (ميليفا) سيكون كارثة. وكان الحمل خارج نطاق الزواج فضيحة كبرى آنذاك". ألبرت وميليفا وقعا في حب بعضهما وتزوجا رغم اعتراض عائلته "إخلاصي لك" ويكشف غاتفرويند إن الاثنين كانا مغرمان ببعضهما البعض. ويرجح أن علاقتهما بدأت عندما كان أينشتاين في الثالثة والعشرين، وكانت ميليفا في التاسعة عشرة. وكان الاثنان يدرسان الفيزياء في معهد زيورخ الفيدرالي للتكنولوجيا، إذ كانت ميليفا هي الطالبة الوحيدة في الصف، وثاني امرأة تتخرج في قسم الرياضيات والفيزياء. ويقول والتر إيزاكسون، مؤلف كتاب "أينشتاين: حياته والكون"، إن خطابات أينشتاين تكشف عن قوة مشاعره تجاه ميليفا بقدر ما تكشف عن رفض والدته لها. وكتب في أحد خطاباته: "ينتحب والداي وكأنني مت. يكرران الشكوى بأنني جلبت العار لنفسي بإخلاصي لك. هما يظنان أنك لست بصحة جيدة". لكن أينشتاين اتبع قلبه. وكتب إلى ميليفا أثناء حملها، يعدها بأنه سيكون زوجا جيدا. "المشكلة الوحيدة الباقية أمامنا هي أن نجد طريقة لتبقى ليزيرل معنا. لا أريد أن أتخلى عنها". وعلم أينشتاين جيدا مدى صعوبة أن يكون له "طفل غير شرعي" في المجتمع، خاصة بالنسبة لشخص يريد أن يصبح مسؤول عمومي ذو شان كبير. أينشتاين أبقى على أمر ابنته سرا الصمت الطويل ويبدو أن أينشتاين لم يرى ابنته نهائيا، فحين أتى موعد عودة ميليفا إلى سويسرا، تركت ليزيرل مع أقاربها في صربيا. ويلمح إيزاكسون إلى احتمال أن تكون ميليفا تركت ليزيرل في رعاية أحد أصدقائها المقربين، لكن لا دليل على هذه الفرضية. ويقول غاتفرويند إن "كل ما نعرفه عن هذه الابنة يأتي من رسائل الحب التي كتبها والداها. لكن في مرحلة ما، اختفى ذكرها من هذه الخطابات". كما يقول روزنكرانز إن بعض الصحفيين والمؤرخين "ذهبوا إلى صربيا وحاولوا اقتفاء أثر ليزيرل والبحث في أي وثائق أو سجلات أو أوراق رسمية، لكن بائت محاولاتهم بالفشل". وأضاف: "آخر ذكر لها كان وهي بعمر العامين، إذ أصيبت بحمى شديدة، ولا نعرف إن كانت عاشت بعدها." واختفاء أي ذكر لـ ليزيرل بعد ذلك أثار الكثير من التكهنات. "ربما عرضوها للتبني، وربما ماتت. لا نعرف" على حد قول روزنكرانز. وأغلب الظن أن أينشتاين، الذي توفي عام 1955، لم يخبر أحدا عن ابنته. حتى أن فريق "وثائق أينشتاين" لم يعلم بوجود البنت قبل عام 1986، عندما اكتشفوا جزءا من مراسلاته مع ميليفا. البيت الذي عاش فيه ألبرت وميليفا كأسرة في مدينة بيرن السويسرية تحول إلى متحف بيت خاص بهم وبحلول عام 1903، حصل أينشتاين على وظيفة ثابتة في مدينة بيرن السويسرية، وعادت ميليفا من صربيا، وتزوجا. وفي العام التالي، رُزقا بابنهما الثاني هانز ألبرت. أما ابنهما الثالث، إدوارد، ولد عام 1910 بعد انتقال العائلة إلى مدينة زيورخ. وينقل إيزاكسون على لسان هانز ألبرت: "كان أبي ينحي عمله جانبا ويرعانا لساعات في الوقت الذي تنشغل فيه أمنا بأعمال المنزل. كنا نجلس على ركبتيه. أتذكر أنه كان يحكي لنا القصص ويعزف على الكمان في محاولة لإبقائنا هادئين". إدوارد: اعتلال بدني وعقلي كانت طفولة إدوارد صعبة، فصحته كانت ضعيفة، وكثيرا ما كان يمرض ويمضي أسابيع في الفراش. وعند إصابته بالتهاب رئوي عام 1917، كتب أينشتاين إلى أحد أصدقائه: "حالة ابني الأصغر الصحية تصيبني بالكثير من الإحباط". ورغم ذلك، "تفوق إدوارد في دراسته، وكان مهتما بالفنون، ينظم الشعر ويعزفعلى البيانو" كما ورد في كتاب "موسوعة أينشتاين". وانخرط إدوارد في نقاشات مع والده حول الموسيقى والفلسفة، والتي قال عنها أينشتاين إنها كشفت له أن ابنه "يجهد عقله بشأن الأمور الهامة في الحياة". نهاية الحب ألبرت أينشتاين انخرط في علاقة عاطفية مع ابنة عمه إلسا في الوقت الذي كان فيه متزوجا من ميليفا نهاية الحب ومع انغماس أينشتاين في عمله، تدهورت علاقته بـ ميليفا بشدة. وما زاد الطين بلة هو علاقته العاطفية بابنة عمومته إلسا. وبحلول عام 1914، كانت الأسرة تعيش في برلين، لكن الأزمات تمكنت من الزواج، أغلبها بسبب أسلوب أينشتاين البغيض في التعامل مع ميليفا، ما دفعها إلى العودة إلى سويسرا. وتم الطلاق في عام 1919، لكن غاتفرويند يقول إن بعد أينشتاين عن أبنائه كان صعبا عليه، وحاول الحفاظ على علاقته بابنيه. كما أشار روزنكرانز إلى أنه "كان أبا محبا بدرجة كبيرة". وحاول أينشتاين زيارة ابنيه في الأوقات التي سمحت بها الحرب العالمية الأولى، أو اصطحابهما في إجازات، "وعندما كبرا قليلا، كان يدعوهما لقضاء بعض الوقت معه في برلين". أغلب ما نعرفه عن علاقة أينشتاين بأبنائه يأتي من رسائله الخاصة "وكان يراسلهما كثيرا، خاصة الابن الأصغر إدوارد في فترة مراهقته". وكانت المراسلات مع إدوارد على فترات شديدة التقارب، وتدور حول نقاشات فكرية كبيرة، حتى أنهما تبادلا النقد حول مواقفهما المختلفة. وأضاف روزنكرانز أن أينشتاين "استمتع كثيرا بهذه المراسلات"، ليس فقط لموهبته في الكتابة، إنما لعمق أفكاره كذلك. وكتب إليه أينشتاين ذات مرة في عام 1930: "الحياة كركوب الدراجة. يجب أن تستمر في التحرك لحفظ التوازن". ويقول روزنكرانز إن علاقة أينشتاين بابنه الأكبر، هانز ألبرت "لم تكن بنفس القوة. وكانت شخصيته أكثر تواضعا". "وكان (هانز ألبرت) يميل للجوانب العملية، للاختراعات والأمور التقنية" وهو ما انعكس على ألعابه مع أبيه. وبعد سنوات، كتب إليه أينشتاين عن نظريته ومحاولته إثباتها وكذلك نصائح للحصول على وظيفة. أينشتاين عاش في الولايات المتحدة بقية حياته ولم ير ابنه إدوارد مرة أخرى التشخيص كان إدوارد أينشتاين يحلم بأن يصبح طبيبا نفسيا، وكان مهتما بنظريات سيغموند فرويد. وكان يدرس الطب عندما أودع في مصحة نفسية في سويسرا عام 1932، وهو بعمر الثانية والعشرين. وشُخصت حالته في عام 1933 على أنه مصاب بانفصام الشخصية. ويقول غاتفرويند إن هذا "جرح أينشتاين كثيرا". وجاء في واحد من خطاباته: "الابن الأفضل والذي أعتبره أكثر شبها بشخصيتي أُصيب بمرض عقلي لا شفاء منه". وفي عام 1933، مع ازدياد خطر النازية في ألمانيا، اضطر أينشتاين لمغادرتها إلى الولايات المتحدة. وبعد رحيله من ألمانيا، "زار أينشتاين ابنه إدوارد للمرة الأخيرة." كما جاء في موسوعة أينشتاين: "أب وابنه لن يلتقيا بعد ذلك أبدا" أينشتاين كان يعزف على الكمان لأطفاله نهاية حزينة كانت ميليفا هي المسؤولة الأساسية عن رعاية إدوارد. وعند اشتداد الأعراض عليه - وربما اشتداد مرضها أيضا - كان يجب إيداعه مصحة نفسية. وبعد وفاتها عام 1948، استعان أينشتاين بوصي مدفوع الأجر يقوم بالترتيبات اللازمة لإدوارد. ويقول روزنكرانز: "لا أعتقد أن هناك أي مراسلات بين الابن والأب طوال هذه السنوات". وبحسب إيزاكسون، لم يُسمح لإدوارد بالهجرة إلى الولايات المتحدة بسبب حالته العقلية. وأمضى إدوارد سنواته الأخيرة في مصحة نفسية، حتى توفي إثر أزمة قلبية عام 1965، عن 55 عاما. علاقة ألبرت أينشتاين بابنه هانز ألبرت شابها التوتر أحيانا هانز ألبرت: رائد في عصره درس هانز ألبرت الهندسة المدنية في المعهد الفيدرالي للتكنولوجيا في زيورخ. وتفاخر أينشتاين بابنه في خطاب عام 1924، كتب فيه "ابني ألبرت أصبح رجلا صاحب مهارات وقدرات". وتخرج هانز ألبرت عام 1926، وبحلول عام 1936 أصبح دكتوراً في العلوم التقنية. وفي عام 1938، هاجر هانز ألبرت إلى الولايات المتحدة بناء على نصيحة والده، واستكمل دراسته هناك ليتخصص في حركة الرواسب الجيولوجية. وفي كتاب "هانز ألبرت أينشتاين: حياته كمهندس رائد"، يشير المؤلفان روبرت إتيما وكورنيليا ميوتل إلى "ولع هانز بفهم الأنهار والكشف عن تعقيداتها". وأرست دراساته أسس الكثير مما نعرفه اليوم عن حركة الرواسب مع سريان المياه في الأنهار. وفي عام 1988، دشنت الرابطة الأمريكية للمهندسين المدنيين جائزة هانز ألبرت أينشتاين عرفانا بإسهاماته العلمية. وفي كتاب "نهاية النهر"، يسلط سايمون وينشيستر الضوء على الدور الكبير الذي لعبه هانز ألبرت في بناء "الكيان العملاق" الذي يُحكم السيطرة على نهر ميسيسيبي. ألبرت أينشتاين وابنه هانز ألبرت في نيويورك عام 1937، وقرر كلاهما البقاء في الولايات المتحدة بعد الحرب العالمية الثانية بروفيسور محل إعجاب وبمجرد وصول هانز إلى الولايات المتحدة، عمل في محطة للتجارب الزراعية بولاية ساوث كارولاينا، ثم في وزارة الزراعة، وأخيرا في تدريب هندسة المحركات المائية في جامعة كاليفورنيا، بمدينة بيركلي. وتذكر وثائق الجامعة أنه "كان لديه خليط نادر من مهارات البحث العلمي الرفيعة، والتفوق في الهندسة العملية، بالإضافة لكونه معلماً ممتازاً". "وكان البروفيسور أينشتاين شديد السخاء في وقته، سواء في تدريس الكثير من طلاب الدراسات العليا لديه، أو فترات التدريس القصيرة في جامعات أجنبية، أو كمستشار لدول حول العالم لتقديم حلول لمشاكل الترسيب المعقدة". وفي خطاب كتبه ألبرت أينشتاين عام 1954، أثنى كثيرا على ابنه هانز، قائلا إنه ورث منه "السمة الرئيسية في شخصيته، وهي القدرة على التفوق على الجهد العادي عن طريق الإصرار على تكريس كل قدراته لتحقيق هدف غير شخصي". خلافات ألبرت أينشتاين وإلسا في واحدة من رحلاتهما وشهدت علاقة ألبرت أينشتاين بأبنائه تقلبات كثيرة، وفي حين كانت بعض خطاباته مفعمة بالمشاعر، امتلأت خطابات أخرى بالبرود وإطلاق الأحكام. ويقول روزنكرانز إنه كأي أسرة "مرت أسرة أينشتاين بفترات صعبة وأخرى جيدة. وكانت هناك بعض الخلافات بينه وبين ألبرت هانز". وعندما كان هانز ألبرت في سن المراهقة، أخبر والده بقراره دراسة الهندسة، وهو قرار لم يسعد الأب كثيرا. وجاءت خلافات أخرى بعد سنوات، "ففي البداية، لم يوافق الأب على الزوجة التي اختارها هانز ألبرت". واتفقت ميليفا مع ألبرت في هذا الموقف، لكن هانز ألبرت أصر على موقفه وتزوج من عالمة فقة اللغة فريدا كنيشت عام 1927. ومع الوقت، تقبل ألبرت أينشتاين قرار ابنه ورحب بـ فريدا - التي أنجبت ثلاثة أحفاد - في عائلته. وبحسب غاتفرويند، فإنه رغم استمرار التواصل والزيارات، إلا أن هانز ألبرت ووالده عاشا حياة مختلفة. الأول ظل في الساحل الغربي للولايات المتحدة، في حين عاش الثاني في الساحل الشرقي في جامعة برينستون. وأضاف أن ألبرت أينشتاين كانت قد بدأ حياة جديدة مع أسرته الثانية المكونة من إلسا وابنتيها من زيجة سابقة. وبعد وفاة فريدا عام 1958، تزوج هانز ألبرت من عالمة الكيمياء الحيوية إليزابيث روبوز، التي بقيت معه حتى وفاته عام 1973 إثر أزمة قلبية، عن 69 عاما. البروفيسور غاتفرويند (يسار) مع وثائق ألبرت أينشتاين الموجودة في الجامعة العبرية في القدس عناء أن تكون ابن ألبرت أينشتاين ويقول إيزاكسون إن أينشتاين قال لـ ميليفا ذات مرة إن "ابنيه هما الجزء الأفضل في حياته الخاص، وهما امتداد باقٍ لحياته بعد أن يفنى جسده". لكن أن يكون أحدهم ابنا لعالم فذ مشهور ليس أمرا سهلا. إدوارد نفسه كتب ذات مرة: "أحيانا يصعب على المرء أن يكون له أب بهذه الأهمية، لأنه يجعله يشعر بالضآلة". أما هانز ألبرت، الذي ولد قبل عام من نشر والده نظرية النسبية، فعند سؤاله عن شعوره كابن لعالم بهذه الشهرة قال: "كان الأمر سيصبح ميؤوساً منه إذا لم أتعلم أن أضحك في مواجهة المضايقات منذ طفولتي" ثم أسهب في شرح ما يجعل والده استثنائيا. ويقول غاتفرويند، الذي ساهم في توثيق "وثائق أينشتاين" إنها تكشف "مراسلات جميلة ومثيرة للاهتمام بين أب محب وأبنائه". وعلى مدار سنوات، اعترف أينشتاين بإخلاص وتفاني ميليفا في سبيل أبنائهما، وتربيتها الجيدة لهم. ويقول روزنكرانز: "لا أعتقد أنه اعتبر نفسه زوجا عظيما. أعتقد أنه شعر بأنه كان أفضل كأب منه كزوج".

ਜੁਲਾਈ 1917 ਵਿੱਚ ਲਈ ਲਈ ਐਡੁਅਰਡ (ਖੱਬੇ) ਅਤੇ ਹੰਸ ਐਲਬਰਟ ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਨੂੰ ਹਿਬਰੂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨੇ 2006 'ਚ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਸੀ ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੇ ਬੇਟੇ ਐਡੁਅਰਡ ਨੂੰ ਲੋਕ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਟੇਟੇ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਫ਼ੇਫੜਿਆਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਬੀਮਾਰੀ ਸੀ ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਨਸਿਕ ਦਿੱਕਤਾਂ ਜਵਾਨੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈਆਂ ਸਨ। ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਾਰੇ ਮੁਹਾਰਤ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਰੋਸੇਨਕ੍ਰਾਂਜ ਨੇ ਬੀਬੀਸੀ ਮੁੰਡੋ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, ''ਉਸ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਹੁਤ ਹੀ ਦੁਖ਼ਦਾਈ ਸੀ।'' ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਦੇ ਪਹਿਲੀ ਪਤਨੀ ਮਿਲੇਵਾ ਮਾਰਿਕ ਤੋਂ ਦੋ ਹੋਰ ਬੱਚੇ ਵੀ ਸਨ। ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ: ਪਹਿਲੇ ਬੱਚੇ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵੀ ਰਹੱਸ ਹੀ ਰਹੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਸਮਝਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਤੇ ਦੂਜੇ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਆਪ ਹੀ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ। ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਦੇ ਇੱਕ ਬੇਟੇ ਹੰਸ ਐਲਬਰਟ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ''ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਇਸ ਲਈ ਅਸਧਾਰਨ ਸਨ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਕਈ ਨਾਕਾਮਯਾਬੀਆਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ ਸਮੱਸਿਆ ਨੂੰ ਸੁਲਝਾਉਣ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਰਹੇ। ਉਹ ਉਸ ਸਮੇਂ ਵੀ ਯਤਨ ਕਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਜਦੋਂ ਨਤੀਜੇ ਗ਼ਲਤ ਆ ਰਹੇ ਹੋਣ।' ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ''ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਮੈਨੂੰ ਸੁਧਾਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਫ਼ਲ ਰਹੇ। ਮੈਨੂੰ ਸਲਾਹ ਦੇਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਪਰ ਉਹ ਸਮਝ ਗਏ ਸਨ ਕਿ ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿੱਦੀ ਹਾਂ ਅਤੇ ਮੰਨਣ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ ਹਾਂ।'' ਪਹਿਲੀ ਧੀ-ਲਿਸੇਰਲ ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਧੀ ਲੀਸੇਰਲ ਦਾ ਜਨਮ 1902 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਰੋਸੇਨਕ੍ਰਾਂਜ਼ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ''ਸਾਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਤਾ ਦੋ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਕੀ ਹੋਇਆ। ਇਹ ਇੱਕ ਗਵਾਚਿਆ ਹੋਇਆ ਇਤਿਹਾਸ ਹੈ।'' 1905 ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਵਿੱਚ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨੀ ਮਿਲੇਵਾ ਮੈਰਿਕ ਅਤੇ ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਇਸ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਕਈ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਵੀ ਬਣ ਗਈਆਂ ਹਨ। ''ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਨੇ ਗੋਦ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਫ਼ਿਰ ਉਹ ਮਰ ਗਏ ਹੋਣ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੀ ਹੋਇਆ ਸਾਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਤਾ।'' ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਪੇਪਰ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦੇ ਤਹਿਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਅਤੇ ਪੱਤਰ ਸੰਭਾਲੇ ਗਏ ਹਨ। ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਿਰਦਾਰ ਦੇ ਮਨੁੱਖੀ ਪਹਿਲੂਆਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਬੇਹੱਦ ਅਹਿਮ ਹਨ। ਇਹ ਪੱਤਰ ਅਤੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਇਸ ਵਿਗਿਆਨਿਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾਸ਼ਾਲੀ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ 'ਤੇ ਨਵੀਂ ਰੌਸ਼ਨੀ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇੰਨਾਂ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਨਾਲ ਹੀ ਲੀਸੇਰਲ ਦੇ ਹੋਣ ਦਾ ਵੀ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ ਹੈ। ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਨੇ ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਮਿਲੇਵਾ ਨੂੰ ਲਿਖਿਆ ਸੀ, ''ਕੀ ਉਹ ਤੰਦਰੁਸਤ ਹੈ? ਕੀ ਉਹ ਸੌਖਿਆਂ ਰੋਂਦੀ ਹੈ? ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਹਨ? ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਸਾਡੇ ਵਿੱਚੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਕਿਸ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ ਹੈ? ਉਸ ਨੂੰ ਦੁੱਧ ਕੌਣ ਪਿਲਾਉਂਦਾ ਹੈ? ਕੀ ਉਹ ਭੁੱਖੀ ਹੈ? ਉਹ ਪੂਰ੍ਹੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਗੰਜੀ ਹੀ ਹੋਵੇਗੀ। ਮੈਂ ਹਾਲੇ ਉਸ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਪਰ ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।'' ਮਿਲੇਵਾ ਨੇ ਜਦੋਂ ਧੀ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ ਤਾਂ ਉਸ ਸਮੇਂ ਉਹ ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਤੋਂ ਦੂਰ ਸਰਬੀਆ ਵਿੱਚ ਸਨ। ਗਰਭ ਅਵਸਥਾ ਵਾਲਟਰ ਈਸਾਕਸਨ ਨੇ ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਦੀ ਜੀਵਨੀ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇਸ ਪੱਤਰ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਆਈਨਸਟਾਈਨ 1936 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਹੰਸ ਐਲਬਰਟ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪੋਤੇ ਬਰਨਹਾਰਡ ਦੇ ਨਾਲ ਪਰ ਮਿਲੇਨਾ ਨੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦੇਣ ਲਈ ਸਵਿਟਜ਼ਲੈਂਡ ਕਿਉਂ ਛੱਡਿਆ ਜਾਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਾਲਿਆਂ ਕੋਲ ਕਿਉਂ ਗਏ ਸਨ? ਇਸ ਸਵਾਲ ਦਾ ਜਵਾਬ ਲੱਭਣ ਲਈ ਸਾਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਇਤਿਹਾਸ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਨੌਜਵਾਨ ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਦੇ ਘਰ ਵੀ ਜਾਣਾ ਪਵੇਗਾ। ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਆਈਨਸਟਾਈਨ 'ਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਿਤਾਬ ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਔਨ ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਦੇ ਲੇਖਕ ਹਨੌਕ ਗਟਫ੍ਰੈਂਡ ਨੇ ਬੀਬੀਸੀ ਮੁੰਡੋ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, ''ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਾਂ ਮਿਲੇਵਾ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਆਹ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਸੀ।'' ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਸੀ ਕਿ ਮਿਲੇਵਾ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬੇਟੇ ਦਾ ਭਵਿੱਖ ਖ਼ਰਾਬ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ। "ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਚਿੰਤਾ ਸੀ ਕਿ ਜੇ ਮਿਲੇਵਾ ਗਰਭਵਤੀ ਹੋ ਗਈ ਤਾਂ ਇਸ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਚੰਗੇ ਨਹੀਂ ਹੋਣਗੇ। ਉਸ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਗਰਭਵਤੀ ਹੋਣਾ ਕਿਸੇ ਸਕੈਂਡਲ ਵਰਗਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ।" ਪਰ ਸੱਚ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਮਿਲੇਵਾ ਅਤੇ ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਇਹ ਰਿਸ਼ਤਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ, ਆਈਨਸਟਾਈਨ 19 ਅਤੇ ਮਿਲੇਵਾ 23 ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਸਨ। ਉਹ ਜੂਰਿਕ ਪੋਲੀਟੇਨਿਕ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਵਿੱਚ ਪਾਰਟਨਰ ਸਨ। ਜਿੱਥੇ ਨੌਜਵਾਨ ਮਿਲੇਵਾ ਨੇ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮੁਹਾਰਤ ਦਿਖਾ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਇਸਾਕਸਨ ਮੁਤਾਬਕ ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਦੀਆਂ ਚਿੱਠੀਆਂ ਤੋਂ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਮਿਲੇਵਾ ਪ੍ਰਤੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਆਰ ਸਗੋਂ ਇਸ ਰਿਸ਼ਤੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਾਂ ਦੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦਾ ਵੀ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਨੇ ਲਿਖਿਆ, ''ਮੇਰੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਾਲੇ ਮੇਰਾ ਅਜਿਹਾ ਸੋਗ ਮਨਾਉਂਦੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਮਰ ਗਿਆ ਹੋਵਾਂ। ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ਉਹ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਤੁਹਾਡੇ ਪ੍ਰਤੀ ਮੇਰਾ ਪਿਆਰ ਮੇਰੇ ਲਈ ਮਾੜੀ ਕਿਸਮਤ ਲੈ ਕੇ ਆਇਆ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਤੂੰ ਤੰਦਰੁਸਤ ਨਹੀਂ ਹੈਂ।'' ਪਰ ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦਿਲ ਦੀ ਸੁਣੀ ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਮਿਲੇਵਾ ਗਰਭਵਤੀ ਸਨ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭਰੋਸਾ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਉਹ ਇੱਕ ਚੰਗੇ ਪਤੀ ਸਾਬਿਤ ਹੋਣਗੇ। ਡਿਲੀਵਰੀ ਦੇ ਕੁਝ ਹਫ਼ਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਬਰਨ ਵਿੱਚ ਸਨ, ਉਹ ਇਥੇ ਸਰਕਾਰੀ ਦਫ਼ਤਰ ਫੇਡੇਰਲ ਆਫ਼ਿਸ ਆਫ਼ ਇੰਟਲੈਕਚੁਅਲ ਪ੍ਰਾਪਰਟੀ ਵਿੱਚ ਨੌਕਰੀ ਮਿਲਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਵੀ ਸਨ। ਉਸ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਗਣਿਤ ਅਤੇ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਟਿਊਸ਼ਨ ਪੜ੍ਹਾਇਆ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਨੌਕਰੀ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਸਥਿਰਤਾ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਲਿਖੀਆਂ ਚਿੱਠੀਆਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਰਹਿਣ ਦੀ ਆਸ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਕੁਝ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਵੀ ਜ਼ਾਹਿਰ ਕੀਤੀਆਂ। ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਅਤੇ ਮਿਲੇਵਾ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨੀ ਦੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵਿਆਹ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਲਿਆ ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਨੇ ਲਿਖਿਆ, ''ਸਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਇੱਕ ਹੀ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਹੋਵੇਗੀ ਕਿ ਅਸੀਂ ਆਪਣੀ ਲੀਸੇਰਲ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਕਿਵੇਂ ਰੱਖਾਂਗੇ। ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਕਿ ਮੈਨੂੰ ਉਸ ਨੂੰ ਛੱਡਣਾ ਪਵੇ।'' ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਜਾਣਦੇ ਸਨ ਕਿ ਉਸ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ 'ਨਜਾਇਜ਼' ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਰੱਖਣਾ ਕਿੰਨਾ ਔਖਾ ਸੀ। ਖ਼ਾਸਕਰ ਅਜਿਹੇ ਵਿਅਕਤੀ ਲਈ ਜੋ ਮਾਣਯੋਗ ਸਰਕਾਰੀ ਅਧਿਕਾਰੀ ਦੀ ਨੌਕਰੀ ਹਾਸਿਲ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਲੰਬੀ ਚੁੱਪ ਅਜਿਹਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਧੀ ਲੀਸੇਰਲ ਨੂੰ ਕਦੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲ ਸਕੇ ਸਨ। ਮਿਲੇਵਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਰਬੀਆ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਕੋਲ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਈਸਾਕਸਨ ਇਹ ਵੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਜ਼ਾਹਿਰ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਮਿਲੇਵਾ ਦੀ ਇੱਕ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਦੋਸਤ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਧੀ ਨੂੰ ਪਾਲਿਆ। ਪਰ ਇਹ ਸੰਭਾਵਨਾ ਬਹੁਤੀ ਪੱਕੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਗਟਫ੍ਰੈਂਡ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ''ਸਾਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਧੀ ਬਾਰੇ ਸਿਰਫ਼ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਮੁਹੱਬਤੀ ਚਿੱਠੀਆਂ ਤੋਂ ਹੀ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ ਹੈ। ਪਰ ਇੱਕ ਸਮਾਂ ਅਜਿਹਾ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਇਸ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਵਿਸ਼ੇ 'ਤੇ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵੀ ਲਿਖੀਆਂ ਗਈਆਂ ਪਰ ਕੋਈ ਠੋਸ ਜਵਾਬ ਨਹੀਂ ਦੇ ਸਕਿਆ।'' ਰੋਸੇਨਕ੍ਰਾਂਜ਼ ਮੁਤਾਬਕ ਕੁਝ ਪੱਤਰਕਾਰ ਅਤੇ ਖੋਜਕਰਤਾ ਸਰਬੀਆ ਤੱਕ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ ਦੀ ਵੀ ਤਲਾਸ਼ ਕੀਤੀ ਪਰ ਕੁਝ ਠੋਸ ਹਾਸਿਲ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕੇ। ਇੱਕ ਮਾਹਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ''ਉਸ ਬਾਰੇ ਆਖ਼ਰੀ ਵਾਰ ਉਸ ਸਮੇਂ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਜਦੋਂ ਉਹ ਦੋ ਸਾਲ ਦੀ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਉਸ ਨੂੰ ਸਕਾਰਲੇਟ ਬੁਖ਼ਾਰ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਸਾਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਤਾ ਕਿ ਉਹ ਬਚੀ ਸੀ ਜਾਂ ਨਹੀਂ।'' ਉਸ ਸਮੇਂ ਇਹ ਇੱਕ ਗੰਭੀਰ ਬੀਮਾਰੀ ਸੀ ਅਤੇ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਇਸ ਨੂੰ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਮੰਨਿਆਂ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਦੀ ਮੌਤ ਸਾਲ 1955 ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ। ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਦੀ ਵੀ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਧੀ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ। ਨੋਬੇਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਨੇ ਆਪਣੀ ਧੀ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਪੇਪਰ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦੀ ਟੀਮ ਨੂੰ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਧੀ ਦੇ ਹੋਣ ਬਾਰੇ ਸਾਲ 1986 ਵਿੱਚ ਉਸ ਸਮੇਂ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ ਜਦੋਂ ਮਿਲੇਵਾ ਨੂੰ ਲਿਖੀਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਮੁਹੱਬਤੀ ਚਿੱਠੀਆਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈਆਂ। ਜਦੋਂ ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਨੂੰ ਬਰਨ ਵਿੱਚ ਸਥਾਈ ਨੌਕਰੀ ਮਿਲ ਗਈ, ਮਿਲੇਵਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਚਲੀ ਗਈ ਅਤੇ 1903 ਵਿੱਚ ਦੋਵਾਂ ਨੇ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ। 1904 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੂਜੇ ਬੇਟੇ ਹੰਸ ਐਲਬਰਟ ਨੇ ਜਨਮ ਲਿਆ ਅਤੇ ਫ਼ਿਰ 1910 ਵਿੱਚ ਐਡੁਅਰਡ ਪੈਦਾ ਹੋਏ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਪਰਿਵਾਰ ਜੂਰਿਕ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਇਸਾਕਸਨ ਮੁਤਾਬਕ ਹੰਸ ਐਲਬਰਟ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਸੀ ਕਿ, ''ਜਦੋਂ ਸਾਡੀ ਮਾਂ ਘਰ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਰੁੱਝੀ ਹੁੰਦੀ, ਸਾਡੇ ਪਿਤਾ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਛੱਡਕੇ ਘੰਟਿਆਂ ਤੱਕ ਸਾਡੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਮੈਨੂੰ ਯਾਦ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸਾਨੂੰ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸੁਣਾਇਆ ਕਰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਸਾਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਰੱਖਣ ਲਈ ਵਾਇਲਨ ਵਜਾਇਆ ਕਰਦੇ ਸਨ।'' ਐਡੁਅਰਡ ਦਾ ਮੁੱਢਲਾ ਬਚਪਨ ਔਖਿਆਈਆਂ ਭਰਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਗੰਭੀਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬੀਮਾਰ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਮੁਤਾਬਕ ਜਦੋਂ ਐਡੁਅਰਡ ਚਾਰ ਸਾਲ ਦੇ ਸਨ ਤਾਂ ਕਈ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਤੱਕ ਗੰਭੀਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬੀਮਾਰ ਰਹੇ ਅਤੇ ਬਿਸਤਰ 'ਤੇ ਹੀ ਸਨ। 1917 ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਐਡੁਅਰਡ ਦੇ ਫ਼ੇਫੜੇ ਫ਼ੁਲ ਗਏ ਤਾਂ ਆਈਨਸਾਟਈਨ ਨੇ ਇੱਕ ਮਿੱਤਰ ਨੂੰ ਲਿਖੀਆਂ ਚਿੱਠੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਕਿ ਮੇਰੇ ਬੱਚੇ ਦੀ ਸਿਹਤ ਕਾਰਨ ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਉਦਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। ਇਸ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਐਡੁਅਰਡ ਇੱਕ ਚੰਗੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸਨ ਅਤੇ ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਸੀ। ਉਹ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਲਿਖਣ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਪਿਆਨੋ ਵਜਾਉਣ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਰੱਖਦੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਦਰਸ਼ਨਸ਼ਾਸਤਰ 'ਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਗੰਭੀਰ ਬਹਿਸਾਂ ਕੀਤੀਆਂ। ਬਰਨ ਦੇ ਇਸ ਘਰ 'ਚ ਆਈਨਸਟਾਈਨ, ਮਿਲੇਵਾ ਅਤੇ ਹੰਸ ਐਲਬਰਟ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ, ਹੁਣ ਇਹ ਮਿਊਜ਼ਿਮ ਹੈ ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਸੀ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਬੇਟਾ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਅਹਿਮ ਗੱਲਾਂ 'ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਦਿਮਾਗ ਖਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਜਦੋਂ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਵੱਧ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਰਿਸ਼ਤੇ ਵੀ ਖ਼ਰਾਬ ਹੋਣ ਲੱਗੇ ਸਨ। ਹਾਲਾਤ ਉਸ ਸਮੇਂ ਹੋਰ ਖ਼ਰਾਬ ਹੋ ਗਏ ਜਦੋਂ ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਦਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰਿਸ਼ਤੇ ਵਿੱਚੋਂ ਲੱਗਦੀ ਭੈਣ ਏਲਸਾ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਸਬੰਧ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਿਆ। 1914 ਵਿੱਚ ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਬਰਲਿਨ ਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਪਰ ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਦੇ ਰਵੱਈਏ ਕਾਰਨ ਮਿਲੇਵਾ ਵਾਪਸ ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ ਚਲੇ ਗਏ ਸਨ। ਸਾਲ 1919 ਆਉਂਦੇ-ਆਉਂਦੇ ਦੋਵਾਂ ਦਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਤਲਾਕ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਸੀ। ਗਟਫ੍ਰੈਂਡ ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ ਬੱਚਿਆਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹੋਣਾ ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਲਈ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਸੀ। ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦੋਵਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਰੋਸੇਨਕ੍ਰਾਂਜ਼ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ''ਉਹ ਇੱਕ ਪਿਤਾ ਵਜੋਂ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰ ਕਰਦੇ ਸਨ।'' ਜਦੋਂ ਵੀ ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਨੂੰ ਮੌਕਾ ਮਿਲਿਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਲਿਖਿਆ, ''ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਛੁੱਟੀਆਂ 'ਤੇ ਲੈ ਕੇ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਵੱਡੇ ਹੋ ਜਾਣਗੇ ਤਾਂ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਿਆਂ ਸਮਾਂ ਬਿਤਾਉਣ ਲਈ ਬਰਲਿਨ ਸੱਦ ਲਵਾਂਗਾ।'' ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬੇਟੇ ਐਡੁਅਰਡ ਦਰਮਿਆਨ ਚਿੱਠੀ ਪੱਤਰ ਹੁੰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। 1930 ਵਿੱਚ ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਦੇ ਬੇਟੇ ਨੇ ਲਿਖਿਆ, ''ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਸਾਈਕਲ ਚਲਾਉਣ ਵਰਗੀ ਹੈ। ਸੰਤੁਲਣ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਲਈ ਅੱਗੇ ਵੱਧਦੇ ਰਹਿਣਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ।'' ਮਾਹਰਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਹੰਸ ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਦੀ ਸਖ਼ਸ਼ੀਅਤ ਵੱਖਰੀ ਸੀ। ਉਹ ਬਿਲਕੁਲ ਜ਼ਮੀਨ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਆਈਨਸਾਟਈਨ ਨੇ ਜਦੋਂ ਬੇਟੇ ਨੂੰ ਚਿੱਠੀਆਂ ਲਿਖੀਆਂ ਤਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੀ ਥਿਊਰੀ ਦੇ ਬਾਰੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਨਹੀਂ ਦੱਸਿਆ ਸਗੋਂ ਬੇਟੇ ਨੂੰ ਨੌਕਰੀ ਲੱਭਣ ਦੀ ਸਲਾਹ ਵੀ ਦਿੱਤੀ। ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਬੇਟਾ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨੀ ਬਣਨ ਦੇ ਸੁਫ਼ਨੇ ਦੇਖਦਾ ਸੀ ਪਰ ਉਹ ਸਿਗਮੰਡ ਫ਼ਰਾਈਡ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਰੱਖਦਾ ਸੀ। 1932 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਟ ਦੇ ਇੱਕ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਿਕ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਭਰਤੀ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਉਹ ਮੈਡੀਕਲ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਗਟਫ੍ਰੈਂਡ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ''ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਨੂੰ ਇਸ ਨਾਲ ਗਹਿਰਾ ਦੁੱਖ਼ ਹੋਇਆ ਸੀ।'' ਗਾਰਡੀਅਨ ਅਖ਼ਬਾਰ ਮੁਤਾਬਕ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਸੀ, ''ਮੇਰੇ ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗੇ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਮੈਂ ਬਿਲਕੁਲ ਆਪਣੇ ਵਰਗਾ ਸਮਝਦਾ ਸੀ, ਨੂੰ ਅੱਜ ਲਾਇਲਾਜ ਮਾਨਸਿਕ ਬੀਮਾਰੀ ਨੇ ਘੇਰ ਲਿਆ।'' 1933 ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ, ਜਰਮਨੀ ਵਿੱਚ ਨਾਜੀਵਾਦ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਵੱਧ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਐਲਬਰਟ ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਨੇ ਅਮਰੀਕਾ ਜਾਣ ਲਈ ਦੇਸ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ''ਦੇਸ ਛੱਡਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਉੱਥੇ ਗਏ ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਬੇਟਾ ਭਰਤੀ ਸੀ। ਇਹ ਆਖ਼ਰੀ ਵਾਰ ਸੀ ਜਦੋਂ ਪਿਤਾ-ਪੁੱਤ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਮਿਲੇ ਸਨ।'' ਦੁਖ਼ਦ ਅੰਤ ਮਿਲੇਵਾ, ਐਡੁਅਰਡ ਦਾ ਘਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਧਿਆਨ ਰੱਖਦੇ ਸਨ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕ ਬਿਮਾਰੀ ਗੰਭੀਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਸਪਤਾਲ ਭਰਤੀ ਕਰਵਾਉਣਾ ਪੈਂਦਾ ਸੀ। 1948 ਵਿੱਚ ਮਿਲੇਵਾ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਐਡੁਅਰਡ ਦਾ ਧਿਆਨ ਰੱਖਣ ਲਈ ਇੱਕ ਕਾਨੂੰਨੀ ਸਰਪਰਸਤ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਇਸ ਦਾ ਖ਼ਰਚਾ ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਹੀ ਚੁੱਕਦੇ ਸਨ। ਰੋਸੇਨਕ੍ਰਾਂਜ਼ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ''ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ ਕਿ ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਅਤੇ ਐਡੁਅਰਡ ਨੇ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਕੋਈ ਚਿੱਠੀ ਲਿਖੀ ਹੋਵੇਗੀ।'' ਇਸਾਕਸਨ ਮੁਤਾਬਕ ਐਡੁਅਰਡ ਨੂੰ ਅਮਰੀਕਾ ਨਹੀਂ ਜਾਣ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਇੱਕ ਮਾਨਸਿਕ ਰੋਗੀ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਆਖ਼ਰੀ ਦਿਨ ਮਾਨਸਿਕ ਰੋਗੀਆਂ ਦੇ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਇਕੱਲਿਆਂ ਬਿਤਾਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਾਲ 1965 ਵਿੱਚ 55 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਤੀਸਰਾ ਬੱਚਾ- ਹੰਸ ਐਲਬਰਟ ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਦੇ ਦੂਜੇ ਬੱਚੇ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬੇਟੇ ਦੇ ਫ਼ਸਟ ਆਉਣ ਦੀ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਮਾਣ ਜ਼ਾਹਿਰ ਕਰਦਿਆਂ ਲਿਖਿਆ, ਮੇਰਾ ਬੇਟਾ ਐਲਬਰਟ ਕਾਬਲ ਅਤੇ ਇਮਾਨਦਾਰ ਆਦਮੀ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ। ਹੰਸ ਨੇ 1926 ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 1936 ਵਿੱਚ ਡਾਕਟਰ ਆਫ਼ ਟੈਕਨੀਕਲ ਸਾਇੰਸਿਜ਼ ਦੀ ਉਪਾਧੀ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ। ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ਼ ਕੈਲੇਫ਼ੋਰਨੀਆ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੰਖੇਪ ਜੀਵਨੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ, ''ਡਾਕਟੋਰੇਟ ਦੀ ਉਪਾਧੀ ਲਈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਥੀਸਿਜ਼ ਸੇਡਿਮੈਂਟ ਟ੍ਰਾਂਸਪੋਰਟ 'ਤੇ ਇੱਕ ਠੋਸ ਕਾਰਜ ਹੈ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆਂ ਭਰ ਦੇ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਸਵਿਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ।'' 1938 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਸਲਾਹ 'ਤੇ ਹੰਸ ਐਲਬਰਟ ਅਮਰੀਕਾ ਚਲੇ ਗਏ ਅਤੇ ਉਥੇ ਵੀ ਸੇਡਿਮੇਂਡ ਟ੍ਰਾਂਸਪੋਰਟ 'ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਖੋਜ ਜਾਰੀ ਰੱਖੀ। ਹੰਸ ਐਲਬਰਟ ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਦੀ ਜੀਵਨੀ ਲਿਖਣ ਵਾਲੇ ਰੋਬਰਟ ਅਤੇ ਕ੍ਰੋਨੋਲੀਆ ਮੁਟੇਲ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ, ''ਹੰਸ ਐਲਬਰਟ ਨੇ ਸਿਧਾਂਤਿਕ ਸੂਝ ਅਤੇ ਵਿਵਹਾਰਿਕ ਤਰੀਕੇ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤੇ ਹਨ ਜੋ ਵਹਿੰਦੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਮੈਲ ਹੇਠਾਂ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੈਠਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਬਾਰੇ ਸਾਡੀ ਮੌਜੂਦਾ ਸਮਝ ਨੂੰ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦੇ ਹਨ।'' ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਵਾਇਲਨ ਵਜਾਉਣਾ ਪਸੰਦ ਸੀ 1988 ਵਿੱਚ ਦਿ ਅਮੈਰੀਕਨ ਸੁਸਾਇਟੀ ਆਫ਼ ਇੰਜੀਨੀਅਰਜ਼ ਨੇ ਹੰਸ ਐਲਬਰਟ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਨਮਾਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ ਜੋ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਬਿਹਤਰ ਕੰਮ ਕਰਨੇ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਰਾਹਿਆ ਗਿਆ ਅਮਰੀਕਾ ਪਹੁੰਚਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੰਸ ਨੇ ਸਾਊਥ ਕੈਰੋਲਾਈਨਾ ਖੇਤੀ ਪ੍ਰਯੋਗ ਸਟੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਫ਼ਿਰ ਉਥੋਂ ਦੇ ਖੇਤੀ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੈਲੇਫ਼ੋਰਨੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਬਰਕਲੇ ਵਿੱਚ ਹਾਈਡ੍ਰੋਲਿਕ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਪੜ੍ਹਾਉਣ ਲਈ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ, "ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਉੱਚੇ ਕਾਬਲ ਖੋਜਕਾਰ ਵਿਗਿਆਨੀ, ਇੱਕ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਪ੍ਰੈਕਟਿਸਿੰਗ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਵਧੀਆ ਅਧਿਆਪਕ ਦਾ ਦੁਰਲੱਭ ਮੇਲ ਸੀ।'' 1927 ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਵਿੱਚ ਹੰਸ ਅਤੇ ਐਲਬਰਟ ਆਈਨਸਟਾਈਨ 1954 ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਇੱਕ ਚਿੱਠੀ ਵਿੱਚ ਐਲਬਰਟ ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬੇਟੇ ਦੀ ਤਾਰੀਫ਼ ਕਰਦਿਆਂ ਲਿਖਿਆ, ''ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਮੇਰੇ ਕਿਰਦਾਰ ਦੀਆਂ ਖ਼ਾਸ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਹਨ-ਆਪਣੀ ਹੋਂਦ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਉੱਠ ਕੇ ਮੰਜ਼ਲ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਨਿਰੰਤਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰਦੇ ਰਹਿਣਾ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਸਰਬਉੱਚ ਕਾਬਲੀਅਤ ਨੂੰ ਹਾਸਿਲ ਕਰਨ ਨੂੰ ਸਰਵਜਨਕ ਟੀਚਾ ਬਣਾਉਣਾ।'' ਮੱਤਭੇਦ ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਦਾ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨਾਲ ਰਿਸ਼ਤਾ ਉਤਰਾਅ-ਚੜ੍ਹਾਅ ਵਾਲਾ ਰਿਹਾ। ਆਪਣੀਆਂ ਚਿੱਠੀਆਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਕਦੀ ਪਿਆਰ ਦਿੱਤਾ ਤਾਂ ਕਦੀ ਝਿੜਕਿਆ ਵੀ। ਰੋਸੇਨਕ੍ਰਾਂਜ਼ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨਾਲ ਕੁਝ ਵਿਵਾਦ ਵੀ ਸਨ। ਜਦੋਂ ਨੌਜਵਾਨ ਹੰਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਹ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨੀ ਐਲਬਰਟ ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਸੀ। ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ, ਇੱਕ ਹੋਰ ਮੱਤਭੇਦ ਉਸ ਸਮੇਂ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਿਆ ਜਦੋਂ ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਨੇ ਵਿਆਹ ਲਈ ਹੰਸ ਐਲਬਰਟ ਦੀ ਪਸੰਦ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ। 1937 'ਚ ਨਿਊਯੌਰਕ ਵਿੱਚ ਹੰਸ ਦੇ ਨਾਲ ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਸਿਰਫ਼ ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਨੇ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਮਿਲੇਵਾ ਨੇ ਵੀ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ। ਪਰ ਦੋਵਾਂ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਨੂੰ ਪਾਸੇ ਕਰਕੇ ਹੰਸ ਨੇ ਸਾਲ 1927 ਵਿੱਚ ਫ੍ਰੀਡਾ ਨੇਕਟ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ 9 ਸਾਲ ਵੱਡੀ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬੇਟੇ ਦੇ ਫ਼ੈਸਲੇ ਨੂੰ ਸਵਿਕਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਨੂੰਹ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਸਵਾਗਤ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਤਿੰਨ ਪੋਤੇ-ਪੋਤੀਆਂ ਹੋਏ। ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬੇਟੇ ਦਾ ਆਉਣਾ ਜਾਣਾ ਤਾਂ ਸੀ ਪਰ ਦੋਵੇਂ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਬੁਹਤੇ ਨਜ਼ਦੀਕ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਗਟਫ੍ਰੇਂਡ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਸ ਦਾ ਇੱਕ ਕਾਰਨ ਇਹ ਵੀ ਸੀ ਕਿ ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਪੂਰਬੀ ਤੱਟ 'ਤੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬੇਟੇ ਹੰਸ ਪੱਛਮੀ ਤੱਟ 'ਤੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਏਲਸਾ ਅਤੇ ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਨੇ ਇਕੱਠਿਆਂ ਕਈ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਮਾਹਰ ਇਹ ਵੀ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦੂਰੀ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਕਾਰਨ ਇਹ ਵੀ ਸੀ ਕਿ ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਨੇ ਆਪਣਾ ਦੂਜਾ ਘਰ ਵਸਾ ਲਿਆ ਸੀ। ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਨੇ ਏਲਸਾ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਹੋਈਆਂ ਦੋ ਧੀਆਂ ਵੀ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਸਨ। ਹੰਸ ਨੇ ਫ੍ਰੀਡਾ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਾਇਓ ਕੈਮਿਸਟ ਏਲਿਜ਼ਾਬੈਥ ਰੋਬੋਜ਼ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ। ਸਾਲ 1973 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ 69 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਇਸਾਕਸਨ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇੱਕ ਵਾਰ ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਨੇ ਮਿਲੇਵਾ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੋਵਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅੰਤਰਆਤਮਾ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਬਿੰਬ ਹੈ। ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਬੱਚੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ ਨੂੰ ਜਿਉਂਦਾ ਰੱਖਣਗੇ। ਪਰ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਿੰਮਡ ਪ੍ਰਤੀ ਸਾਡਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਬਦਲ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਔਲਾਦ ਹੋਣ ਦੀਆਂ ਆਪਣੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਿਲਾਂ ਵੀ ਸਨ। ਐਡੁਅਰਡ ਨੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਲਿਖਿਆ ਸੀ, ''ਕਈ ਵਾਰ ਇੰਨੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਪਿਤਾ ਦਾ ਹੋਣਾ ਮੁਸ਼ਕਿਲਾਂ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਮਹੱਤਵਹੀਣ ਸਮਝਣ ਲੱਗਦੇ ਹਾਂ।'' ਹੰਸ ਦਾ ਜਨਮ ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਦੀ ਥਿਊਰੀ ਆਫ਼ ਰਿਲੇਟੇਵਿਟੀ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਤੋਂ ਇੱਕ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਇੰਨੇ ਮਹਾਨ ਵਿਗਿਆਨਿਕ ਦਾ ਬੇਟਾ ਹੋਣਾ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ, ''ਜੇ ਮੈਂ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹੱਸਣਾ ਨਾ ਸਿਖਿਆ ਹੁੰਦਾ ਤਾਂ ਮੈਂ ਪਾਗਲ ਹੀ ਹੋ ਗਿਆ ਹੁੰਦਾ।'' ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਜੋ ਇੱਕ ਪਿਤਾ ਸਨ ਜੋ ਪੱਤਰ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ ਹਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿਤਾ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਲਗ਼ ਅਕਸ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਵਾਲਟਰ ਇਸਾਕਸਨ ਨੇ ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਦੀ ਜੀਵਨੀ ਲਿਖੀ ਹੈ ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਸਹੀ ਅਤੇ ਮੁਕੰਮਲ ਤਸਵੀਰ ਬਣਾਉਣਾ ਔਖਾ ਹੈ। ਯੇਰੂਸ਼ਲਮ ਦੀ ਹਿਬਰੂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਮੁਖੀ ਗਟਫ੍ਰੈਂਡ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੰਸਥਾ ਨੂੰ ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਦੀਆਂ 1500 ਤੋਂ ਵੱਧ ਨਿੱਜੀ ਚਿੱਠੀਆਂ ਮਿਲ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ। ਗਟਫ੍ਰੈਂਡ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇੰਨਾਂ ਚਿੱਠੀਆਂ ਤੋਂ ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਦੇ ''ਮਨੁੱਖੀ, ਗਰਮਜੋਸ਼ੀ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਪਿਆਰ ਭਰੇ ਪੱਖ'' ਦਾ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਦਾ ਮਿਲੇਵਾ ਨਾਲ ਰਿਸ਼ਤਾ ਖ਼ਰਾਬ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਚਿੱਠੀਆਂ ਇੱਕ ਪਿਤਾ ਦੇ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਭਰੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਸੀ। ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਨੇ ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਵੀ ਸਵਿਕਾਰ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਾਬਕਾ ਪਤਨੀ ਨੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਚੰਗੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਪਾਲਿਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਕਿੰਨਾ ਧਿਆਨ ਦਿੱਤਾ। ਰੋਸੇਨਕ੍ਰਾਂਜ਼ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ''ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਚੰਗੇ ਪਤੀ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦੇਖਦੇ ਸਨ। ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੋਵੋਗਾ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਤੀ ਨਾਲੋਂ ਪਿਤਾ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਬਿਹਤਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨਿਭਾਇਆ ਹੈ।'' ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ: (ਬੀਬੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਲ FACEBOOK, INSTAGRAM, TWITTERਅਤੇ YouTube 'ਤੇ ਜੁੜੋ।)


أنصار الرئيس ترامب في مشيغان يدقون على الزجاج في مركز عدّ الأصوات وعلى فريق حملة ترامب الآن تقديم أدلة قوية على وجود تزوير لدعم مزاعمهم، كي يتمكنوا من متابعة القضايا القانونية التي رفعوها في عدد من الولايات الأمريكية الرئيسية. وستتعامل الولايات مع كل واحدة من هذه القضايا بشكل منفرد، بيد أن المدعي العام ويليام بار قد أعطى الضوء الأخضر للمحققين الفيدراليين للتحقيق في هذه المزاعم. نقدم لكم هنا كل ما نعرفه حتى الآن عن مسار هذه القضايا. بنسلفانيا عُدَّ بايدن بشكل أولي فائزا هناك. بيد أن فريق حملة ترامب رفع في الرابع من نوفمبر/تشرين الثاني دعوى قضائية، زاعما فيها بحدوث نقص في السماح بدخول المراقبين لمسار عملية الاقتراع في الولاية. مواضيع قد تهمك نهاية ويتولى مراقبو عملية الاقتراع مراقبة عمليات فرز وعد الأصوات، لضمان الشفافية في هذه العملية. ويُسمح بدخولهم إلى مراكز الفرز والعد في معظم الولايات ما داموا قد سجلوا أنفسهم قبل يوم الانتخابات. ولكن في بعض المناطق فُرضت هذا العام قيود قبيل يوم الانتخابات، وجزءٌ منها جراء تفشي فيروس كورونا. وفرضت أيضا حدود لتحديد قابلية المراكز لاستعياب المراقبين لتجنب ترهيب الناخبين، (فعادة ما يكون عدد كبير من هؤلاء المراقبين من الحزبين المتنافسين). وكانت ولاية فيلادلفيا قد فرضت على المراقبين مسافة تباعد اجتماعي نحو 20 قدما (ستة أمتار) في مراكز الفرز والعد، ولكن بعد تحدي هذا القرار أمام القضاء، قضت محكمة في الخامس من نوفمبر/تشرين الثاني بأنه يجب تقليل هذه المسافة إلى ستة أقدام، ما دام المراقبون ملتزمون بالقواعد المفروضة لمنع انتشار كوفيد-19. وفي اليوم نفسه، اتهمت حملة ترامب موظفين في هيئة الانتخابات بانتهاك أمر القضاء، ورفعت دعوى على المستوى الفيدرالي لوقف عملية عد الأصوات في فيلادلفيا. وقد رفضت هذه الدعوى. وقال محامي الرئيس ترامب رودي جيولياني: "وحتى عندما أُصدر أمر قضائي بالسماح للمراقبين الجمهوريين بالاقتراب لمسافة ستة أقدام، حركوا القائمين على عد أوراق الاقتراع مبعدينهم ستة أقدام أخرى". ويصر مسؤولو الانتخابات على أنهم تصرفوا بشكل صحيح، وقد تقدموا بطعن أمام المحكمة العليا في الولاية. مراقبة تراقب عملية عدّ اصوات في بيتسبرغ في ولاية بنسلفانيا وركز التحدي القانوني في ولاية بنسلفانيا أيضا على قرار الولاية لعد بطاقات الاقتراع التي أُوشرت قبل يوم الاقتراع، لكنها وصلت بعد إرسالها بالبريد بعد مرور ثلاثة أيام على يوم الانتخاب. وقد تقدم الجمهوريون بطعن ضد هذا القرار، مطالبين بإبطال كل بطاقات الاقتراع التي استلمت بعد يوم الانتخابات. ويقول ماثيو ويل، مدير مشروع الانتخابات في مركز بحوث سياسات الحزبين الأمريكيين إنه قلق جدا بسبب هذا النزاع لأن أعلى محكمة في البلاد - المحكمة العليا في الولايات المتحدة - كانت قد وصلت إلى طريق مسدود في مسار اتخاذ قرار بشأنه قبل الانتخابات. وذلك قبل إقرار تعيين الرئيس ترامب للقاضية أيمي كوني باريت. وأضاف "لا أعتقد أن هناك خطرا في أن بعض بطاقات الاقتراع (البريدية) التي أُوشرت قبل يوم الانتخابات ولم تستلم حتى يوم الجمعة، ربما تهمل". وقال مسؤولون في ولاية بنسلفانيا إن نحو 10 آلاف بطاقة اقتراع قد استلمت خلال ثلاثة أيام بعد يوم الانتخابات. ويقولون إن بطاقات الاقتراع هذه قد عُزلت جانبا في ضوء الخلاف القانوني المستمر بشأنها. وتواصل عد الأصوات الأخرى، وكانت حصيلة عد أصوات الناخبين في العاشر من نوفمبر/تشرين الثاني تظهر تقدم جو بايدن بأكثر من 45 ألف صوت على الرئيس ترامب. ويتواصل الخلاف بشأن قضية أخرى بشأن مدى الفترة الزمنية التي يجب أن تعطى للناخبين لتقديم إثبات هوية إذا كانت مفقودة أو غير واضحة في أوراق اقتراعهم عبر البريد. ويُسمح حاليا للناخبين بفعل ذلك قبل يوم 12 نوفمبر/ تشرين الثاني، بيد أن فريق حملة ترامب رفع دعوى قضائية في الخامس من نوفمبر مطالبا بتقريب الموعد النهائي ليصبح قبل ثلاثة أيام من الموعد المقرر. وفي التاسع من نوفمبر رفع فريق حملة ترامب دعوى قضائية أخرى لوقف التصديق على النتائج في الولاية، متذرعا بأن عملية التصويت المباشر بالحضور شخصيا إلى مركز الاقتراع، التي اختار معظم المشاركين فيها ترامب، تعرضت إلى تدقيق قانوني أكبر من التصويت عبر البريد. وقال المدعي العام في بنسلفانيا إن الدعوى الجديدة بلا أساس قانوني ولا تستأهل النظر فيها أمام القضاء، ويقول خبراء أنه من المرجح أنها لن تنجح. ويسكونسن قال فريق حملة ترامب إنه سيطلب 'إعدة عد الأصوات في ويسكونسن، بالاستناد إلى "عيوب رصدت" وتخللت العملية الانتخابية في يوم الانتخابات.، على الرغم من أن ذلك لن يحتاج إلى رفع دعوى قضائية. ومن غير الواضح حتى الآن هل أن عملية إعادة العد تلك ستجرى، مادام ذلك لا يحدث عادة إلا بعد أن يُنهي المسؤولون مراجعة الأصوات. والموعد النهائي لهذا الجزء من العملية هو 17 من الشهر الجاري. ويقول أستاذ القانون في جامعة كولومبيا، ريتشارد بريفولت، كانت هناك أيضا عملية إعادة عد للأصوات في ويسكونسن في عام 2016، وقد غيرت (نتيجة) مئات الأصوات". مشيغان فاز ترامب في هذه الولاية في عام 2016 بهامش ضيق جدا- بأكثر من 10,700 صوت فقط - وقد أعلن أوليا عن فوز بايدن في هذه الولاية في انتخابات 2020. وفي الرابع من نوفمبر، رفع فريق حملة ترامب دعوى قضائية لوقف عملية العد في الولاية بسبب وجود نقص في عملية دخول المراقبين لمراقبة هذه العملية. ورفض القاضي الدعوى، قائلا ليس ثمة أدلة كافية تثبت أن إجراءات الرقابة والإشراف على الانتخابات لم تتبع. ورفعت دعوى قضائية في التاسع من نوفمبر تسعى لمنع التصديق على النتائج في مقاطعة واين، مستخدمة شكاوى أخرى من مراقبي الانتخابات. موظفون في هيئة الانتخابات يدققون في بطاقات الاقتراع الغيابي نيفادا نشر فرع الحزب الجمهوري في ولاية نيفادا تغريدة تقول إن "آلاف الأشخاص قد شُخصوا؛ ممن يبدو أنهم قد انتهكوا القانون بإرسال بطاقات اقتراعهم بعد انتقالهم من ولاية نيفادا". ورفعت قضية قضائية في الخامس من الشهر الجاري تزعم بوجود" تراخٍ في إجراءات التحقق من صحة أوراق الاقتراع المرسلة عبر البريد وأن هناك أكثر من 3000 مثال على أشخاص لا يحق لهم الانتخاب أرسلوا أوراق اقتراع"عبر البريد. وأعد الفريق القانوني التابع للرئيس ترامب قائمة بأشخاص يزعم أنهم قد انتقلوا من الولاية، لكنهم شاركوا في الاقتراع فيها. بيد أن هذه القائمة، كما أشار موقع بولتيفاكت، لا تثبت لوحدها وجود انتهاك للقانون. فالناس الذين ينتقلون من الولاية خلال 30 يوما قبل الانتخابات يظل لديهم الحق للتصويت في مراكز اقتراعها. كما أن الطلبة والعسكريين من أبناء الولاية الذين يعيشون في أماكن أخرى يحق لهم أيضا التصويت فيها. وتركز القضية على ناخبين في مقاطعة كلارك، بيد أن المسجل العام في المقاطعة قال "ليس لدينا علم بوجود أي بطاقات اقتراع غير صحيحة قد تم احتسابها في عملية" العد. وفي قضية منفصلة رفعت في الخامس من نوفمبر/تشرين الثاني، حاول الجمهوريون وقف استخدام ماكنة التحقق من التوقيع في مراكز العد، بيد أن محاولتهم تلك أوقفها قاض فيدرالي. جورجيا رفعت دعوى قضائية في مقاطعة تشاتام في ولاية جورجيا لوقف عملية عد الأصوات في الرابع من الشهر الجاري، وزعمت الدعوى وقوع مشكلات في عملية الاقتراع. ونشر رئيس فرع الحزب الجمهوري في الولاية ديفيد شافر تغريدة تقول إن الحزب رصد امرأة "خلطت 50 بطاقة اقتراع مع كومة من أوراق المقترعين غيابيا (عبر البريد) التي لم يتم عدها". وفي الخامس من الشهر نفسه، رفض قاض هذه الدعوى قائلا إنه "ليس ثمة دليل" على إدخال بطاقات اقتراع غير صحيحة وخلطها مع بطاقات الناخبين. أريزونا رفع فريق حملة ترامب دعوى قضائية في ولاية أريزونا في السابع من نوفمبر/تشرين الثاني، يزعم فيها رفض احتساب بعض الأصوات رغم أن بطاقات اقتراعها قانونية. وذكرت الدعوى بيانات من مراقبين انتخابيين وشهادتي اثنين من الناخبين زعما أنهما واجها مشاكل مع مكائن الاقتراع. وتنظر محكمة في أريزونا في هذه الدعوى، لكن رئيس الجهاز الإداري في الولاية وصفها بأنها "مثل تعلق غريق بقشة". خرجت مظاهرات احتجاج في فينيكس بأريزونا هل يصل الأمر إلى المحكمة العليا؟ في الرابع من الشهر الجاري، زعم ترامب وجود تزوير في الانتخابات -من دون تقديم أدلة على ذلك- وقال "سنلجأ إلى المحكمة العليا في الولايات المتحدة". وإذا تم الطعن في نتائج الانتخابات، يتطلب الأمر عادة أن يقوم الفريق القانوني بتقديم هذه الطعون في محاكم الولايات أولا، على الرغم من أن المدعي العام الفيدرالي قد أقر قيام محققين فيدراليين "بتحقيقات أولية". وسيقوم القضاة في الولايات بعد ذلك في النظر في الطعون والأمر بإعادة عد الأصوات بعد إقرارها. ثم يطلب من المحكمة العليا تقييم مدى جدية هذه الطعون مجتمعة وتأثيرها في نتائج الانتخابات. ويقول البروفيسور بريفولت "ليس ثمة عملية معيارية لتقديم النزاعات بشأن الانتخابات إلى المحكمة العليا. فهذا أمر غير معتاد جدا، ويجب أن يحتوي على قضية هامة جدا". وحتى يومنا هذا لم يحدث أن حسمت المحكمة العليا نتيجة الانتخابات إلا مرة واحدة في عام 2000. ففي عام 2000 خسر مرشح الحزب الديمقراطي أل غور ولاية فلوريدا - وعموم الانتخابات الرئاسية - بنحو 537 صوتا فقط من مجموع كل المقترعين الستة ملايين في الولاية. وجاء ذلك في أعقاب عملية إعادة عد مختلف عليها استمرت أكثر من شهر - حتى قضت المحكمة العليا بوقف إعادة العد لمصلحة المرشح الجمهوري جورج دبليو بوش الذي أصبح رئيسا.

ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਡੌਨਲਡ ਟਰੰਪ ਹਾਲੇ ਵੀ ਕਈ ਅਹਿਮ ਸੂਬਿਆਂ ਵਿੱਚ ਨਤੀਜਿਆਂ ਨੂੰ ਕਾਨੂੰਨੀ ਚਣੌਤੀ ਦੇਣ ਦੀਆਂ ਤਿਆਰੀਆਂ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਕੀਲ ਰੌਡੀ ਜੀਉਲਿਆਨੀ ਨੇ ਫ਼ੌਕਸ ਨਿਊਜ਼ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਟਰੰਪ ਲਈ ਇਸ ਨੂੰ ਮੰਨ ਲੈਣਾ ਗ਼ਲਤ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿਉਂਕਿ, "ਇਸ ਗੱਲ ਦੇ ਪੁਖ਼ਤਾ ਸਬੂਤ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਇੱਕ ਚੋਣ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਘੱਟੋ ਘੱਟ ਤਿੰਨ ਜਾਂ ਚਾਰ ਸੂਬਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ 10 ਵਿੱਚ ਗ਼ਲਤ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਜਿੱਤ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ ਗਈ।" ਟਰੰਪ ਦੀ ਮੁਹਿੰਮ ਨੇ ਹਾਲੇ ਇਸਦੇ ਪੁਖ਼ਤਾ ਸਬੂਤ ਦੇਣੇ ਹਨ, ਪਰ ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸੂਬਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮੁਕੱਦਮਾ ਦਰਜ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ ਇਹ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਾਨੂੰ ਇਸ ਬਾਰੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਪਤਾ ਹੈ ਚੋਣ ਨਿਗਰਾਨ ਉਹ ਲੋਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਪਾਰਦਰਸ਼ਤਾ ਪੁਖ਼ਤਾ ਕਰਨ ਲਈ ਵੋਟਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕਰਦੇ ਹਨ ਪੈਨਸਿਲਵੇਨੀਆ ਜੀਉਲਿਆਨੀ ਅੱਗੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸੂਬੇ ਵਿੱਚ ਚੋਣ ਨਿਗਰਾਨਾਂ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਦੀ ਕਮੀ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਮੁਕੱਦਮੇ ਦਾਇਰ ਕੀਤੇ ਜਾਣਗੇ। ਚੋਣ ਨਿਗਰਾਨ ਉਹ ਲੋਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਪਾਰਦਰਸ਼ਤਾ ਪੁਖ਼ਤਾ ਕਰਨ ਲਈ ਵੋਟਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤੇ ਸੂਬਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਜਾਜ਼ਤ ਹੈ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਚੋਣਾਂ ਤੋਂ ਇੱਕ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣਾ ਨਾਮ ਦਰਜ ਕਰਵਾਇਆ ਹੋਵੇ। ਇਸ ਸਾਲ ਕੁਝ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਚੋਣਾਂ ਤੋਂ ਇੱਕ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਕਰਕੇ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਲਾ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ। ਟਕਰਾਅ ਤੋਂ ਬਚਾਅ ਲਈ ਵੀ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਸਮਰੱਥਾਂ ਦੀਆਂ ਸੀਮਾਵਾਂ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ। ਫ਼ਿਲਾਡੈਲਫ਼ੀਆ ਦੇ ਗਿਣਤੀ ਕੇਂਦਰ 'ਤੇ 20 ਫ਼ੁੱਟ ਦੀ ਦੂਰੀ ਯਾਨੀ ਛੇ ਮੀਟਰ ਦੇ ਫ਼ਾਸਲੇ ਦੇ ਪੈਮਾਨੇ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ ਜਿੰਨਾਂ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ ਚਣੌਤੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਅਤੇ ਅਦਾਲਤ ਦੇ ਫ਼ੈਸਲੇ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਘਟਾ ਕੇ ਛੇ ਫੁੱਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਚੋਣ ਨਿਗਰਾਨ ਕੋਵਿਡ-19 ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਟਰੰਪ ਦੀ ਮੁਹਿੰਮ ਨੇ ਚੋਣ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ 'ਤੇ ਜੱਜ ਦੇ ਹੁਕਮਾਂ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਕਰਨ ਲਈ ਫੈਡਰਲ ਮੁਕੱਦਮਾ ਦਾਇਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਜੀਉਲਿਆਨੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਇਥੋਂ ਤੱਕ ਜਦੋਂ ਰਿਪਬਲੀਕਨ ਇੰਸਪੈਕਟਰਾਂ ਨੂੰ ਛੇ ਫੁੱਟ ਨੇੜੇ ਜਾਣ ਦੀ ਇਜ਼ਾਜਤ ਦੇਣ ਲਈ ਇੱਕ ਅਦਾਲਤੀ ਹੁਕਮ ਵੀ ਲੈ ਲਿਆ ਗਿਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬੈਲਟ ਪੇਪਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਛੇ ਫੁੱਟ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।" ਪਰ ਚੋਣ ਅਧਿਕਾਰੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਹੀ ਵਿਵਹਾਰ ਕੀਤਾ। 5 ਨਵੰਬਰ ਨੂੰ ਪੈਨਸਿਲਵੇਨੀਆਂ ਦੀ ਸੂਬਾ ਸਕੱਤਰ ਕੈਥੀ ਬੁਕਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦਿਆਂ, ਹਰ ਇੱਕ ਉਮੀਦਵਾਰ ਅਤੇ ਹਰ ਇੱਕ ਸਿਆਸੀ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਿਤ ਨੁਮਾਇੰਦਿਆਂ ਨੂੰ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ ਗਈ।" "ਕੁਝ ਖੇਤਰਾਂ ਜਿੰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਫਿਲੀ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ ਤੋਂ ਸਿੱਧਾ ਪ੍ਰਸਾਰਣ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ ਤਾਂ ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਗਿਣਤੀ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਪ੍ਰਤੱਖ ਦੇਖ ਸਕੋਂ।" ਪੈਨਸਿਲਵੇਨੀਆਂ ਵਿਚਲੀ ਕਾਨੂੰਨੀ ਚੁਣੌਤੀ ਬੈਲਟ ਪੇਪਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਸਬੰਧੀ ਸੂਬੇ ਦੇ ਫ਼ੈਸਲੇ 'ਤੇ ਵੀ ਅਧਾਰਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਸੂਬੇ ਵਲੋਂ ਉਨਾਂ ਬੈਲਟ ਪੇਪਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਕਰਨ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਨਾਂ ਨੂੰ ਵੋਟਾਂ ਦੇ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਪੋਸਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਪਰ ਉਹ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਬਾਅਦ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ ਸਨ। ਰਿਪਬਲੀਕਨ ਇੱਕ ਅਪੀਲ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਬਾਈਪਾਰਟੀਸਨ ਪਾਲਿਸੀ ਰਿਸਰਚ ਸੈਂਟਰ ਦੇ ਚੋਣ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਮੈਥੀਉ ਵੇਲ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਇਸ ਵਿਵਾਦ ਬਾਰੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਚਿੰਤਤ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਦੇਸ ਦੀ ਚੋਟੀ ਦੀ ਅਦਾਲਤ, ਯੂਐਸ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਵਿੱਚ ਚੋਣਾਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਸ ਬਾਰੇ ਡੈਡਲਾਕ ਸੀ। ਇਹ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਟਰੰਪ ਵਲੋਂ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਜਸਟਿਸ ਐਮੀ ਕੋਨੇ ਬੈਰੇਟ ਬਾਰੇ ਪੁਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ, "ਮੈਨੂੰ ਲਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਪੋਸਟਲ ਬੈਲਟ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਰਾਹੀਂ ਵੋਟਾਂ ਚੋਣ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਤੱਕ ਪਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਪਰ ਵੀਰਵਾਰ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਮਿਲੇ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।" ਪਰ ਵੇਲ ਅੱਗੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਮੇਰਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਹੈ, ਬੈਲਟਾਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਨਹੀਂ ਸੁੱਟੀ ਜਾ ਸਕਦੀ। ਇਸ ਲਈ ਮੁੱਦੇ ਲਈ ਚੋਣਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਬਹੁਤ ਨਜ਼ਦੀਕ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।" ਟਰੰਪ ਦੀ ਮੁਹਿੰਮ ਨੇ 4 ਨਵੰਬਰ ਨੂੰ ਵੋਟਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਰੁਕਵਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਮੁਕੱਦਮਾ ਦਾਇਰ ਕੀਤਾ ਮਿਸ਼ੀਗਨ ਟਰੰਪ ਮਿਸ਼ੀਗਨ ਵਿੱਚ 2016 ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਫ਼ਰਕ ਨਾਲ ਜੇਤੂ ਰਹੇ ਸਨ, ਮਹਿਜ਼ 10,700 ਵੋਟਾਂ ਨਾਲ ਅਤੇ 2020 ਵਿੱਚ ਬਾਇਡਨ ਦੀ ਜਿੱਤ ਦੇ ਅਨੁਮਾਨ ਲਾਏ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਟਰੰਪ ਦੀ ਮੁਹਿੰਮ ਨੇ 4 ਨਵੰਬਰ ਨੂੰ ਵੋਟਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਰੁਕਵਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਮੁਕੱਦਮਾ ਦਾਇਰ ਕੀਤਾ, ਦਾਅਵਾ ਸੀ ਕਿ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਦੀ ਘਾਟ ਹੈ। ਇੱਕ ਜੱਜ ਨੇ ਇਹ ਕਹਿੰਦਿਆਂ ਮੁਕੱਦਮਾ ਖ਼ਾਰਜ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਨਿਗਰਾਨੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਨਾ ਕਰਨ ਵਿਰੁੱਧ ਸਬੂਤ ਨਾਕਾਫ਼ੀ ਹਨ। ਵਿਸਕੋਨਸਿਨ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਟਰੰਪ ਦੀ ਮੁਹਿੰਮ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਇਸ ਸੂਬੇ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਗਿਣਤੀ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰਨਗੇ। ਜਿਸਦਾ ਅਧਾਰ ਚੋਣਾਂ ਦੇ ਦਿਨ ਦੇਖੇ ਗਏ ਅਸਧਾਰਨ ਹਾਲਾਤ ਹਨ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਸ ਲਈ ਮੁਕੰਮਦੇ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਸ ਬਾਰੇ ਸਪਸ਼ੱਟ ਨਹੀਂ ਕਿ ਇਹ ਮੁੜ-ਗਿਣਤੀ ਕਦੋਂ ਹੋਵੇਗੀ। ਕਿਉਂਕਿ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਹ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਵੋਟਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਮੁਕੰਮਲ ਨਾ ਕਰ ਲੈਣ। ਸੂਬੇ ਦੀ ਇਸ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਮੁਕੰਮਲ ਕਰਨ ਲਈ ਅੰਤਿਮ ਤਾਰੀਖ਼ 17 ਨਵੰਬਰ ਹੈ। ਕੋਲੰਬੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਲਾਅ ਸਕੂਲ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਰਿਚਰਡ ਬ੍ਰੀਫ਼ਾਲਟ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "2016 ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵਿਸਕੋਨਸਿਨ ਵਿੱਚ ਮੁੜ-ਗਿਣਤੀ ਹੋਈ ਸੀ ਤੇ ਇਸ ਨੇ ਤਕਰੀਬਨ 100 ਵੋਟਾਂ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।" ਨਵਾਡਾ ਨਵਾਡਾ ਰਿਪਬਲੀਕਨ ਪਾਰਟੀ ਨੇ ਟਵੀਟ ਕੀਤਾ, "ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਅਜਿਹੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੀ ਸ਼ਨਾਖਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਜਿੰਨਾਂ ਨੇ ਨਵਾਡਾ ਤੋਂ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੋਟ ਪਾ ਕੇ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਕੀਤੀ ਹੈ।" ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੀ ਕਾਨੂੰਨੀ ਟੀਮ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਇਸ ਬਾਰੇ ਟੀਮ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਲੋਕ ਸੂਬੇ ਤੋਂ ਜਾ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵੋਟਾਂ ਪਾਈਆਂ। ਪਰ ਜਿਵੇਂ ਪੋਲੀਟੀਫੈਕਟ ਵਲੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ, ਇਕੱਲੀ ਸੂਚੀ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਸਾਬਿਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ। ਲੋਕ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਚੋਣਾਂ ਤੋਂ 30 ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਸੂਬਾ ਛੱਡਿਆ ਹਾਲੇ ਵੀ ਨਵਾਡਾ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਵੋਟ ਪਾ ਸਕਦੇ ਸਨ। ਨਵਾਡਾ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ, ਜਿਹੜੇ ਹੋਰ ਥਾਂਵਾਂ 'ਤੇ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਵੋਟ ਪਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਮਾਮਲਾ ਕਲਾਰਕ ਕਾਉਂਟੀ ਦੇ ਵੋਟਰਾਂ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ, ਪਰ ਦੇਸ ਦੇ ਰਜਿਸਟਰਾਰ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਅਸੀਂ ਕਿਸੇ ਗ਼ਲਤ ਬੈਲੇਟ ਬਾਰੇ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ ਜਿਸ 'ਤੇ ਕਾਰਵਾਈ ਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੋਵੇ।" ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ ਇੱਕ ਅਲੱਗ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਫ਼ੈਡਰਲ ਜੱਜ ਨੇ ਰਿਪਬਲੀਕਨਾਂ ਦੀਆਂ ਦਸਤਖ਼ਤ ਸ਼ਨਾਖ਼ਤ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਰੋਕਣ ਦੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ 'ਤੇ ਰੋਕ ਲਾ ਦਿੱਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਮਸ਼ੀਨ ਦੇ ਸਹੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਦਸਤਖ਼ਤ ਨਾ ਚੈੱਕ ਕਰਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਦੇ ਇਲਜ਼ਾਮਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਜੌਰਜੀਆ ਜੌਰਜੀਆ ਦੀ ਚੈਥਮ ਕਾਉਂਟੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਬੈਲਟ ਪੇਪਰਾਂ ਸੰਬੰਧੀ ਕਾਰਵਾਈ ਵਿੱਚ ਦਿੱਕਤਾਂ ਦੇ ਆਰੋਪ ਲਾਉਂਦਿਆਂ, ਗਿਣਤੀ ਰੋਕਣ ਲਈ ਮੁਕੱਦਮਾ ਦਾਇਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਜੌਰਜੀਆ ਰਿਪਬਲੀਕਨ ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਡੇਵਿਡ ਸ਼ਫਰ ਨੇ ਟਵੀਟ ਕੀਤਾ ਹੈ, "ਪਾਰਟੀ ਨਿਗਰਾਨਾ ਨੇ ਇੱਕ ਔਰਤ ਨੂੰ ਅਣਗਿਣੇ ਗ਼ੈਰ-ਹਾਜ਼ਰੀ ਬੈਲਟਾਂ ਦੇ ਢੇਰ ਵਿੱਚ 50 ਤੋਂ ਵੱਧ ਬੈਲਟ ਮਿਲਾਉਂਦਿਆਂ ਦੇਖਿਆ ਹੈ"। ਇੱਕ ਜੱਜ ਨੇ 5 ਨਵੰਬਰ ਨੂੰ ਮੁਕੱਦਮਾ ਇਹ ਕਹਿੰਦਿਆਂ ਖ਼ਾਰਜ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਗ਼ਲਤ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਬੈਲਟ ਮਿਲਾਉਣ ਦਾ ਕੋਈ ਵੀ ਸਬੂਤ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਐਰੀਜ਼ੋਨਾ ਟਰੰਪ ਦੀ ਮੁਹਿੰਮ ਨੇ ਸ਼ਨਿਚਰਵਾਰ ਨੂੰ ਕਾਨੂੰਨੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਹੀ ਵੋਟਾਂ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰਨ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦਿਆਂ, ਐਰੀਜ਼ੋਨਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੁਕੱਦਮਾ ਦਾਇਰ ਕੀਤਾ। ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਚੋਣ ਨਿਗਰਾਨਾਂ ਦੇ ਐਲਾਨਾ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਦੋ ਵੋਟਰਾਂ ਦਾ ਵੀ ਜਿੰਨਾਂ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਹੈ ਕਿ ਵੋਟਿੰਗ ਮਸ਼ੀਨ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਖ਼ਰਾਬੀ ਸੀ। ਮੁਕੰਦਮਾ ਹਾਲੇ ਵਿਚਾਰ ਅਧੀਨ ਹੈ, ਪਰ ਐਰੀਜ਼ੋਨਾ ਦੇ ਸੂਬਾ ਸਕੱਤਰ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਇਹ ਡੁੱਬਦੇ ਨੂੰ ਤਿਨਕੇ ਦਾ ਸਹਾਰਾ" ਹੈ। ਜੇ ਚੋਣ ਦੇ ਨਤੀਜਿਆਂ ਨੂੰ ਚਣੌਤੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ ਕਾਨੂੰਨੀ ਟੀਮ ਚਾਹੀਦੀ ਹੋਵੇਗੀ ਕੀ ਮਾਮਲਾ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਬੁੱਧਵਾਰ ਤੜਕੇ ਟਰੰਪ ਨੇ ਬਿਨ੍ਹਾਂ ਕੋਈ ਸਬੂਤ ਦਿੱਤਿਆਂ ਧੋਖੇ ਨਾਲ ਵੋਟਾਂ ਪੈਣ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਸੀ, "ਅਸੀਂ ਯੂਐਸ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਜਾਵਾਂਗੇ।" ਜੇ ਚੋਣ ਦੇ ਨਤੀਜਿਆਂ ਨੂੰ ਚਣੌਤੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ ਕਾਨੂੰਨੀ ਟੀਮ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਜਿਹੜੀ ਸੂਬਾ ਅਦਾਲਤਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਚਣੌਤੀ ਦੇਵੇ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਟੇਟ ਜੱਜ ਨੂੰ ਚਣੌਤੀ ਨੂੰ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਣ ਅਤੇ ਮੁੜ ਗਿਣਤੀ ਦੇ ਹੁਕਮ ਦੇਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੋਵੇਗੀ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਨੂੰ ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਦਖ਼ਲ ਲਈ ਪੁੱਛਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਬ੍ਰੀਫਾਲਟ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਚੋਣ ਵਿਵਾਦਾਂ ਨੂੰ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਤੱਕ ਲੈ ਕੇ ਜਾਣ ਦਾ ਕੋਈ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਤਰੀਕਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ ਬਹੁਤ ਆਮ ਨਹੀਂ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਬਹੁਤ ਹੀ ਅਹਿਮ ਮਸਲਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।" ਅੱਜ ਤੱਕ ਸਿਰਫ਼ ਸਾਲ 2000 ਵਿੱਚ ਹੋਈਆਂ ਚੋਣਾਂ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਯੂਐਸ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਨੇ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਸਾਲ 2000 ਵਿੱਚ ਹੋਈਆ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਦੌਰਾਨ ਡੈਮੋਕ੍ਰੇਟ ਅਲ ਗੋਰ ਫਲੋਰੀਡਾ ਤੋਂ 60 ਲੱਖ ਵੋਟਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 537 ਵੋਟਾਂ ਨਾਲ ਹਾਰ ਗਏ ਸਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਹੁਤ ਹੀ ਵਿਵਾਦਮਈ ਮੁੜ ਗਿਣਤੀ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਮਹੀਨੇ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਚਲੀ, ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਨੇ ਗਿਣਤੀ ਨਾ ਰੋਕੀ ਅਤੇ ਰਿਪਬਲੀਕਨ ਜੋਰਜ ਡਬਲਿਯੂ ਬੁਸ਼ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਫ਼ੈਸਲਾ ਨਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਉਹ ਦੇਸ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਬਣੇ। ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ: (ਬੀਬੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਲ FACEBOOK, INSTAGRAM, TWITTER ਅਤੇ YouTube 'ਤੇ ਜੁੜੋ।)


ترامب أعرب عن ثقته في الفوز بالانتخابات الرئاسية المقررة في نوفمبر/تشرين الثاني المقبل وحصل ترامب على تأييد غالبية المندوبين من الولايات والأقاليم في التصويت الذي تم خلال المجمع الانتخابي للحزب الجمهوري في كليفلاند. وانتخب مايك بنس، حاكم ولاية انديانا، مرشحا عن الحزب لمنصب نائب الرئيس. وفي رسالة عبر الفيديو، قال ترامب إنه يشعر بالفخر لحصوله على ترشيح الحزب الجمهوري موضحا أنه سيحدث "تغييرا حقيقيا في واشنطن"، داعيا في الوقت ذاته الجمهوريين إلى النضال حتى النهاية. وأعرب ترامب عن ثقته في الفوز بالانتخابات الرئاسية في نوفمبر / تشرين الثاني. مواضيع قد تهمك نهاية وقال: "سنفوز بالرئاسة، وسنحقق التغيير الحقيقي ونعيد القيادة إلى واشنطن. سنفوز في نوفمبر/تشرين الثاني". وأضاف "هذه حركة، ويجب علينا أن نناضل حتى النهاية. إنني أشعر بفخر كبير بأن أكون مرشحكم (لمنصب) الرئيس". كريس كريستي حاكم ولاية نيوجيرسي عقد محاكمة صورية لهيلاري كلينتون وقال ترامب "ما فعلنا هو حصولنا على ترشيح الحزب، ولن أنسى ذلك مطلقا. بتصويتكم اليوم تكون هذه المرحلة من العملية الرئاسية قد انتهت. لقد حققنا معا نتائج تاريخية". وركز المتحدثون في هذه المجمع الانتخابي للحزب بشكل خاص على مهاجمة هيلاري كلينتون، المرشحة المحتملة للحزب الديمقراطي هيلاري كلينتون. وعقد حاكم ولاية نيو جيرسي كريس كريستي وهو مدع سابق محاكمة صورية لكلينتون وسط هتاف الحشود "عليك أن تسجنها". وانتقد كريستي وآخرون استخدام كلينتون لبريدها الشخصي بينما كانت تشغل منصب وزيرة الخارجية. وكان مدير مكتب التحقيقات الفيدرالي جيمس كومي قال في وقت سابق إن كلينتون كانت مهملة في طريقة تعاملها مع المعلومات الحساسة، ولكن لا يوجد اي مبرر لتوجيه تهم جنائية اليها لأنه لا توجد أي ادلة على انها كانت تتعمد مخالفة القانون. لكن كريستي والحشود رفضوا ذلك، وردد كريستي بصوت عال "مذنبة". وقال حاكم ولاية نيوجيرسي إن كلينتون لديها "تقييم أناني ومفزع" وهي المسؤولة عن العديد من مشاكل السياسة الخارجية في ليبيا وسوريا وأماكن أخرى. وظهر ابن وابنة دونالد ترامب خلال اجتماع المجمع الانتخابي وهما دونالد جونيور تيفاني. دونالد ترامب الابن هاجم هيلاري كلينتون أيضا قائلا إنها تمثل مخاطرة لا يمكن للولايات المتحدة أن تتحملها وقال الابن وهو يعلن نتيجة فوز دونالد ترامب الأب: "أقدم التهاني لك يا أبي، إننا نحبك". ووصف الابن والده بأنه أفضل صديق له وقدوته، وإلى أي مدى يتمتع بعزيمة قوية لتحقيق الإنجازات. وقال: "حينما يخبره الناس بأن أمرا ما لا يمكن أن يتحقق، فإن هذا يضمن بأنه سينجزه." وهاجم الابن هيلاري كلينتون أيضا قائلا إنها تمثل مخاطرة لا يمكن للولايات المتحدة أن تأخذها، وأنه "إذا انتخبت (رئيسة)، فإنها ستكون أول رئيسة لا يمكنها تجاوز فحص تاريخ الشخصية"؟ تيفاني ترامب قالت إن والدها كان يشجعها دائما على العمل الجاد وكان محفزا للآخرين وتحدثت ابنة ترامب الصغرى أيضا تيفاني ترامب، وهي ابنة عارضة الأزياء السابقة والراقصة مارلا ميبلز، في مؤتمر الحزب الجمهوري الذي أعلن فيه عن ترشيح والدها لانتخابات الرئاسة. وسردت تيفاني بعض التجارب الشخصية مع والدها، وقالت إنه "ولد محفزا لآخرين" وكان يشجعها دائما على العمل الجاد.

ਵ੍ਹਾਈਟ ਹਾਊਸ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਸੰਬੋਧਨ ਦੌਰਾਨ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਅਮਨ ਕਾਨੂੰਨ ਦਾ ਰਾਖਾ ਦੱਸਦਿਆਂ ਆਪਣੇ ਵਿਰੋਧੀ ਜੋ ਬਾਈਡਨ ਨੂੰ ਚੁਣੌਤੀ ਦਿੱਤੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਇਸ ਬਾਰੇ ਵੀ ਬਹਿਸ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਟਰੰਪ ਵੱਲੋਂ ਸਿਆਸੀ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਲਈ ਵ੍ਹਾਈਟ ਹਾਊਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਿੰਨੀ ਕੁ ਜਾਇਜ਼ ਹੈ। ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੇ ਭਾਸ਼ਣ ਮਗਰੋਂ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਮਾਊਂਟ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਆਤਿਸ਼ਬਾਜ਼ੀ ਵੀ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਦੇ ਕੇਸ ਲਗਾਤਾਰ ਵਧ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜੌਹਨ ਹੌਪਕਿਨਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਮੁਤਾਬਕ ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਦੇ ਪੌਜ਼ਿਟਿਵ ਕੇਸਾਂ ਦੀ ਸੰਖਿਆ 60 ਲੱਖ ਦੇ ਨੇਰੇ ਹੈ ਅਤੇ ਪੌਣੇ ਦੋ ਲੱਖ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮੌਤਾਂ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ। ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਨਸਲਵਾਦ ਬਾਰੇ ਬਹਿਸ ਭਖੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਸਿਆਹਫ਼ਾਮ ਸ਼ਖ਼ਸ ਜੈਕਬ ਬਲੇਕ ਦੀ ਪੁਲਿਸ ਵਾਲੇ ਵੱਲੋਂ ਮਾਰੀਆਂ ਗੋਲੀਆਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਹੋ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹਿੰਸਕ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ: ਟਰੰਪ ਦੇ ਭਾਸ਼ਣ ਦੀਆਂ ਮੁੱਖ ਗੱਲਾਂ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਭਾਸ਼ਣ ਦੌਰਾਨ ਡੌਨਲਡ ਟਰੰਪ ਨੂੰ ਹੱਲਾਸ਼ੇਰੀ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬੱਚੇ ਸੋਸ਼ਲ ਡਿਸਟੈਂਸਗ ਅਣਦੇਖੀ ਨਹੀਂ ਜਾਵੇਗੀ-ਕਮਲਾ ਡੈਮੋਕ੍ਰੇਟਸ ਵੱਲੋਂ ਉਪ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੀ ਉਮੀਦਵਾਰ ਕਮਲਾ ਹੈਰਿਸ ਨੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਟਰੰਪ ਦੇ ਸਮਾਗਮ ਵਿੱਚ ਸੋਸ਼ਲ ਡਿਸਟੈਂਸਿੰਗ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰਨ ਦਾ ਮੁੱਦਾ ਚੁੱਕਿਆ ਅਤੇ ਇਸ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਟਵੀਟ ਕੀਤਾ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵ੍ਹਾਈਟ ਹਾਊਸ ਦੇ ਬਾਹਰ ਟਰੰਪ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਕਾਂ ਦਾ ਇਕੱਠ ਦਿਖਾਈ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਵੀਡੀਓ ਵੀ ਦੇਖੋ (ਬੀਬੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਲ FACEBOOK, INSTAGRAM, TWITTERਅਤੇ YouTube 'ਤੇ ਜੁੜੋ।)


وردد ترامب الحجة التي قدمها محاموه يناير/كانون الثاني في مذكرة إلى المدعي الخاص الذي يترأس هذا التحقيق. وانتقد ترامب في تغريدة على "تويتر" مرة أخرى التحقيق الذي ينظر في إذا ما كانت حملته الانتخابية قد تواطأت مع روسيا أو عرقلت سير العدالة. وينقسم خبراء القانون حول ما إذا كان باستطاعة ترامب العفو عن نفسه أم لا. هل يستطيع ترامب العفو عن نفسه؟ إن قانونية العفو الذاتي غير واضحة إذ لا توجد سابقة لعفو رئيس الولايات المتحدة عن نفسه. ويمنح دستور الولايات المتحدة صلاحيات لرئيس البلاد تتضمن "سلطة منح العفو والعفو عن جرائم ارتكبت ضد الولايات المتحدة باستثناء القضايا المتعلقة بقرار قضائي". يمكن للرئيس أن يرأف أو يخفف أو يعفو بشكل كامل حتى لو لم يتم توجيه أو إدانة أي شخص، إلا أنه لا يستطيع العفو عن الأشخاص الذين ارتكبوا جرائم على مستوى الدولة. لكن التطبيق الواسع للعفو الرئاسي أدى إلى انقسام خبراء القانون فيما بينهم. روسيا-ترامب: الرئيس يهاجم مكتب التحقيقات الفيدرالي بشأن التحقيق في مزاعم تدخل روسيا في الانتخابات وزارة العدل الأمريكية تحقق في احتمال "تجسس" مكتب التحقيقات على حملة ترامب ويقول خبراء القانون إن الرئيس "لا" يمكنه العفو عن نفسه مستندين في ذلك إلى قرار وزارة العدل بخصوص الرئيس ريتشارد نيكسون الذي اتخذته بناء على القاعدة الأساسية بأنه "لا يجوز لأحد أن يكون قاضياً في قضيته". ورأى خبراء آخرون أن الإجراء سيكون غير مناسب، إلا أنهم أقروا بأن الدستور لا يمنع من الناحية التقنية الرؤساء من العفو عن أنفسهم. وأشار ترامب في تغريدته إلى 13 ديمقراطياً يبدو أنهم من بين المحققين السبعة عشر من فريق مولر، إلا أنه لم يكن واضحاً إلى من يلمح ترامب. وكان بعض المحققين في فريق مولر قد سبق لهم تسجيل أنفسهم كديمقراطيين كما تبرع تسعة منهم بأموال للحزب الديمقراطي في الماضي وفقا لتقارير وسائل الإعلام الأمريكية. ضابط استخبارات بريطاني سابق "وراء ملف ترامب-روسيا" التحقيقات الأمريكية في مزاعم تدخل روسيا بالانتخابات تطال محامي ترامب ومولر هو جمهوري اختاره الرئيس الأمريكي جورج دبليو بوش للعمل كمدير لمكتب التحقيقات الفيدرالي. ونائب وزير العدل الأمريكي، رود روزنشتاين الذي عين مولر لترأس قضية التحقيق حول التدخل الروسي في الانتخابات الرئاسية الأمريكية، هو أيضاً جمهوري. ووفقاً للمبادئ الفيدرالية فإنه يحظر على زارة العدل النظر في الانتماء السياسي للموظفين عند اختيار وظائفهم. لماذا يفعل ترامب هذا؟ يقول محلل بي بي سي انتوني زوركر إن ترامب يحاول حماية نفسه من الدائرة الداخلية لفريق موللر. ويضيف زوركر أن تغريدة ترامب تأتي بعدما تناول أحد محامي ترامب قضية عفو ترامب عن نفسه في إحدى البرامج التلفزيونية التي تعرض يوم الأحد. ويشير المحلل إلى أن ، لقناة أحد محامي ترامب ،رودي جولياني،قال لقناة آي بي سي أن "ترامب ليس لديه نية لإصدار عفو رئاسي عن نفسه مع أنه يمتلك القدرة على القيام بذلك". ----------------------------------------- يمكنكم استلام إشعارات بأهم الموضوعات بعد تحميل أحدث نسخة من تطبيق بي بي سي عربي على هاتفكم المحمول.

ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕੌਂਸਲ ਸਾਹਮਣੇ ਆਪਣੇ ਵਕੀਲ ਰਾਹੀ ਜਨਵਰੀ ਵਿੱਚ ਟਰੰਪ ਨੇ ਇਹੀ ਦਲੀਲ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਟਵੀਟ ਵਿੱਚ ਟਰੰਪ ਨੇ ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਫਿਰ ਜਾਂਚ 'ਤੇ ਸਵਾਲ ਚੁੱਕੇ ਹਨ ਕਿ ਚੋਣ ਮੁਹਿੰਮ ਦੌਰਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰੂਸ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਨਿਯਮਾਂ ਨੂੰ ਛਿੱਕੇ ਟੰਗਿਆ। ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਮਾਹਿਰ ਇੱਕ ਮਤ ਨਹੀਂ ਹਨ ਕਿ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਖੁਦ ਨੂੰ ਮਾਫ਼ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ। ਸੋਮਵਾਰ ਦੀ ਸਵੇਰ ਨੂੰ ਵਾਈਟ ਹਾਊਸ ਦੀ ਸਲਾਹਕਾਰ ਕੈਲੀਆਨ ਕੌਨਵੇਅ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪੱਤਰਕਾਰ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ ਸੀ ਕਿ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਨੇ ਖੁਦ ਨੂੰ ਮਾਫ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਗੱਲ ਕਿਉਂ ਕਹੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ, "ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਾਫ਼ੀ ਦੀ ਕੀ ਲੋੜ ਹੈ ਜੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੁਝ ਵੀ ਗਲਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ?" "ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉੱਤਰੀ ਕੋਰੀਆ ਅਤੇ ਟਰੇਡ ਨੀਤੀ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਵਧੇਰੇ ਸੌਖਾ ਹੈ।" ਟਰੰਪ ਦੇ ਵਕੀਲਾਂ ਵੱਲੋਂ ਐਤਵਾਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸ਼ੋਅ ਦੌਰਾਨ ਖੁਦ ਨੂੰ ਮਾਫ਼ ਕਰਨ ਦੇ ਮੁੱਦੇ 'ਤੇ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇੱਕ ਦਿਨ ਬਾਅਦ ਟਰੰਪ ਨੇ ਇਹ ਟਵੀਟ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਰੂਡੀ ਜੂਲੀਆਨੀ ਏਬੀਸੀ ਦੇ ਇਸ ਹਫ਼ਤੇ ਦੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੌਰਾਨ ਪੇਸ਼ ਹੋਏ ਅਤੇ ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਕੀ ਟਰੰਪ ਕੋਲ ਖੁਦ ਨੂੰ ਮਾਫ਼ ਕਰਨ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਹੈ। ਟਰੰਪ ਦੀ ਕਾਨੂੰਨੀ ਟੀਮ ਦੇ ਮੁਖੀ ਜੁਲੀਆਨੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਸ਼ਾਇਦ ਹਾਂ" ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਅੱਗੇ ਕਿਹਾ, "ਖੁਦ ਨੂੰ ਮਾਫ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕੋਈ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ ਹੈ।" ਉਨ੍ਹਾਂ ਅੱਗੇ ਕਿਹਾ, "ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਿਆਸੀ ਨਤੀਜੇ ਮਾੜੇ ਹੋਣਗੇ। ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਫ਼ ਕਰਨਾ ਹੋਰ ਗੱਲ ਹੈ ਅਤੇ ਖੁਦ ਨੂੰ ਮਾਫ਼ ਕਰਨਾ ਕੁਝ ਹੋਰ।" ਐਤਵਾਰ ਨੂੰ ਹਾਊਸ ਆਫ਼ ਰਿਪਬਲੀਕਨ ਮੈਜੋਰਿਟੀ ਲੀਡਰ ਕੇਵਿਨ ਮੈਕਾਰਟੀ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸੇ ਵੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਨੂੰ ਖੁਦ ਨੂੰ ਮਾਫ਼ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। (ਬੀਬੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਲ FACEBOOK, INSTAGRAM, TWITTERਅਤੇ YouTube 'ਤੇ ਜੁੜੋ।)


ترامب أجاب كتابة على اسئلة المحققين حول روسيا لكنه لم يقدمها لهم بعد وكشف ترامب للصحفيين أنه أجاب شخصيا على أسئلة الاستجواب "بسهولة بالغة"، لكن الإجابات التي كتبها لم تُقدم بعد إلى فريق التحقيق. ويبحث المحقق الخاص الموكل بالقضية روبرت مولر، في مزاعم التواطؤ بين حملة ترامب وروسيا، والتي أدت في النهاية إلى فوزه على منافسته الديمقراطية هيلاري كلينتون. وينفي ترامب بشدة أي تواطؤ بينه وبين الروس، ووصف التحقيق بأنه لا طائل منه ويشبه "مطاردة ساحرة". وغرد ترامب على تويتر، يوم الخميس، واصفا المحقق مولر بأنه "متناقض"، ووصف التحقيق بأنه "أحمق تماما" ، مضيفًا أن المشاركين في التحقيق طويل الأمد "عار على أمتنا". ترامب: روسيا والصين تتحديان النفوذ الأمريكي ترامب: لا يوجد ما يدعو روسيا للتدخل في الانتخابات الأمريكية وجاءت التغريدات بعد أسبوع من إجبار ترامب المدعي العام جيف سيشنز، على الاستقالة من منصبه ليحل محله ماثيو ويتاكر، الذي يملك الآن سلطة إقالة مولر أو إنهاء التحقيق. وفي حديثه للصحفيين يوم الجمعة، قال ترامب إن التحقيق أهدر "الملايين والملايين من الدولارات" و"ما كان يجب أن يحدث". كما أشار ترامب إلى أن الأشخاص الذين كتبوا الأسئلة التي وافق على الإجابة عليها "ربما لديهم نوايا سيئة". وقال ترامب بعد أن أوضح أنه كتب الإجابات على الأسئلة "أنا متأكد من أنهم خُدعوا لأنهم يحبون أن يمسكوا الناس". مولر يحقق في علاقات سرية بين أعضاء حملة ترامب الانتخابية وروسيا وشدد على أن "المحامين لا يكتبون إجابات. أنا أكتب إجابات". "طرحت علي سلسلة من الأسئلة وأجبت عليها بسهولة." ومن غير المعروف على وجه الدقة الأسئلة التي أجاب عنها الرئيس. غير أن محامي ترامب "رودي جولياني" قال لصحيفة واشنطن بوست، يوم الخميس، إن ترامب لم يجب على الأسئلة المتعلقة بعمله عقب انتخابه رئيسا، قائلا إن بعضها ربما كانت "شراك خداعية محتملة"، في حين أن البعض الآخر "غير ضروري" أو "غير ذي صلة". ماذا وراء التحقيق الروسي؟ في عام 2016، استنتجت وكالات الاستخبارات الأمريكية أن روسيا شنت حملة على الإنترنت تستهدف التأثير على الناخبين في الانتخابات الرئاسية الأمريكية، بتصريح من الحكومة الروسية، وتضمنت أخبارا مزيفة على وسائل التواصل الاجتماعي ضد هيلاري كلينتون. و يبحث فريق من المحققين بقيادة مولر عن أي علاقة أو تواطؤ لأشخاص من حملة ترامب الرئاسية مع روسيا. وقد ثبت أن كبار أعضاء فريق ترامب التقوا بمسؤولين روس، وأن العديد من هذه الاجتماعات لم يتم الكشف عنها في البداية. وقد التقى نجل الرئيس "دونالد ترامب جونيور" بمحام روسي خلال الحملة الانتخابية التي قيل إن لديه "أمور سيئة" ضد كلينتون، وقد اعترف المستشار السابق جورج بابادوبولوس، بالكذب على مكتب التحقيقات الفيدرالي حول عقد اجتماعات ووساطة مزعومة مع روسيا. وتم توجيه الاتهام لأربعة أشخاص مرتبطين بحملة ترامب الرئاسية ورئيس الحملة الانتخابية بول مانافورت، والمستشارين ريك غيتس وجورج بابادوبولوس، ومستشار الأمن القومي السابق مايكل فلين، ويمكن إصدار لوائح اتهام أخرى. لكن الرئيس الأمريكي ينفي ارتكاب أي مخالفات ولم تظهر أدلة قوية لتورطه حتى الآن.

ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਟਰੰਪ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਇਹ ਫੁੱਟਬਾਲ ਆਪਣੇ 12 ਸਾਲਾ ਪੁੱਤਰ ਬੈਰਨ ਨੂੰ ਦੇਣਗੇ ਅਮਰੀਕੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਡੌਨਲਡ ਟਰੰਪ ਨੇ 2016 ਦੀਆਂ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਦਖਲ ਦੇ ਇਲਜ਼ਾਮਾਂ ਉੱਤੇ ਰੂਸ ਦਾ ਬਚਾਅ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਫਿਨਲੈਂਡ ਵਿਚ ਰੂਸ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਵਲਾਦੀਮੀਰ ਪੁਤਿਨ ਨਾਲ ਬੈਠਕ ਦੌਰਾਨ ਟਰੰਪ ਨੇ ਅਮਰੀਕੀ ਖੁਫ਼ੀਆ ਏਜੰਸੀਆਂ ਦੇ ਸਟੈਂਡ ਤੋਂ ਉਲਟ ਸਟੈਂਡ ਲੈਂਦਿਆਂ ਕਿਹਾ, 'ਰੂਸ ਦੇ ਕੋਲ ਅਮਰੀਕੀ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਦਖਲ ਦੇਣ ਦਾ ਕੋਈ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ ਹੈ'। ਟਰੰਪ ਨਾਲ ਸਾਂਝੀ ਪ੍ਰੈਸ ਕਾਰਫਰੰਸ ਦੌਰਾਨ ਪੁਤਿਨ ਨੇ ਵੀ ਦੁਹਰਾਇਆ ਕਿ ਰੂਸ ਨੇ ਕਦੇ ਵੀ ਅਮਰੀਕੀ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦਖਲ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਦੋਵੇਂ ਨੇਤਾ ਫਿਨਲੈਂਡ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਗੇਲਸਿੰਕੀ ਵਿੱਚ ਤਕਰਾਬਨ ਦੋ ਘੰਟੇ ਮਿਲੇ। ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ: ਰੂਸ ਸਾਡਾ ਸਹਿਸੋਗੀ ਨਹੀਂ ਅਮਰੀਕੀ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਵਿਚ ਸੀਨੀਅਰ ਆਗੂ ਅਤੇ ਹਾਊਸ ਦੇ ਬੁਲਾਰੇ ਪੌਲ ਰਿਆਨ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਸ੍ਰੀਮਾਨ ਟਰੰਪ ਨੂੰ ਸੋਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਰੂਸ ਸਾਡਾ ਪੱਕਾ ਸਹਿਯੋਗੀ ਨਹੀਂ ਹੈ'। ਰਾਸ਼ਟਪਤੀ ਦੇ ਆਪਣੇ ਖੁਫ਼ੀਆ ਤੰਤਰ ਦਾ ਮੁਖੀ ਰੂਸ ਉੱਤੇ ਗੰਭੀਰ ਇਲਜ਼ਾਮ ਲਗਾ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਕੌਮੀ ਖ਼ੁਫੀਆ ਏਜੰਸੀ ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਡੌਨ ਕੋਟਸ ਨੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਸੀ, 'ਅਮਰੀਕੀ ਲੋਕਤੰਤਰ ਨੂੰ ਨੀਵਾਂ ਦਿਖਾਉਣ ਲਈ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰਾ ਰੂਸ ਦਾ ਕਾਰਾ ਹੈ'। ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਟਰੰਪ ਨੇ ਇਸ ਬਿਆਨ ਦਾ ਖੰਡਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਟਰੰਪ ਨੇ ਕੀ ਕਿਹਾ ਸੀ ਸੰਮੇਲਨ ਮਗਰੋਂ ਪ੍ਰੈੱਸ ਕਾਨਫਰੰਸ ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਟਰੰਪ ਤੋਂ ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਚੋਣਾ ਵਿੱਚ ਦਖਲ ਦੇ ਇਲਜ਼ਾਮਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਖੁਫ਼ੀਆ ਏਜੰਸੀਆਂ 'ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਹੈ ਜਾਂ ਰੂਸ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਉੱਤੇ ਇਸ ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ ਟਰੰਪ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਪੁਤਿਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਰੂਸ ਨੇ ਅਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਮੈਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲੋਂ ਦਖਲ ਦੇਣ ਦੀ ਕੋਈ ਵਜ੍ਹਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਦਿਖਦੀ।" ਐਫਬੀਆਈ ਅਤੇ ਖੂਫੀਆ ਏਜੰਸੀਆਂ ਇਸ ਨਤੀਜੇ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚੀਆਂ ਸਨ ਕਿ ਅਮਰੀਕੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿਲੇਰੀ ਕਲਿੰਟਨ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਮਾਹੌਲ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਰੂਸ ਦਾ ਹੱਥ ਸੀ। ਏਜੰਸੀਆਂ ਮੁਤਾਬਕ ਇਸ ਲਈ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਉੱਤੇ ਫਰਜ਼ੀ ਖ਼ਬਰਾਂ ਫੈਲਾਉਣ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸਾਈਬਰ ਹਮਲਿਆਂ ਲਈ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਲੈ ਕੇ ਅਭਿਆਨ ਚਲਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਟਰੰਪ ਦੇ ਬਿਆਨ 'ਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਸੀਨੀਅਰ ਰਿਪਲਿਕਨ ਸਿਨੇਟਰ ਅਤੇ ਸਿਨੇਟ ਦੀ ਆਰਮਡ ਸਰਵਿਸਜ਼ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਲਿੰਡਸੇ ਗ੍ਰਾਹਮ ਮੁਤਾਬਕ ਟਰੰਪ ਨੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ 'ਕਮਜ਼ੋਰ' ਹੋਣ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਟਵੀਟ ਕੀਤਾ, ''ਟਰੰਪ ਨੇ 2016 ਦੇ ਦਖਲ ਲ਼ਈ ਰੂਸ ਨੂੰ ਜਵਾਬਦੇਹ ਬਣਾਉਣ ਅਤੇ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਸਖ਼ਤ ਚਿਤਾਵਨੀ ਦੇਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਖੁੰਝਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।'' ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗੀ ਰਿਪਬਲਿਕਨ ਸਿਨੇਟਰ ਜ਼ੇਫ ਫਲੇਕ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਟਰੰਪ ਦਾ ਕੱਟੜ ਵਿਰੋਧੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਟਰੰਪ ਨੇ 'ਸ਼ਰਮਨਾਕ' ਸ਼ਬਦ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਸੰਮੇਲਨ ਦਾ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ ਵਿਰੋਧ ਕੁਝ ਅਮਰੀਕੀ ਆਗੂਆਂ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਰੂਸ ਦੇ ਨਾਲ ਇਸ ਸੰਮੇਲਨ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰਨ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਵਿਸ਼ੇਸ ਕਾਉਂਸਲ ਰੌਬਰਟ ਮੂਲਰ ਨੇ ਰੂਸ ਦੇ 12 ਮਿਲਿਟਰੀ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ ਏਜੰਟਸ ਨੂੰ ਡੈਮੋਕਰੇਟਿਕ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਉਮੀਦਵਾਰ ਹਿਲੇਰੀ ਕਲਿੰਟਨ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਅਭਿਆਨ ਨੂੰ ਹੈਕ ਕਰਨ ਦੇ ਇਲਜ਼ਾਮ ਵਿੱਚ ਮੁਲਜ਼ਮ ਬਣਾਇਆ ਹੈ। ਸੋਮਵਾਰ ਨੂੰ ਰੂਸੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਪੁਤਿਨ ਨੇ ਅਮਰੀਕੀ ਜਾਂਚ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਰੂਸ ਆ ਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਪੁੱਛਗਿੱਛ ਕਰਨ ਦਾ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਸ ਦੇ ਬਦਲੇ ਰੂਸ ਵੀ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਅਪਰਾਧਿਕ ਗਤੀਵਿਧੀ ਦੇ ਸ਼ੱਕੀਆਂ ਤੋਂ ਪੁੱਛਗਿੱਛ ਕਰਨ ਲਈ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਚਾਹੇਗਾ। ਅਮਰੀਕਾ-ਰੂਸ 'ਚ ਤਣਾਅ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਵਿਚਾਲੇ ਤਣਾਅ ਸ਼ੀਤ ਯੁੱਧ (1945 ਤੋਂ 1989) ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਸੋਵੀਅਤ ਸੰਘ ਵਿਚਾਲੇ ਵਿਰੋਧਤਾ ਸੀ। 2014 ਵਿੱਚ ਰੂਸ ਦੇ ਕ੍ਰੀਮੀਆ ਨੂੰ ਯੂਕ੍ਰੈਨ ਤੋਂ ਵੱਖ ਕਰ ਲੈਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੋਵਾਂ ਦੇਸਾਂ ਦੇ ਦੁਵੱਲੇ ਸੰਬੰਧਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਗਿਰਾਵਟ ਆ ਗਈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਕਈ ਹੋਰ ਦੇਸਾਂ ਨੇ ਰੂਸ 'ਤੇ ਕਈ ਸਖ਼ਤ ਆਰਥਿਕ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ: (ਬੀਬੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਲ FACEBOOK, INSTAGRAM, TWITTERਅਤੇ YouTube 'ਤੇ ਜੁੜੋ।)


أغضبت تصريحات ترامب عن الهواء في الهند، بعض الهنود، وطالبوا رئيس الوزراء، مودي، بأخذ هذه التصريحات بعين الاعتبار فقد أغضب وصف ترامب للهواء في الهند بأنه "قذر" فريقا من الهنود، إلى درجة أنهم طالبوا رئيس الوزراء، ناريندرا مودي، بأخذ هذه التصريحات بعين الاعتبار. في حين اتفق فريق آخر مع الرئيس الأمريكي في توصيفه، مشيرين إلى أن العاصمة دلهي من أكثر مدن العالم تلوثا فيما يتعلق بالهواء. فقد تحولت نوعية الهواء بالمدينة في الأسابيع الأخيرة إلى مستوى "حاد"، واشتكى السكان فيها من صعوبات في التنفس. وعاد في الهند موسم التلوث المخيف بمستويات خطيرة إذ أن معدل الجسيمات المُلوثة الدقيقة في الهواء بلغ 180 إلى 300 ميكروغرام في المتر المكعب، أي أكثر بنحو 12 ضعفا من المعدلات التي تصفها منظمة الصحة العالمية بالآمنة. مواضيع قد تهمك نهاية وقال ترامب في حديثه عن انسحاب الولايات المتحدة من اتفاقية باريس للتغير المناخي، التي تهدف إلى الحد من ارتفاع الحرارة إلى أقل من درجتين مئويتين "انظروا إلى الصين كم هي قذرة، انظروا إلى روسيا، أنظروا إلى الهند، الهواء قذر. انسحبت من اتفاقية باريس لأني كان علي أن أسحب تريليونات من الدورلات، ثم إنهم لا يتعاملون معنا بإنصاف". وربما لم تكن تعليقات ترامب بشأن نوعية الهواء في الصين دقيقة، ولكنها وجدت تفاعلا واسعا في الهند. فنوعية الهواء في المدن الشمالية في الهند تسوء أكثر في فصل الشتاء، بسبب عوامل منها حرق المزارعين لبقايا الحصيد، وتلوث الآلات والمصانع، والألعاب النارية التي تحرق في الاحتفالات، وسرعة الرياح وكلها عوامل يصفها الأطباء بأنها "التشكيلة القاتلة من الغازات السامة". وعلى الرغم من تزايد مستويات التلوث من عام لآخر فإن الحكومة لم تتخذ إجراءات ملموسة كافية للحد من الظاهرة. وتعالت أصوات على تويتر في الهند بعد تصريحات ترامب وانتشر وسما "قذر" و"هاودي مودي". وأطلق اسم هاودي مودي على تجمع حضره 50 ألف شخص بمدينة هيوستن الأمريكية في سبتمبر/ أيلول 2019 عندما استقبل الرئيس ترامب رئيس الوزراء مودي، في مناسبة وصفت وقتها بأنها "أكبر حفل استقبال لزعيم أجنبي في الولايات المتحدة" ووصفه ترامب بأنه "تاريخي". صورة لإحدى محطات القطار في العاصمة الهندية دلهي وبالكاد يمكن رؤيتها بسبب التلوث وتساءل زعيم حزب المؤتمر المعارض في الهند، كابيل سيبال، ما إذا كانت تصريحات الرئيس ترامب عن نوعية الهواء في الهند "ثمرة الصداقة" بين زعيمي البلدين ونتيجة "هاودي مودي". وأشار الكثيرون إلى زيارة ترامب للهند في فبراير/ شباط من هذا العام عندما أعد مودي احتفالا كبيرا "لصديقة الحميم"، بالأغاني والرقص، واستقبالا فخما في ملعب للكريكت. ونشر الكثيرون بعد التصريحات أيضا مؤشرات معدل التلوث في دلهي والتي ترتفع إلى المستوى الحاد، في بعض مناطق المدينة. وكتبت كيران مانرال على تويتر: "معدل تلوث الهواء يصل كل عام إلى مستويات التسميم". "فبدل أن نشعر بالإهانة من هذا التصريح، لماذا لا نرفع التحدي بتنظيف ما حولنا وهواءنا، وعندها لن يتجرأ أحد علينا أبدا". ويشكل تلوث الهواء عاملا سلبيا في جهود الهند لمكافحة فيروس كورونا لأن الدراسات أثبتت أن نوعية الهواء لها تأثير في عدد الإصابات والوفيات الناجمة عن مرض كوفيد 19. وحذر الأطباء وخبراء الأوبئة من أن تسمم الهواء يعرقل جهود الهند في مكافحة فيروس كورونا.

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸੰਬੋਧਨ 'ਚ ਕਿਹਾ, "ਮੈਂ ਪੂਰੀ ਪ੍ਰਿਥਵੀ 'ਤੇ ਸਾਫ਼ ਹਵਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਸਾਫ਼ ਹਵਾ ਦੇ ਨਾਲ ਸਾਫ਼ ਪਾਣੀ ਵੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। ਲੋਕ ਮੈਨੂੰ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਹਿੱਸੇ ਲਈ ਕੀ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ। ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਨਾਲ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਸਮੱਸਿਆ ਹੈ। ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਜ਼ਮੀਨ ਦਾ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ, ਯਾਨਿ ਸਾਡਾ ਅਮਰੀਕਾ।" "ਇਸ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਤੁਸੀਂ ਦੂਜੇ ਦੇਸਾਂ ਨਾਲ ਕਰੋ, ਮਸਲਨ ਚੀਨ, ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਰੂਸ ਨਾਲ ਕਰੋ ਤਾਂ ਕਈ ਦੇਸਾਂ ਵਾਂਗ ਇਹ ਵੀ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਰਹੇ।" ਟਰੰਪ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ, "ਇਹ ਲੋਕ ਆਪਣੀ ਹਵਾ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਰੱਖਣ ਲਈ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਹ ਪੂਰੀ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਰੱਖਣ ਲਈ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।” “ਇਹ ਆਪਣਾ ਕੂੜਾ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਗੰਦਗੀ ਤੈਰਦੀ ਹੋਈ ਲੌਸ ਐਂਜਲਿਸ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਰਹੀ ਹੈ। ਕੀ ਇਹ ਹੈਰਾਨੀ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਗੰਦਗੀ ਲੌਸ ਐਂਜਲਿਸ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਰਹੀ ਹੈ? ਤੁਸੀਂ ਦੇਖ ਰਹੇ ਹੋ ਪਰ ਕੋਈ ਇਸ 'ਤੇ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ।" ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ- ਅਜਿਹੇ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸਵਾਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਟਰੰਪ ਕਿਸ ਗੰਦਗੀ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕੀ ਉਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ਭਾਰਤ, ਚੀਨ ਅਤੇ ਰੂਸ ਤੋਂ ਆ ਰਹੀ ਹੈ। ਦਰਅਸਲ ਟਰੰਪ ਜਿਸ ਗੰਦਗੀ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਉਸ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆਂ ਗ੍ਰੇਟ ਪੈਸਿਫਿਕ ਗਾਰਬੇਜ ਪੈਚ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਕੂੜਾ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਹਵਾਈ ਦੀਪ ਸਮੂਹ ਵਿਚਾਲੇ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਕਿਥੋਂ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਇਹ ਗੰਦਗੀ? ਨੇਚਰ ਮੈਗ਼ਜ਼ੀਨ ਦੀ ਇੱਕ ਰਿਪੋਰਟ ਮੁਤਾਬਕ, ਗੰਦਗੀ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਇਹ ਇਲਾਕਾ 6 ਲੱਖ ਵਰਗ ਮੀਲ 'ਚ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਖੇਤਰਫਲ ਅਮਰੀਕੀ ਸਟੇਟ ਟੈਕਸਸ ਤੋਂ ਵੀ ਦੁਗਣੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਦੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਇਸ ਦਾ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਪਤਾ 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ 'ਚ ਪਤਾ ਲਗਿਆ ਸੀ। ਓਸ਼ਨ ਕਲੀਨਅਪ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਮੁਤਾਬਕ ਇੱਥੇ ਪੂਰੇ ਪੈਸਿਫਿਕ ਰਿਮ ਨਾਲ ਪਲਾਸਟਿਕ ਦਾ ਕੂੜਾ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ, ਯਾਨਿ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਮਹਾਸਾਗਰ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਵਸੇ ਏਸ਼ੀਆ, ਉੱਤਰੀ ਏਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਲੈਟਿਨ ਅਮਰੀਕੀ ਦੇਸਾਂ ਤੋਂ। ਵੈਸੇ ਇੱਥੇ ਇਹ ਜਾਣਨਾ ਦਿਲਚਸਪ ਹੈ ਕਿ ਪੂਰਾ ਇਲਾਕਾ ਸਾਲਿਡ ਪਲਾਸਟਿਕ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਭਰਿਆ ਹੈ। ਬਲਕਿ ਇੱਥੇ ਮੋਟੇ ਤੌਰ 'ਤੇ 1.8 ਖਰਬ ਪਲਾਸਟਿਕ ਦੇ ਟੁਕੜੇ ਮੌਜੂਦ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਜ਼ਨ ਕਰੀਬ 88 ਹਜ਼ਾਰ ਟਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਯਾਨਿ 500 ਜੰਬੋ ਜੈਟਸ ਦੇ ਵਜ਼ਨ ਦੇ ਬਰਾਬਰ। ਇਸ ਗੰਦਗੀ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਅਜੇ ਤੱਕ ਕਿਸੇ ਦੇਸ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਸਾਹਮਣੇ ਨਹੀਂ ਆਈ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਓਸ਼ਨ ਕਲੀਨਅਪ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਕੁਝ ਸਮੂਹਾਂ ਨਾਲ ਇਹ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਕੌਣ ਫੈਲਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕੂੜਾ? ਪੈਸਿਫਿਕ ਰਿਮ ਦੇ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਵਸੇ ਦੇਸਾਂ ਤੋਂ ਨਿਕਲਿਆ ਕੂੜਾ ਇਸ ਖੇਤਰ 'ਚ ਫੈਲ ਕੇ ਜਮ੍ਹਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਪਲਾਸਟਿਕ ਦੀ ਉਹ ਬੇਕਾਰ ਚੀਜ਼ਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਂਝ ਹੀ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਰਸਤੇ ਇਹ ਪਲਾਸਟਿਕ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਯਾਨਿ ਗ੍ਰੇਟ ਪੈਸਿਫਿਕ ਗਾਰਬੇਜ ਪੈਚ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੇਸਾਂ ਤੋਂ ਵਗ ਕੇ ਆਈਆਂ ਪਲਾਸਟਿਕ ਦੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਮਿਲ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਹੀ ਲੌਸ ਐਂਜਲਿਸ ਦੀਆਂ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਯੂਐੱਸ ਟੂਡੇ ਦੀ ਇੱਕ ਰਿਪੋਰਟ ਮੁਤਾਬਕ ਇੱਥੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਗੰਦਗੀ ਚੀਨ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਦੇਸਾਂ ਤੋਂ ਪਹੁੰਚਦੀ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਵਿੱਚ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਦੂਜੇ ਨੰਬਰ ਦੇ ਦੇਸ ਭਾਰਤ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ 'ਤੇ ਵੀ ਸਵਾਲ ਉਠਦੇ ਹੋਣਗੇ। ਪਰ ਸਾਲ 2015 ਵਿੱਚ ਸਾਇੰਸ ਐਡਵਾਂਸੇਜ਼ ਮੈਗ਼ਜ਼ੀਨ 'ਚ ਛਪੇ ਇੱਕ ਅਧਿਐਨ ਮੁਤਾਬਕ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪਲਾਸਟਿਕ ਦਾ ਕੂੜਾ ਏਸ਼ੀਆ ਤੋਂ ਹੀ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਚੀਨ, ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ, ਫਿਲੀਪਿੰਸ, ਵਿਅਤਨਾਮ, ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ ਅਤੇ ਥਾਈਲੈਂਡ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਗੰਦਗੀ ਫੈਲਾਉਣ ਵਾਲੇ 6 ਮੋਹਰੀ ਦੇਸ ਹਨ। ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ: ਇਹ ਵੀਡੀਓਜ਼ ਵੀ ਵੇਖੋ (ਬੀਬੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਲ FACEBOOK, INSTAGRAM, TWITTERਅਤੇ YouTube 'ਤੇ ਜੁੜੋ।)


وهذا أول لقاح طورته دولة غير غربية يحظى بدعم منظمة الصحة العالمية. وقامت الصين بالفعل بتلقيح ملايين الأشخاص داخل أراضيها كما تم تداول اللقاح في 45 دولة أخرى من بينها دول عربية. وقبل القرار الصادر اليوم، كانت منظمة الصحة العالمية قد وافقت فقط على اللقاحات التي تنتجها شركات فايزر وأسترازينيكا وجونسون آند جونسون ومودرنا. لكن جهات الرقابة الصحية والدوائية في بلدان مختلفة، خاصةً الأفقر في إفريقيا وأمريكا اللاتينية وآسيا، وافقت بالفعل على استخدام اللقاح الصيني في حالات الطوارئ. مواضيع قد تهمك نهاية ومع عدم توفر البيانات الصادرة دوليًا، كانت فعالية اللقاحات الصينية المختلفة غير مؤكدة منذ فترة طويلة. إلا أن منظمة الصحة العالمية قالت اليوم إنها تحققت من " فعالية وجودة ومدى أمان" لقاح سينوفارم. وقالت منظمة الصحة العالمية إن إضافة لقاح سينوفارم لقائمة اللقاحات المجازة " سيسرع وصول لقاح كوفيد 19 للبلدان التي تسعى لحماية العاملين الصحيين والسكان المعرضين للخطر". ويوصى بإعطاء اللقاح على جرعتين لمن هم في سن 18 وما فوق. ومن المتوقع اتخاذ قرار خلال أيام بشأن لقاح سينوفاك، بينما لا يزال لقاح سبوتنيك الروسي قيد التقييم. ما أهمية دعم منظمة الصحة العالمية؟ الضوء الأخضر من منظمة الصحة العالمية هو دليل للمنظمين الوطنيين بأن اللقاح آمن وفعال. كما يعني أنه يمكن استخدام اللقاح في برنامج كوفاكس العالمي، والذي يهدف إلى توفير حوالي ملياري جرعة للدول النامية. من المتوقع أن يعطي قرار إدراج اللقاح الصيني للاستخدام في حالات الطوارئ دفعة كبيرة لكوفاكس، الذي يعاني حاليًا من نقص الإمدادات، والذي يرجع في الغالب إلى وقف الهند لتصدير اللقاحات. وتمكن البرنامج من تقديم حوالي 50 مليون جرعة فقط حتى الآن. اللقاح الذي صنعته شركة سينوفاك، المسمى كورونافاك، مرخص له بالاستخدام الكامل من قبل الصين، لكن الحكومة أرسلت بالفعل ملايين الجرعات إلى عدد من البلدان ، التي سمحت باستخدامه في حالات الطوارئ. وفي آسيا، أكبر المتلقين للقاح هم إندونيسيا وماليزيا والفلبين وتايلاند وباكستان، بينما في الأمريكيتين طلبت البرازيل والمكسيك وتشيلي وكولومبيا والإكوادور الملايين من اللقاحات. وفي أوروبا، وقعت تركيا وأوكرانيا عقودًا كبيرة مع شركة سينوفاك. يُعتقد أيضًا أن اللقاح مهم بشكل خاص للبلدان الأفريقية، حيث تلقت زيمبابوي والصومال وجيبوتي وبنين وتونس لقاحات من الصين حتى الآن. وتتمثل إحدى المزايا الرئيسية للقاحات الصينية في إمكانية تخزينها في ثلاجة عادية بدرجة حرارة تتراوح بين 2 و8 درجات مئوية مثل لقاح أسترازينيكا. كيف تعمل اللقاحات الصينية؟ يختلف اللقاحان الصينيان اختلافًا كبيرًا عن بعض لقاحات كوفيد الأخرى المستخدمة حاليًا، خاصة تلك التي تنتجها فايزر ومودرنا وتسمى اللقاحات الصينية، التي تم تطويرها بطريقة أكثر تقليدية، بالللقاحات المعطلة، مما يعني أنها تستخدم جزيئات فيروسية مقتولة لمساعدة الجهاز المناعي في التعرف على الفيروس دون المخاطرة باستجابة مرضية خطيرة. وبالمقارنة، فإن لقاحات فايزر ومودرنا يتم فيها حقن جزء من الشفرة الجينية لفيروس كورونا في الجسم، لتدريب جهاز المناعة على كيفية الاستجابة له. ولقاح أسترازينيكا يعد نوعا آخر من اللقاحات حيث يتم تعديل نسخة من فيروس البرد الشائع عند حيوان الشمبانزي لتحتوي على مادة وراثية مشتركة مع فيروس كورونا، وبمجرد حقنها، فإنها تعلم الجهاز المناعي كيفية محاربة الفيروس الحقيقي. وتبلغ نسبة فعالية فايزر ومودرنا حوالي 90٪ أو أعلى ، بينما يُعتقد أن كفاءة لقاح أسترازينيكا تبلغ حوالي 76٪. وفي أبريل/نيسان، قال كبير مسؤولي مكافحة الأمراض في الصين إن فعالية لقاحات كوفيد في البلاد منخفضة، على الرغم من أنه أصر في وقت لاحق على أن تعليقاته قد أسيء تفسيرها.

ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਸੰਗਠਨ ਨੇ ਸਿਨੋਫਾਰਮਾ ਦੇ ਟੀਕੇ ਨੂੰ ਵੀ ਹਰੀ ਝੰਡੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਸੰਗਠਨ ਨੇ ਤਮਾਮ ਦੇਸਾਂ ਦੀਆਂ ਏਜੰਸੀਆਂ ਅਤੇ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਭਰੋਸਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਟੀਕਾ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦੇ ਲਿਹਾਜ਼ ਨਾਲ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਾਪਦੰਡਾ ਉਪਰ ਖਰਾ ਉਤਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ- ਇਸ ਟੀਕੇ ਨੂੰ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਹਾਲਾਤ ਲਈ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਮਿਲਣ ਨਾਲ ਹੁਣ ਇਸ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕੋਵੈਕਸ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਤਹਿਤ ਵੀ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇਗਾ ,ਜਿਸ ਦਾ ਟੀਚਾ ਸਮਾਨ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਦੇਸਾਂ ਨੂੰ ਟੀਕਾ ਉਪਲੱਬਧ ਕਰਵਾਉਣਾ ਹੈ । ਇਹ ਵੈਕਸੀਨ ਹਾਲਾਂਕਿ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਕਈ ਦੇਸਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸਤੇਮਾਲ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ।18 ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੱਧ ਉਮਰ ਦੇ ਲੋਕ ਇਸ ਨੂੰ ਲੈ ਸਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀਆਂ ਵੀ ਦੋ ਡੋਜ਼ ਲੈਣੀਆਂ ਹੋਣਗੀਆਂ।ਪਹਿਲੀ ਅਤੇ ਦੂਸਰੀ ਡੋਜ਼ ਵਿਚਕਾਰ ਦੋ ਤੋਂ ਚਾਰ ਹਫ਼ਤੇ ਦਾ ਸਮਾਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਅਧਿਐਨ ਰਿਪੋਰਟ ਕਿਹੋ ਜਿਹੀ ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਸੰਗਠਨ ਅਨੁਸਾਰ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਵੈਕਸੀਨ ਸੁਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰਭਾਵ ਅਤੇ ਉਤਪਾਦਨ ਵਾਸਤੇ ਸਾਰੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਾਣਕਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਅਧਿਐਨ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਿਨੋਵੈਕ ਵੈਕਸੀਨ ਲਗਾਈ ਗਈ ਸੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਅੱਧੇ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਬਿਮਾਰੀ ਦੇ ਲੱਛਣ ਨਹੀਂ ਆਏ। ਵੈਕਸੀਨ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਉੱਪਰ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਗੰਭੀਰ ਲੱਛਣ ਨਹੀਂ ਆਏ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੀ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿਚ ਭਰਤੀ ਹੋਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਪਈ। ਇਸ ਵੈਕਸੀਨ ਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਮਿਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਉਮੀਦ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਨਾਲ ਕੋਵੈਕਸ ਪ੍ਰੋਗ੍ਰਾਮ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਮਿਲੇਗੀ ਜੋ ਕਿ ਫ਼ਿਲਹਾਲ ਵੈਕਸੀਨ ਅਪੂਰਤੀ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਨਾਲ ਜੂਝ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸਿਹਤ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਉਤਪਾਦਾਂ ਲਈ ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਸੰਗਠਨ ਦੇ ਸਹਾਇਕ ਮਹਾਂਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਡਾ ਮਰੀਆਜੇਲ੍ਹਾ ਸਮਾਓ ਨੇ ਕਿਹਾ,"ਦੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਕੋਵਿਡ-19 ਦੇ ਕਈ ਟੀਕਿਆਂ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ ਤਾਂ ਕਿ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿਚ ਮੌਜੂਦ ਨਾ ਬਰਾਬਰੀ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ।ਅਸੀਂ ਦਵਾਈ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਅਪੀਲ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਉਹ ਕੋਵੈਕਸ ਵਿੱਚ ਸਾਂਝੇਦਾਰੀ ਕਰਨ ਆਪਣੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਤੇ ਡਾਟਾ ਸਾਂਝਾ ਕਰਨ ਤਾਂ ਕਿ ਇਸ ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਉਤੇ ਕਾਬੂ ਪਾਇਆ ਜਾ ਸਕੇ।" ਵੈਕਸੀਨ ਦੀ ਸੰਸਾਰਿਕ ਕੋਵੈਕਸ ਸਾਂਝੇਦਾਰੀ ਵਾਸਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਸੰਗਠਨ ਦੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਹੀ ਟੀਕੇ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਕਈ ਦੇਸਾਂ ਨੂੰ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੈ ਚੀਨ ਵੈਕਸੀਨ ਚੀਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਚਿੱਲੀ, ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ, ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ, ਮੈਕਸੀਕੋ, ਥਾਈਲੈਂਡ ਅਤੇ ਤੁਰਕੀ ਸਮੇਤ ਕਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਇਹ ਵੈਕਸੀਨ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਵੈਕਸੀਨ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੀ ਕੰਪਨੀ ਸਿਨੋਵੈਕ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਮਈ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਅੰਤ ਤਕ ਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਤਕਰੀਬਨ ਸੱਠ ਕਰੋੜ ਤੋਂ ਵੱਧ ਖੁਰਾਕਾਂ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾਈਆਂ ਹਨ। ਸਿਨੋਵੈਕ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਖਾਸੀਅਤ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਟੈਂਡਰਡ ਰੈਫਰੀਜਰੇਟਰ ਵਿੱਚ ਦੋ ਤੋਂ ਅੱਠ ਡਿਗਰੀ ਸੈਲਸੀਅਸ ਤਾਪਮਾਨ ਵਿੱਚ ਸਟੋਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਵੈਕਸੀਨ ਵਿਕਾਸਸ਼ੀਲ ਦੇਸ਼ਾਂ ਲਈ ਕਾਫ਼ੀ ਸਹਾਈ ਸਾਬਿਤ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਦੇਸ਼ ਬੇਹੱਦ ਘੱਟ ਤਾਪਮਾਨ ਵਿੱਚ ਵੈਕਸੀਨ ਸਟੋਰ ਕਰਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦੇ। ਇਹ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਅਜਿਹੇ ਸਮੇਂ ਮਿਲੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਸੰਗਠਨ, ਵਿਸ਼ਵ ਵਪਾਰ ਸੰਗਠਨ, ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੁਦਰਾਕੋਸ਼ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਬੈਂਕ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖਾਂ ਵੱਲੋਂ ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ਸਹਾਇਤਾ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ 50 ਅਰਬ ਡਾਲਰ ਨਿਵੇਸ਼ ਦੀ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਕ ਸਾਂਝੇ ਬਿਆਨ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਗਠਨਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਦੁਨੀਆਂ ਇੱਕ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਪੱਧਰ ਉੱਪਰ ਪਹੁੰਚ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ ਟੀਕੇ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਵਿਚ ਨਾ-ਬਰਾਬਰੀ ਨੇ ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵਧਾਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਕਮੀ ਕਾਰਨ ਕਈ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਗਵਾਈ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨੇ ਵੈਕਸੀਨ ਉਤਪਾਦਨ, ਆਕਸੀਜਨ ਅਪੂਰਤੀ ਅਤੇ ਕੋਵਿਡ ਦੇ ਇਲਾਜ ਲਈ ਵਿੱਤੀ ਨਿਵੇਸ਼ ਦੀ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਭਰੋਸਾ ਵੀ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਮਦਦ ਬਰਾਬਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੰਡੀ ਜਾਵੇਗੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਮੀਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਵਿਕਾਸਸ਼ੀਲ ਅਤੇ ਗ਼ਰੀਬ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਟੀਕੇ ਦੀ ਖ਼ੁਰਾਕ ਦਾਨ ਕਰਨ। ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ: (ਬੀਬੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਲ FACEBOOK, INSTAGRAM, TWITTERਅਤੇ YouTube 'ਤੇ ਜੁੜੋ।)


شهدت الهند ارتفاعا حادا في أعداد الإصابة والوفاة بفيروس كورونا وقالت وزارة الصحة الأسترالية إن القرار اتُخذ "بناء على نسبة الأشخاص الذين أصيبوا في الهند بعدوى كوفيد-19 ممن يخضعون للحجر الصحي". وفي وقت سابق، حظرت أستراليا جميع الرحلات القادمة من الهند. وتشير تقديرات إلى أن عدد الأستراليين في الهند 9000، بينهم 600 مصنفون في دائرة الخطر. وبحسب وسائل إعلام محلية، ستكون هذه أول مرة يُجرّم فيها الأستراليون لعودتهم إلى بلدهم. مواضيع قد تهمك نهاية وقال أحد الأطباء في حديث لقناة "ايه بي سي" إن خطوة الحكومة لا تتناسب مع الخطر الذي يشكله العائدون من الهند. وقال الطبيب فيوم شارمر: "عائلاتنا تحتضر بالمعنى الحرفي للكلمة في الهند... عدم وجود أي طريقة على الإطلاق لإخراجهم يعتبر تخليا (عنهم)". واعتبارا من يوم الاثنين، سيُمنع دخول أي شخص كان في الهند خلال الأسبوعين السابقين لموعد وصوله المتوقع إلى أستراليا. وقد يؤدي عدم الامتثال للقرار الجديد إلى عقوبة بالسجن مدة خمس سنوات أو غرامة قدرها 66 ألف دولار أسترالي أو كليهما. وقالت وزارة الصحة إنه سيعاد النظر في القرار في 15 مايو/ أيار. وقال وزير الصحة غريغ هانت في بيان إن: "الحكومة لا تتخذ مثل هذه القرارات باستخفاف". وأضاف: "من المهمّ حماية الأنظمة الأسترالية للصحة العامة والحجر الصحي، وتقليل عدد حالات كوفيد-19 في مرافق الحجر الصحي إلى مستوى يمكن التحكم فيه". وأعلنت وزارة الصحة الأسترالية أنها اتفقت مع الهند على إرسال إمدادت طبية عاجلة، منها أجهزة التنفس ومعدات الحماية الشخصية. وجاء في بيان وزارة الصحة: "قلوبنا مع شعب الهند ومجتمعنا الهندي-الأسترالي". وشهدت الهند ارتفاع عدد حالات الإصابة إلى 19 مليونا، وإجمالي حالات الوفاة إلى 200 ألف. وشهد الأسبوع الماضي تسجيل أكثر من 300 ألف حالة إصابة جديدة كل يوم. وفرضت أستراليا سلسلة من الإجراءات الصارمة لإبقاء الفيروس خارج البلاد منذ أن بدأ انتشار الجائحة في فبراير/ شباط 2020. وبينما تتمتع أستراليا بمعدلات إصابة تقترب من الصفر، وتسجّل عدد حالات وفاة أقل بكثير من معظم البلدان، فإن سياسات الإغلاق الصارمة تركت العديد من الأستراليين عالقين في الخارج. ويمثّل الحظر المفروض على الوافدين من الهند تصعيدا - إذ أنها المرة الأولى التي توقف فيها أستراليا عمليات إجلاء وتمنع تماماً المواطنين من العودة إلى بلدهم.

ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵੱਧ ਰਹੇ ਕੋਰੋਨਾ ਕੇਸਾਂ ਦੇ ਮੱਦੇਨਜ਼ਰ ਇਹ ਫ਼ੈਸਲਾ ਲਿਆ ਹੈ ਕਿ ਜੋ ਲੋਕ ਇਸ ਦਰਮਿਆਨ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਆਉਣਗੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ 5 ਸਾਲ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਭੁਗਤਣੀ ਪਵੇਗੀ। ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਦੀ ਲੜੀ ਨੂੰ ਤੋੜਨ ਲਈ ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਇਹ ਸਖ਼ਤ ਕਦਮ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ। ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਆਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਲੰਘੇ 14 ਦਿਨਾਂ ਅੰਦਰ ਜੇ ਕਿਸੇ ਮੁਸਾਫ਼ਰ ਨੇ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਦਾ ਸਫ਼ਰ ਕੀਤਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਜੇਲ੍ਹ ਅਤੇ ਜੁਰਮਾਨੇ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ: ਸਿਡਨੀ ਤੋਂ ਬੀਬੀਸੀ ਪੱਤਰਕਾਰ ਫਰਾਂਸਿਸ ਮਾਓ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਫਸੇ ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਦਾ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਦਾ ਹਾਲ ਉਧਰ ਆਸਟਰੇਲੀਅਨ ਨਾਗਰਿਕ ਮਨਦੀਪ ਸ਼ਰਮਾ ਆਪਣੀ ਹੀ ਸਰਕਾਰ ਤੋਂ ਖ਼ਫ਼ਾ ਹਨ। ਮਨਦੀਪ ਉਨ੍ਹਾਂ 9000 ਆਸਟਰੇਲੀਅਨ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹਨ ਜੋ ਕੈਨਬਰਾ ਵੱਲੋਂ ਇਸ ਹਫ਼ਤੇ ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਉਡਾਨਾਂ ਮਈ ਮੱਧ ਤੱਕ ਬੰਦ ਕਰਨ ਦੇ ਐਲਾਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਫ਼ਸ ਗਏ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਦੋ ਧੀਆਂ ਐਡੀਲੇਡ ਵਿੱਚ ਹਨ ਅਤੇ ਮਨਦੀਪ ਨੂੰ ਡਰ ਹੈ ਕਿ ਪਰਿਵਾਰ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹਿਣ ਦਾ ਇਹ ਸਮਾਂ ਮਹੀਨਿਆਂ ਲੰਬਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕੋਵਿਡ ਲਾਗ ਲੱਗਣ ਦਾ ਵੀ ਅਸਲ ਖ਼ਤਰਾ ਹੈ। ਹਵਾਈ ਉਡਾਨਾਂ ਰੱਦ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਮਨਦੀਪ ਇਸ ਵੇਲੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਹਨ ਤੇ ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਕੋਲ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕੇ ਦੇਸ ਵਿੱਚੋਂ ਵਾਇਰਸ ਕੱਢਣ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਉਡਾਨਾਂ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਾਉਣ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਆਸਟਰੇਲੀਅਨ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਤਾਜ਼ਾ ਸਖ਼ਤ ਕਾਰਵਾਈ ਹੈ। ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਆਉਣ ਜਾਣ ਵਾਲਿਆਂ 'ਤੇ ਸਖ਼ਤ ਕਾਬੂ ਅਤੇ ਇਕਾਂਤਵਾਸ ਦੇ ਚੰਗੇ ਤਰੀਕਿਆਂ ਸਦਕਾ ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਵਿੱਚ ਇਨਫ਼ੈਕਸ਼ਨ ਦੀ ਦਰ ਤਕਰੀਬਨ ਸਿਫ਼ਰ ਹੈ ਅਤੇ ਮੌਤ ਦਰ ਬਾਕੀ ਦੇਸਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਰਹੀ ਹੈ। ਇੰਨਾ ਨੀਤੀਆਂ ਦੇ ਚਲਦਿਆਂ ਹਾਲੇ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਵਾਸੀ ਦੇਸ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਫ਼ਸੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਉਡਾਨਾਂ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਬਹੁਤ ਸਖ਼ਤ ਹੈ। ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਹੈ ਕਿ ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਪਰਤਣ ਦੀ ਇਜ਼ਾਜਤ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ। ਨਾਗਰਿਕ ਆ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ? ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਸੀ ਕਿ 10 ਲੱਖ ਆਸਟਰੇਲੀਅਨ ਨਾਗਰਿਕ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਪਰਤ ਆਏ ਤੇ ਬਹੁਤੇ ਲੋਕ ਹਾਲੇ ਵੀ ਮੁੜਨ ਲਈ ਜੱਦੋ-ਜਹਿਦ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਮੌਜੂਦਾ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਕਰੀਬ 36,000 ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਨੇ ਸਰਕਾਰ ਕੋਲ ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਲਈ ਰਜਿਸਟਰੇਸ਼ਨ ਕਰਵਾਈ ਹੈ, ਪਰ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਹੈ ਕਿ ਜੋ ਵਾਪਸ ਆਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਸਲ ਗਿਣਤੀ ਕਿਤੇ ਵੱਧ ਹੈ। ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਨੇ ਮਾਰਚ 2020 ਵਿੱਚ ਬਾਹਰਲੇ ਦੇਸਾਂ ਤੋਂ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਉਡਾਨਾਂ ਬੰਦ ਕਰਕੇ ਅਜਿਹਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਪਹਿਲਾ ਦੇਸ ਬਣਿਆ ਸੀ। ਮਹਿਜ਼ ਆਸਟਰੇਲੀਅਨ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਅਤੇ ਵਸਨੀਕਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਸੀ। ਮੈਲਬਰਨ ਦੇ ਇੱਕ ਕੁਆਰੰਟੀਨ ਹੋਟਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਰਹੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਹੌਸਲਾ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਨਰਸਾਂ ਕੁਝ ਇੱਕ ਖ਼ਾਸ ਰਿਆਇਤਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸੈਲੇਬਰਿਟੀ, ਖੇਡ ਸਿਤਾਰੇ ਅਤੇ ਠੇਕੇ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕਾਮੇ ਸ਼ਾਮਿਲ ਸਨ। ਅਪ੍ਰੈਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਸਟਰੇਲਈਆ ਨੇ ਵਾਇਰਸ ਮੁਕਤ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਤੋਂ ਯਾਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਆਉਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਉਹ ਜੋ ਵਾਪਸ ਆਏ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੂਬਿਆਂ ਦੀਆਂ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹੋਟਲਾਂ ਵਿੱਚ ਦੋ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਤੱਕ ਇਕਾਂਤਵਾਸ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ, ਸੂਬਾ ਸਰਕਾਰਾਂ ਨੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੁਵਿਧਾਵਾਂ ਦੀ ਘਾਟ ਦੇ ਚਲਦਿਆਂ ਫੈਡਰਲ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਬਜਾਇ ਇਕਾਂਤਵਾਸ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਾਂ ਦਾ ਬੋਝ ਚੁੱਕਣ ਲਈ ਸਹਿਮਤੀ ਦਿੱਤੀ। ਕਰੀਬ ਇੱਕ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਸਮੱਸਿਆ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਣ ਲੱਗੀ। ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ, ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਯੂਕੇ ਤੋਂ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਸਿਸਟਮ 'ਤੇ ਭਾਰ ਪਾਉਣ ਲੱਗੀ। ਉੱਥੇ ਸਿਰਫ਼ ਕੁਝ ਹੀ ਹੋਟਲ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਕਮਰੇ ਉਪਲਬਧ ਸਨ। ਪਰ ਬਜਾਇ ਇਸ ਦੇ ਕੇ ਸਰਕਾਰ ਢਾਂਚੇ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਕਰਦੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇਕਾਂਤਵਾਸ ਕੇਂਦਰ ਬਣਵਾਉਂਦੀ, ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਹਰ ਹਫ਼ਤੇ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਉਡਾਨਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਘੱਟ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਸਕੌਟ ਮੌਰੀਸਨ ਨੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਟਰੈਵਲ ਕੈਪ (ਯਾਤਰੀਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ) ਨੂੰ ਅਸਥਾਈ ਦੱਸਿਆ ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਥਾਈ ਹੀ ਰਹੀ। ਮੌਜੂਦਾ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤੀ ਹਫ਼ਤਾ ਕਰੀਬ 7000 ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਉਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਹੈ। ਪਰ ਇਹ ਗਿਣਤੀ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਮੇਂ ਘਟਾਈ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਡਾਨਾਂ ਰੱਦ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਰੂਟ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਲੈਵਲ 'ਤੇ ਫ਼ੈਲਾਅ ਅਤੇ ਵਾਇਰਸ ਵਿੱਚ ਮਿਊਟੇਸ਼ਨ ਕਾਰਨ ਜਨਵਰੀ ਵਿੱਚ ਰੋਕ ਲਗਾਈ ਗਈ ਸੀ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਵਾਸੀਆਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਖ਼ੁਸ਼ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਨਗੇ ਜੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਘਰ ਜਾਣ ਲਈ ਇੱਕ ਕਤਾਰ ਵਿੱਚ ਸਹੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਲੱਗਣਾ ਪਵੇਗਾ। ਪਰ ਸਿਸਟਮ ਉਲਝਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਗ਼ਲਤ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਸਾਬਤ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਕੋਈ ਤਰੀਕਾ ਨਹੀਂ ਜਿਸ ਨਾਲ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੱਧ ਲੋੜ ਹੈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤਰਜ਼ੀਹ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਸਕੇ। ਇਸ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਜ਼ਰੂਰੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਘਰ ਜਾਣਾ ਹੈ ਉਹ ਕਮਰਸ਼ੀਅਲ ਏਅਰਲਾਈਨਜ਼ 'ਤੇ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਨੂੰ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਉਡਾਨਾਂ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਨਾਲ ਹਵਾਈ ਟਿਕਟਾਂ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਵੱਧ ਗਈਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੋ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਨੇ ਕਈ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਮੁਲਕ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਇਸ ਨਾਲ ਮੌਜੂਦਾ ਸਥਿਤੀ ਬਣੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਫ਼ਰਵਰੀ ਮਹੀਨੇ ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਆਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅੱਧ ਤੋਂ ਘੱਟ ਨਾਗਰਿਕ ਸਨ। ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਵਾਪਸੀ ਉਡਾਨਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਪਰ ਇੰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸੀਟ ਹਾਸਲ ਕਰਨਾ ਵੀ ਔਖਾ ਹੈ। ਇਹ ਵੀ ਮੁਫ਼ਤ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਕੀ ਹੋਟਲ ਇਕਾਂਤਵਾਸ ਕਾਫ਼ੀ ਹੈ? ਬਹੁਤਾ ਕਰਕੇ ਨਹੀਂ, ਜਦੋਂ ਤੋਂ ਵਧੇਰੇ ਇਨਫ਼ੈਕਸ਼ਨ ਵਾਲਾ ਯੂਕੇ ਵੇਰੀਐਂਟ ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਹੈ, ਇਸ ਨੇ ਇਕਾਂਤਵਾਸ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨੂੰ ਵੀ ਪਰਖ਼ ਵਿੱਚ ਪਾ ਦਿੱਤਾ। ਇੱਕ ਹੋਟਲ ਵਿੱਚੋਂ ਵਾਇਰਸ ਦਾ ਮਾਮਲਾ ਬਾਹਰ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਰਥ ਵਿੱਚ ਲੌਕਡਾਊਨ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ। ਇਹ ਨਵੰਬਰ ਮਹੀਨੇ ਤੋਂ ਹੁਣ ਤੱਕ ਸੱਤਵੀਂ ਵਾਰ ਹੋਇਆ ਕਿ ਕਿਸੇ ਆਸਟਰੇਲੀਅਨ ਸ਼ਹਿਰ ਨੇ ਵਾਇਰਸ ਦੇ ਬਾਹਰ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤਾਲਾਬੰਦੀ ਕੀਤੀ ਹੋਵੇ। ਪਿਛਲੇ ਛੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਨੇ ਨਵਾਂ ਸਟ੍ਰੇਨ ਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 16 ਵਾਰ ਹੋਟਲ ਇਕਾਂਤਵਾਸ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਦੇਖੇ। ਇੰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਦੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਮਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਯਾਤਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਲਾਗ਼ ਲੱਗਣਾ ਅਤੇ ਕਾਮਿਆਂ ਤੱਕ ਇਨਫ਼ੈਕਸ਼ਨ ਦਾ ਪਹੁੰਚਣਾ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ। ਹੋਟਲ ਇਕਾਂਤਵਾਸ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਅਤੇ ਹਵਾ ਦੇ ਨਿਕਾਸ ਦੇ ਤਰੀਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਕਰਨ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰੋਟੋਕੌਲ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਵਾਇਰਸ ਹੋਟਲਾਂ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਹਾਲੇ ਵੀ ਉਲੰਘਣਾ ਦੇ 16 ਮਾਮਲੇ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੀ ਕੁੱਲ ਕਾਮਯਾਬੀ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹਨ। ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਮੌਰੀਸਨ ਮੁਤਾਬਕ ਦੱਸ ਲੱਖ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਹੋਟਲ ਇਕਾਂਤਵਾਸ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਜ਼ਰੀਏ ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਪਰ ਹਰ ਇੱਕ ਉਲੰਘਣਾ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਲਈ ਖ਼ਤਰਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹਾਲ ਦੀਆਂ ਉਦਾਹਰਨਾਂ ਨੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕੁਆਰਨਟੀਨ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਬਾਰੇ ਸ਼ੰਕੇ ਖੜੇ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਇਕਾਂਤਵਾਸ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਕਿਵੇਂ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਆਲੋਚਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਸਿਸਟਮ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ ਜੋ ਆਸਟਰੇਲੀਅਨ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਪਰਤਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦੇਵੇ। ਸੂਬਾ ਸਰਕਾਰਾਂ, ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਤਾਲਾਬੰਦੀ ਕਰਵਾ ਕੇ ਥੱਕ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਢੁੱਕਵੀਆਂ ਸੁਵਿਧਾਵਾਂ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਲਈ ਫ਼ੈਡਰਲ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਮਦਦ ਲਈ ਕਿਹਾ ਹੈ। ਮਾਹਰਾਂ ਨੇ ਲਗਾਤਾਰ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਯਾਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੇ ਹੋਟਲਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਦਰਾਡੇ ਦੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉਚੇਚੇ ਇਸ ਟੀਚੇ ਨਾਲ ਬਣਾਏ ਗਏ ਕੇਂਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਜਾਵੇ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਡਾਰਵਿਨ ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਮਾਈਨਿੰਗ ਕੈਂਪ ਵਿੱਚ ਹੌਵਰਡ ਸਪਰਿੰਗ ਸੈਂਟਰ ਦੀ ਕਾਮਯਾਬੀ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਾਂਝੇ ਵਰਾਂਡਿਆਂ ਅਤੇ ਬੰਦ ਕਮਰਿਆਂ ਵਾਲੇ ਹੋਟਲਾਂ ਵਿੱਚ ਇਕਾਂਤਵਾਸ ਕਰਨ ਦੀ ਥਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਖਾਲ੍ਹੀ ਥਾਵਾਂ ਵਾਲੇ ਸਿੰਗਲ ਯੂਨਿਟ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਕੇਂਦਰ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਅਗਲੇ ਹਫ਼ਤੇ 800 ਬੈੱਡਾਂ ਤੋਂ ਵਧਕੇ 2000 ਬੈੱਡ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇਗੀ। ਵੀਰਵਾਰ ਨੂੰ ਵਿਕਟੋਰੀਆ ਸੂਬੇ ਨੇ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਹੀ ਸੁਵਿਧਾ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ, "ਸਾਨੂੰ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਣ ਲਈ ਵਿਕਲਪਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ, ਜਿੰਨਾਂ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਅਪਣਾ ਸਕੀਏ।" ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਈਮਰ ਨੇ ਜੇਮਸ ਮਰਲੀਨੋ ਨੇ ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਵਿੱਚ ਟੀਕਾਕਰਨ ਵਿੱਚ ਦੇਰੀ ਬਾਰੇ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ, "ਇਹ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਵਾਇਰਸ ਸਾਡੇ ਨਾਲ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।" ਪਰ ਨਵੇਂ ਇਕਾਂਤਵਾਸ ਕੇਂਦਰ ਨੂੰ ਫ਼ੈਡਰਲ ਵਿੱਤੀ ਸਹਾਇਤਾ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੈਨਬੇਰਾ ਨੂੰ ਇਸ ਸਾਲ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਨਿਵੇਸ਼ ਲਈ 10 ਕਰੋੜ ਆਸਟਰੇਲੀਅਨ ਡਾਲਰਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਦੀ ਲੋੜ ਬਾਰੇ ਕਿਹਾ ਹੈ। ਮਾਹਰਾਂ ਨੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇਕਾਂਤਵਾਸ ਦੇ ਬਦਲ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਅਤੇ ਤਾਇਵਾਨ ਵਿੱਚ ਕਾਮਯਾਬ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਕੀ ਸਿਸਟਮ ਬਦਲੇਗਾ? ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਦੇਸ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਬੈਠੇ ਆਸਟਰੇਲੀਅਨ ਵਾਸੀਆਂ ਦੀ ਦੁਰਦਸ਼ਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲੋਂ ਬਦਲਾਅ ਦੀ ਮੰਗ ਵੱਧ ਰਹੀ ਹੈ, ਪਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਜੋ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਫ਼ਸੇ ਹੋਏ ਹਨ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਬੇਨਤੀਆਂ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਦੇਸ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਆਸਟਰੇਲੀਅਨ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਨੇ ਮੱਤਦਾਨ ਦੌਰਾਨ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਸਰਹੱਦਾਂ ਨੂੰ ਬੰਦ ਰੱਖਣ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਸਮਰਥਨ ਦਿਖਾਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਇਕਾਂਤਵਾਸ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣ ਅਤੇ ਤਾਲਾਬੰਦੀ ਦੌਰਾਨ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਟਰਾਂਸਮਿਸ਼ਨ ਦਾ ਡਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੀ। ਆਸਟਰੇਲੀਅਨ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਨੂੰ ਦੇਸ ਵਿੱਚ ਮੁੜਨ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਾਉਣ ਬਾਰੇ ਜਨਤਕ ਬਹਿਸਾਂ ਹੋਈਆਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਮਿਆਂ ਦੌਰਾਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪੱਛਮੀ ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਵਿੱਚ ਤਾਜ਼ਾ ਤਾਲਾਬੰਦੀ ਵਿੱਚ, ਸਿਆਸਤਦਾਨਾਂ ਨੇ ਵੀ ਇਕਾਂਤਵਾਸ ਵਿੱਚ ਗਲਤੀਆਂ ਦਾ ਪਤਾ ਲਾਉਣ ਦੀ ਬਜਾਇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਦੋਸ਼ੀ ਠਹਿਰਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਮਨਦੀਪ ਸ਼ਰਮਾ ਵਰਗੇ ਲੋਕ ਜੋ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਅੰਤਿਮ ਵਿਦਾਈ ਦੇਣ ਭਾਰਤ ਆਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਹਮਦਰਦੀ ਦੀ ਕਮੀ ਹੈ। "ਇਹ ਦੇਖਣਾ ਸੱਚੀਂ ਦੁੱਖ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ 'ਤੇ ਲੋਕ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: 'ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉੱਥੇ ਹੀ ਰਹਿਣ ਦਿਓ। ਆਪਣੇ ਇੱਕ ਸਾਥੀ ਆਸਟਰੇਲੀਅਨ ਨੂੰ ਅਜਿਹਾ ਕਹਿਣਾ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚੀਜ਼ ਹੈ?" ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ: (ਬੀਬੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਲ FACEBOOK, INSTAGRAM, TWITTERਅਤੇ YouTube 'ਤੇ ਜੁੜੋ।)


وقتل ما لا يقل عن 53 فلسطينياً، بينهم 14 طفلا، وستة اسرائيليين منذ يوم الاثنين. ونفذت إسرائيل مئات الضربات الجوية على القطاع، ما أسفر عن مقتل قيادي بحركة حماس، وتدمير ثلاثة مبان ضخمة. وقالت إسرائيل إن مسلحين فلسطينيين أطلقوا أكثر من ألف صاروخ على مدى 38 ساعة، معظمها باتجاه تل أبيب. وقال الأمين العام للأمم المتحدة، أنطونيو غوتيريش، إنه يشعر "بقلق شديد" من أعمال العنف المستمرة. مواضيع قد تهمك نهاية وأدت الاضطرابات العنيفة في بلدات إسرائيل التي يسكنها خليط من اليهود والعرب إلى اعتقال المئات. وفُرضت حالة الطوارئ في بلدة اللد، القريبة من تل أبيب. وقال رئيس الوزراء الإسرائيلي، بنيامين نتنياهو، إن الحكومة ستستخدم كل قوتها لحماية إسرائيل من الأعداء في الخارج ومثيري الشغب في الداخل. ماذا يحدث في غزة؟ بدأ مسلحون فلسطينيون في غزة إطلاق الصواريخ على إسرائيل مساء الإثنين، وردت إسرائيل بضرب أهداف في القطاع. وقالت إسرائيل يوم الأربعاء إنها قتلت مسؤولين بارزين من حماس في غزة، كما استهدفت مواقع إطلاق صواريخ. وقال رئيس الوزراء الإسرائيلي "كانت هذه فقط البداية. سنوجه لهم ضربات لم يحلموا بها أبدا". وأكدت حماس، التي تتولى الحكم في غزة، مقتل القيادي باسم عيسى في مدينة غزة و"مقاتلين" آخرين. وقالت حماس في بيان أوردته رويترز إن "آلاف القادة والجنود سيسيرون على خطاهم". وقالت وزارة الصحة في حكومة حماس إن أكثر من 300 شخص أصيبوا هناك منذ بدء الصراع، بالإضافة إلى القتلى. وقال الجيش الإسرائيلي يوم الأربعاء إن غاراته على غزة هي الأكبر منذ الصراع في 2014. ودُمّر برج سكني ثالث في غزة يوم الأربعاء. وقالت حماس إنها غاضبة من "استهداف العدو لأبراج سكنية". الغارات الإسرائيلية دمرت أبراجا في غزة، بينها برج هنادي وتلقى السكان تحذيرات لإخلاء المباني قبل مهاجمة الطائرات المقاتلة. لكن مسؤولي الصحة قالوا إن الهجمات أدت إلى مقتل مدنيين. وقُتل خمسة أفراد من عائلة واحدة في غارة جوية يوم الثلاثاء، بينهم شقيقان صغيران، بحسب وكالة فرانس برس. وقالت ياسمين، وهي من سكان غزة وتبلغ من العمر 11 عاما، لمنظمة أنقذوا الأطفال، إن ليل الثلاثاء كان أسوأ ليلة في حياتها. وقالت للمؤسسة الخيرية "كنت أشعر بألم في بطني من الخوف وكان والداي يحاولان تهدئتي وإخباري أن القصف بعيد لكنني شعرت أنه كان قريبًا. العيد غدا، ولن نحتفل بسبب هذا الصراع". ماذا يحدث في اسرائيل؟ صافرات الإنذار توالت في المدن الجنوبية في إسرائيل قال الجيش الإسرائيلي إن جنديا قتل صباح الأربعاء بصاروخ مضاد للدبابات أطلق من غزة. واستمر دوي صافرات الإنذار في بلدات ومدن جنوب إسرائيل بعد ظهر الأربعاء بعد ما وصفه الجيش الإسرائيلي بوابل من الصواريخ أطلقته حماس. ولقي شخصان، رجل وابنته المراهقة، مصرعهما في اللد عندما أصاب صاروخ سيارتهما. وقد كان كلاهما من عرب إسرائيل. وقالت الشرطة إن ما وصفته بأعمال شغب عنيفة نشبت في عشرات المناطق بالبلاد خلال الليل، وأن 270 شخصا اعتقلوا. وأُضرمت النيران في معابد ومصالح تجارية في اللد. ووصف نتنياهو أعمال الشغب بأنها "لا تطاق" وقال إنها تذكر الشعب اليهودي بماضيه. وقالت الشرطة الإسرائيلية إن اللد ستفرض حظر تجول من الساعة 20:00 بالتوقيت المحلي يوم الأربعاء حتى الساعة 04:00 يوم الخميس حفاظا على سلامة وممتلكات السكان. ما الذي تسبب في العنف؟ تشييع جنازة رجل قتل في أحداث الشغب في اللد اندلع القتال بين إسرائيل وحماس بعد أيام من تصاعد الاشتباكات بين الفلسطينيين والشرطة الإسرائيلية في مجمع المسجد الأقصى في القدس الشرقية. وطالبت حماس إسرائيل بإبعاد الشرطة من هناك ومن حي الشيخ جراح القريب الذي تقطنه أغلبية عربية حيث تواجه العائلات الفلسطينية الطرد من قبل المستوطنين اليهود. وأطلقت حماس صواريخ عندما لم تجد انصياعا لتحذيراتها. حافلة محترقة في حولون. وكان الغضب الفلسطيني قد أذكته أسابيع من التوتر المتصاعد في القدس الشرقية، التي أشعلتها سلسلة من المواجهات مع الشرطة منذ بداية شهر رمضان المبارك في منتصف أبريل. وزاد من تأجيجها التهديد بإجلاء العائلات الفلسطينية من منازلها في القدس الشرقية من قبل المستوطنين اليهود واحتفال إسرائيل السنوي باحتلالها القدس الشرقية في حرب عام 1967 في الشرق الأوسط. مسؤولو الصحة الفلسطينيون يقولون إن أطفالا قتلوا في الغارات الإسرائيلية وينطوي مصير المدينة، بأهميتها الدينية والوطنية العميقة لكلا الجانبين، على أهمية كبيرة في الصراع الإسرائيلي الفلسطيني المستمر منذ عقود. وقد ضمت إسرائيل القدس الشرقية فعليا في عام 1980 واعتبرت المدينة بأكملها عاصمتها، على الرغم من أن الغالبية العظمى من الدول الأخرى لم تعترف بذلك. ويطالب الفلسطينيون بأن يكون النصف الشرقي من القدس عاصمة دولتهم المأمولة. فلسطيني في غزة يتفقد الدمار الذي أحدثته الغارات

ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ, ਫਲਸਤੀਨੀ ਫੌਜ ਵੱਲੋਂ 1000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਰਾਕੇਟ ਦਾਗੇ ਗਏ ਹਨ। ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਨੇ ਵੀ ਮੰਗਲਵਾਰ ਅਤੇ ਬੁੱਧਵਾਰ ਨੂੰ ਦੋ ਏਅਰ ਸਟ੍ਰਾਈਕਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਗਜ਼ਾ ਦੇ 2 ਟਾਵਰ ਢਹਿ ਢੇਰੀ ਹੋ ਗਏ। ਸੋਮਵਾਰ ਤੋਂ ਹੁਣ ਤੱਕ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 54 ਫਲਸਤੀਨੀ ਅਤੇ 6 ਇਜ਼ਰਾਈਲੀ ਮਾਰੇ ਗਏ ਹਨ,14 ਫਲਸਤੀਨੀ ਬੱਚੇ ਵੀ ਇਸ ਝੜਪ ਦੌਰਾਨ ਫਸ ਗਏ ਹਨ। ਯੂਐੱਨ ਦੇ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਐਨਟੌਨਿਓ ਗੁਟਰੈਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਚੱਲ ਰਹੀ ਹਿੰਸਾ ਕਾਰਨ ਕਾਫੀ ਚਿਤੰਤ ਹਨ। ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ:- ਇਹ ਸਾਰੀ ਹਿੰਸਾ ਪੂਰਬੀ ਯਰੂਸ਼ਲਮ ਦੀ ਅਲ ਅਕਸਾ ਮਸਜਿਦ ਵਿਖੇ ਹੋਈ ਹਿੰਸਕ ਝੜਪ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਹੈ। ਅਲ-ਅਕਸਾ ਮਸਜਿਦ ਨੂੰ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਅਤੇ ਯਹੂਦੀਆਂ ਦੋਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਪਵਿੱਤਰ ਅਸਥਾਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਜ਼ਰਾਈਲੀ ਫੌਜ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਗਜ਼ਾ ਤੋਂ 1050 ਰਾਕੇਟ ਅਤੇ ਮੋਰਟਾਰ ਗੋਲੇ ਦਾਗੇ ਗਏ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ 850 ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਵਿਚ ਡਿੱਗ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਲਗਭਗ 200 ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਦੇ ਡੋਮ ਏਅਰ ਡਿਫੈਂਸ ਸਿਸਟਮ ਦੁਆਰਾ ਅਸਫਲ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਹਿੰਸਾ ਦੌਰਾਨ ਵਧੀ ਯੁੱਧ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਫਲਸਤੀਨੀ ਕੱਟੜਪੰਥੀਆਂ ਨੇ ਪਿਛਲੇ 38 ਘੰਟਿਆਂ ਵਿਚ ਇਕ ਹਜ਼ਾਰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਰਾਕੇਟ ਦਾਗੇ ਹਨ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਫਲਸਤੀਨੀ ਕੱਟੜਪੰਥੀਆਂ ਨੇ ਜੋ ਰਾਕੇਟ ਦਾਗੇ ਹਨ ਉਹ ਬਹੁਤੇ ਤਲ ਅਵੀਵ 'ਤੇ ਛੱਡੇ ਗਏ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਮੰਗਲਵਾਰ ਨੂੰ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਨੇ ਗਜ਼ਾ ਵਿੱਚ ਹਵਾਈ ਹਮਲੇ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਇਸ ਹਮਲੇ ਵਿੱਚ ਗਜ਼ਾ ਦੇ ਦੋ ਟਾਵਰ ਬਲਾਕ ਢਹਿ ਗਏ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਹਮਲਿਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਦੇ ਅਰਬਾਂ ਨੇ ਹਿੰਸਕ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ। ਤਲ ਅਵੀਵ ਨੇੜੇ ਲੋਡ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਲਗਾਈ ਗਈ ਹੈ। ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਸੱਕਤਰ-ਜਨਰਲ ਐਂਟੋਨੀਓ ਗੁਟੇਰੇਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਹਿੰਸਾ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਬਹੁਤ ਚਿੰਤਤ ਹਨ। ਸੌਮਿਆ ਸੰਤੋਸ਼ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਅਤੇ ਬੇਟੇ ਨਾਲ ਭਾਰਤੀ ਮੂਲ ਦੀ ਨਰਸ ਵੀ ਹਲਾਕ ਫਲਸਤੀਨੀ ਕੱਟੜਪੰਥੀਆਂ ਅਤੇ ਇਜ਼ਰਾਈਲੀ ਫੌਜ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਰਾਕੇਟ ਅਤੇ ਹਵਾਈ ਹਮਲੇ ਕਾਰਨ ਗਾਜ਼ਾ ਅਤੇ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਵਿਚ ਕਈ ਮੌਤਾਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਮੰਗਲਵਾਰ ਨੂੰ ਗਾਜ਼ਾ ਤੋਂ ਦੱਖਣੀ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਦੇ ਤੱਟਵਰਤੀ ਸ਼ਹਿਰ ਅਸ਼ਕਲੋਨ ਉੱਤੇ ਵੀ ਰਾਕੇਟ ਚਲਾਏ ਗਏ ਸਨ। ਇਸ ਹਮਲੇ ਵਿਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਕੇਰਲਾ ਰਾਜ ਦੀ ਮਲਯਾਲੀ ਔਰਤ ਸੌਮਿਆ ਸੰਤੋਸ਼ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। 30 ਸਾਲਾ ਸੌਮਿਆ ਕੇਰਲਾ ਦੇ ਇਦੂਕੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਵਸਨੀਕ ਸੀ। ਭਾਰਤ 'ਚ ਮੌਜੂਦ ਇਜ਼ਰਾਈਲੀ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਇਸ 'ਤੇ ਸੰਵੇਦਨਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਸੌਮਿਆ ਦੀ ਮ੍ਰਿਤਕ ਦੇਹ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਭੇਜਣ ਦੇ ਇੰਤਜ਼ਾਮ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਸੌਮਿਆ ਅਸ਼ਕਲੋਨ ਵਿਚ ਇਕ ਘਰ ਵਿਚ ਇਕ ਬਜ਼ੁਰਗ ਔਰਤ ਦੇ ਨਰਸ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸੀ। ਇਹ ਖੇਤਰ ਗਾਜ਼ਾ ਪੱਟੀ ਦੀ ਸਰਹੱਦ 'ਤੇ ਹੈ ਅਤੇ ਹਮਲੇ ਵਿਚ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਮਿਲੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮੁਤਾਬਕ, ਸੌਮਿਆ ਪਿਛਲੇ ਸੱਤ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਰਹੇ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਨੌਂ ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਵੀ ਹੈ ਜੋ ਕੇਰਲਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਤਨਮਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਢੇਸੀ ਨੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨੂੰ ਲਿਖੀ ਚਿੱਠੀ ਤਨਮਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਢੇਸੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਕਿਹੜੇ ਯੂਕੇ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀ ਇਸ ਬਾਬਤ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਨਾਲ ਰਾਬਤਾ ਕਾਇਮ ਕਰਨਗੇ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਬਹਾਲ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਨਗੇ ਯੂਕੇ ਦੇ ਐੱਮਪੀ ਤਨਮਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਢੇਸੀ ਨੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਬੌਰਸ ਜੌਹਨਸਨ ਨੂੰ ਫਲਸਤੀਨ 'ਚ ਵਾਪਰ ਰਹੀ ਹਿੰਸਾ ਬਾਰੇ ਚਿੱਠੀ ਲਿਖੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਚਿੱਠੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹਲਕੇ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਕਈ ਈ-ਮੇਲ ਫਲਸਤੀਨ ਹਿੰਸਾ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਆ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਵਿਗੜਦੇ ਹਾਲਾਤਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਸ ਹਿੰਸਾ ਵਿੱਚ ਕਈ ਬੱਚਿਆਂ ਅਤੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋਈ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਯੂਕੇ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨਮੰਤਰੀ ਨੂੰ ਸਵਾਲ ਕੀਤਾ ਕਿ ਇਸ ਹਿੰਸਾ ਬਾਰੇ ਕੀ ਉਹ ਕੋਈ ਸਟੈਂਡ ਲੈਣਗੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਕਿਹੜੇ ਯੂਕੇ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀ ਇਸ ਬਾਬਤ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਨਾਲ ਰਾਬਤਾ ਕਾਇਮ ਕਰਨਗੇ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਬਹਾਲ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਨਗੇ। ਵਿਗੜ ਰਹੇ ਹਾਲਾਤਾਂ ਦਰਮਿਆਨ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਨੇ ਕੀਤਾ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਦਾ ਐਲਾਨ ਇਜ਼ਰਾਈਲੀ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਹਿੰਸਾ ਦੌਰਾਨ ਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਅੱਗ ਲਾਈ ਗਈ ਇਜ਼ਰਾਇਲੀ ਅਰਬਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਹਿੰਸਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਕਦਮ ਚੁੱਕਿਆ ਗਿਆ। ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਨੁਸਾਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਝੜਪਾਂ ਵਿੱਚ 12 ਲੋਕ ਫੱਟੜ ਹੋਏ ਅਤੇ ਕੁਝ ਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਅੱਗ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਹਿ ਯੁੱਧ ਵਰਗੇ ਹਾਲਾਤ ਬਣ ਰਹੇ ਸਨ। ਫਲਸਤੀਨੀ ਕਟੜਪੰਥੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਵਿੱਚ ਸੈਂਕੜੇ ਰਾਕੇਟ ਦਾਗੇ ਗਏ ਅਤੇ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਨੇ ਵੀ ਗਾਜ਼ਾ ਉੱਪਰ ਹਵਾਈ ਹਮਲੇ ਕੀਤੇ। ਪਿਛਲੇ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਈਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹਿੰਸਕ ਘਟਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਇਸ ਘਟਨਾ ਵਿੱਚ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 40 ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਲੋਡ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਹਿੰਸਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਾਰੇ ਗਏ ਵਿਅਕਤੀ ਦਾ ਸ਼ਖ ਅੰਤਮ ਸਸਕਾਰ ਲਈ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਲੋਕ ਫਲਸਤੀਨੀ ਕਟੜਪੰਥੀਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਦੇ ਤਲ ਅਵੀਵ ਸ਼ਹਿਰ 'ਤੇ ਸੈਂਕੜੇ ਮਿਜ਼ਾਈਲਾਂ ਦਾਗੀਆਂ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਨੇ ਗਾਜ਼ਾ ਪੱਟੀ ਉੱਪਰ ਹਵਾਈ ਹਮਲੇ ਕਰਕੇ ਮੰਗਲਵਾਰ ਨੂੰ ਟਾਵਰ ਬਲਾਕ ਤਬਾਹ ਕੀਤਾ। ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵੱਲੋਂ ਦੋਨਾਂ ਪੱਖਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।ਫਲਸਤੀਨੀ ਕਟੜਪੰਥੀਆਂ ਅਤੇ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਵਿਚਕਾਰ ਵੱਧ ਰਹੇ ਟਕਰਾਅ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਵੱਲੋਂ ਲੋਡ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਦੇ ਲੌਡ ਵਿੱਚ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਸਿਹਤ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਮੁਤਾਬਕ ਹੁਣ ਤੱਕ ਇਸ ਹਿੰਸਾ ਵਿੱਚ 35 ਫਲਸਤੀਨੀ ਮਾਰੇ ਗਏ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ 10 ਬੱਚੇ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਪੰਜ ਇਜ਼ਰਾਈਲੀ ਮਾਰੇ ਗਏ ਹਨ। ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਦੀ ਇਜ਼ਾਈਲ ਬਾਰੇ ਸਖ਼ਤੀ ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਦੇ ਕ੍ਰਾਊਨ ਪ੍ਰਿੰਸ ਸਲਮਾਨ ਅਤੇ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਬੇਨਿਆਮਿਨ ਨੇਤਨਯਾਹੂ ਮੰਗਲਵਾਰ ਨੂੰ ਸਾਊਦੀ ਦੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਮੰਤਰਾਲਾ ਨੇ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਦੀ ਨਿੰਦੀ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ, "ਅਲ-ਅਕਸਾ ਮਸਜਿਦ ਦੀ ਪਾਕੀਜ਼ਗੀ ਅਤੇ ਨਮਾਜ਼ੀਆਂ ਉੱਪਰ ਇਜ਼ਰਾਈਲੀ ਹਮਲਾਵਰਾਂ ਨੇ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਹੈ।" ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਨੇ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਤੋਂ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਟਕਰਾਅ ਲਈ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਨੂੰ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਠਹਿਰਾਇਆ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਫੌਰੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਅਜਿਹੀਆਂ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਤੋਂ ਵਰਜਿਆ ਜਾਵੇ। ਸਾਊਦੀ ਮੁਤਾਬਕ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਵਿੱਚ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਕਾਨੰਨਾਂ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਦੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਮੰਤਰਾਲਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਫਲਸਤੀਨੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਫਲਸਤੀਨ ਵਿੱਚ ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੇ ਕਬਜ਼ੇ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨ ਦੀ ਹਮਾਇਤ ਕਰਦੇ ਹਾਂ।" "ਸਾਡਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਮੁਸ਼ਕਲ ਦਾ ਹੱਲ ਤਾਂ ਹੀ ਹੋਵੇਗਾ ਜਦੋਂ ਫ਼ਲਸਤੀਨੀਆਂ ਨੂੰ 1967 ਦੀ ਸਰਹੱਦ ਦੇ ਤਹਿਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਪਣਾ ਅਜ਼ਾਦ ਮੁਲਕ ਹੋਵੇਗਾ, ਪੂਰਬੀ ਯੇਰੂਸ਼ਲਮ ਜਿਸਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਹ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਅਤੇ ਅਰਬ ਸ਼ਾਂਤੀ ਸਮਝੌਤਿਆਂ ਦੇ ਤਹਿਤ ਹੀ ਹੈ।" ਸੋਮਾਵਾਰ ਨੂੰ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਨੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦਸਤੀਆਂ ਦੀ ਕਾਰਵਾਈ ਵਿੱਚ ਕਈ ਦਰਜਣ ਫਲਸਤੀਨੀ ਫਟੱੜ ਹੋ ਗਏ ਸਨ। ਇਜ਼ਰਾਈਲੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਬਲਾਂ ਨੇ ਫਿਰ ਫਲਸਤੀਨੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਕਾਰੀਆਂ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਡਬਲ ਬੁਲੇਟ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਤਣਾਅ ਰਾਕਟਾਂ ਅਤੇ ਹਵਾਈ ਹਮਲਿਆਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ। ਇਸ ਟਕਰਾਅ ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਤੱਕ 28 ਫਲਸਤੀਨੀਆਂ ਅਤੇ 3 ਇਜ਼ਰਾਈਲੀ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਦੀ ਜਾਨ ਜਾ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਵਿਵਾਦ ਕੀ ਹੈ? 1967 ਦੀ ਮੱਧ-ਪੂਰਬ ਜੰਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਨੇ ਪੂਰਬੀ ਯੇਰੂਸ਼ਲਮ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕਬਜ਼ੇ ਵਿੱਚ ਲੈ ਲਿਆ ਅਤੇ ਪੂਰੇ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਮੰਨਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਭਾਈਚਾਰਾ ਇਸਦੀ ਹਿਮਾਇਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਫਲਸਤੀਨੀ ਪੂਰਬੀ ਯੇਰੂਸ਼ਲਮ ਨੂੰ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਆਜ਼ਾਦ ਦੇਸ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਵਜੋਂ ਦੇਖਦੇ ਹਨ। ਪਿਛਲੇ ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਤੋਂ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਤਣਾਅ ਵਧਿਆ ਹੈ। ਇਲਜ਼ਾਮ ਹੈ ਕਿ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਇਸ ਹਿੱਸੇ 'ਤੇ ਹੱਕ ਜਤਾਉਣ ਵਾਲੇ ਯਹੂਦੀ ਫਲਸਤੀਨੀਆਂ ਨੂੰ ਬੇਦਖ਼ਲ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਵਿਵਾਦ ਹੈ। ਅਕਤੂਬਰ 2016 ਵਿੱਚ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੀ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਸ਼ਾਖਾ ਯੂਨੈਸਕੋ ਦੇ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਬੋਰਡ ਨੇ ਇੱਕ ਵਿਵਾਦਤ ਮਤਾ ਪਾਸ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਯੇਰੂਸ਼ਲਮ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਲ-ਅਕਸਾ ਮਸਜਿਦ 'ਤੇ ਯਹੂਦੀਆਂ ਦਾ ਕੋਈ ਦਾਅਵਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ ਮਤਾ ਯੂਨੈਸਕੋ ਦੀ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਪਾਸ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਸ ਮਤੇ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਅਲ-ਅਕਸਾ ਮਸਜਿਦ 'ਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਹੈ ਅਤੇ ਯਹੂਦੀਆਂ ਨਾਲ ਉਸਦਾ ਕੋਈ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਬੰਧ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਜਦੋਂਕਿ ਯਹੂਦੀ ਉਸ ਨੂੰ ਟੈਂਪਲ ਮਾਊਂਟ ਕਹਿੰਦੇ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਯਹੂਦੀਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਅਹਿਮ ਧਾਰਮਿਕ ਅਸਥਾਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ: (ਬੀਬੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਲ FACEBOOK, INSTAGRAM, TWITTERਅਤੇ YouTube 'ਤੇ ਜੁੜੋ।)