رسم يظهر منغ وهي المحكمة وتتهم منغ، وهي ابنة مؤسس شركة هواوي، بخرق العقوبات الأمريكية المفروضة على إيران. وقبض عليها السبت في مطار فانكوفر، وتواجه احتمال ترحيلها إلى الولايات المتحدة. وطالبت الصين بالإفراج عنها لأنها "لم تخالف القوانين". وأرجأت محكمة كندية النظر في قضيتها إلى يوم الاثنين. وأعلن الأربعاء عن اعتقالها دون توضيح تفاصيل القضية لأن منغ طلبت عدم نشر التهم الموجهة إليها، ولكن المحكمة رفضت حظر النشر الآن. ما الذي حدث في المحكمة؟ خلال جلسة استماع بالمحكمة العليا في بريتش كولومبيا، اتهمت منغ باستعمال فرع لشركة هواوي اسمه "سكاي كوم" للالتفاف على العقوبات المفروضة على إيران منذ 2009 إلى 2014. كما اتهمت منغ بالتحايل وإخفاء حقيقة أن "سكاي كوم" فرع تابع لشركة هواوي. وتواجه منغ عقوبة بالسجن مدة 30 عاما إذا أدينت بالتهم الموجهة لها في الولايات المتحدة. وذكر مراسلون أنها لم مغلولة اليدين لدى مثولها أمام المحكمة وكانت تلبس قميصا أخضر. وقال محام يمثل الحكومة الكندية إن منغ متهمة "بالتآمر للتحايل على العديد من المؤسسات المالية". واستبعد أن تفرج عنها المحكمة بكفالة لأنها قد تغادر البلاد. علاقات متوتر اعتقال منغ يفاقم العلاقات المتوترة بين الصين والولايات المتحدة، إذ تبادلت الدولتان فرض رسوم جمركية متبادلة على سلع بقيمة مليارات الدولارات. وتعد شركة هواوي من أكبر شركات تكنولوجيا الاتصالات في العالم، وأصبحت ثاني أكبر شركة لصناعة الهواتف الذكية متقدمة على أبل. ولم تعلن السلطات الكندية عن اعتقال منغ حتى الأربعاء يوم مثولها أمام المحكمة. وكثيرا ما اتهم نواب أمريكيون شركة هواوي بأنها خطر على الأمن القومي الأمريكي وباستعمال التكنولوجيا في التجسس.

ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਲਤ ਦੀ ਸੁਣਵਾਈ ਦੌਰਾਨ ਇਸ ਬਾਰੇ ਖੁਲਾਸਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੇਂਗ ਵਾਂਗਜ਼ੋ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਵਾਂਗਜ਼ੋ 'ਤੇ ਈਰਾਨ 'ਤੇ ਲਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਅਮਰੀਕੀ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਦਾ ਇਲਜ਼ਾਮ ਹੈ। ਚੀਨ ਵੱਲੋਂ ਵਾਂਗਜ਼ੋ ਦੀ ਜਲਦ ਰਿਹਾਈ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਚੀਨ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੋਈ ਕਾਨੂੰਨ ਨਹੀਂ ਤੋੜਿਆ ਹੈ। ਵਾਂਗਜ਼ੋ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਫਾਊਂਡਰ ਦੀ ਧੀ ਵੀ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰੀ ਦੀ ਅਹਿਮੀਅਤ ਦੱਸਣਾ ਔਖਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ਕ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਖਵਾਵੇ ਚੀਨੀ ਤਕਨੀਕ ਦੇ ਤਾਜ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਹੀਰੇ ਵਰਗਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਾਂਗਜ਼ੋ ਇਸਦੀ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ। 1 ਦਸੰਬਰ ਨੂੰ ਜਿੱਥੇ ਅਮਰੀਕੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਡੌਨਲਡ ਟਰੰਪ ਜੀ-20 ਸਮਿਟ ਵਿੱਚ ਚੀਨ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਸ਼ੀ ਜਿਨਪਿੰਗ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਟ੍ਰੇਡ ਵਾਰ ਵਿੱਚ ਨਰਮੀ ਬਾਰੇ ਸੋਚ ਰਹੇ ਸੀ, ਮੇਂਗ ਵਾਂਗਜ਼ੋ ਨੂੰ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਹੁਣ ਵਾਂਗਜ਼ੋ ਨੂੰ ਅਮਰੀਕਾ ਸੁਪੁਰਦ ਕਰਨ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਵਾਂਗਜ਼ੋ 'ਤੇ ਲੱਗੇ ਇਲਜ਼ਾਮ ਅਜੇ ਤੱਕ ਸਾਫ ਨਹੀਂ ਹੋਏ ਹਨ। ਪਰ ਈਰਾਨ 'ਤੇ ਲੱਗੀਆਂ ਅਮਰੀਕੀ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ਦੇ ਉਲੰਘਣ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਚਲ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ: ਚੀਨ ਦੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੇ ਬੁਲਾਰੇ ਨੇ ਪੱਤਰਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, ''ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਵਜ੍ਹਾ ਦੇ ਹਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਲੈਣਾ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦਾ ਉਲੰਘਣ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਕੈਨੇਡਾ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਦੋਵੇਂ ਤੁਰੰਤ ਅਜਿਹਾ ਕਰਨ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਦੱਸਣ ਤੇ ਮੇਂਗ ਨੂੰ ਛੱਡਣ।'' ਹਵਾਵੇ ਨੇ ਇੱਕ ਸਟੇਟਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਸਾਰਾ ਕੰਮ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀਆਂ ਹਦਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਕੇ ਹੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਜਸਟਿਨ ਟਰੂਡੋ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਮੇਂਗ ਦੀ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰੀ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੀ ਹੱਥ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਇਹ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਮਹਿਲਾ ਦੀ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰੀ ਜਾਂ ਇੱਕ ਕੰਪਨੀ ਦਾ ਮਾਮਲਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਤੇ ਚੀਨ ਦੇ ਨਾਜ਼ੁਕ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਚੀਨ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ 'ਤੇ ਕੀ ਅਸਰ? ਸਿਲਕ ਰੋਡ ਰਿਸਰਚ ਦੇ ਵਿਨੇਸ਼ ਮੋਟਵਾਨੀ ਮੁਤਾਬਕ, ''ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਦੇ ਲਈ ਇਸ ਤੋਂ ਬੁਰਾ ਸਮਾਂ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਗ੍ਰਿਫਤਾਰੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੁਣ ਦੋਵੇਂ ਦੇਸਾਂ ਵਿਚਾਲੇ ਹੋ ਰਹੀ ਗੱਲਬਾਤ ਹੋਰ ਔਖੀ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ।'' ''ਹਾਲ ਹੀ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਜੀ-20 ਸਮਿਟ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਬਾਜ਼ਾਰ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਸ਼ੱਕ ਵਿੱਚ ਸਨ।'' ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਚੀਨ ਵਿਚਾਲੇ ਤਣਾਅ ਲਗਾਤਾਰ ਵਧ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਸਿਰਫ ਟ੍ਰੇਡ ਵਾਰ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਬਯੂਨਸ ਏਅਰਜ਼ ਵਿੱਚ ਚਲ ਰਹੀ ਜੀ-20 ਸਮਿਟ 'ਚ ਲਗ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਘੱਟੋ ਘੱਟ ਦੋਵੇਂ ਪੱਖਾਂ ਨੇ ਗੱਲ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਤਾਂ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਅਜਿਹਾ ਵੀ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਦੋਵੇਂ ਦੇਸ ਮਿਲ ਕੇ 90 ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਕਿਸੇ ਸਹਿਮਤੀ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਚੀਨ ਵਿਚਾਲੇ ਤਣਾਅ ਲਗਾਤਾਰ ਵਧ ਰਿਹਾ ਹੈ ਖਵਾਵੇ 'ਤੇ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਪੱਤਰਕਾਰ ਏਲਿਅਟ ਜ਼ੈਗਮਨ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਚੀਨ ਇਸ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰੀ ਨੂੰ ਹਮਲੇ ਅਤੇ ਬੰਧਕ ਬਣਾਏ ਜਾਣ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੇਖੇਗਾ। ਏਲੀਅਟ ਨੇ ਦੱਸਿਆ, ''ਚੀਨ ਸਮਝੌਤਾ ਜ਼ਰੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਉਸ ਦਾ ਪਾਲਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਇੱਕ ਗੱਲ ਇਹ ਵੀ ਕਹੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰੀ ਤੋਂ ਅਮਰੀਕਾ ਨੂੰ ਟ੍ਰੇਡ ਵਾਰ ਦੇ ਮੋਰਚੇ 'ਤੇ ਚੀਨ ਨੂੰ ਘੇਰਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲ ਸਕਦਾ ਹੈ।'' ਚੀਨੀ ਅਖਬਾਰ 'ਗਲੋਬਲ ਟਾਈਮਜ਼' ਦੇ ਚੀਨੀ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਐਡੀਸ਼ੰਜ਼ ਦੇ ਐਡੀਟਰ ਹੂ ਸ਼ਿਜਿਨ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਅਮਰੀਕਾ ਚੀਨ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਦਾ ਇੱਕ ਤਰੀਕਾ ਲੱਭ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ, ''ਇਹ ਖਵਾਵੇ ਨੂੰ ਥੱਲੇ ਲਗਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਹੈ। ਇਸਲਈ ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਹਿਯੋਗੀ ਦੇਸਾਂ 'ਤੇ ਖਵਾਵੇ ਦੇ ਉਤਪਾਦ ਇਸਤੇਮਾਲ ਨਾ ਕਰਨ ਦਾ ਦਬਾਅ ਪਾਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਖਵਾਵੇ ਦੀ ਸਾਖ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਹੈ।'' ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ: ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਆਸਟਰੇਲੀਆ, ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਸਣੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਕਈ ਸਹਿਯੋਗੀ ਦੇਸਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਖਵਾਵੇ ਦੇ ਫੋਨ ਇਸਤੇਮਾਲ ਨਹੀਂ ਕਰਨਗੇ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੇ ਐਨਟੀਨਾ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦੇ ਇਸਤੇਮਾਲ 'ਤੇ ਰੋਕ ਲਗਾਉਣ ਦੀ ਹਾਲੇ ਕੋਈ ਯੋਜਨਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਹਾਲੇ ਤੱਕ ਕੋਈ ਅਜਿਹੇ ਸਬੂਤ ਨਹੀਂ ਮਿਲੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਇਹ ਸਾਬਿਤ ਹੋ ਸਕੇ ਕਿ ਥਵਾਵੇ ਨੇ ਕਦੇ ਜਾਸੂਸੀ ਕੀਤੀ ਹੈ ਜਾਂ ਚੀਨੀ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਨਿਜੀ ਡਾਟਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਸੂਤਰਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਖਵਾਵੇ ਨੂੰ ਇੱਕ ਆਧੁਨਿਕ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦੇਖਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਾਨੂੰਨ ਦਾ ਪਾਲਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਅਮਰੀਕਾ ਗਲਤ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦਾ ਰਵੱਈਆ ਗਲਤ ਤੇ ਬੇਬੁਨੀਆਦ ਹੈ। ਖਵਾਵੇ ਦੇ ਫਾਊਂਡਰ ਅਤੇ ਵਾਂਗਜ਼ੋ ਦੇ ਪਿਤਾ ਰੇਨ ਜ਼ੇਨਫੇਈ ਚੀਨੀ ਫੌਜ 'ਚ ਅਧਿਕਾਰੀ ਰਹਿ ਚੁਕੇ ਹਨ। ਇਹੀ ਵਜ੍ਹਾ ਹੈ ਕਿ ਐਲੀਅਟ ਜ਼ੈਗਮਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਇੱਕ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਸੀ ਕਿ ਕੰਪਨੀ ਦਾ ਚਾਈਨੀਜ਼ ਪੀਪਲਜ਼ ਲਿਬਰੇਸ਼ਨ ਆਰਮੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧ ਚਿੰਤਾ ਦਾ ਇੱਕ ਕਾਰਣ ਹੈ। ਖਵਾਵੇ ਦੇ ਫਾਊਂਡਰ ਅਤੇ ਵਾਂਗਜ਼ੋ ਦੇ ਪਿਤਾ ਰੇਨ ਜ਼ੇਨਫੇਈ ਚੀਨੀ ਫੌਜ 'ਚ ਅਧਿਕਾਰੀ ਰਹਿ ਚੁਕੇ ਹਨ ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਅਮਰੀਕਾ ਵਰਗੇ ਦੇਸ ਖਵਾਵੇ ਵਰਗੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਸ਼ੰਕਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਵੀ ਸਚ ਹੈ ਕਿ ਜੇ ਚੀਨ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਚਾਹੇ ਤਾਂ ਕਾਨੂੰਨ ਦੇ ਤਹਿਤ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੂੰ ਉਸ ਨੂੰ ਡਾਟਾ ਦੇਣਾ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਖਵਾਵੇ ਸਣੇ ਚੀਨ ਦੇ ਬਾਕੀ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਇਸ ਸ਼ੱਕ ਨੂੰ ਗਲਤ ਦੱਸਦੇ ਹਨ। ਹੂ ਸ਼ਿਜਿਨ ਨੇ ਕਿਹਾ, ''ਚੀਨ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਅਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗੀ। ਚੀਨ ਆਪਣੀਆਂ ਹੀ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦਾ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗਾ। ਜੇ ਸਰਕਾਰ ਅਜਿਹਾ ਕਰਦੀ ਵੀ ਹੈ ਤਾਂ ਇਸ ਨਾਲ ਦੇਸ ਦਾ ਫਾਇਦਾ ਕਿਵੇਂ ਹੋਵੇਗਾ?'' ''ਤੇ ਜੇ ਕੋਈ ਅਧਿਕਾਰੀ ਅਜਿਹਾ ਕਹਿੰਦਾ ਵੀ ਹੈ ਤਾਂ ਖਵਾਵੇ ਕੋਲ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਗੁਜ਼ਾਰਿਸ਼ ਨੂੰ ਠੁਕਰਾਉਣ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਹੈ।'' ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ: ਵਾਂਗਜ਼ੋ ਦੀ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰੀ ਨੂੰ ਚੀਨ ਦੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੇਸ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਣ ਤੋਂ ਰੋਕਣ ਦੀ ਇੱਕ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵੇਖਣਗੇ। ਕੰਪਲੀਟ ਇਨਟੈਲੀਜੈਂਸ ਦੇ ਟੋਨੀ ਨੈਸ਼ ਮੁਤਾਬਕ ਜੇ ਖਵਾਵੇ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਬਾਕੀ ਦੇਸਾਂ ਵਿੱਚ ਕਾਰੋਬਾਰ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੋਕਿਆ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ ਤਾਂ ਉਭਰਦੇ ਬਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੇ 5ਜੀ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਦੇ ਇਰਾਦੇ ਨੂੰ ਖਤਰਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਇਹ ਸਿਲਸਿਲਾ ਜਾਰੀ ਰਿਹਾ ਤਾਂ ਖਵਾਵੇ ਆਪਣੀ ਜ਼ਮੀਨ ਗੁਆ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਏਸ਼ੀਆਈ ਦੇਸਾਂ ਦੇ ਉਭਰਦੇ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦਾ ਦਬਾਅ ਵੱਧ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸੋਲੋਮਨ ਟਾਪੂ ਅਤੇ ਪਾਪੁਆ ਨਿਊ ਗਿਨੀ ਇਸਦੇ ਉਦਾਹਰਣ ਹਨ। ਅਗਲਾ ਨੰਬਰ ਭਾਰਤ ਦਾ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਮਤਲਬ ਇਹ ਕਹਿਣਾ ਬਿਲਕੁਲ ਵੀ ਗਲਤ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਅਮਰੀਕਾ ਦਾ ਇਹ ਕਦਮ ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਦੋ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਵਾਲੇ ਦੇਸਾਂ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਖਰਾਬ ਕਰੇਗਾ। ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਵੀਡੀਓਜ਼ ਵੀ ਦੇਖ ਸਕਦੇ ਹੋ: (ਬੀਬੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਲ FACEBOOK, INSTAGRAM, TWITTERਅਤੇ YouTube 'ਤੇ ਜੁੜੋ।)


تنطلق من السؤال التالي: "هل تغير سلوك الفيروس؟" قد يبدو الفيروس المتحور، بالنسبة لنا غريزيا، أمراً مخيفاً، لكن التحور والتغير هو ما تفعله الفيروسات. وفي أغلب الأوقات، يكون الأمر إما تغييراً لا معنى له أو أن الفيروس يُعدل نفسه بطريقة تجعله أضعف في إصابتنا بالعدوى، وتختفي النسخة الجديدة. وقد يصل إحيانا إلى تكوين تركيبة جديدة ناجحة. مواضيع قد تهمك نهاية "نسخة جديدة" من فيروس كورونا في بريطانيا ولا يوجد دليل واضح على أن النسخة الجديدة لفيروس كورونا التي رُصدت في جنوب شرق إنجلترا قادرة على الانتقال بسهولة أكبر أو التسبب في أعراض أكثر خطورة أو جعل اللقاح غير ذي فائدة. غير أنه مع ذلك يوجد سببان يجعلان العلماء يتابعون الأمر عن كثب. الأول هو أن مستويات انتشار هذه النسخة مرتفعة في الأماكن الذي تشهد ارتفاعاً في عدد حالات الإصابة. ويمثل هذا الأمر إشارة تحذير، وإن كان من الممكن تفسيره بطريقتين. فمن الممكن أن يكون الفيروس قد تحور بحيث صار ينتشر بسهولة أكبر ويسبب المزيد من حالات العدوى. غير أن العتر الجديدة يمكن أيضاً أن تنجح بالمصادفة من خلال إصابتها الأشخاص المناسبين في الوقت المناسب. فقد كانت إحدى التفسيرات لانتشار "العترة الإسبانية" خلال فصل الصيف هو أن الأشخاص قد أصيبوا بها خلال إجازاتهم ثم عادوا بها إلى البلاد. ويقتضي الأمر إجراء تجارب مختبرية للتحقق مما إذا كانت هذه النسخة أكثر قدرة على الانتشار من غيرها. أما الأمر الثاني الذي يثير دهشة العلماء هو الطريقة التي تحور بها الفيروس. وقال لنا البروفيسور نك لومان، الخبير في مؤسسة كوفيد 19 جينومكس بالمملكة المتحدة إن الفيروس"لديه عدد كبير من الطفرات بصورة مدهشة، أكثر مما كنا نتوقع، وبعضها يبدو مثيراً للاهتمام". فيروس كورونا: كيف بدأ توزيع لقاح كوفيد-19 بهذه السرعة؟ وثمة مجموعتان بارزتان من الطفرات، وأعتذر عن ذكر أسمائها السيئة. وكلا المجموعتين موجودتان في بروتين النتوءات الشوكية، وهو المفتاح الذي يستخدمه الفيروس من أجل اختراق خلايا أجسامنا والسيطرة عليها. وتقوم الطفرة N501 (كما حذرتك بشأن اسمها) بتغيير الجزء الأكثر أهمية من بروتين النتوءات، والمعروف باسم "مجال ربط المستقبلات". وهذا هو المكان الذي يتلامس فيه النتوء مع سطح خلايا أجسامنا لأول مرة. وأي تغييرات تُسهل دخول الفيروس من المرجح أن تمنحه ميزة إضافية. ويقول البروفيسور لومان "يبدو وكأنه تحوّر مهم". التطعيم الجماعي سيشكل ضغطاً على الفيروس يضطره للتحور حتى يتمكن من إصابة الأشخاص الذين حصلوا على اللقاح أما الطفرة الأخرى (H69/V70) فقد ظهرت عدة مرات من قبل، من بينها لدى حيوانات المنك التي أصيبت بالفيروس. لم الدعوة لاستخراج جثث ملايين من حيوانات المنك في الدنمارك؟ ماذا يقول العلم بخصوص السلالة الجديدة من الفيروس المرتبطة بحيوان "المنك"؟ وكان مصدر القلق هو أن الأجسام المضادة المأخوذة من دماء الناجين كانت أقل فعالية في مهاجمة هذه النسخة من الفيروس. ويقتضي الأمر كذلك المزيد من التجارب المختبرية لفهم ما يجري حقا. ويقول البروفيسور آلان ماك نالي الأستاذ في جامعة برمنغهام "نعلم أن هناك نسخة جديدة، لكننا لا نعلم شيئاً عما يعنيه ذلك من الناحية البيولوجية. من السابق لأوانه أن نقوم بأي استنتاج بشأن أهمية هذا الأمر من عدمها". وتقود الطفرات في بروتين النتوء الشوكي إلى أسئلة حول اللقاح، لأن اللقاحات الرئيسية الثلاثة -فايزر وموديرنا وأُكسفورد- تُدرب جهاز المناعة على مهاجمة النتوء الشوكي في الفيروس. غير أن الجسم سيتعلم مهاجمة أجزاء عدة في النتوء الشوكي. وهذا هو السبب في أن مسؤولي الصحة ما زلوا مقتنعين بأن اللقاح سينجح في مواجهة هذه النسخة. وكان الفيروس قد تحور داخل أجسام حيوانات وانتقل إلى إصابة البشر قبل نحو عام. ومنذ ذلك الحين يتحور بنحو مرتين في الشهر الواحد. وبمقارنة عينة من الفيروس حاليا، بذلك الذي ظهر أولاً في إقليم ووهان الصيني سيكون هناك نحو 25 طفرة تفصل بين الاثنين. وما زال فيروس كورونا يُجرب توليفات مختلفة من الطفرات ليصيب البشر بشكل صحيح. وقد شاهدنا ذلك يحدث من قبل، إذ اعتبر كثيرون أن ظهور وهيمنة طفرة أخرى (G614) يشير إلى تزايد قدرة الفيروس على الانتشار. إلا أن عملية التطعيم الجماعي سرعان ما ستضع نوعاً جديداً من الضغط على الفيروس، لأنه سيُضطر إلى التحور من أجل إصابة الأشخاص الذي حصلوا على اللقاح. وفي حال أدى ذلك إلى تطور الفيروس، فقد نضطر إلى تحديث اللقاحات بانتظام، كما نفعل مع لقاحات الإنفلونزا، حتى نستطيع المواكبة.

ਪੁੱਛੋ: "ਕੀ ਵਾਇਰਸ ਦਾ ਤਰੀਕਾ ਬਦਲਿਆ?" ਇੱਕ ਬਦਲਣ ਵਾਲਾ ਵਾਇਰਸ ਸੁਣਨ ਵਿੱਚ ਸਹਿਜੇ ਹੀ ਡਰਾਉਣਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਦਾ ਰੂਪ ਬਦਲਣਾ ਅਤੇ ਤਬਦੀਲੀ ਉਹ ਹੈ ਜੋ ਵਾਇਰਸ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ ਬਹੁਤੀ ਵਾਰ ਇਹ ਜਾਂ ਤਾਂ ਅਰਥਹੀਣ ਬਦਲਾਅ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਵਾਇਰਸ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਦਲ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਨੂੰ ਲਾਗ਼ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਵੀ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਵਾਂ ਰੂਪ ਬਸ ਮਾਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਈ ਵਾਰ ਇਹ ਨਵੇਂ ਜੇਤੂ ਫ਼ਾਰਮੂਲੇ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਕੋਈ ਸਪੱਸ਼ਟ ਸਬੂਤ ਨਹੀਂ ਹਨ ਕਿ ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਦਾ ਨਵੇਂ ਰੂਪ, ਜੋ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਯੂਕੇ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਵੱਧ ਸੌਖੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਫ਼ੈਲ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਧੇਰੇ ਗੰਭੀਰ ਲੱਛਣ ਪੈਦਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵੈਕਸੀਨ ਨੂੰ ਵਿਅਰਥ ਵੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਵਿਗਿਆਨੀ ਇਸ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਕਿਉਂ ਦੇ ਰਹੇ ਹਨ? ਖ਼ੈਰ, ਇਸ ਦੇ ਦੋ ਕਾਰਨ ਹਨ, ਜੋ ਵਿਗਿਆਨੀ ਇਸ 'ਤੇ ਨੇੜੇਓਂ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖ ਰਹੇ ਹਨ। ਪਹਿਲੀ ਗੱਲ ਇਹ ਕਿ ਜਿਨੀਆਂ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਮਾਮਲੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹਨ ਉਥੇ ਇਸ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦਾ ਪੱਧਰ ਵੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਚੇਤਾਵਨੀ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਸ ਬਾਰੇ ਦੋ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਦੱਸਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਵਾਇਰਸ ਵਧੇਰੇ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਫ਼ੈਲਣ ਅਤੇ ਵਧੇਰੇ ਇੰਨਫ਼ੈਕਸ਼ਨ ਕਰਨ ਲਈ ਤਬਦੀਲ ਹੋਇਆ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਬਦਲਾਵਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਚੰਗੀ ਬਰੇਕ ਵੀ ਮਿਲ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਸਹੀ ਸਮੇਂ 'ਤੇ ਸਹੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ। ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ 'ਸਪੈਨਿਸ਼ ਸਟ੍ਰੇਨ' ਦੇ ਫ਼ੈਲਣ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਵੇਰਵਾ ਇਹ ਵੀ ਸੀ ਕਿ ਲੋਕ ਛੁੱਟੀ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਇਸ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਫ਼ਿਰ ਇਸ ਨੂੰ ਘਰ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਪਤਾ ਲਾਉਣ ਲਈ ਕਿ ਕੀ ਇਹ ਸੱਚੀਂ ਬਾਕੀਆਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵੱਧ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਫ਼ੈਲਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾ ਵਿੱਚ ਤਜ਼ਰਬੇ ਕੀਤੇ ਜਾਣਗੇ। ਦੂਸਰਾ ਪੱਖ ਜਿਹੜਾ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੂੰ ਸੋਚਣ ਲਈ ਮਜ਼ਬੂਰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਵਾਇਰਸ ਆਪਣਾ ਰੂਪ ਕਿਵੇਂ ਬਦਲੇਗਾ। ਕੋਵਿਡ-19 ਜੈਨੋਮਿਕਸ ਯੂਕੇ (COG-UK) ਕੰਨਸੋਰਟੀਅਮ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਨਿਕ ਲੋਮੈਨ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸਿਆ, "ਇਸ ਵਿੱਚ ਹੈਰਾਨੀਜਨਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ ਹੋਏ ਹਨ, ਅਸੀਂ ਜਿੰਨੀ ਆਸ ਕਰ ਸਕਦੇ ਸੀ ਉਸ ਤੋਂ ਵੱਧ, ਅਤੇ ਕਈ ਬਹੁਤ ਦਿਲਚਸਪ ਲੱਗਦੇ ਹਨ।" ਵਾਇਰਸ 'ਚ ਬਦਲਾਅ ਇਸ ਵਿੱਚ ਮਿਊਟੇਸ਼ਨ (ਵਾਇਰਸ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ) ਦੇ ਦੋ ਧਿਆਨ ਦੇਣ ਯੋਗ ਸੈਟ ਹਨ-ਅਤੇ ਮੈਂ ਇਨਾਂ ਦੇ ਖ਼ੌਫ਼ਨਾਕ ਨਾਮਾਂ ਲਈ ਮੁਆਫ਼ੀ ਮੰਗਦਾ ਹਾਂ। ਦੋਵੇਂ ਅਹਿਮ ਸਪਾਈਕ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਵਿੱਚ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਵਾਇਰਸ ਸਪਾਈਕ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸਾਡੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਸੈਲਾਂ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਣ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕਾਬੂ ਵਿੱਚ ਕਰ ਲਈ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਮਿਊਟੇਸ਼ਨ ਐਨ501(ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ) ਸਪਾਈਕ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਅਹਿਮ ਹਿੱਸੇ ਜਿਸਨੂੰ "ਰੀਸੈਪਟਰ ਬਾਈਡਿੰਗ ਡੋਮੇਨ" ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਨੂੰ ਬਦਲਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਉਹ ਜਗ੍ਹਾ ਹੈ ਜਿਥੇ ਸਪਾਈਕ ਸਾਡੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਸੈੱਲਾਂ ਦੀ ਸਤਹ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਕੋਈ ਵੀ ਤਬਦੀਲੀ ਜਿਸ ਨਾਲ ਵਾਇਰਸ ਨੂੰ ਅੰਦਰ ਜਾਣਾ ਸੌਖਾ ਹੋਵੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਮਿਊਟੇਸ਼ਨ H69/V70 ਮਿਟਾਉਣਾ ਹੈ। ਇਹ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਕਈ ਵਾਰ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਮਸ਼ਹੂਰ ਮਿੰਕ (ਫ਼ਰ ਵਾਲਾ ਨਿਓਲਾ) ਇੰਨਫ਼ੈਕਸ਼ਨ ਸਮੇਤ। ਚਿੰਤਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਵਾਇਰਸ ਦੇ ਉਸ ਬਦਲੇ ਹੋਏ ਰੂਪ ਤੋਂ ਬਚਾਅ ਕਰਨ ਲਈ ਬਚਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਖ਼ੂਨ ਵਿੱਚ ਰੌਗਾਣੂਰੋਧਕ ਘੱਟ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਸਨ। ਅਸਲ 'ਚ ਸਮਝਣ ਲਈ ਕਿ ਕੀ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਹੋਰ ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨੇ ਪੈਣਗੇ। ਬਰਮਿੰਗਮ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਐਲਨ ਮੈਕਨੈਲੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਸਾਨੂੰ ਪਤਾ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਬਦਲਿਆ ਰੂਪ ਹੈ, ਸਾਨੂੰ ਇਸ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਪਤਾ ਕਿ ਇਸ ਦਾ ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਕੀ ਅਰਥ ਹੈ।" "ਇਹ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕਰਨਾ ਕਿ ਇਹ ਕਿੰਨਾ ਅਹਿਮ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿੰਨਾਂ ਨਹੀਂ ਹਾਲੇ ਬਹੁਤ ਜਲਦੀ ਹੈ।" ਸਪਾਈਕ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਵਿੱਚ ਮਿਊਟੇਸ਼ਨਜ਼ ਵੈਕਸੀਨ ਸੰਬੰਧੀ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਫ਼ਾਈਜ਼ਰ, ਮੌਡਰਨਾ ਅਤੇ ਆਕਸਫ਼ੋਰਡ ਤਿੰਨਾਂ ਵਲੋਂ ਬਣਾਏ ਗਏ ਟੀਕੇ, ਇਮੀਊਨ ਸਿਸਿਟਮ ਨੂੰ ਸਪਾਈਕ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਸਰੀਰ ਸਪਾਈਕ ਦੇ ਕਈ ਹਿੱਸਿਆਂ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਨਾ ਸਿੱਖ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਹੀ ਸਿਹਤ ਅਧਿਕਾਰੀ ਇਸ ਗੱਲ 'ਤੇ ਯਕੀਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਵੈਕਸੀਨ ਬਦਲੇ ਰੂਪ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਵੀ ਕੰਮ ਕਰੇਗੀ। ਇਹ ਇੱਕ ਵਾਇਰਸ ਹੈ ਜੋ ਜਾਨਵਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਾਲ ਤੋਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਹੀ ਇਹ ਹਰ ਮਹੀਨੇ ਦੋ ਰੂਪ ਬਦਲਦਾ ਹੈ, ਅੱਜ ਇੱਕ ਨਮੁਨਾ ਲਓ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਵੁਹਾਨ ਤੋਂ ਲਏ ਨਮੂਨੇ ਨਾਲ ਤੁਲਣਾ ਕਰੋ ਅਤੇ ਤਕਰੀਬਨ 25 ਬਦਲਾਅ ਹੋਣਗੇ ਜੋ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖਰਿਆਂ ਕਰਦੇ ਹੋਣਗੇ। ਕੋਰੋਨਾਵਾਰਿਸ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਇੰਨਫ਼ੈਕਸ਼ਨ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕਈ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਰੂਪ ਬਦਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੁੰਦਿਆਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਦੇਖਿਆ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਵਾਇਰਸ ਵਧੇਰੇ ਫ਼ੈਲ ਰਿਹਾ ਸੀ ਇਸਦੇ ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਰੂਪ (G614) ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਫ਼ੈਲਾਅ ਕਈਆਂ ਨੇ ਦੇਖਿਆ। ਪਰ ਜਲਦ ਹੀ ਵੱਡੇ ਪੈਮਾਨੇ 'ਤੇ ਟੀਕਾਕਰਨ ਵਾਇਰਸ ਦੇ ਇੱਕ ਵੱਖਰਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾਵੇਗਾ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਬਦਲਣਾ ਪਵੇਗਾ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਟੀਕਾਕਰਨ ਹੋ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ। ਜੇ ਇਹ ਵਾਇਰਸ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਨੂੰ ਸੰਚਾਲਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਸਾਨੂੰ ਨਿਯਮਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਟੀਕਿਆਂ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਬਣਾਉਣ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਪਵੇਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਅਸੀਂ ਫ਼ਲੂ ਲਈ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ: ਇਹ ਵੀਡੀਓ ਵੀ ਦੇਖੋ: (ਬੀਬੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਲ FACEBOOK, INSTAGRAM, TWITTERਅਤੇ YouTube 'ਤੇ ਜੁੜੋ।)


ضرب فيروس كورونا مئات الآلاف من الأطفال ويتركز هؤلاء الضحايا في أفغانستان، ونيبال، وبنغلاديش، والهند، وباكستان، وسريلانكا علما بأن التقديرات تشير إلى أن 1.8 مليار شخص يعيشون في هذه المنطقة. ووجد التقرير أن الفئات الأكثر تضررا جراء الوباء تتمثل في النساء، والأطفال، والمراهقين. وذكرت التقارير أن منطقة جنوب آسيا شهدت نحو 13 مليون حالة مصابة بكوفيد وأكثر من 186 ألف وفاة إلى حد الآن. وتعاملت دول كثيرة، بما فيها الدول الواقعة في منطقة جنوب آسيا، مع الوباء من خلال فرض إجراءات إغلاق عام صارمة. وبينما ظلت مستشفيات، وصيدليات، ومحلات بقالة مفتوحة، فإن معظم الأشياء الأخرى تعرضت للإغلاق. مواضيع قد تهمك نهاية ويفحص التقرير - سواء الآثار المباشرة وغير المباشرة لوباء كوفيد-19 وطرق الاستجابة في منطقة جنوب آسيا - آثار هذه الاستراتيجيات الحكومية على العناية الصحية، والخدمات الاجتماعية، بما في ذلك المدارس، والاقتصاد. وتشير التقديرات الواردة في التقرير إلى أنه تم تسجيل 228 حالة وفاة بين الأطفال الذين تقل أعمارهم عن خمس سنوات في البلدان الستة المذكورة بسبب توقف الخدمات الحيوية، التي تتراوح بين الفوائد الغذائية، والتطعيم. ويذهب التقرير إلى أن عدد الأطفال الذين يعالجون من آثار سوء التغذية انخفض إلى أكثر من 80 في المئة في بنغلاديش والنيبال، في حين تراجعت وتيرة التطعيم بين الأطفال إلى نسبة 35 في المئة ونسبة 65 في المئة في الهند وباكستان على التوالي. ويذكر التقرير أيضا أن معدلات الوفيات بين الأطفال كانت الأعلى في الهند في عام 2020 - أي بنسبة 15.4 في المئة وتأتي بنغلاديش في المرتبة الثانية بنسبة 13 في المئة. وشهدت سيريلانكا أكبر زيادة في وفيات الأمهات - أي 21.5 في المئة وتأتي بعدها باكستان بنسبة 21.3 في المئة. يشير التقرير إلى أن وفيات الأطفال في بنغلاديش يمكن أن ترتفع إلى 13 في المئة وتشير التقديرات إلى أن حالات الحمل الإضافية وغير المرغوب فيها بلغت نحو 3 ملايين ونصف المليون، بما في ذلك 400 ألف حمل بين المراهقات، بسبب قلة وسائل منع الحمل أو إمكانية الحصول عليها. التأثير الكامل للوباء - وحالات الإغلاق العامة - أصبح واضحا الآن في ظل لجوء البلدان إلى إعادة تقييم برامجها المتعلقة بالصحة العامة والتعليم. ويخشى الخبراء في الهند من أن تكون معدلات سوء التغذية أسوأ بكثير في جميع مناطق البلد عندما تتدفق البيانات خلال الشهور القليلة المقبلة. ولا تزال بعض البلدان في جنوب آسيا، مثل الهند، تواجه زيادة في عدد الإصابات. وبينما انتهى الإغلاق العام في مختلف المناطق في شهر يونيو/حزيران من السنة الماضية، لجأت عدة دول ومناطق إلى فرض الإغلاق العام بشكل متقطع لوقف انتشار الوباء. ويتوقع التقرير أنه بالرغم من أن انقطاع الخدمات الصحية أثر أيضا في حياة الناس الذين يشكون من أمراض أخرى - فإنه يتنبأ بحدوث وفيات أخرى تصل إلى 5943 في المنطقة بين المراهقين الذين لم يتوفر لهم العلاج من مرض السل، والملاريا، والتيفوئيد، وفيروس نقص المناعة البشرية.

ਲੌਕਡਾਊਨ ਦੌਰਾਨ ਇਲਾਜ ਦੀ ਘਾਟ ਕਾਰਨ ਭਾਰਤ ਸਣੇ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਦੇਸ਼ਾਂ 'ਚ 2 ਲੱਖ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮੌਤਾਂ ਇਹ ਰਿਪੋਰਟ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ, ਨੇਪਾਲ, ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼, ਭਾਰਤ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ 'ਤੇ ਕੇਂਦਰਿਤ ਹੈ। ਰਿਪੋਰਟ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਨਾਲ ਸਭ ਤੋਂ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਔਰਤਾਂ, ਬੱਚੇ ਅਤੇ ਬਜ਼ੁਰਗ ਹੋਏ ਹਨ। ਪੂਰੇ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ 1.3 ਕਰੋੜ ਕੋਰੋਨਾ ਕੇਸ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ ਹਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਲੱਖ 86 ਹਜ਼ਾਰ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ- ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਕਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੇ ਕੋਰੋਨਾ ਦੇ ਵਧਦੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਨੂੰ ਦੇਖਦਿਆਂ ਹੋਇਆ ਸਖ਼ਤ ਲੌਕਡਾਊਨ ਲਗਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਹਸਪਤਾਲ, ਮੈਡੀਕਲ ਸਟੋਰ ਅਤੇ ਕਰਿਆਨੇ ਦੀਆਂ ਦੁਕਾਨਾਂ ਖੁੱਲ੍ਹੀਆਂ ਰੱਖੀਆਂ ਗਈਆਂ ਪਰ ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕਰੀਬ ਸਭ ਕੁਝ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਹਸਪਤਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੋਰੋਨਾ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦਾ ਇਲਾਜ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਡਾਇਰੈਕਟ ਐਂਡ ਇਨਡਾਇਰੈਕਟ ਇਫੈਕਟ ਆਫ ਕੋਵਿਡ-19 ਪੈਂਡੇਮਿਕ ਐਂਡ ਰਿਸਪੌਂਸ ਇਨ ਸਾਊਥ ਏਸ਼ੀਆ- ਸਿਰਲੇਖ ਦੇ ਨਾਲ ਛਪੀ ਇਸ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਸਰਕਾਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਕੂਲਾਂ, ਅਰਥਚਾਰੇ ਸਣੇ ਸਿਹਤ ਸੇਵਾ, ਸਮਾਜਿਕ ਸੇਵਾਵਾਂ 'ਤੇ ਅਪਣਾਈ ਗਈ ਰਣਨੀਤੀ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਹੈ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ 6 ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪੰਜ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀਆਂ 2,28,000 ਮੌਤਾਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੀ ਘਾਟ ਕਾਰਨ, ਜ਼ਰੂਰੀ ਪੋਸ਼ਣ ਵਿੱਚ ਕਮੀ ਅਤੇ ਜ਼ਰੂਰੀ ਟੀਕਾ ਨਾ ਲੱਗਣ ਕਾਰਨ ਹੋਈ। ਕੋਰੋਨਾਾਵਇਰਸ: ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਦਰ ਵੱਧ ਕਿਉਂ ਹੈ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਨੇਪਾਲ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ 80 ਫੀਸਦ ਤੱਕ ਗੰਭੀਰ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੁਪੋਸ਼ਣ ਦੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਇਲਾਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਭਾਰਤ-ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਟੀਕਾਕਰਨ ਦੀ ਦਰ ਕ੍ਰਮਵਾਰ 35 ਫੀਸਦ ਅਤੇ 65 ਫੀਸਦ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਰਿਪੋਰਟ ਇਹ ਵੀ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਮੌਤ ਦਰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ 2020 ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਵਧੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਵੱਧ ਕੇ 15.4 ਫੀਸਦ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਇਹ ਦਰ 13 ਫੀਸਦ ਰਹੀ। ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਵਿੱਚ ਮਾਂ ਦੇ ਮੌਤ ਦਰ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਤੇਜ਼ੀ ਦੇਖੀ ਗਈ ਜੋ 21.5 ਫੀਸਦ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਇਹ ਦਰ 21.3 ਫੀਸਦ ਰਹੀ। ਰਿਪੋਰਟ ਮੁਤਾਬਕ ਇਸ ਦੌਰਾਨ 35 ਲੱਖ ਅਣਚਾਹੇ ਗਰਭਧਾਰਨ ਹੋਏ ਹਨ, ਜੋ ਗਰੀਬੀ ਜਾਂ ਗਰਭ ਨਿਰੋਧਕ ਨਾ ਮਿਲ ਸਕਣ ਕਾਰਨ ਹੋਇਆ। ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਈ ਜਾਣਕਾਰਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਕੁਝ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਸਾਰੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਦੇ ਡਾਟਾ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਣਗੇ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸੰਭਵ ਹੈ ਕਿ ਕੁਪੋਸ਼ਣ ਦੀ ਦਰ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਵਾਧਾ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਵਰਗੇ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਕੁਝ ਦੇਸ਼ ਅਜੇ ਵੀ ਲਾਗ ਵਿੱਚ ਵਾਧੇ ਨਾਲ ਜੂਝ ਰਹੇ ਹਨ, ਜਦ ਕਿ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਜੂਨ ਤੱਕ ਦੇਸ਼ ਵਿਆਪੀ ਸਖ਼ਤ ਲੌਕਡਾਊਨ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਕਈ ਸੂਬਿਆਂ ਅਤੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਨੇ ਵਾਇਰਸ ਦੇ ਪ੍ਰਸਾਰ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਇਸ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਲਿਆ ਸੀ। ਲੌਕਡਾਊਨ ਦੌਰਾਨ ਸਿਹਤ ਸੇਵਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਆਈ ਰੁਕਾਵਟ ਨੇ ਹੋਰਨਾਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਕਰੀਬ 5.943 ਕਿਸ਼ੋਰਾਂ ਦੀਆਂ ਮੌਤਾਂ ਹੋ ਗਈਆਂ ਜੋ ਟੀਬੀ, ਮਲੇਰੀਆ, ਟਾਈਫਾਈਡ ਅਚੇ ਐੱਚਆਈਵੀ-ਏਡਜ਼ ਦਾ ਇਲਾਜ ਨਹੀਂ ਕਰਾ ਸਕੇ। ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ: (ਬੀਬੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਲ FACEBOOK, INSTAGRAM, TWITTERਅਤੇ YouTube 'ਤੇ ਜੁੜੋ।)


توعية الأطفال حول فيروس كورونا تجنبهم التأثر بالمعلومات الخاطئة "هل سأمرض؟" "هل ستقفل المدرسة؟" "هل سيموت جدي أو جدتي؟" يسيطر فيروس كورونا على الأخبار، وكما هو الحال دائما، يسأل الأطفال أسئلة مباشرة وصعبة كهذه حول ما سيحدث. مواضيع قد تهمك نهاية في حين أن خطر تعرض الأطفال للإصابة بالفيروس يبدو ضئيلا، فإن منشورات وسائل التواصل الاجتماعي المليئة بالموت والشائعات، يمكن أن تثير الذعر. قصص الموت، ونقص الغذاء المحتمل وإغلاق المدارس، وتداول عبارات مثل "احتمال التحول إلى وباء"، يمكن أن تزيد من الشعور بالقلق. الحفاظ على السيطرة ولذلك يعتبر الأسلوب أمرا حيويا عند مناقشة موضوع فيروس كورونا مع طفل، كما تنصح أنغاراد رودكين، الأخصائية والاستشارية النفسية، في كتاب تربية الأطفال "ما الذي يفكر فيه طفلي؟". وتقول "نستمتع جميعا بقصص مرعبة إلى حد ما. لكننا لا نحب أن نسمعها كثيرا عندما تكون أقرب قليلا إلينا . ساعد طفلك على الحفاظ على مسافة بينه وبين التهديد، من خلال إعطاء معلومات حول كيفية انتشار فيروس كورونا وما يمكننا القيام به للمساعدة في تقليل المخاطر، مثل استخدام كميات كبيرة من الفقاعات الجميلة عند غسل أيدينا". من المهم التأكيد على ما يمكن للأطفال القيام به، مثل غسل أيديهم بشكل صحيح، كما يقول الخبراء و"Covid-19 " هو مرض يصيب الجهاز التنفسي ناجم عن فيروس كورونا الجديد، الذي يبدو أنه يبدأ بحمى، يليه سعال جاف. بعد حوالى أسبوع، يؤدي إلى ضيق في التنفس ويحتاج بعض المرضى إلى علاج في المستشفى. والمختصون ليسوا متأكدين تماما من كيفية انتشاره من شخص لآخر، لكن الفيروسات المماثلة تنتقل عبر الرذاذ، مثل تلك الناتجة عندما يسعل الشخص المصاب أو يعطس. وتقول الدكتورة رودكين، إنه من الضروري التحدث مع الطفل حول الأشياء التي يمكنه التحكم فيها، مثل التخلص من المناديل والنظافة الشخصية، بدلاً من الأشياء التي لا يستطيعون التحكم فيها. وتضيف "بمجرد انتهاء التفسير، يجب أن تنتقل المحادثة إلى أمر لا يشعره بالتهديد، مثل: ماذا تناول على الغداء، أو من يعتقد أنه سيفوز في مباراة كرة القدم هذا المساء". يمكن أن يؤثر الفيروس على ملايين الأشخاص حول العالم في وقت قريب. وتقول حكومة المملكة المتحدة، في أحدث خططها، إن ما يصل إلى خُمس العمال يمكن أن يصبحوا مرضى، في ذروة الوباء، مع احتمال إغلاق المدارس. تفشي فيروس كورونا بلغ "مرحلة حرجة" العرب يوظفون الدعابة في مواجهة فيروس كورونا انخفاض مستوى التلوث في الصين بعد تفشي كورونا فيروس كورونا: كيف يختار العلماء اسما لأي فيروس جديد؟ تتمثل إحدى مشاكل شرح الفيروس في صعوبة التنبؤ بما سيحدث، رغم أن الأدلة السابقة، وإن كانت محدودة، تشير إلى أن الأطفال المصابين بـ "Covid-19" تظهر عليهم أعراض خفيفة. وتقول الدكتورة رودكين "في حين أن الآباء لديهم خبرة طويلة في شرح التهديدات العالمية - الحرب والإرهاب وتغير المناخ - فإن الأطفال ما قبل المراهقة ما زالوا يطورون قدرتهم على تقييم المخاطر. لذلك من المهم معرفة مستوى قلقهم بشأن فيروس كورونا". وتضيف "كن واضحا في الإقرار بأنك لا تعرف كل الإجابات، لكن هناك أشخاصا يتخذون القرارات لأجلنا، ولديهم كل المعلومات التي يحتاجونها". ويجب على الآباء أن يكونوا على معرفة قدر الإمكان قبل شرح المشكلات للأطفال، بما في ذلك مواكبة النصائح الرسمية، وفق رودكين. وفي حالة إصابة صبي أو فتاة بفيروس كورونا، يُنصح الآباء بعدم المبالغة في التخوف من أي خطر على صحتهم. "يمكنك إخبارهم بأن الأمر يشبه إلى حد ما الشعور بالتهاب. لذا سيشعرون أنه ليس مخيفاً كما يعتقدون"، حسبما يقول جون غيلمارتن، وهو المعالج المتخصص في مشكلات الكلام في جمعية "آي كان (أنا استطيع)" الخيرية المتخصصة في مشكلات التواصل لدى الأطفال. ويُعتقد بأن حالة كبار السن وذوي الظروف الصحية، هم الأكثر عرضة لخطر الموت أو الإصابة بمرض خطير بسبب فيروس كورونا. وقد يؤدي هذا إلى قلق الأطفال بشأن الأصدقاء والأقارب الأكبر سنا. تبسيط المعلومات للأطفال يساهم في زيادة وعيهم بالفيروس استخدم لغة بسيطة وتوضح رودكين "لكن يمكننا التحدث عن ذلك بابتسامة وباستخدام الفكاهة، أو على الأقل بطريقة ودية، بما لا يشغل أطفالنا بقضية وجودية في غنى عنها، حتى يصبحوا في سن الـ 13 على الأقل". وتضيف رودكين "عليك طمأنة طفلك بأنك وجده سليمان وقويان، وأنكما ستواصلان بذل كل ما في وسعيكما للحفاظ على نفسيكما في صحة جيدة". وتزداد قدرة الأطفال على التعامل مع المعلومات المعقدة والمقلقة مع تقدم العمر. وبالتالي فإن الطريقة التي يتحدث بها أحد الوالدين مع طفل يبلغ من العمر ثلاث سنوات تختلف اختلافا كبيرا عن التعامل مع مراهق. والأمر هنا يرجع إلى التقدير الشخصي. لكن غيلمارتن يقترح استخدام "لغة بسيطة" لجميع الفئات العمرية والسماح للأطفال بطرح "الكثير من الأسئلة" لإظهار أنهم يستمعون إليها. ويمكن لإولياء الأمور الذين يبحثون عن اللغة المناسبة، أن يبدأوا بجولة أخبار "بي بي سي". الأطفال، مثل بقية الناس، معرضون للخرافات والتضليل بشأن فيروس كورونا، من خلال الثرثرة، وخاصة بين الأطفال دون 13 عاما والمراهقين، على وسائل التواصل الاجتماعي. وتقول الدكتورة رودكين، إن أفضل طريقة لمكافحة ذلك هي توفير "المعلومات المناسبة للعمر، والاطمئنان، لأن أفضل مصدر يثق به الأطفال هو الوالدان".

ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ ਖ਼ਬਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਦੀ ਚਰਚਾ ਜ਼ੋਰਾਂ 'ਤੇ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਵਿੱਚ ਬੱਚੇ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਿੱਧੇ ਅਤੇ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛ ਰਹੇ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਇਸ ਵਾਇਰਸ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਣ ਦਾ ਜੋਖ਼ਮ ਘੱਟ ਹੈ, ਪਰ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਦੀਆਂ ਪੋਸਟਾਂ ਦੇ ਕੂੜ ਪ੍ਰਚਾਰ ਅਤੇ ਖੇਡ ਦੇ ਮੈਦਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲਣ ਵਾਲੀਆਂ ਅਫ਼ਵਾਹਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਮੌਤ ਦੀਆਂ ਖ਼ਬਰਾਂ, ਖਾਧ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੀ ਸੰਭਾਵਿਤ ਘਾਟ, ਸਕੂਲ ਬੰਦ ਕਰਨੇ ਅਤੇ ਇਸ ਨਾਲ 'ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਫੈਲਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ' ਵਰਗੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਹੋਰ ਵੀ ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ- ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਦੇ ਹਰ ਪਹਿਲੂ ਬਾਰੇ ਬੀਬੀਸੀ ਦੀ ਖ਼ਾਸ ਕਵਰੇਜ - BBC News ਖ਼ਬਰਾਂ ਨਿਯੰਤਰਣ ਰੱਖਣਾ ਬੱਚਿਆਂ ਸਬੰਧੀ ਲਿਖੀ ਕਿਤਾਬ 'ਵੱਟਸ ਮਾਈ ਚਾਈਲਡ ਥਿੰਕਿੰਗ' ਦੀ ਸਲਾਹਕਾਰ ਅਤੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨੀ ਡਾ. ਅੰਘਰੈਡ ਰਡਕਿਨ ਸਲਾਹ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਬੱਚਿਆਂ ਨਾਲ ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਸਬੰਧੀ ਚਰਚਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਤੁਹਾਡਾ ਲਹਿਜ਼ਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ''ਸਾਨੂੰ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਡਰਾਉਣੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸੁਣਨੀਆਂ ਕਿਸੇ ਹੱਦ ਤੱਕ ਚੰਗੀਆਂ ਲਗਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਜਦੋਂ ਅਜਿਹਾ ਕੁਝ ਸਾਡੇ ਘਰ ਅਤੇ ਨਜ਼ਦੀਕੀਆਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਇਹ ਸਭ ਸੁਣਨਾ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਹਾਂ।'' ''ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਇਸ ਤੋਂ ਪੀੜਤ ਵਿਅਕਤੀ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੂਰੀ ਬਣਾ ਕੇ ਰੱਖਣ ਲਈ ਕਹੋ ਅਤੇ ਦੱਸੋ ਕਿ ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਕਿਵੇਂ ਫੈਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਨੂੰ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਬਣ ਨਾਲ ਧੋਈਏ ਤਾਂ ਜੋ ਵਾਇਰਸ ਦੇ ਜੋਖਮ ਨੂੰ ਘਟਾਇਆ ਜਾ ਸਕੇ।'' ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ ਵੀਡੀਓ: ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ ਕਿ ਇਸ ਵਾਇਰਸ ਨਾਲ ਮੌਤ ਕਿੰਨਾ ਖ਼ਤਰਾ ਹੈ ਕੋਵਿਡ-19 ਸਾਹ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਬੁਖਾਰ ਤੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਫਿਰ ਸੁੱਕੀ ਖੰਘ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਲਗਭਗ ਇੱਕ ਹਫ਼ਤੇ ਬਾਅਦ ਸਾਹ ਸਬੰਧੀ ਤਕਲੀਫ਼ ਵਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕੁਝ ਰੋਗੀਆਂ ਨੂੰ ਹਸਪਤਾਲ ਵੀ ਦਾਖਲ ਕਰਵਾਉਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਡਾਕਟਰਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਪੱਕਾ ਨਹੀਂ ਪਤਾ ਕਿ ਇਹ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਵਿਅਕਤੀ ਤੱਕ ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਫੈਲਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਆਮ ਵਾਇਰਸ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਪੀੜਤ ਵਿਅਕਤੀ ਤੋਂ ਛਿੱਕ ਜਾਂ ਖੰਘ ਰਾਹੀਂ ਫੈਲਦਾ ਹੈ। ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਕਾਰਨ ਮਾਸਕ ਦੀ ਖਪਤ ਕਾਫੀ ਵੱਧ ਚੁੱਕੀ ਹੈ ਡਾ. ਰਡਕਿਨ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਬੱਚਿਆਂ ਨਾਲ ਇੱਧਰ ਉਧਰ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਦੀ ਬਜਾਏ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਇਸ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ ਕਿ ਉਹ ਇਸ ਵਾਇਰਸ ਤੋਂ ਕਿਵੇਂ ਬਚ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਨੈਪਕੀਨਾਂ ਦਾ ਸਹੀ ਨਿਪਟਾਰਾ ਅਤੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਸਫ਼ਾਈ। ਉਹ ਅੱਗੇ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਵਾਰ ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਦੀ ਗੱਲ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਗਈ ਤਾਂ ਕੋਈ ਹੋਰ ਗੱਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਡਰਾਉਣ ਵਾਲੀ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਬਲਕਿ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਵੇ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੁਪਹਿਰ ਦੇ ਭੋਜਨ ਵਿੱਚ ਕੀ ਖਾਧਾ ਜਾਂ ਉਹ ਸ਼ਾਮ ਦੇ ਫੁੱਟਬਾਲ ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਕਿਸ ਟੀਮ ਤੋਂ ਮੈਚ ਜਿੱਤਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਬਾਰੇ ਮੈਨੂੰ ਕੀ ਜਾਣਨ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ? ਇਹ ਵਾਇਰਸ ਜਲਦੀ ਹੀ ਦੁਨੀਆਂ ਭਰ ਵਿੱਚ ਲੱਖਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਯੂਕੇ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਦੇ ਚਰਮ 'ਤੇ ਹੋਣ ਨਾਲ ਹਰ ਪੰਜਵਾਂ ਕਰਮਚਾਰੀ ਬਿਮਾਰ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਸਕੂਲ ਬੰਦ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਵਾਇਰਸ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਮੱਸਿਆ ਇਹ ਆ ਰਹੀ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਸਬੰਧੀ ਕੋਈ ਅਨੁਮਾਨ ਲਗਾਉਣਾ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਹੋਵੇਗਾ? ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਗੱਲ ਪਤਾ ਲਗਦੀ ਹੈ ਕਿ ਕੋਵਿਡ-19 ਦੇ ਲੱਛਣ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲ ਰਹੇ ਹਨ। ਵੀਡੀਓ: ਕੀ ਚਿਕਨ ਜਾਂ ਆਂਡਾ ਖਾਣਾ ਨੁਕਸਾਨਦੇਹ ਹੈ ਡਾ. ਰਡਕਿਨ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਆਲਮੀ ਖ਼ਤਰਿਆਂ-ਯੁੱਧ, ਅਤਿਵਾਦ ਅਤੇ ਜਲਵਾਯੂ ਤਬਦੀਲੀ ਆਦਿ ਬਾਰੇ ਸਮਝਾਉਣ ਦਾ ਲੰਬਾ ਤਜਰਬਾ ਹੈ। ਕਿਸ਼ੋਰ ਅਵਸਥਾ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਵਾਲੇ ਬੱਚੇ ਇਸ ਜੋਖਮ ਦਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕਰਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਵਿਕਸਤ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਪਤਾ ਲਗਾਉਣਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ ਕਿ ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਪ੍ਰਤੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਦਾ ਪੱਧਰ ਕੀ ਹੈ। ''ਸਪੱਸ਼ਟ ਰਹੋ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਸਾਰੇ ਸਵਾਲਾਂ ਦੇ ਜਵਾਬ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ, ਪਰ ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਉਹ ਲੋਕ ਮੌਜੂਦ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਇਸ ਸਬੰਧੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੈ।'' ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ: ਵੀਡੀਓ: ਕੀ ਮਾਸਕ ਪਾਉਣ ਨਾਲ ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਤੋਂ ਬਚਿਆ ਦਾ ਸਕਦਾ ਡਾ. ਰਡਕਿਨ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਜਣਕਾਰੀ ਦੇਣਾ ਤਾਂ ਠੀਕ ਹੈ ਪਰ ਮਾਪੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਸਿਹਤ ਸਬੰਧੀ ਕਿਸੇ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ਜੋਖ਼ਮ ਨਾ ਲੈਣ। 'ਚਿਲਡਰਨ ਕਮਿਊਨੀਕੇਸ਼ਨ ਚੈਰਿਟੀ' ਵਿਖੇ ਸਪੀਚ ਲੈਂਗੂਏਜ਼ ਥੈਰੇਪਿਸਟ ਜੌਨ ਗਿਲਮਾਰਟਿਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ''ਤੁਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੱਸ ਸਕਦੇ ਹੋ ਕਿ ਇਹ ਥੋੜ੍ਹਾ ਦੁਖਦਾਈ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਣ ਵਰਗਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਸੋਚਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਓਨਾ ਭਿਆਨਕ ਨਹੀਂ ਹੈ ਜਿੰਨਾ ਉਹ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ।'' ਵੱਡੀ ਉਮਰ ਦੇ ਵਿਅਕਤੀ ਅਤੇ ਮਾੜੀ ਸਿਹਤ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਣ 'ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਜਾਂ ਗੰਭੀਰ ਬਿਮਾਰ ਹੋਣ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਬਾਰੇ ਚਿੰਤਾ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਵੀਡੀਓ: ਜਾਣੋ ਜੇਕਰ ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਗ੍ਰਸਿਤ ਹੋ ਜਾਓ... ਡਾ. ਰਡਕਿਨ ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਨਾਲ ਇਸ ਮੁੱਦੇ 'ਤੇ ਸਲਾਹ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ''ਅਸੀਂ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸਾਰਿਆਂ ਨੇ ਮਰ ਜਾਣਾ ਹੈ, ਪਰ ਸੱਚਮੁੱਚ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਸੰਭਾਵਨਾ ਨਹੀਂ ਹੈ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਅਸੀਂ ਬੁੱਢੇ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ।'' ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ ਸੌਖੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਉਹ ਅੱਗੇ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, ''ਅਸੀਂ ਇਸ ਬਾਰੇ ਹਾਸੀ ਮਜ਼ਾਕ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ, ਇਸ ਨਾਲ ਬੱਚੇ ਬੇਚੈਨ ਨਹੀਂ ਹੋਣਗੇ, ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 13 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੱਕ ਡਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਹੈ।'' ''ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਭਰੋਸਾ ਦਿਵਾਓ ਕਿ ਉਹ ਅਤੇ ਦਾਦਾ ਜੀ ਅਸਲ ਵਿਚ ਫਿਟ ਅਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹਨ ਅਤੇ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਆਪ/ਦਾਦਾ-ਦਾਦੀ ਨੂੰ ਤੰਦਰੁਸਤ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਣ ਲਈ ਹਰ ਸੰਭਵ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਰਹੋਗੇ।'' ਵੀਡੀਓ: ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਜਾਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਿਹਤ ਮੰਤਰੀ ਦੀ ਅਪੀਲ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਅਤੇ ਚਿੰਤਾਜਨਕ ਸੂਚਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਉਮਰ ਨਾਲ ਵੱਧਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਜਦੋਂ ਮਾਪੇ ਇੱਕ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਦੇ ਬੱਚੇ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਇੱਕ ਕਿਸ਼ੋਰ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਨੀ ਇਸਤੋਂ ਬਹੁਤ ਅਲੱਗ ਹੈ-ਇਸ ਵਿੱਚ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਫੈਸਲਾ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਗਿਲਮਾਰਟਿਨ ਸਾਰੇ ਉਮਰ ਸਮੂਹਾਂ ਲਈ 'ਸੌਖੀ ਭਾਸ਼ਾ' ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਦਾ ਸੁਝਾਅ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਕਿ ਉਹ ਇਸ ਨੂੰ ਸੁਣ ਸਕਣ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਜਿਹੜੇ ਮਾਪੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨਾਲ ਸਹੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਉਪਯੋਗ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਉਹ ਬੀਬੀਸੀ ਦੀ ਨਿਊਜ਼ਰਾਊਂਡ ਕਵਰੇਜ ਨਾਲ ਜੁੜ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਬਾਕੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਖੇਡ ਦੇ ਮੈਦਾਨਾਂ ਅਤੇ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਕਿਸ਼ੋਰ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਅਤੇ ਕਿਸ਼ੋਰਾਂ ਨੂੰ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਤੋਂ ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਸਬੰਧੀ ਮਿੱਥਾਂ ਅਤੇ ਗਲਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ਡਾ. ਰਡਕਿਨ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇਸਦਾ ਟਾਕਰਾ ਕਰਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਸਹੀ ਤਰੀਕਾ 'ਉਮਰ ਸਬੰਧੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇਣੀ ਅਤੇ ਭਰੋਸਾ ਦਿਵਾਉਣਾ' ਹੈ, ਇਹ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮਾਪੇ ਹੀ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਵੀਡੀਓ: ਬੀਬੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨੂੰ ਲਿਆਓ ਆਪਣੇ ਮੋਬਾਈਲ 'ਤੇ ਵੀਡੀਓ: ਚੀਨ ਨੇ ਇੰਝ ਬਣਾਇਆ 10 ਦਿਨਾਂ ’ਚ 1000 ਬਿਸਤਰਿਆਂ ਦਾ ਹਸਪਤਾਲ ਵੀਡੀਓ: ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਬਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਕੀ ਹਨ ਹਦਾਇਤਾਂ (ਬੀਬੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਲ FACEBOOK, INSTAGRAM, TWITTERਅਤੇ YouTube 'ਤੇ ਜੁੜੋ।)


تشارك 36 ألف دبابة في المناورة العسكرية الروسية الكبرى فوستوك - 2018 وترسل الصين 3200 عسكريا للمشاركة في تدريبات "فوستوك-2018" علاوة على العديد من المركبات المدرعة الصينية وبعض الوحدات من جيش منغوليا. وكانت آخر مناورة عسكرية بهذا الحجم أجرتها روسيا عام 1981 أثناء الحرب الباردة، ومع ذلك تتجاوز الأعداد المشاركة في فوستوك -2018 ما شهدته مناورة الثمانينيات من القرن العشرين. وتأتي المناورة العملاقة تزامنا مع ارتفاع حدة التوترات بين روسيا وحلف شمال الأطلسي (ناتو) بعد أن ساءت العلاقات بين موسكو والحلف، المكون من 29 دولة، منذ ضم روسيا لإقليم القرم في أوكرانيا للاتحاد الروسي في 2014. وقال ديمتري بيسكوف، المتحدث باسم الحكومة الروسية، إن المناورات الهائلة موجهة ضد "التوجهات العدائية وغير الودية ضد روسيا". ماذا يحدث في التدريبات العسكرية الروسية؟ قالت وزارة الدفاع الروسية إن 36 ألف دبابة تحمل جنود مشاة ستشارك في فوستوك -2018 في الفترة من 11 إلى 17 سبتمبر/ أيلول الجاري فضلا عن أكثر من ألف طائرة تشارك في هذه المناورات التي تُجرى شرقي روسيا. وتتوزع أنشطة التدريب في إطار هذه المناورات على خمس ساحات تدريب عسكرية، وأربع قواعد جوية، وبعض المواقع في بحر اليابان وبحر أوخوتسوك بمشاركة 80 قطعة بحرية من الأسطول الروسي. وقالت السلطات الروسية إن المناورات لن تقترب من جزر الكوريل المتنازع عليها بين روسيا واليابان. وقالت قناة التلفزيون التابعة لوزارة الدفاع الروسية إن ثلاثة ألوية مظلية روسية ستلعب دورا رئيسيا خلال هذه المناورات في ميدان تشوغول العسكري بالقرب من الحدود الروسية مع الصين ومنغوليا. وقال التقرير الذي بثته القناة إن الهدف من المناورة هو تعزيز القدرة على الانتشار السريع لآلاف القوات والطائرات والمركبات علاوة على القدرة على الانتقال من غرب روسيا إلى المناطق الشرقية عبر آلاف الأميال، ما يشير إلى أن ثمة عمليات تزويد للطائرات بالوقود في الجو. ويوازي عدد القوات المشاركة في مناورة فوستوك - 2018 العسكرية عدد القوات التي شاركت في أحدى أكبر معركتين خلال الحرب العالمية الثانية. وقد أجريت مناورة روسية - بيلاروسية العام الماضي، لكنها كانت على نطاق أضيق. تشارك في المناورة فوستوك - 2018 قوات روسية، وصينية، ومنغولية لماذا الآن؟ يولي الرئيس الروسي فلاديمير بوتين تحديث الجيش، بما في ذلك الصواريخ النووية، أولوية كبيرة. ويعتقد أن عديد القوات المسلحة الروسية يصل إلى نحو مليون شخص في مجموعه العام. وقال فرانتس كلينتسفيتش، عضو مجلس نواب وعقيد احتياط في الجيش الروسي: "إن افتقار وحداتنا ومقار قياداتنا العسكرية للقدرات القتالية والتنسيقية أمر يناسب الغرب، لكن الوقت تغير وأصبح لدينا الآن موقفا مختلفا في الجاهزية للقتال". لماذا تشارك الصين؟ تحدثت وزارة الدفاع الصينية عن تعميق التعاون العسكري مع روسيا علاوة على "تعزيز قدرات الجانبين" على مستوى الرد المشترك على "التهديدات الأمنية المختلفة"، لكنها لم تحدد أية تهديدات تقصد. وأكدت الوزارة الصينية أن عدد قواتها المشاركة يبلغ 3200 عسكريا علاوة على 900 قطعة من المعدات العسكرية، و30 طائرة ما بين طائرات ثابتة الأجنحة ومروحية. ولم تقدم منغوليا أي تفاصيل عن مشاركتها في مناورة فوستوك - 2018. وقال سيرجي شويجو، وزير الدفاع الروسي، إن التطرف الإسلامي في آسيا الوسطى يشكل التهديد الأكبر لأمن روسيا. وشددت الصين الإجراءات الأمنية المراقبة في محافظة شينجيانغ ذات الغالبية المسلمة، التي ظلت تشهد أحداث عنف تعقبها حملات قمع لسنوات، إذ تتهم الصين المسلحين والانفصاليين المسلمين بتنظيم تلك الأحداث. وقال المتحدث باسم الكرملين إن مشاركة الصين في فوستوك - 2018 تظهر التعاون بين موسكو وبكين في كافة المستويات. وشهدت السنوات القليلة الماضية تعميقا للتعاون العسكري بين روسيا والصين، وسوف تشهد المناورة الكبرى المقبلة تأسيس مقار عسكرية مشتركة بين البلدين. يأتي ذلك على النقيض مما كان عليه الوضع أثناء الحرب الباردة، إذ كان الاتحاد السوفييتي السابق والصين يتنافسان بقوة على تزعم الشيوعية العالمية،ووقعت بينهما صدامات على أقاصي الحدود الشرقية. يشارك في المناورة أكثر من ألف طائرة روسية هل أجرت روسيا مناورات عسكرية أخرى؟ بالفعل، أجرت روسيا مناورة عسكرية في البحر المتوسط استهدفت تعزيز التنسيق بين السفن الحربية والطائرات. وحلقت القاذفات الجوية الثقيلة من طراز Tu-160 من روسيا إلى المتوسط للتدريب على إطلاق صواريخ كروز التي تستخدمها في عملياتها العسكرية في سوريا. وكانت تلك المناورة محدودة مقارنة بفوستوك - 2018، إذ شاركت فيها 26 قطعة بحرية، بينها غواصتان، و34 طائرة، واستمرت لأسبوع لتصل إلى نهايتها السبت الماضي. واعتبر محللون عسكريون المناورة الروسية في منطقة البحر المتوسط جزءا من العمليات العسكرية الروسية في سوريا، إذ يلعب سلاح الجو الروسي الدور الأكبر في دعم قوات الحكومة السورية. رد فعل حلف شمال الأطلسي قال ديلان وايت، المتحدث باسم حلف شمال الأطلسي، إن روسيا أفادت الحلف بتفاصيل فوستوك - 2018 في مايو/ أيار الماضي وأنه سوف يراقب سير المناورة. وأضاف أن "كل الدول لها الحق في التدريب بالشكل الصحيح، لكن من الضروري أن تجري التدريبات بشفافية، ووفقا لما هو متوقع منها". وتابع: "توضح فوستوك أن روسيا تركز على التدريب على الصراعات الكبرى. وتشبه هذه المناورة نموذج من التدريبات نجريه في بعض الأحيان. وأعتقد أن روسيا الأكثر ثقة في نفسها ترفع ميزانيتها الدفاعية وتعزز وجودها العسكري". لماذا ترتفع حدة التوترات بين الحلف وروسيا؟ ضمت روسيا إقليم القرم ودعمت الانفصاليين الموالين لها في شرق أوكرانيا عام 2014. وجاء رد حلف شمال الأطلسي على تلك الممارسات في شكل زيادة عديد قواته في شرق أوروبا بحوالي 4000 عسكري نُشروا في الدول الأعضاء في الحلف. لكن روسيا رأت أن رد فعل حلف شمال الأطلسي غير مبرر وتصعيدي إلى حدٍ ما، زاعمة أن ثورة أوكرانيا في 2013-14 كانت انقلابا خُطط له في الغرب. وطُرد السفراء الروسيون من الدول الأعضاء في الحلف بعد الهجوم بغاز الأعصاب على الجاسوس الروسي السابق سيرجي سكرابيل وابنته يوليا في بريطانيا في مارس/ آذار الماضي. واتهمت لندن المخابرات الحربية الروسية بتنفيذ الهجوم، وهو ما نفته موسكو. -------------------- يمكنكم تسلم إشعارات بأهم الموضوعات بعد تحميل أحدث نسخة من تطبيق بي بي سي عربي على هاتفكم المحمول.

ਰੂਸ ਤਿੰਨ ਲੱਖ ਫੌਜੀਆਂ ਨਾਲ ਫੌਜੀ ਅਭਿਆਸ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਇਸ ਵਿੱਚ ਚੀਨ ਦੇ 3200 ਫੌਜੀ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ। ਇੰਨਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਅਭਿਆਸ ਵਿੱਚ ਚੀਨ ਕੁਝ ਬਖਤਰਬੰਦ ਗੱਡੀਆਂ ਅਤੇ ਏਅਰਕਰਾਫਟ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਇਸੇ ਤਰੀਕੇ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਸ਼ੀਤ ਜੰਗ ਦੌਰਾਨ ਸਾਲ 1981 ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਵੋਸਟੋਕ-2018 ਵਿੱਚ ਉਸ ਤੋਂ ਕਾਫੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਫੌਜੀ ਹਿੱਸਾ ਲੈ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ: ਇੱਕ ਹਫ਼ਤੇ ਤੱਕ ਚੱਲਣ ਵਾਲਾ ਇਹ ਜੰਗੀ ਅਭਿਆਸ ਅਜਿਹੇ ਸਮੇਂ 'ਚ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਨੈਟੋ ਅਤੇ ਰੂਸ ਦੇ ਵਿਚਾਲੇ ਕਾਫੀ ਮਤਭੇਦ ਚੱਲ ਰਹੇ ਹਨ। ਜੰਗੀ ਅਭਿਆਸ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰੂਸ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਵਾਲੀਦੀਮੀਰ ਪੁਤਿਨ ਨੇ ਚੀਨ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਸ਼ੀ ਜਿੰਨਪਿੰਗ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਕਿਹਾ, ''ਸਿਆਸਤ, ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਫੌਜੀ ਖ਼ੇਤਰ ਵਿੱਚਾ ਸਾਡਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਭਰੋਸੇਮੰਦ ਹੈ।'' ਵੋਸਟੋਕ-2018 ਵਿੱਚ ਕਾਫ਼ੀ ਫ਼ੌਜੀ ਹਿੱਸਾ ਲੈ ਰਹੇ ਹਨ ਸਾਲ 2014 ਵਿੱਚ ਕ੍ਰੀਮੀਆ ਵਿੱਚ ਰੂਸ ਦੇ ਕਬਜ਼ੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨੈਟੋ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਖਰਾਬ ਹੋਏ ਹਨ। ਨੈਟੋ 29 ਦੇਸਾਂ ਦਾ ਸਾਂਝਾ ਫੌਜੀ ਸੰਗਠਨ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਸਿਰਦਾਰੀ ਹੈ। ਰੂਸੀ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਬੁਲਾਰੇ ਦਮਿਤਰੀ ਪੇਸਕੋਵ ਨੇ ਇਸ ਅਭਿਆਸ ਨੂੰ ਜਾਇਜ਼ ਦੱਸਿਆ ਹੈ। ਕੀ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਭਿਆਸ ਵਿੱਚ? ਮੰਗਲਵਾਰ ਅਤੇ ਬੁੱਧਵਾਰ ਨੂੰ ਅਭਿਆਸ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ ਜਾਵੇਗੀ ਅਤੇ ਦੂਜੀਆਂ ਤਿਆਰੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਣਗੀਆਂ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਜੰਗੀ ਕਾਰਵਾਈ ਵੀਰਵਾਰ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਵੇਗੀ ਅਤੇ ਪੰਜ ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ ਚੱਲੇਗੀ। ਰੂਸ ਦੇ ਰੱਖਿਆ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਅਭਿਆਸ ਵਿੱਚ 36 ਹਜ਼ਾਰ ਬਖਤਰਬੰਦ ਵਾਹਨ, ਟੈਂਕ, ਫੌਜੀ ਹਥਿਆਰ ਵਾਹਕ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਣਗੇ। 11 ਤੋਂ 17 ਸਤੰਬਰ ਤੱਕ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਅਭਿਆਸ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਇੱਕ ਹਜ਼ਾਰ ਏਅਰਕਰਾਫਟ ਦੇ ਨਾਲ ਸ਼ਕਤੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ: ਪੂਰਾ ਅਭਿਆਸ ਪੰਜ ਫੌਜੀ ਟਰੇਨਿੰਗ ਖੇਤਰਾਂ, ਚਾਰ ਏਅਰਬੇਸ, ਜਪਾਨ ਸਾਗਰ ਅਤੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਥਾਂਵਾਂ 'ਤੇ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਹਵਾਈ ਫੌਜ ਦੇ 80 ਜਹਾਜ਼ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣਗੇ। ਰੂਸ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਜਾਪਾਨ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਵਿਵਾਦਿਤ ਦੀਪ ਕੁਰਿਲ 'ਤੇ ਅਭਿਆਸ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਵੀ ਰੂਸ ਨੇ ਬੇਲਾਰੂਸ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਫੌਜੀ ਅਭਿਆਸ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਅਭਿਆਸ ਵਿੱਚ ਚੀਨ ਨਾਲ ਕਿਉਂ? ਚੀਨ ਦੇ ਰੱਖਿਆ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਨਾਲ ਦੋਹਾਂ ਦੇਸਾਂ ਵਿਚਾਲੇ ਫੌਜੀ ਹਿੱਸੇਦਾਰੀ ਵਧੇਗੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਜ਼ਾਫਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਹਾਲਾਤ ਵਿੱਚ ਦੋਵੇਂ ਦੇਸ ਖ਼ਤਰੇ ਨੂੰ ਚੁਣੌਤੀ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਮੰਗੋਲੀਆ ਨੇ ਇਸ ਲੜਾਈ ਅਭਿਆਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਣ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਕੋਈ ਅਹਿਮ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੁਣ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਰੂਸ ਦੇ ਰੱਖਿਆ ਮੰਤਰੀ ਸਰਗੇਈ ਸ਼ੋਇਗੁ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਮੱਧ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਇਸਲਾਮਿਕ ਕੱਟੜਪੰਥੀ ਰੂਸ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਖ਼ਤਰਾ ਹਨ। ਚੀਨ ਦੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਵਾਲੇ ਇਲਾਕੇ ਸ਼ਿਨਜ਼ਿਆਂਗ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਖ਼ਤ ਸੈਂਸਰਸ਼ਿਪ ਲਗਾਈ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਹਾਲ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਹਿੰਸਕ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਚੀਨ ਦਾ ਇਲਜ਼ਾਮ ਹੈ ਕਿ ਇਸਲਾਮਿਕ ਕੱਟੜਪੰਥੀ ਅਤੇ ਵੱਖਵਾਦੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਪੈਦਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਰੂਸ ਅਤੇ ਚੀਨ ਵਿਚਾਲੇ ਫੌਜੀ ਰਿਸ਼ਤੇ ਬਿਹਤਰ ਹੋਏ ਹਨ ਹਾਲ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਰੂਸ ਅਤੇ ਚੀਨ ਵਿਚਾਲੇ ਫੌਜੀ ਰਿਸ਼ਤੇ ਬਿਹਤਰ ਹੋਏ ਹਨ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਉਪਰਾਲਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਇੱਕ ਸੰਯੁਕਤ ਖੇਤਰੀ ਮੁੱਖ ਦਫ਼ਤਰ ਵੀ ਹੋਵੇਗਾ। ਰੂਸ-ਚੀਨ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਿਉਂ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ? ਜਾਣਕਾਰ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਰੂਸ ਅਤੇ ਚੀਨ ਦਾ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਦੇ ਨੇੜੇ ਆਉਣਾ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਣ ਦਾ ਇੱਕ ਤਰੀਕਾ ਹੈ। ਇੰਝ ਕਹਿ ਲਓ ਕਿ ਦੋਵੇਂ ਦੇਸ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹੀ ਸਹੀ ਪਰ ਨੇੜੇ ਆ ਕੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦਾ ਤੋੜ ਲੱਭਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਦੋਵਾਂ ਮੁਲਕਾਂ ਵਿਚਾਲੇ ਆਰਥਿਕ ਸਹਿਯੋਗ ਵਧ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਚੀਨ ਦੀ ਸਰਕਾਰੀ ਨਿਊਜ਼ ਏਜੰਸੀ ਸ਼ਿਨਹੁਆ ਮੁਤਾਬਕ, ਚੀਨ ਨੇ ਸਾਲ 2017 'ਚ ਹੀ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਤੱਖ ਨਿਵੇਸ਼ ਵਿੱਚ 72 ਫ਼ੀਸਦੀ ਦਾ ਵਾਧਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਚੀਨ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿਚਾਲੇ ਵਪਾਰਕ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ 'ਚ ਕਾਫ਼ੀ ਤਣਾਅ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸੇ ਵਿਚਾਲੇ ਰੂਸ ਇੱਕ ਅਹਿਮ ਟਰੇਡ ਪਾਰਟਨਰ ਦੇ ਰੂਪ 'ਚ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ ਹੈ। ਮੌਜੂਦਾ ਸਮੇਂ 'ਚ ਚੀਨ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਤੇਲ ਰੂਸ ਤੋਂ ਹੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਰੂਸ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਊਰਜਾ ਕੰਪਨੀ ਗਾਜ਼ਪ੍ਰੋਮ ਤਿੰਨ ਹਜ਼ਾਰ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਗੈਸ ਪਾਇਪਲਾਈਨ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ ਜੋ ਪੂਰਬੀ ਸਾਇਬੇਰੀਆ ਨੂੰ ਚੀਨੀ ਸਰਹੱਦ ਨਾਲ ਜੋੜੇਗੀ। ਰੂਸ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਪੁਤਿਨ ਅਤੇ ਸ਼ੀ ਜਿਨਪਿੰਗ ਦੀ ਜੂਨ 'ਚ ਹੋਈ ਮੁਲਾਕਾਤ ਵੀ ਕਾਫ਼ੀ ਚੰਗੀ ਰਹੀ ਸੀ। ਸ਼ੀ ਜਿਨਪਿੰਗ ਨੇ ਤਾਂ ਰੂਸ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗਾ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਗਹਿਰਾ ਦੋਸਤ ਵੀ ਦੱਸਿਆ ਸੀ। ਮੌਜੂਦਾ ਸਮੇਂ 'ਚ ਚੀਨ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਤੇਲ ਰੂਸ ਤੋਂ ਹੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਸ਼ੀਤ ਜੰਗ ਦੌਰਾਨ ਦੇ ਹਾਲਾਤ ਅਤੇ ਅੱਜ ਦੇ ਹਾਲਾਤ 'ਚ ਜ਼ਮੀਨ-ਆਸਮਾਨ ਦਾ ਫ਼ਰਕ ਹੈ। ਇੱਕ ਉਹ ਸਮਾਂ ਵੀ ਸੀ ਜਦੋਂ ਚੀਨ ਅਤੇ ਉਦੋਂ ਦੇ ਸੋਵੀਅਤ ਸੰਘ ਵਿਚਾਲੇ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਕਮਿਉਨਿਸਟ ਅਗਵਾਈ ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਸਰਹੱਦਾਂ ਦੇ ਵਿਸਥਾਰ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇਸ ਡ੍ਰਿਲ ਬਾਰੇ ਨੈਟੋ ਦਾ ਕੀ ਕਹਿਣਾ ਹੈ? ਨੈਟੋ ਦੇ ਬੁਲਾਰੇ ਡਾਇਲਨ ਵ੍ਹਾਈਟ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਨੈਟੋ ਨੂੰ ਮਈ ਮਹੀਨੇ 'ਚ ਹੀ 'ਵੋਸਟੋਕ-2018' ਬਾਰੇ ਸੁਚਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਇਸ 'ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖੇਗਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, ''ਸਾਰੇ ਦੇਸਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਲੈਸ ਫ਼ੌਜਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਹੈ ਪਰ ਇਹ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਇੱਕ ਪਾਰਦਰਸ਼ੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ।'' ''ਵੋਸਟੋਕ-2018 ਰੂਸ ਦੇ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ਦੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੇ ਨਜ਼ਰੀਏ ਨੂੰ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਪਿਛਲੇ ਕੁਝ ਸਮੇਂ 'ਚ ਇਹ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਰੂਸ ਦੇ ਰੱਖਿਆ ਬਜਟ ਅਤੇ ਫ਼ੌਜ ਵਿੱਚ ਕਾਫ਼ੀ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਹੈ'' ਰੂਸ ਅਤੇ ਨੈਟੋ ਵਿਚਾਲੇ ਇੰਨਾ ਤਣਾਅ ਕਿਉਂ? ਰੂਸ ਨੇ ਸਾਲ 2014 'ਚ ਯੂਕਰੇਨ 'ਚ ਰੂਸੀ ਵੱਖਵਾਦੀ ਬਾਗ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸਮਰਥਨ 'ਚ ਦਖ਼ਲਅੰਦਾਜ਼ੀ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਕਾਫ਼ੀ ਤਣਾਅ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ: ਬਾਦ 'ਚ ਨੈਟੋ ਨੇ ਪੂਰਬੀ ਯੂਰਪ 'ਚ ਬਾਲਟਿਕ ਖ਼ੇਤਰ 'ਚ 4000 ਫ਼ੌਜੀ ਭੇਜ ਕੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ। ਰੂਸ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਨੈਟੋ ਦਾ ਰਵੱਈਆ ਸਹੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਇਹ ਵੀ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ 2013-2014 ਦੀ ਯੂਕ੍ਰੇਨੀਅਨ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਪੱਛਮੀ ਦੇਸਾਂ ਦੀ ਸੋਚੀ-ਸਮਝੀ ਯੋਜਨਾ ਸੀ। ਮਾਰਚ 'ਚ ਦੱਖਣੀ ਇੰਗਲੈਂਡ 'ਚ ਪੂਰਬੀ ਰੂਸੀ ਜਾਸੂਸ ਸਰਗੇਈ ਸਕ੍ਰਿਪਲ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਧੀ ਯੂਲੀਆ ਨੂੰ ਨਰਵ ਏਜੰਟ ਦੇ ਰੂਪ 'ਚ ਜ਼ਹਿਰ ਦੇਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨੈਟੋ ਦੇਸਾਂ ਤੋਂ ਰੂਸੀ ਰਾਜਨਾਇਕਾਂ ਨੂੰ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਇਨ੍ਹਾਂ ਹਮਲਿਆਂ ਲਈ ਰੂਸੀ ਮਿਲਿਟ੍ਰੀ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ ਤੇ ਇਲਜ਼ਾਮ ਲਗਾਉਂਦਾ ਹੈ ਪਰ ਰੂਸ ਨੇ ਇਸ 'ਚ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਸਾਫ਼ ਇਨਕਾਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। (ਬੀਬੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਲ FACEBOOK, INSTAGRAM, TWITTERਅਤੇ YouTube 'ਤੇ ਜੁੜੋ।)


ويخضع قرابة 3700 راكب على متن سفينة "أميرة الألماس" (Diamond Princess) لحجر صحي مدته 14 يوما، على الأقل. وجاء ذلك إثر اكتشاف إصابة رجل من هونغ كونغ في الثمانين من عمره كان على متن السفينة الشهر الماضي. وبعد الإعلان عن رصد عشر إصابات بين الركاب، تتجاوز أعمارهم الخمسين عاماً، خضعت السفينة بالكامل للحجر الصحي. وفي هونغ كونغ، ظهرت ثمان إصابات في سفينة " World Dream" التي وضعت أيضا في وقت سابق تحت الحجر الصحي وعلى متنها 3600 مسافر. مواضيع قد تهمك نهاية وسجلت أكثر من 31,198 إصابة بالفيروس في الصين وحدها، وارتفعت حالات الوفاة إلى 636 حالة. وتوجد إصابات أقل في بلدان أخرى، وسجلت وفيات بسبب المرض خارج الصين. عدد الإصابات قد يرتفع مع إكتمال الفحوص ويرجّح أن يكون مصدر الفيروس على سفينة " أميرة الألماس"، الراكب الذي صعد على متنها حين رست في يوكوهوما في 20 يناير/ كانون الأول وغادر من على متنها بعد خمسة أيام حين رست في مرفأ هونغ كونغ. وبعد إجراء الفحوص، تأكدت إصابته بالفيروس القاتل. وبدأت السلطات إجراء الفحوص على الركاب مساء الاثنين ووضعت السفينة حينها قيد الحجر الصحي. وتتبع السفينة خطوط سفن "برنسيس"، التي تملكها شركة "كارنيفال" البريطانية-الأميركية للملاحة. واحتجزت سفينة أخرى ،على متنها أكثر من 6000 شخص الأسبوع الماضي، في مرفأ إيطالي خوفاً من احتمال إصابة راكب صيني، أظهرت الفحوصات لاحقاً عدم إصابته.

ਜਪਾਨੀ ਬੰਦਰਗਾਹ ਯੋਕੋਹਾਮਾ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹੀ ਇੱਕ ਕਰੂਜ਼ ਸ਼ਿਪ ਦੀਆਂ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 10 ਸਵਾਰੀਆਂ ਦੇ ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਤੋਂ ਪੀੜਤ ਹੋਣ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਹੋਈ ਹੈ ਡਾਇਮੰਡ ਪ੍ਰਿੰਸਿਜ਼ ਨਾਮਕ ਇਸ ਜਹਾਜ਼ ਦੀਆਂ 3,700 ਸਵਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਕਰੀਨਿੰਗ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਜਾਂਚ ਪੂਰੀ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗ੍ਰਸਤ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੰਖਿਆ ਵੱਧ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਜਹਾਜ਼ ਦੇ ਯਾਤਰੀਆਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਪਿਛਲੇ ਮਹੀਨੇ ਹਾਂਗ-ਕਾਂਗ ਦੇ ਇੱਕ 80 ਸਾਲਾ ਯਾਤਰੀ ਦੇ ਵਾਇਰਸ ਕਾਰਨ ਬਿਮਾਰ ਪੈਣ ਪਿੱਛੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਜਪਾਨ ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਟੀਵੀ ਚੈਨਲ ਐੱਨਐੱਚਕੇ ਮੁਤਾਬਕ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲਗਭਗ ਅੱਧੇ ਕੇਸ 50 ਸਾਲ ਤੋਂ ਵਡੇਰੀ ਉਮਰ ਦੇ ਹਨ। ਜਪਾਨ ਦੇ ਸਿਹਤ ਮੰਤਰੀ ਕਾਟਸੁਨਬੂ ਕਾਟੋ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੇ ਗਏ ਮਾਮਲੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ 31 ਜਣਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਤੀਜੇ, ਜਾਂਚੇ ਗਏ 273 ਜਣਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਆਏ ਹਨ। ਬੁੱਧਵਾਰ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰੈੱਸ ਕਾਨਫਰੰਸ ਦੌਰਾਨ ਦੱਸਿਆ,"ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਪੌਜ਼ਟਿਵ ਆਏ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਜਹਾਜ਼ ਤੋਂ ਉਤਰਵਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ...ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਸਪਤਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਭੇਜਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।" ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ ਹਾਂਗ-ਕਾਂਗ ਦੇ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਵਾਇਰਸ ਦਾ ਵਾਹਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜੋ 20 ਜਨਵਰੀ ਨੂੰ ਯੋਕਾਹੋਮਾ ਤੋਂ ਹੀ ਜਹਾਜ਼ 'ਤੇ ਸਵਾਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ 25 ਤਰੀਕ ਨੂੰ ਲਾਹ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਸੋਮਵਾਰ ਰਾਤੀਂ ਯਾਤਰੀਆਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਤੇ ਮੰਗਲਵਾਰ ਨੂੰ ਜਹਾਜ਼ ਵੱਖਰਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਵਾਇਰਸ ਦੋ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਸਵਾਰੀਆਂ ਦਾ ਹੁਣ ਕੀ ਬਣੇਗਾ? ਸਵਾਰੀਆਂ ਤੇ ਕਰਿਊ ਨੂੰ 14 ਦਿਨਾਂ ਲਈ ਨਿਗਰਾਨੀ ਹੇਠ ਰੱਖਿਆ ਜਾਵੇਗਾ। ਵਾਇਰਸ ਦੋ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਨਾਗਰਿਕ ਨੇ ਏਐੱਫ਼ਪੀ ਖ਼ਬਰ ਏਜੰਸੀ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ, "ਸਾਨੂੰ ਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵੱਖਰੇ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਜਹਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਹੀ ਆਪਣੇ ਕੈਬਨਾਂ ’ਚ ਰਹਾਂਗੇ।" ਡਾਇਮੰਡ ਪ੍ਰਿੰਸਿਜ਼ ਕਰੂਜ਼ ਜਹਾਜ਼ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼-ਅਮਰੀਕੀ ਜਹਾਜ਼ਰਾਨੀ ਕੰਪਨੀ ਕਾਰਨੀਵਲ ਕੌਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਦੀ ਮਾਲਕੀ ਵਾਲੇ ਫਲੀਟ ਪ੍ਰਿੰਸਿਜ਼ ਕਰੂਜ਼ ਲਾਈਨ ਦਾ ਇੱਕ ਜਹਾਜ਼ ਹੈ। ਇਸ ਜਹਾਜ਼ ਦੇ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਜਪਾਨ ਵਿੱਚ ਵਾਇਰਸ ਦੇ 20 ਹੋਰ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਵੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਬੁੱਧਵਾਰ ਨੂੰ ਹਾਂਗ-ਕਾਂਗ ਦੀ ਬੰਦਰਗਾਹ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹੇ 1800 ਮੁਸਾਫ਼ਰਾਂ ਵਾਲੇ ਇੱਕ ਜਹਾਜ਼ ਦੀ ਵੀ ਜਾਂਚ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਸਥਾਨਕ ਮੀਡੀਆ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਇਸ ਜਹਾਜ਼ 'ਤੇ ਤਿੰਨ ਚੀਨੀ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਨੇ ਵੀ ਸਮਾਂ ਬਿਤਾਇਆ ਸੀ। ਜਹਾਜ਼ ਤੋਂ ਉਤਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਹੋ ਗਈ। ਪੀੜਿਤ ਵਿਅਕਤੀ ਜਨਵਰੀ 19 ਤੋਂ 24 ਦੌਰਾਨ ਜਹਾਜ਼ ’ਤੇ ਸਨ। ਹਾਂਗ-ਕਾਂਗ ਦੇ ਸਿਹਤ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਅਫ਼ਸਰਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਜਹਾਜ਼ ਦੀਆਂ ਸਵਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਆਇਆ ਸੀ। ਜਹਾਜ਼ ਦੇ ਅਮਲੇ ਵਿੱਚੋਂ ਲਗਭਗ 30 ਜਣਿਆਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਾਇਰਸ ਦੇ ਲੱਛਣ ਹਨ। ਪਿਛਲੇ ਹਫ਼ਤੇ ਇਟਲੀ ਦੇ ਬੰਦਰਗਾਹ ’ਤੇ ਇੱਕ 6,000 ਯਾਤਰੀਆਂ ਵਾਲੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜਹਾਜ਼ ਨੂੰ ਵੱਖਰਿਆਂ ਕਰਕੇ ਦੂਜਿਆਂ ਤੋਂ ਸੰਪਰਕ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਜਹਾਜ਼ ਦੀਆਂ ਸਵਾਰੀਆਂ ਦੇ ਟੈਸਟ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਨੈਗਟਿਵ ਆਏ ਸਨ। ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ (ਬੀਬੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਲ FACEBOOK, INSTAGRAM, TWITTERਅਤੇ YouTube 'ਤੇ ਜੁੜੋ।)


هل علينا أن نتخلص من الإفراط في النوم خلال العطلة الأسبوعية، وأن نستيقظ مبكرا لتحسين صحتنا؟ وتوصلت الدراسة إلى أن من يعتادون السهر طويلا، ومن ثم يستيقظون متأخرا، يعانون مخاطر الإصابة بأمراض مثل الموت المبكر، والاضطرابات النفسية وأمراض الجهاز التنفسي، وهو ما يدعم نتائج دراسات سابقة، أشارت إلى أن معتادي السهر أكثر عرضة لاعتلال الصحة. لكن هل كونك معتاد السهر أمر ضار لك، وهل يعني أن بعضنا عليه أن يتخلص من السهر، ومن الإفراط في النوم نهارا، لكي يتحول من حياة بومة الليل إلى عصافير الصباح الباكر؟ اضطراب الساعة البيولوجية إنه سيناريو معتاد عليه كثير من العاملين خلال الأسبوع. بعد معاناة من أجل النوم، تجد نفسك تقوم فجأة من نومك على صوت المنبه، لكن خلال عطلتك الأسبوعية حيث تكون متعبا تجد نفسك قد نمت طويلا، إلى ما بعد ميعاد استيقاظك المعتاد خلال أيام العمل، حيث تكون مستمتعا بالنوم الثمين. ربما يبدو هذا طبيعيا تماما، لكنه علامة ليس فقط على أنك لا تأخذ القسط الكافي من النوم، وإنما علامة أيضا على اضطراب ساعتك البيولوجية. ويعني هذا التعبير الاختلاف بين أوقات نومنا خلال أيام العمل، مقارنة بأيام العطلات، حينما يكون لدينا حرية النوم والاستيقاظ في الأوقات التي نريدها. وكلما زاد اضطراب الساعة البيولوجية، زادت المشاكل الصحية مثل زيادة مخاطر أمراض القلب ومشاكل التمثيل الغذائي. أثبتت دراسات أن الأشخاص الذين يعانون مستويات أكبر من اضطراب الساعة البيولوجية معرضون أكثر لممارسة التدخين وشرب الكحول ويقول راسل فوستر، رئيس مختبر نوفيلد لطب العيون ومعهد النوم والعلوم العصبية، إنه إذا أرغمت شخصا يستيقظ مبكرا على أن يعمل حتى وقت متأخر من الليل، فإنه أيضا سيواجه مشاكل صحية. "بيولوجيا بشرية" إذن كيف يتغلب معتادو السهر على تلك المشكلة؟ هل عليهم أن يضحوا بالنوم طويلا خلال أيام العطلات، ويضبطوا المنبه ليستيقظوا مبكرا مثل بقية أيام الأسبوع؟ يقول البروفيسور تيل روينبرغ، أستاذ علم البيولوجيا الزمني بجامعة لودفيج ماكسيميليان في ميونيخ، إن هذا هو أسوأ خيار. ويضيف: "إذا لم تأخذ كفايتك من النوم طيلة خمسة أيام، فعليك أن تقتنص النوم في أفضل وقت يناسبك، بل وستكون متأخرا حينها أيضا" لأن موعد رغبتنا في النوم والاستيقاظ ليس مجرد عادة، أو علامة على الانضباط، وإنما هو أمر يتأثر بساعة جسدنا البيولوجية، والتي يتحدد نحو 50 في المئة منها بجيناتنا الوراثية، ويتحدد الباقي بفعل البيئة والعمر. ويقول خبراء إن الاستيقاظ مبكرا من غير المرجح أن يتغلب على ميولك الوراثية، وإنما بدلا من ذلك، سوف يعمق من حرمانك من النوم، الذي تعاني منه طوال أيام العمل. وبدلا من ذلك، فإن الطريقة الأفضل لمعتادي السهر أن يعالجوا الساعة البيولوجية لأجساهم، ليصبحوا مثل عصافير الصباح عبر تغيير عاداتهم حين يتعرضون لمزيد من الضوء. هل على معتادي السهر أن يتخلصوا من النوم طويلا نهارا؟ وبالتعرض لضوء الشمس في الصباح، وخفض التعرض للضوء الصناعي في المساء، يمكن أن ندرب الساعة البيولوجية لأجسادنا على الرغبة في النوم مبكرا. لكن ذلك الأمر ليس سهلا بالنسبة للجميع. "مهمة مجتمع" وعوضا عن ذلك، فإن أماكن العمل والمدارس والمجتمع بحاجة إلى أن يبذلوا جهدا، من أجل التكيف مع معتادي السهر، وذلك حسب رأي خبراء في النوم. ويقول البروفيسور فوستر إنه من المعقول بالنسبة لبعض أماكن العمل، أن تسمح لموظفيها بالعمل خلال الساعات، التي تتوافق مع الساعات البيولوجية لأجسادهم. وهذا سيؤدي إلى رفع مستوى أداء العاملين، وسيكون طريقة فعالة من أجل توفير نمط عمل، يستمر على مدار أربع وعشرين ساعة طوال أيام الأسبوع. لكن البروفيسور روينبرغ يذهب أبعد من ذلك، ويرى أن على المجتمع واجب أن يصلح البيئة المعطلة للنوم التي خلقها. ويقول: "إنها مهمة المجتمع أن يعالج هذا الأمر. مهمة المجتمع أن يوفر مزيدا من الإضاءة في المباني، ومقدارا أقل من الضوء الأزرق الناتج عن شاشات الهواتف والحواسيب، وكذلك إعطاء الناس إمكانية مشاهدة التلفاز دون أن يضبطوا منبهات ساعاتهم".

ਇਸ ਅਧਿਐਨ ਨਾਲ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ ਹੈ ਕਿ ਦੇਰ ਰਾਤ ਤੱਕ ਜਾਗਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਰੋਗ ਅਤੇ ਸਾਹ ਲੈਣ ਸਬੰਧੀ ਦਿੱਕਤਾਂ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਰ ਕੀ ਦੇਰ ਰਾਤ ਤੱਕ ਜਾਗਣਾ ਸਚਮੁੱਚ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਬੁਰਾ ਹੈ? ਕੀ ਇਸ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ 'ਰਾਤ ਦੇ ਉਲੂਆਂ' ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਆਦਤ ਬਦਲ ਕੇ ਸਵੇਰ ਦੀ ਚਿੜੀ ਵਾਂਗ ਬਣ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ? 'ਸੋਸ਼ਲ ਜੈਟ ਲੈਗ' ਦਫ਼ਤਰ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਅਲਾਰਮ ਦੀ ਤਿੱਖੀ ਆਵਾਜ਼ ਤੁਹਾਨੂੰ ਬਿਸਤਰੇ ਤੋਂ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਸ਼ਨੀਵਾਰ ਆਉਂਦੇ-ਆਉਂਦੇ ਤੁਹਾਡਾ ਸਰੀਰ ਟੁੱਟ ਚੁੱਕਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਤੁਸੀਂ ਫੇਰ ਆਪਣੇ ਰੋਜ਼ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੌਂਦੇ ਹੋ। ਇਹ ਸੁਣਨ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਸਾਧਾਰਨ ਲਗਦਾ ਹੈ ਪਰ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਹੈ ਕਿ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪੂਰੀ ਨੀਂਦ ਨਹੀਂ ਮਿਲ ਰਹੀ ਅਤੇ ਤੁਸੀਂ 'ਸੋਸ਼ਲ ਜੈਟ ਲੈਗ' ਦੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋ। 'ਸੋਸ਼ਲ ਜੈਟ ਲੈਗ' ਹਫਤੇ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਛੁੱਟੀ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਦੀ ਨੀਂਦ ਵਿਚਲਾ ਅੰਤਰ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਰਾਤ ਨੂੰ ਦੇਰ ਨਾਲ ਸੌਣ ਅਤੇ ਦੇਰ ਨਾਲ ਉੱਠਣ ਦੀ 'ਸਹੂਲਤ' ਹੁੰਦੀ ਹੈ। 'ਸੋਸ਼ਲ ਜੈਟ ਲੈਗ' ਜਿੰਨਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੋਵੇਗਾ, ਸਿਹਤ ਦੀਆਂ ਦਿੱਕਤਾਂ ਓਨੀਆਂ ਵਧਣਗੀਆਂ। ਇਸ ਨਾਲ ਦਿਲ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਅਤੇ ਮੈਟਾਬੌਲਿਕ ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨੀਆਂ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਮਿਊਨਿਖ ਦੀ ਲੁਡਵਿਗ-ਮੈਕਸਿਮੀਲਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰੋਨੋਬਾਇਓਲੋਜੀ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਟਿਲ ਰੋਏਨੇਬਰਗ ਮੁਤਾਬਕ, "ਇਹੀ ਉਹ ਚੀਜ਼ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਅਜਿਹੇ ਅਧਿਐਨ ਸਵੇਰੇ ਦੇਰ ਨਾਲ ਉੱਠਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਸਿਹਤ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਖਤਰੇ ਵੱਧ ਦੱਸਦੇ ਹਨ।" ਸਲੀਪ ਐਂਡ ਸਕ੍ਰੈਡੀਅਨ ਨਿਊਰੋਸਾਇੰਸ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਅਤੇ ਨਫੀਲਡ ਆਫ ਆਫਥਲਮੌਲਾਜੀ ਦੇ ਮੁਖੀ ਰਸੇਲ ਫੋਸਟਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਸਵੇਰੇ ਛੇਤੀ ਉਠਣ ਵਾਲਿਆਂ ਕੋਲੋਂ ਦੇਰ ਰਾਤ ਤੱਕ ਕੰਮ ਕਰਵਾਓਗੇ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸਿਹਤ ਦੀਆਂ ਦਿੱਕਤਾਂ ਹੋਣਗੀਆਂ। 'ਇਹ ਇਨਸਾਨ ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨ ਹੈ' ਤਾਂ ਦੇਰ ਰਾਤ ਜਾਗਣ ਦੇ ਕੀ ਕਰਨ? ਕੀ ਵੀਕਐਂਡ 'ਤੇ ਮਿਲਣ ਵਾਲੀ ਆਪਣੀ ਬੇਸ਼ਕੀਮਤੀ ਨੀਂਦ ਤਿਆਗ ਦੇਣ? ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਰੋਇਨਬਰਗ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਬੁਰੀ ਗੱਲ ਹੋਵੇਗੀ।" ਉਹ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਦੇਰ ਰਾਤ ਤੱਕ ਜਾਗਣਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਪੈਦਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ 5 ਦਿਨ ਘੱਟ ਸੌਂਦੇ ਹੋ ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੀ ਨੀਂਦ ਦੀ ਭਰਪਾਈ ਕਰੋਗੇ ਹੀ ਅਤੇ ਅਜਿਹਾ ਤੁਸੀਂ ਉਦੋਂ ਕਰ ਸਕੋਗੇ ਜਦੋਂ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਸਮਾਂ ਹੋਵੇਗਾ।" ਅਜਿਹਾ ਇਸ ਲਈ ਵੀ ਹੈ ਕਿ ਸਾਡੇ ਸੌਣ ਅਜੇ ਜਾਗਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਆਦਤ ਜਾਂ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਦਾ ਮਸਲਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਡੀ ਬੌਡੀ ਕਲੌਕ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿਸਦਾ 50 ਫੀਸਦ ਹਿੱਸਾ ਸਾਡੇ ਜੀਨ ਤੈਅ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਬਾਕੀ 50 ਫੀਸਦ ਹਿੱਸਾ ਸਾਡਾ ਵਾਤਾਵਰਣ ਅਤੇ ਉਮਰ ਤੈਅ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਨਸਾਨ ਵੀਹ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੇਰ ਨਾਲ ਸੌਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਮਰ ਵਧਣ ਦੇ ਨਾਲ ਸਾਡਾ ਸਰੀਰ ਕਲੌਕ ਪਹਿਲਾਂ ਵੱਲ ਖਿਸਕਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ਼ ਸਰੇ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰੋਨੋਬਾਇਓਲਾਜੀ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫੇਸਰ ਮੈਲਕਮ ਵੌਨ ਸ਼ਾਂਤਜ਼ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਅਸੀਂ ਇਹ ਮੰਨ ਲਿਆ ਹੈ ਕਿ ਦੇਰ ਤੱਕ ਜਾਗਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਕਿਸੇ ਕੰਮ ਦੇ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ ਅਤੇ ਆਲਸੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਪਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇਹ ਇਨਸਾਨੀ ਜੀਵ-ਵਿਗਿਆਨ ਹੈ। ਇਹੀ ਵਿਗਿਆਨ ਹੈ ਜੋ ਉਲੂਆਂ ਅਤੇ ਸਵੇਰੇ ਚਹਿਕਣ ਵਾਲੇ ਪੰਛੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੌਡੀ ਕਲੌਕ ਨੂੰ ਭਟਕਾ ਸਕਦੇ ਹੋ ਜਾਣਕਾਰ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਵੀਕਐਂਡ 'ਤੇ ਜਲਦੀ ਉਠਣ ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੀ ਜੈਨੇਟਿਕ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀਆਂ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਨਿਕਲ ਸਕਦੇ ਬਲਕਿ ਇਸ ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਖ਼ੁਦ ਆਪਣੀ ਨੀਂਦ ਤੋਂ ਹੋਰ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਵੋਗੇ। ਸਗੋਂ ਆਪਣੇ ਬੌਡੀ ਕਲੌਕ ਨੂੰ ਭਟਕਾਉਣ ਦਾ ਸਹੀ ਤਰੀਕਾ ਰੌਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਸਾਡਾ ਬਾਡੀ ਕਲੌਕ ਸੂਰਜ ਦੇ ਉੱਗਣ ਅਤੇ ਛਿਪਣ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਸਾਡੇ ਵਿੱਚੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਨਸੀਬ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਅਤੇ ਰਾਤ ਵੇਲੇ ਬਨਾਵਟੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਵੱਧ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਸਾਨੂੰ ਛੇਤੀ ਨੀਂਦ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ, ਇਹ ਦੇਰ ਰਾਤ ਜਾਗਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਆਮ ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨੀ ਹੈ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਆਪਣੇ ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨ ਕਾਰਨ 'ਦੇਰੀ' ਦੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹਨ। ਸਵੇਰੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਲੈ ਕੇ ਅਤੇ ਰਾਤ ਵਿੱਚ ਬਣਾਵਟੀ ਰੌਸ਼ਨੀ- ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਾਡੇ ਫੋਨ ਅਤੇ ਲੈਪਟੌਪ ਨਾਲ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਨੀਲੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬਚਾ ਕੇ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰਕ ਕਲੌਕ ਨੂੰ ਛੇਤੀ ਨੀਂਦ ਲਿਆਉਣ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। ਸਮਾਜ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਨੀਂਦ ਦਾ ਵਿਗਿਆਨ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਦਫ਼ਤਰ, ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਦੀ ਵੀ ਜ਼ਿੰਮੇਦਾਰੀ ਬਣਦੀ ਹੈ ਕਿ ਰਾਤ ਵਿੱਚ ਜਾਗਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨ। ਇਸ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਇੰਜ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ ਕਿ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਕਰਮੀਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮ ਦੇਰ ਤੱਕ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਫੌਸਟਰ ਮੁਤਾਬਕ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਬੌਡੀ ਕਲੌਕ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਦਫ਼ਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨਗੇ ਤਾਂ ਇਹ ਜ਼ਿਆਦਾ ਤਰਕਪੂਰਨ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਸ ਨਾਲ ਕਰਮੀਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਵੀ ਬਿਹਤਰ ਹੋ ਹੋਵੇਗਾ ਅਤੇ 24 ਘੰਟੇ ਚੱਲਣ ਵਾਲੇ ਵਪਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਇਸ ਨਾਲ ਲਾਭ ਹੀ ਹੋਵੇਗਾ। ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਰੋਇਨਬਰਗ ਇੱਕ ਕਦਮ ਅੱਗੇ ਵਧ ਕੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਇਹ ਸਮਾਜ ਦਾ ਕੰਮ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਇਸ ਦਾ ਖ਼ਿਆਲ ਰੱਖਣ। ਇਹ ਸਮਾਜ ਦਾ ਕੰਮ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਇਮਾਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਰੌਸ਼ਨੀ ਵਧਾਉਣ, ਨਾਲ ਹੀ ਨੀਲੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਘੱਟ ਕਰਨ ਤਾਂ ਜੋ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਬੌਡੀ ਕਲੌਕ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਬਦਲੇ ਟੀਵੀ ਦੇਖ ਸਕਣ।" (ਬੀਬੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਲ FACEBOOK, INSTAGRAM, TWITTERਅਤੇ YouTube 'ਤੇ ਜੁੜੋ।)


هذا هو مأوى حسيني وعائلته الآن بعد أن أحرقت النيران خيمتهم في مخيم موريا كانت ألسنة النيران مشتعلة في كل مكان بمخيم موريا. وكان حسيني متيقظا يرقب حرائق صغيرة مشتعلة على مسافة بعيدة. لكن الفنان الأفغاني البالغ من العمر 37 عاما أراد أن يلقي نظرة عن كثب. وجعل حسيني ينصح العائلات القريبة من الحرائق أن تظل حذرة، ولما عاد إلى خيمته، كان الوضع مأساويا. يقول: "كان المشهد فظيعا. كانت ابنتي الصغرى تصرخ سائلة 'أبي، هل سنموت'؟" واندلعت حرائق ضخمة بمخيم موريا في جزيرة ليسبوس اليونانية ليل الثلاثاء، ليتحول كل شيء إلى رماد. مواضيع قد تهمك نهاية مشردون بائسون انطلقت عائلة حسيني تعدو في المخيم متخطّية الشجيرات والأسوار لمدة تسعين دقيقة، حتى وصلت إلى مكان آمن. وقضت العائلة ليلتها في موقف انتظار للسيارات بين آلاف آخرين من طالبي اللجوء والمهاجرين. يقول حسيني: "بناتي كنّ يسألن، 'أبي، البرد يقرصنا، لماذا نحن هنا؟ ماذا سيحل بنا؟' لكنني لا أجد جوابا لأي من تلك الأسئلة بالغة الصعوبة". ويقول حسيني إنه "يراوغ الموت" منذ أن غادر أفغانستان عام 2019 لحماية عائلته من عُنف طالبان، وإنه يعدُّ الأيام منذ وصوله إلى مخيم موريا قبل تسعة أشهر وخمسة أيام. ويتسع المخيم لثلاثة آلاف مهاجر، غير أنه كان يؤوي 13 ألفا من نحو 70 جنسية، كثير منهم من أفغانستان. صدمة فظيعة يقول حسيني إن تجربته في مخيم موريا هي الأفظع في حياته.لقد شاهد امرأة حبلى تموت متأثرة بطعنات في المخيم، فضلا عن مشاهدات حوادث سرقة وسطو. يقول حسيني: "أيام كثيرة لم تغمض لي عين خشية أن يقتحموا خيمتي ويقتلوني أو يهاجمون عائلتي". بعد نحو عام في ظروف بائسة، تمكنت عائلة حسيني أخيرا من العثور على خيمة أكبر بالمشاركة مع عائلة أخرى ظل حسيني شهورا يقطن خيمة صغيرة مع بناته الثلاث وزوجته التي تعاني مشاكل في الكلى. ولم يمض سوى شهر واحد على الاستجابة لطلباتهم المتكررة بالحصول على خيمة أكبر، على أنْ تشاركهم فيها عائلة أخرى. يقول حسيني: "لم نكد نحصل على خيمة جديدة حتى التهمتها النيران التي لو لم نهرب لأتت علينا جميعا". مرغم على النزوح قطعت عائلة حسيني طريقا طويلا صعبا بدأته من حياة كانت مرفهة في أفغانستان، رغم ما تشهده ساحتها من صراعات. وقد كان حسيني يقود فرقة تمثيلية في مسرح فارياب القومي شمالي أفغانستان. وكان حسيني مشهورا في منطقته، بالظهور على شاشات التليفزيون وعلى وسائل التواصل الاجتماعي وينتقد بشكل ساخر قضايا راهنة. وتزوج حسيني في عام 2009 ثم أنجب بناته الثلاث فَريما وبَريسا ومَرجان. طالبشاه حسيني (يقف في الوسط) كان مشهورا في محل إقامته لمهارته في النقد الساخر أما زوجته فكانت تعمل في صالون تجميل، وكانت الحياة تسير على ما يرام حتى انتقد حسيني جماعة طالبان وامتدح الجيش الأفغاني في أحد عروضه الساخرة. ثم بدأ حسيني في تلقّي تهديدات من قيادي طالباني محلي. يقول حسيني: "أحب بلدي وأحب العمل للصالح العام والحكومة، لكنهم لم يدعموني عندما تعرضت حياتي للخطر". وفقد حسيني أباه واثنين من إخوته وأحد أبنائهم من جرّاء العنف الدائر في أفغانستان. يقول الفنان إنه الرجل الوحيد المتبقي ولا بد أن دوره قد حان. وأثناء تنقل العائلة في العديد من الدول في الطريق إلى أوروبا، تعلمت ابنته الكبرى، فَريما، عددا من اللغات. ويتباهى حسيني بابنته الذكية لكنه في الوقت ذاته قلقٌ عليها. يقول حسيني: "كانت تستعد للالتحاق بالصف الرابع عندما غادرنا البلاد وكانت تقول 'أبي، أنا غاضبة منك لأنك أبعدتني عن مدرستي، لست سعيدة'". ويضيف حسيني وهو يغالب الدموع: "صعب جدا على الأب خذلان ابنته. لا أستطيع أن أصف لكم مقدار الألم الناجم عن ذلك". فوضى وعدم وضوح في الرؤية يتطلب البقاء صراعا بينما السلطات اليونانية تحاول دعم المشردين. وفي صبيحة يوم الخميس شاهد حسيني شاحنة توزع أطعمة، ولكن سرعان ما ازدحم حولها الناس قبل أن تغادر. يقول حسيني: "لا يملك الناس بحوزتهم أي شيء، وفي المساء تشتد البرودة، ولا شيء معهم يتقون به البرد القارس. وفي الصباح، يكون الجو صحوا ولا واق من أشعة الشمس، ولا حتى ورقة كتاب أو قطعة قماش". ويضيف: "الأطفال يصرخون والعائلات تعيش في فوضى. الجميع في ذعر". ليس واضحا كيف اندلعت الحرائق في مخيم موريا، لكنها أتت على كل شيء في طريقها يقول حسيني إنه تحمّل أكثر من طاقته في ليسبوس حتى إنه ليفكر فيما لم يكن ليخطر له على بال. يقول: "ابنتي الكبرى أنفها ينزف، ولا ماء، ولا طعام، ولا مراحيض، ولا أطباء. أعاني نفسيا ولا أعرف ماذا أفعل. الأسى يملؤني". "لا أستطيع تحمُّل المزيد. يا حبذا لو يرحّلونا إذا لم يمنحونا حق اللجوء".

ਅੱਗ ਨਾਲ ਟੈਂਟ ਤਬਾਹ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤਾਲਿਬਸ਼ਾਹ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਇੱਥੇ ਰਹਿ ਰਹੇ ਹਨ ਮੋਰੀਆ ਕੈਂਪ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭੀੜ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਟੈਂਟ ਵਿੱਚ ਹਰ ਪਾਸੇ ਅੱਗ ਹੀ ਅੱਗ ਸੀ। ਉਹ ਜਾਗੇ ਹੋਏ ਸਨ ਤੇ ਦੂਰ ਬਲਦੀ ਅੱਗ ’ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖੇ ਹੋਏ ਸਨ। 37 ਸਾਲਾਂ ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੇ ਕਲਾਕਾਰ ਨੇ ਅੱਗ ਨੂੰ ਥੋੜ੍ਹੇ ਕਰੀਬ ਨਾਲ ਵੇਖਣਾ ਚਾਹਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨੇੜਲੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸਾਵਧਾਨ ਰਹਿਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਪਰ ਜਦੋਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਟੈਂਟ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਆਇਆ ਤਾਂ ਉੱਥੇ ਭਗਦੜ ਮਚੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ- ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ, "ਬੇਹੱਦ ਡਰਾਵਨਾ ਮੰਜ਼ਰ ਸੀ, ਮੇਰੀ ਛੋਟੀ ਧੀ ਰੋ ਰਹੀ ਸੀ ਅਤੇ ਪੁੱਛ ਰਹੀ ਸੀ, ਕੀ ਡੈਡੀ ਅਸੀਂ ਮਰ ਜਾਵਾਂਗੇ।" ਲੈਸਬੋਸ ਨਾਂ ਦੇ ਗਰੀਕ ਦੀਪ 'ਤੇ ਇੱਕ ਕੈਂਪ ਵਿੱਚ ਮੰਗਲਵਾਰ ਰਾਤ ਨੂੰ ਭਿਆਨਕ ਅੱਗ ਲੱਗ ਗਈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਕੁਝ ਧੂੰਏ 'ਚ ਬਦਲ ਗਿਆ। ਬੇਘਰ ਅਤੇ ਮਜਬੂਰ ਹੁਸੈਨੀ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਝਾੜੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਦਾ ਹੋਇਆ, ਕੰਡਿਆਲੀਆਂ ਤਾਰਾਂ ਨੂੰ ਟੱਪਦਾ ਹੋਇਆ 90 ਮਿੰਟ ਲਈ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਭਜਦਾ ਰਿਹਾ, ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਉਹ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਥਾਂ 'ਤੇ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚ ਗਏ। ਮੋਰੀਆ ਕੈਂਪਸ ਵਿੱਚ ਤਾਲਿਬਸ਼ਾਹ ਨੇ ਮਿਨਤਾਂ ਕਰਕੇ ਵੱਡੀ ਟੈਂਟ ਲਿਆ ਹੀ ਸੀ ਕਿ ਅੱਗ ਲੱਗ ਗਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀਆਂ ਅਤੇ ਪਰਵਾਸੀਆਂ ਨਾਲ ਕਾਰ ਪਾਰਕਿੰਗ ਵਿੱਚ ਰਾਤ ਬਿਤਾਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ, "ਮੇਰੀ ਧੀ ਮੈਨੂੰ ਪੁੱਛ ਰਹੀ ਸੀ, 'ਡੇਡੀ ਠੰਢ ਲੱਗ ਰਹੀ ਹੈ, ਅਸੀਂ ਇੱਥੇ ਕਿਉਂ ਹਾਂ, ਸਾਡਾ ਕੀ ਹੋਵੇਗਾ?' ਪਰ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਉਸ ਦੇ ਸਵਾਲਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਜਵਾਬ ਨਹੀਂ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਬੇਹੱਦ ਔਖਾ ਵੀ ਸੀ।" ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਦਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤਾਲੀਬਾਨ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਸਾਲ 2019 ਵਿੱਚ ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਛੱਡਿਆ ਹੈ, ਉਦੋਂ ਦਾ ਉਹ 'ਮੌਤ ਨੂੰ ਧੋਖਾ' ਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਦੇ ਉਹ ਮੋਰੀਆ ਕੈਂਪ ਵਿੱਚ ਆਏ ਹਨ ਉਹ ਦਿਨ ਹੀ ਗਿਨ ਰਹੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੱਥੇ 9 ਮਹੀਨੇ ਤੇ 5 ਦਿਨ ਹੋ ਗਏ ਹਨ। ਇਹ ਕੈਂਪ 3000 ਪਰਵਾਸੀਆਂ ਦੇ ਰਹਿਣ ਦੇ ਯੋਗ ਹੈ ਪਰ ਇੱਥੇ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਤੋਂ ਆਏ 13 ਹਜ਼ਾਰ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਪਰਵਾਸੀ ਹਨ। ਇਸ ਕੈਂਪ ਵਿੱਚ 70 ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਹਨ ਪਰ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਤੋਂ ਆਏ ਹਨ। ਤਾਲਿਬਸ਼ਾਹ ਆਪਣੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬੇਹੱਦ ਜਾਣਿਆ-ਪਛਾਣਿਆ ਚਿਹਰਾ ਸੀ ਭਿਆਨਕ ਸਦਮਾ ਹੁਸੈਨੀ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਮੋਰੀਆ ਕੈਂਪ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਤਜ਼ਰਬਾ "ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਭਿਆਨਕ ਤਜਰਬਾ ਹੈ।" ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੈਂਪ ਵਿੱਚ ਗਰਭਵਤੀ ਔਰਤ ਦਾ ਛੁਰੇ ਨਾਲ ਕਤਲ ਹੁੰਦਿਆਂ ਦੇਖਿਆ ਅਤੇ ਚੋਰੀ ਤੇ ਡਕੈਤੀ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਵੀ ਦੇਖੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਦੱਸਦੇ ਹਨ, "ਮੈਂ ਕਈ ਰਾਤਾਂ ਸੌਂ ਨਹੀਂ ਸਕਿਆ। ਮੈਨੂੰ ਡਰ ਸੀ ਕਿ ਲੋਕ ਮੇਰੇ ਟੈਂਟ 'ਚ ਨਾ ਆ ਜਾਣ ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਤੇ ਮੇਰੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦੇਣ।" ਕਈ ਮਹੀਨੇ ਤੱਕ ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ 3 ਧੀਆਂ ਤੇ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਟੈਂਟ 'ਚ ਰਹੇ। ਹੋਸੈਨੀ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਕਿਡਨੀ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਹੈ। ਕਰੀਬ ਇੱਕ ਮਹੀਨੇ ਪਹਿਲਾਂ , ਕਈ ਵਾਰ ਮਿੰਨਤਾਂ ਕਰਨ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਹੋਰ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਸਾਂਝਾ ਤੌਰ ’ਤੇ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਕੈਂਪ ਮਿਲਿਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਮੁਤਾਬਕ, "ਸਾਨੂੰ ਅਜੇ ਸਾਡਾ ਨਵਾਂ ਟੈਂਟ ਮਿਲਿਆ ਹੀ ਸੀ ਅਤੇ ਹੁਣ ਉਹ ਸੜ ਗਿਆ ਹੈ। ਜੇ ਅਸੀਂ ਨਾ ਭੱਜਦੇ ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਦੀ ਉਸ ਅੰਦਰ ਫਸ ਜਾਂਦੇ।" ਭੱਜਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ ਲਗਾਤਾਰ ਸੰਘਰਸ਼ਾਂ ਦਾ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਹੋਸੈਨੀ ਦੀ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਭਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਸੀ। ਹੁਸੈਨੀ ਉੱਤਰੀ ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ 'ਚ ਫਰਿਆਬ ਨੈਸ਼ਨਲ ਥਿਏਟਰ ਦੇ ਮੋਹਰੀ ਮੈਂਬਰ ਸਨ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਮਸ਼ਹੂਰ ਵੀ ਸਨ, ਜੋ ਟੀਵੀ ਚੈਨਲਾਂ 'ਤੇ ਵਿਦਰੋਹੀ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕਰਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਸਿਆਸੀ ਮੁੱਦਿਆਂ ਨੂੰ ਚੁੱਕਣ ਵਾਲੇ ਵਿਅੰਗਕਾਰ ਵਜੋਂ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਸਨ। ਸਾਲ 2009 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਧੀਆਂ ਹਨ, ਫਰੀਮਾ (9), ਪਾਰੀਸਾ (7) ਅਤੇ ਮਰਜਾਨ (4)। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਬਿਊਟੀ ਪਾਰਲਰ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਸੀ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਟੀਵੀ 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ੋਅ ਦੌਰਾਨ ਤਾਲਿਬਾਨ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਤੇ ਆਫ਼ਗਾਨ ਫੌਜ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਥਾਨਕ ਮੁੱਲ੍ਹਾ ਜਾਂ ਧਾਰਮਿਕ ਆਗੂਆਂ ਅਤੇ ਤਾਲਿਬਾਨ ਤੋਂ ਧਮਕੀਆਂ ਮਿਲਣ ਲੱਗੀਆਂ। 'ਇਹ ਲਜ਼ੀਜ਼ ਪਕਵਾਨ ਇੱਕ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਪਛਾਣ ਹੈ' ਉਹ ਦੱਸਦੇ ਹਨ, "ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਗਣਤੰਤਰ ਤੇ ਸਰਕਾਰ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਚੰਗਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਪਰ ਜਦੋਂ ਮੇਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਖ਼ਤਰੇ ਵਿੱਚ ਪਈ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੇਰਾ ਸਾਥ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ।" ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਚੱਲ ਰਹੀ ਹਿੰਸਾ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ, ਦੋ ਭਰਾਵਾਂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਭਤੀਜੇ ਨੂੰ ਗੁਆਇਆ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਯੂਰਪ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਲਈ ਕਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦਾ ਸਫ਼ਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਧੀ ਫਰੀਮਾ ਇੱਕ ਮੇਜਬਾਨ ਦੇਸ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਸਿੱਖ ਗਈ। ਹੁਸੈਨੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ "ਹੋਣਹਾਰ" ਧੀ 'ਤੇ ਮਾਣ ਹੈ ਪਰ ਨਾਲ ਹੀ ਉਸ ਬਾਰੇ ਚਿੰਤਤ ਵੀ ਹੈ। ਉਹ ਦੱਸਦੇ ਹਨ, "ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਦੇਸ਼ ਛੱਡਿਆ ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ 4 ਚੌਥੀ ਕਲਾਸ ਵਿੱਚ ਜਾਣਾ ਸੀ, ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, 'ਡੇਡੀ ਮੈਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਚੰਗੇ ਨਹੀਂ ਲਗਦਾ ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰਾ ਸਕੂਲ ਮੈਥੋਂ ਖੋਹ ਲਿਆ ਹੈ, ਮੈਂ ਖੁਸ਼ ਨਹੀਂ ਹਾਂ'।" ਮੋਰੀਆ ਕੈਂਪ ਵਿੱਚ ਅੱਗ ਕਿਵੇਂ ਲੱਗੀ, ਇਸ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਹੈ ਅੱਖਾਂ 'ਚ ਪਾਣੀ ਭਰਦਿਆਂ ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਆਪਣੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਾਯੂਸ ਹੋਣਾ, ਇੱਕ ਪਿਤਾ ਲਈ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਹੈ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ ਹੈ ਇਹ ਕਿੰਨਾ ਤਕਲੀਫ਼ ਭਰਿਆ ਹੈ।" ਅਰਾਜਕਤਾ ਤੇ ਅਨਿਸ਼ਚਿਤਤਾ ਇਹ ਜ਼ਿੰਦਾ ਰਹਿਣ ਲਈ ਸੰਘਰਸ਼ ਹੈ, ਯੂਨਾਨੀ ਅਧਿਕਾਰੀ ਬੇਘਰਾਂ ਦੇ ਸਮਰਥਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਹੁਸੈਨੀ ਵੀਰਵਾਰ ਸਵੇਰੇ ਨੂੰ ਖਾਣਾ ਵੰਡਣ ਆਈ ਇੱਕ ਵੈਨ ਦੇਖਦਾ ਹੈ ਪਰ ਮੰਗ ਇੰਨੀ ਸੀ ਕਿ ਡਰਾਈਵਰ ਘਬਰਾ ਗਿਆ ਤੇ ਉਥੋਂ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਉਹ ਦੱਸਦੇ ਹਨ, "ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਲਿਆਏ, ਰਾਤ ਬਹੁਤ ਠੰਢੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਆਪਣੇ ਉੱਤੇ ਲੈਣ ਲਈ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਹੈ।" "ਦਿਨ ਵੇਲੇ ਸੂਰਜ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਕੋਈ ਛੱਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਜੋ ਖੁਦ ਨੂੰ ਬਚਾ ਸਕੀਏ। ਇੱਥੇ ਰਹਿੰਦੇ ਲੋਕ ਉਸ ਵੇਲੇ ਕਿਸੇ ਕੱਪੜੇ ਜਾਂ ਕਾਗਜ਼ ਦੇ ਟੁਕੜੇ ਦੀ ਭਾਲ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਨਾਲ ਖੁਦ ਨੂੰ ਬਚਾਇਆ ਜਾ ਸਕੇ।” “ਬੱਚੇ ਰੋ ਰਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਕਾਫੀ ਮਾੜੇ ਹਾਲ ਵਿੱਚ ਤੇ ਡਰੇ ਹੋਏ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।” ਹੁਸੈਨੀ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਲੈਸਬੌਸ ਵਿੱਚ ਇੰਨੇ ਦੁੱਖ ਝੱਲ ਲਏ ਹਨ ਕਿ ਹੁਣ ਉਹ ਕਲਪਨਾ ਤੋਂ ਪਰੇ ਸੋਚਣ ਲੱਗੇ ਹਨ। ਹੁਸੈਨੀ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ, "ਮੇਰੀ ਵੱਡੀ ਧੀ ਦੇ ਨੱਕ 'ਚੋਂ ਖ਼ੂਨ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਪਾਣੀ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਖਾਣਾ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਬਾਥਰੂਮ ਨਹੀਂ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਡਾਕਟਰ ਹਨ, ਮੈਨੂੰ ਮਾਨਸਿਕ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਸਮਝ ਆ ਰਿਹਾ ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ। ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਪਛਤਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।" "ਮੈਂ ਹੋਰ ਨਹੀਂ ਝੱਲ ਸਕਦਾ, ਜੇ ਉਹ ਸਾਨੂੰ ਪਨਾਹ ਨਹੀਂ ਦੇ ਸਕਦੇ ਤਾਂ ਬਿਹਤਰ ਹੈ ਸਾਨੂੰ ਦੇਸ਼ 'ਚੋਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢ ਦੇਣ।" ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ- ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ (ਬੀਬੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਲ FACEBOOK, INSTAGRAM, TWITTERਅਤੇ YouTube 'ਤੇ ਜੁੜੋ।)


تأمل فيسبوك أن تساعد خاصية "ووتش" المستخدمين على قضاء وقت أطول على تطبيقها وسيتمكن المستخدمون من الاختيار من بين مجموعة من مقاطع الفيديو، التي تنشرها علامات تجارية معروفة أو ناشرون جدد، وسيكون لديهم القدرة على مشاهدة مقاطع الفيديو المحفوظة في الخدمات الإخبارية (نيوز فيد). وتعتزم الشركة السماح لكل أصحاب المحتوى بعرض خاصية الفواصل الإعلانية، طالما أن مقاطع الفيديو ترتقي إلى مقاييس معينة. وحتى الآن، لا تتاح هذه الخاصة سوى لنخبة من الناشرين. وفي البداية، ستكون هذه الخاصية متاحة فقط في مقاطع الفيديو التي تُعرض للجمهور في المملكة المتحدة والولايات المتحدة وأيرلندا وأستراليا ونيوزيلندا. وستقسم الإيرادات بنسبة 55 في المئة لصاحب المحتوى و45 في المئة لفيسبوك. وكانت فيسبوك تنوي الكشف عن بدء هذه الخاصية في وقت لاحق من اليوم الأربعاء، لكنها عجلت بالإعلان عن ذلك بعد تسرب بعض التفاصيل. ونتيجة لذلك، قد لا يتمكن بعض المستخدمين من الوصول إلى الخدمة حتى الآن. وغالبا ما يُنظر إلى خدمة "ووتش" على أنها منافس لموقع "يوتيوب" المملوك لشركة "غوغل"، لكنها تنافس أيضا قنوات تلفزيونية تقليدية وبعض المنصات الأخرى التي تبث عبر الإنترنت، بما في ذلك "نتفليكس" و"أمازون فيديو" و"بي بي سي آيبلاير" و"إنستغرام تي في" المملوك لـ "فيسبوك". ستعرض هذه الخدمة أحد أكبر الأعمال الدرامية، وهو مسلسل "نأسف لفقدانك" أو "سوري فور يور لوس"، خلال الشهر القادم وأشارت دراسة نُشرت الأسبوع الماضي إلى أن هذه الخاصية لبت احتياجات مجموعة معينة من المستخدمين في عامها الأول في الولايات المتحدة. وقالت الدراسة، التي أجرتها شركة "ديفيوشن غروب" لأبحاث السوق، إنه من بين 1632 من مستخدمي فيسبوك البالغين الذين شملتهم الدراسة قال 50 في المئة منهم إنهم لم يسمعوا عن هذه الخدمة، في حين قال 24 في المئة أنهم كانوا على دراية بالخدمة لكنهم لم يستخدموها أبدًا. وقال 14 في المئة فقط إنهم استخدموا هذه الخدمة مرة واحدة على الأقل في الأسبوع. وأشار تقرير آخر إلى أنه بالرغم من أن بعض برامج المشاهدة قد اجتذبت ملايين المشاهدين، فقد عانت في كثير من الأحيان لكي تحتفظ بهم. وكتب فيرن غاي في صحيفة "نيوزداي" الأمريكية يقول: "يبدو أن هذا هو النمط السائد في معظم البرامج على خدمة ووتش، إذ يشاهدها كثيرون، لكن لا يعود منهم سوى عدد قليل". يعد برنامج "ريد تيبول تووك" أحد أشهر البرامج التي تعرض على خدمة "ووتش" في الولايات المتحدة ويزعم فيسبوك أن ما يميزه عن المنصات الأخرى هو الطرق التي تساعد بها خدمة "ووتش" المشاهدين على التفاعل مع الآخرين. وقالت فيدجي سيمو، نائب رئيس فيسبوك لخدمة الفيديو: "جرى تصميم هذه الخاصية بتبني فكرة أن مشاهدة مقاطع الفيديو لا يجب أن تكون تجربة سلبية". وأضافت: "يمكنك إجراء محادثة حول المحتوى مع أصدقاء أو معجبين آخرين أو حتى أصحاب الفيديو". وأشارت إلى أن خاصية "ووتش بارتي" تتيح للمستخدمين التنسيق فيما بينهم لمشاهدة المحتوى معًا، في حين تتيح خاصية "منصة التفاعل" لمنشئي المحتوى تنظيم استطلاعات للرأي أو مسابقات لتعزيز التفاعل مع المستخدمين. وتقول فيسبوك إن أكثر التعليقات التي تلقتها من منشئي المحتوى على مدار العام الماضي كانت تتمثل في طلب السماح للمزيد منهم بتضمين فواصل إعلانية داخل مقاطع الفيديو. ولكي يتمكن الناشر من إضافة فواصل إعلانية يتعين عليه: سوف يتمكن مشاهدي خدمة "ووتش" المقيمين في الهند من مشاهدة مباريات الدوري الإسباني لكرة القدم وتوقع أحد مراقبي هذه الصناعة أن تروق تلك الشروط لمنشئي المحتوى المستقلين، والذين يشعر بعضهم بالقلق من الطريقة التي يدير بها موقع "يوتيوب" برنامجه الإعلاني. وقال أليكس بريناند، رئيس تحرير مجلة "تين إيتي": "لوقت طويل للغاية، ظل موقع يوتيوب يحتكر مقاطع الفيديو عبر الإنترنت فيما يتعلق بمنح منشئ المحتوى حق تحقيق عائدات مالية من الإعلانات". وأضاف: "كان العديد من منشئي المحتوى يبحثون منذ فترة عن مصادر دخل محتملة أخرى، فبدأ بعضهم يستخدم خدمة "تويتش" التابعة لأمازون، على سبيل المثال." وتابع: "لذلك، سيتم الترحيب بهذه الخطوة لأنها تقدم المزيد من الخيارات". وقال فيسبوك إن موجة ثانية من البلدان - بما في ذلك فرنسا وألمانيا والنرويج والمكسيك وتايلاند - سوف تتاح لديها خدمة الفواصل الإعلانية في سبتمبر/أيلول. ولا تقدم "بي بي سي" محتوى على خاصية "ووتش" التابعة لفيسبوك، لكنها لم تستبعد القيام بذلك في المستقبل. وقال متحدث باسم بي بي سي: "لدينا تاريخ حافل في تجربة منصات التواصل الاجتماعي والتعاون معها من أجل التواصل مع جمهور بي بي سي". وأضاف: "نواصل مراقبة السوق عن كثب واستكشاف الخيارات للمستقبل".

ਫੇਸਬੁੱਕ ਦੀ 'ਵਾਚ' ਵੀਡੀਓ ਸਰਵਿਸ ਵਿਸ਼ਵ ਭਰ ਵਿੱਚ ਲਾਂਚ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕਈ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਸ਼ੋਅ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਫੇਸਬੁੱਕ ਫੀਡ ਤੋਂ ਸੇਵ ਕੀਤੀਆਂ ਵੀਡੀਓਜ਼ ਦੇਖ ਸਕੋਗੇ। ਯੋਜਨਾ ਤੋਂ ਇੱਕ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਲਾਂਚ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਇਸ ਸਰਵਿਸ ਦਾ ਪੇਜ ਅਜੇ ਕੁਝ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਇਦ ਨਾ ਖੁੱਲੇ। ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ: ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਸਨੂੰ ਗੂਗਲ ਦੀ ਯੂ-ਟਿਊਬ ਸਰਵਿਸ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੇ ਪਰਿਪੇਖ ਵਿੱਚ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਪਰ ਇਹ ਟੀਵੀ ਚੈਨਲਾਂ ਅਤੇ ਨੈਟਫਲਿਕਸ ਤੇ ਅਮੇਜ਼ਨ ਜਿਹੀਆਂ ਇੰਟਰਨੈਟ ਵੀਡੀਓ ਸੇਵਾਵਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰੇਗਾ। ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ 'ਪਾਰਟੀ' ਫੇਸਬੁੱਕ ਦੇ ਵੀਡੀਓ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਵਾਈਸ-ਪ੍ਰੈਸੀਡੈਂਟ ਫਿਜੀ ਸਿਮੋ ਮੁਤਾਬਕ 'ਵਾਚ' ਵਿੱਚ ਵੀਡੀਓ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ ਆਪਣੇ ਦੋਸਤਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਫ਼ੀਚਰ ਬਾਕੀ ਵੀਡੀਓ ਸਰਵਿਸ ਮੁਕਾਬਲੇ ਇਸ ਨੂੰ ਵਾਧਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। 'ਵਾਚ ਪਾਰਟੀ' ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਸਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਵੀ ਕੋਈ ਸ਼ੋਅ ਦੇਖ ਸਕਦੇ ਹੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅੱਗੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ 'ਵਾਚ ਪਾਰਟੀ' ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਸਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਵੀ ਕੋਈ ਸ਼ੋਅ ਦੇਖ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਬੀਬੀਸੀ ਅਜੇ ਫੇਸਬੁੱਕ ਵਾਚ ਨੂੰ ਕੋਈ ਸ਼ੋਅ ਨਹੀਂ ਦੇ ਰਿਹਾ ਪਰ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਜਾਣਦੇ ਹੋ ਕਿਵੇਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ ਗੂਗਲ ਦਾ ਸਰਚ ਇੰਜਨ (ਬੀਬੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਲ FACEBOOK, INSTAGRAM, TWITTERਅਤੇ YouTube 'ਤੇ ਜੁੜੋ।)


وكان ريشي ينتمي إلى أسرة كابور الشهيرة التي هيمنت لفترة طويلة على مجال السينما في الهند. وأحدث ريشي ضجة كبيرة في عام 1973 عندما أدى دور البطولة في فيلم "بوبي"، الذي يدور حول قصة حب بين مراهقين. وأدى بعد ذلك أدوارا رومانسية في عشرات من الأفلام لأكثر من عقدين، ثم تحول إلى تجسيد الشخصيات في أعماله. بدأ ريشي مسيرته السنمائية في عام 1970 وهو ما زال طفلا، وذلك في فيلم "ميرا نام جوكر" الذي أخرجه والده راج كابور. مواضيع قد تهمك نهاية وحققت أفلام عدة قام ببطولتها في ثمانينيات وتسعينيات القرن الماضي – مثل "خيل خيل ماين" و"كارز" و"تشاندني" – نجاحا كبيرا. وكان ريشي راقصا موهوبا، وظهرت في عديد من أفلامه أغان ما زالت تتمتع بشعبية إلى يومنا هذا. وكوّن ريشي زواجا سينمائيا ناحجا مع الممثلة نيتو سينغ. وتطورت العلاقة بينهما حتى تزوجا في عام 1980. ويعد ابنهما، رانبير كابور، نجما ناجحا في بوليوود أيضا. كما عمل ريشي في أفلام عدة مع نجوم كبار من أمثال أميتاب باتشان وعمه شاشي كابور. وتألق نجم ريشي ثانية في العقد الحالي، إذ قام بدور البطولة في عدد من الأفلام كما شارك بأدوار قصيرة في عدد آخر من الأفلام. ويعود أصل أسرة كابور إلى مدينة بيشاور الباكستانية، ولكنها هاجرت إلى الهند بعد تقسيم شبه القارة الهندية في عام 1947. وفي عام 1990، زار ريشي مبنى سكنيا في بيشاور يقال له "كابور حولي"، الذي ولد فيه جده، بريثفيراج، ووالده، راج كابور. وورد خبر وفاته بالسرطان بعد يوم واحد فقط من وفاة النجم السينمائي الهندي عرفان خان. وشخّصت إصابة ريشي بسرطان الدم في عام 2018، وعاد إلى الهند منذ أشهر بعد سنة كاملة قضاها في الولايات المتحدة للعلاج. وقال شقيقه راندير كابور لوكالة "بريس تراست أوف إنديا" إنه نقل إلى المستشفى يوم الأربعاء بعد أن اشتكى من ضيق في التنفس. وأكدت أسرته وفاته في رسالة تقول إن "حياته انتهت في هدوء". وجاء في الرسالة "قال الأطباء وأفراد الفريق الطبي الذي أشرف على علاجه إنه أمتعهم حتى النهاية. حافظ ريشي على مرحه وحبه للحياة وتصميمه على مواصلتها طيلة سنتين قضاهما في العلاج في قارتين. وكان جل إهتمامه منصبا على أسرته وأصدقائه والطعام والأفلام، وشعر كل من إلتقى به في تلك الفترة بالذهول لقدرته على رفض الإستسلام للمرض." "كان شاكرا للحب الذي غمره به المعجبون به والذي عبروا عنه في رسائل من كافة أرجاء العالم. وبوفاته، سيفهمون جميعا بأنه سيحب أن يتذكرونه بالإبتسامات وليس بالدموع". كما ناشدت أسرته المعجبين والمعجبات التقيد بتعليمات التباعد وعدم التجمع في الأماكن العامة السارية خلال فترة الإغلاق الحالية، وإحترام القوانين المعمول بها. في غضون ذلك، ما لبث العديد من زملاء ريشي في بوليوود والسياسيون يبعثون برسائل الرثاء بواسطة منابر التواصل الإجتماعي. فقد غرّد أميتاب باتشان، الذي عمل مع ريشي في عدة أفلام قائلا "لقد رحل...ريشي كابور رحل...توفي للتو...أنا محطّم!" أما رئيس الحكومة الهندية نارندرا مودي، فقد وصف ريشي بأنه كان "متعدد الأوجه ومحبوب ومرح"، وأنه كان "مصنعا للمواهب". وقال مودي في تغريدته "سأتذكر لقاءاتنا دائما، حتى تلك التي كانت تجري عبر منابر التوصل الإجتماعي. كان مولعا بالسينما وبتقدم الهند. أنا حزين لرحيله". كما رثى زعيم حزب المؤتمر راهول غاندي ريشي في تغريدة قال فيها "هذا أسبوع مروّع للسينما الهندية برحيل نجم أسطوري آخر هو ريشي كابور. كان ممثلا قديرا له الكثير من المعجبين من كافة الفئات العمرية. سنفتقده كثيرا". كما عبر الكثير من الباكستانيين عن حزنهم من خلال منابر التواصل الإجتماعي، منهم نجم الكريكيت السابق وقار يونس. يذكر أن ريشي كابور كان كثير المشاركة في منابر التواصل، وكان يعلق باستمرار على المواضيع المثيرة للجدل، ويدخل أحيانا في حوارات حامية مع الآخرين. وإلتمس الناس في آخر تغريدة له ألا يعتدوا على الفرق الصحية التي تقف على خط المواجهة مع فيروس كورونا، قائلا "يجب علينا أن ننتصر في هذه الحرب سوية".

ਰਿਸ਼ੀ ਕਪੂਰ ਦੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਰਣਧੀਰ ਕਪੂਰ ਨੇ ਬੀਬੀਸੀ ਨਾਲ ਰਿਸ਼ੀ ਕਪੂਰ ਦੀ ਮੌਤ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉੱਘੇ ਫ਼ਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰ ਰਿਸ਼ੀ ਕਪੂਰ ਦੀ ਮੁੰਬਈ ਦੇ ਰਿਲਾਇੰਸ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਭਰਤੀ ਸਨ ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵੀਰਵਾਰ ਸਵੇਰੇ ਆਖ਼ਰੀ ਸਾਹ ਲਏ। ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ ਇੱਕ ਸਾਲ ਤੱਕ ਕੈਂਸਰ ਦਾ ਇਲਾਜ ਕਰਾਉਣ ਮਗਰੋਂ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਸਤੰਬਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਭਾਰਤ ਵਾਪਸ ਆਏ ਸਨ। ਇਸ ਸਾਲ ਫ਼ਰਵਰੀ ਵਿੱਚ ਸਿਹਤ ਵਿਗੜਨ ਮਗਰੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਤੋਂ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਭਰਤੀ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਰਿਸ਼ੀ ਕਪੂਰ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਉੱਪਰ ਕਾਫ਼ੀ ਸਰਗਰਮ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ 2 ਅਪ੍ਰੈਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਟਵਿੱਟਰ ਅਕਾਊਂਟ ਤੋਂ ਕੁਝ ਪੋਸਟ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਅਦਾਕਾਰ ਰਿਸ਼ੀ ਕਪੂਰ ਕੈਂਸਰ ਅਤੇ ਸਾਹ ਦੀਆਂ ਤਕਲੀਫ਼ਾਂ ਨਾਲ ਲੜ ਰਹੇ ਸਨ ਆਪਣੀ ਇੱਕ ਟਵੀਟ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੀਪਿਕਾ ਪਾਦੂਕੋਣ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭਰਤੀ ਹੋਣ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲੋਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਿਹਤਯਾਬੀ ਦੀ ਦੁਆ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਬੌਬੀ ਤੋਂ ਕੀਤੀ ਸੀ ਫ਼ਿਲਮੀ ਜੀਵਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਰਿਸ਼ੀ ਕਪੂਰ ਉੱਘੇ ਫ਼ਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰ ਤੇ ਨਿਰਮਾਤਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਰਾਜ ਕਪੂਰ ਦੇ ਦੂਜੇ ਪੁੱਤਰ ਸਨ। ਰਿਸ਼ੀ ਕਪੂਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਫ਼ਿਲਮੀ ਜੀਵਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਬੌਬੀ ਫ਼ਿਲਮ ਤੋਂ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਬਾਲ ਕਲਾਕਾਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀ 420 ਅਤੇ ਮੇਰਾ ਨਾਮ ਜੋਕਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦਿਖੇ ਸਨ। ਰਿਸ਼ੀ ਕਪੂਰ ਨੇ ਆਖ਼ਰੀ ਵਾਰ ਇਮਰਾਨ ਹਾਸ਼ਮੀ ਨਾਲ 'ਦਿ ਬੌਡੀ' ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਰਿਸ਼ੀ ਕਪੂਰ ਨੇ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਅਗਲੀ ਫ਼ਿਲਮ ਦੀਪਿਕਾ ਪਾਦੂਕੋਣ ਨਾਲ ਹੋਣ ਬਾਰੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ 'ਦਿ ਇੰਟਰਨ' ਦੀ ਹਿੰਦੀ ਰੀਮੇਕ ਹੋਣੀ ਸੀ। ਰਿਸ਼ੀ ਕਪੂਰ ਨੇ ਕੀਤੀ ਸੀ ਹਿੰਸਾ ਨਾ ਕਰਨ ਦੀ ਅਪੀਲ ਰਿਸ਼ੀ ਕਪੂਰ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ ਸੀ ਕਿ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹਿੰਸਾ ਨਾ ਕਰਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਡਾਕਟਰ, ਨਰਸਾਂ ਤੇ ਪੁਲਿਸ ਵਾਲੇ ਤੁਹਾਡੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਚਾਉ ਲਈ ਆਪਣੀ ਜਾਣ ਖ਼ਤਰੇ ਵਿੱਚ ਪਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਤੋਂ ਆਇਆ ਸੀ ਪਰਿਵਾਰ ਰਿਸ਼ੀ ਕਪੂਰ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਕਿਰਦਾਰਾਂ ਕਰਕੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਪੂਰ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਦੀ ਕਲਾ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਤੋਰਨ ਵਾਲੇ ਰਿਸ਼ੀ ਕਪੂਰ ਨੇ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਇੰਡਸਟਰੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਧਾਕ ਜਮਾਈ। ਨਾਬਾਲਿਗਾਂ ਦੀ ਪਿਆਰ ਕਹਾਣੀ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ 1974 ਦੀ ਚਰਚਿਤ ਫ਼ਿਲਮ ‘ਬੌਬੀ’ ਵਿੱਚ ਨਿਭਾਏ ਕਿਰਦਾਰ ਨੇ ਰਿਸ਼ੀ ਕਪੂਰ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆਂ ਭਰ ਵਿੱਚ ਮਕਬੂਲ ਕੀਤਾ। ਰਿਸ਼ੀ ਕਪੂਰ ਨੇ ਦੋ ਦਹਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦਰਜਨਾਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ 'ਚ ਬਤੌਰ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਹੀਰੋ ਕਿਰਦਾਰ ਕੀਤੇ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਫ਼ਲ ਕੈਰੇਟਕਰ ਆਰਟਿਸਟ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵੀ ਪਛਾਣ ਮਿਲੀ। ਪਿਤਾ ਰਾਜ ਕਪੂਰ ਦੀ 1970 ਵਿੱਚ ਆਈ ਫ਼ਿਲਮ ਮੇਰਾ ਨਾਮ ਜੋਕਰ ਨਾਲ ਰਿਸ਼ੀ ਕਪੂਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਫ਼ਿਲਮੀ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਬਤੌਰ ਬਾਲ ਅਦਾਕਾਰ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। 1980 ਅਤੇ 1990 ਦੇ ਦਹਾਕਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ‘ਖੇਲ ਖੇਲ ਮੇਂ’, ‘ਕਰਜ਼’ ਅਤੇ ‘ਚਾਂਦਨੀ’ ਬੌਕਸ ਆਫ਼ਿਸ 'ਤੇ ਹਿੱਟ ਰਹੀਆਂ। ਇੱਕ ਹੁਨਰਮੰਦ ਡਾਂਸਰ ਕਰਕੇ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਰਿਸ਼ੀ ਕਪੂਰ ਦੀਆਂ ਕਈ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੇ ਗਾਏ ਅੱਜ ਵੀ ਮਕਬੂਲ ਹਨ। ਰਿਸ਼ੀ ਕਪੂਰ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੀਤੂ ਸਿੰਘ ਨੇ ਫ਼ਿਲਮੀ ਪਰਦੇ 'ਤੇ ਸਫ਼ਲ ਜੋੜੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨਾਮ ਕਮਾਇਆ। ਫ਼ਿਲਮੀ ਪਰਦੇ 'ਤੇ ਰੋਮਾਂਸ ਕਰਦੀ ਨਜ਼ਰ ਆਈ ਇਸ ਜੋੜੀ ਨੇ 1980 ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ। ਰਿਸ਼ੀ ਤੇ ਨੀਤੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਰਣਬੀਰ ਕਪੂਰ ਇੱਕ ਸਫ਼ਲ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਸਟਾਰ ਹਨ। ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਰਿਸ਼ੀ ਕਪੂਰ ਨੇ ਕਈ ਮਲਟੀ-ਸਟਾਰਰ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਜੌਹਰ ਦਿਖਾਇਆ। ਅਜਿਹੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ 'ਚ ਉਹ ਅਮਿਤਾਭ ਬੱਚਨ ਅਤੇ ਸ਼ਸ਼ੀ ਕਪੂਰ ਨਾਲ ਨਜ਼ਰ ਆਏ। ਮੌਜੂਦਾ ਦੌਰ ਦੀਆਂ ਕਈ ਛੋਟੇ ਬਜਟ ਦੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੈਰੇਕਟਰ ਆਰਟਿਸ ਅਤੇ ਮਜ਼ਾਹੀਆ ਕਿਰਦਾਰਾਂ ਕਰਕੇ ਰਿਸ਼ੀ ਚਰਚਾ ਵਿੱਚ ਰਹੇ। ਰਿਸ਼ੀ ਜਿਸ ਕਪੂਰ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਤੋਂ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਉਸ ਦਾ ਪਿਛੋਕੜ ਪੇਸ਼ਾਵਰ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਹੈ। ਕਪੂਰ ਪਰਿਵਾਰ 1947 ਦੀ ਭਾਰਤ-ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵੰਢ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭਾਰਤ ਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਕਪੂਰ ਪਰਿਵਾਰ ਲਈ ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਲਈ ਪਿਆਰ 90ਵਿਆਂ ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਤੋਂ ਹੈ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਸ਼ਸ਼ੀ ਕਪੂਰ ਤੇ ਰਿਸ਼ੀ ਕਪੂਰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਗਏ ਸਨ। ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਦੋਵਾਂ ਨੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਜਾਣ ਦੀ ਉੱਚੇਚੇ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਇਜਾਜ਼ਤ ਮੰਗੀ ਸੀ। ਇਹ ਪਿਆਰ ਇੱਕਤਰਫਾ ਨਹੀਂ ਹੈ ਸਗੋਂ ਦੋਵੇਂ ਪਾਸੇ ਸੀ। ਸ਼ਸ਼ੀ ਕਪੂਰ ਤੇ ਰਿਸ਼ੀ ਕਪੂਰ ਲਈ ਨਾਸ਼ਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੁਪਹਿਰ ਦੇ ਖਾਣੇ ਦਾ ਵੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਤੋਂ ਸਬੰਧ ਰਖਦੇ ਮੰਨੇ-ਪਰਮੰਨੇ ਅਦਾਕਾਰ ਨਾਜ਼ੀ ਖ਼ਾਨ ਤੇ ਨਾਜ਼ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਵਾਗਤ ਲਈ ਏਅਰਪੋਰਟ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਦੀ ਕਲਚਰਲ ਹੈਰੀਟੇਜ ਕੌਂਸਲ ਦੇ ਸਕੱਤਰ ਸ਼ਕੀਲ ਵਾਹੀਦੁੱਲਾਹ ਨੂੰ ਅੱਜ ਵੀ ਰਿਸ਼ੀ ਕਪੂਰ ਦੇ ਬੋਲ ਯਾਦ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇਰਿਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ। ‘ਪਰਿਵਾਰ, ਦੋਸਤ, ਖਾਣਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਫੋਕਸ ਰਿਹਾ’ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਕੈਂਸਰ ਤੋਂ ਹਾਰ ਜਾਣ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਉਸ ਦਿਨ (29 ਅਪ੍ਰੈਲ, 2020) ਆਈ ਜਦੋਂ ਅਦਾਕਾਰ ਇਰਫ਼ਾਨ ਖ਼ਾਨ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ ਹੋਇਆ। 2018 ਵਿੱਚ ਰਿਸ਼ੀ ਕਪੂਰ ਦੇ ਕੈਂਸਰ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋਣ ਦੀ ਗੱਲ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ ਸੀ। ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਨਿਊ ਯਾਰਕ ਵਿਖੇ ਚੱਲੇ ਲੰਬੇ ਇਲਾਜ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਤੰਬਰ 2019 ਵਿੱਚ ਰਿਸ਼ੀ ਕਪੂਰ ਮੁੰਬਈ ਪਰਤ ਆਏ ਸਨ। 29 ਅਪ੍ਰੈਲ ਦੀ ਸਵੇਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਾਹ ਸਬੰਧੀ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹਸਪਤਾਲ ਲਿਜਾਇਆ ਗਿਆ, ਇਸ ਬਾਰੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਰਣਧੀਰ ਕਪੂਰ ਨੇ ਖ਼ਬਰ ਏਜੰਸੀ ਪੀਟੀਆਈ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ। ਰਿਸ਼ੀ ਕਪੂਰ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੇ ਇੱਕ ਸੁਨੇਹਾ ਜਾਰੀ ਕਰਦਿਆਂ ਹੋਇਆ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਲੇ ਜਾਣ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ। ਪਰਿਵਾਰ ਨੇ ਲਿਖਿਆ, ''ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਡਾਕਟਰਾਂ ਤੇ ਮੈਡੀਕਲ ਸਟਾਫ਼ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਨੋਰੰਜਨ ਅਖ਼ੀਰ ਤੱਕ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ। ਆਪਣੇ ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਇਲਾਜ ਦੌਰਾਨ ਉਹ ਹੱਸਮੁੱਖ ਅਤੇ ਹੌਸਲੇ ਭਰਪੂਰ ਸੁਭਾਅ ਦੇ ਰਹੇ। ਪਰਿਵਾਰ, ਦੋਸਤ, ਖਾਣਾ ਅਤੇ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਫੋਕਸ ਸੀ।'' ''ਦੁਨੀਆਂ ਭਰ ਤੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲੇ ਪਿਆਰ ਲਈ ਉਹ ਸ਼ੁਕਰਗੁਜ਼ਾਰ ਸਨ। ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਜਾਣ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਕਾਂ ਲਈ ਇਹ ਸਮਝਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਮੁਸਕੁਰਾਹਟ ਨਾਲ ਚੇਤੇ ਰੱਖੇ ਜਾਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ ਨਾ ਕਿ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ।'' ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਕਾਂ ਅਤੇ ਦੋਸਤਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਵੀ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਕਾਰਨ ਲੱਗੇ ਲੌਕਡਾਊਨ ਨੂੰ ਧਿਆਨ 'ਚ ਰੱਖਦਿਆਂ ਜਨਤੱਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਕੱਠ ਸਬੰਧੀ ਨਿਯਮਾਂ ਨੂੰ ਮੰਨਣ। ਇਹ ਵੀਡੀਓ ਦੇਖੋ (ਬੀਬੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਲ FACEBOOK, INSTAGRAM, TWITTERਅਤੇ YouTube 'ਤੇ ਜੁੜੋ।)


وهرع مشاهير ومدونون حول العالم إلى خوض التحدي الجديد، لكن مشاركتهم لم تقتصر على الجانب الترفيهي فقط بل انتهزوا التحدي لتسليط الضوء على التحولات الكبرى التي شهدها العالم مثل : ثورات "الربيع العربي" في17 ديسمبر / كانون الأول 2010 أي قبل 10 سنوات تقريبا، أضرم البوعزيزي النار في نفسه ويطلق شرارة "ثورات الربيع العربي" التي اجتاحت خمس دول عربية. وتفاعلا مع تحدي الـ 10 سنوات، نشر مدونون عرب صورا قارنوا فيها حال تلك الدول اليوم بما كانت عليه قبل سنوات. وتظهر التغريدات التالية الدمار الذي لحق بالمباني والمواقع الأثرية في كل من سوريا واليمن وليبيا. بينما نشر نشطاء صورا تعبر عن حنينهم للعودة إلى الميادين "لاستكمال أهداف الثورة"، على حد تعبيرهم. وطال التحدي أيضا وضع سياسيين عرب والتغيرات التي طرأت على ملامحهم ومناصبهم. غلاء المعيشة واغتنم مدونون عرب التحدي للحديث عن تراجع القدرة الشرائية، إذ شكوا قلة حيلتهم إزاء الارتفاع الملحوظ في الأسعار خلال العقد الماضي. كما تطرق المشاركون في التحدي إلى تراجع قيمة بعض العملات العربية خلال 10 السنوات الماضية. وتحدث أردنيون عن عبء المديونية التي قفزت من 12 مليار دولار عام 2009، إلى حوالي 39 مليار دولار حاليا. الاحتباس الحراري وفي هذه الصورة، يقارن لاعب كرة القدم مسعود أوزيل بين جبل جليدي كبير (إلى اليسار)، وآخر في طريقه للذوبان (إلى اليمين) . على الرغم من أن تاريخ الصورة ليس دقيقا، إلا أن ذوبان الصفائح الجليدية يشكل بالفعل خطرا حقيقيا على البيئة. ووفقا لوكالة ناسا ، فإن القارة القطبية الجنوبية تخسر حوالي 127 جيجا طن من كتلة الجليد كل عام ، بينما تفقد جرينلاند 286 جيجا طن سنويا. كما حذر البنك الدولي في تقرير صدر في 2017 من أن معدلات درجات الحرارة في منطقة الشرق الأوسط وشمال إفريقيا ستزيد 6 درجات مئوية بحلول عام 2050، ما يعني أنها قد تصل إلى 56 درجة مئوية. جرعة من التفاؤل ورغم السلبيات التي رصدها البعض، تحدث آخرون عن الأشياء التي تحسنت على مدار العقد الماضي. فقد أعلن البنك الدولي تراجع نسب الفقر المدقع ومعدل الأمية بين الشباب حول العالم. كما سيتجاوز متوسط العمر المتوقع عالميا 90 عاما بحلول 2030. ونشر مغردون صورا تبرز التطور العمراني في بعض الدول العربية في الأعوام العشر الماضية. ولم يتقيد آخرون بوضع صور تعود للعشر سنوات الماضية، إذ نشر نشطاء صورا تظهر الفرق في شكل المعتقلين الفلسطينيين قبل وبعد خروجهم من السجون الإسرائلية.

ਮੌਸਮ ਵਾਂਗ ਹੀ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ 'ਤੇ ਨਿੱਤ ਦਿਨ ਨਵੇਂ ਮਿਜਾਜ਼ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਦੌਰਾਨ ਕਈ ਅਜਿਹੇ ਟਰੈਂਡਜ਼ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ 'ਤੇ ਛਾਏ ਰਹੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣਾ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਆਇਸ ਬਕਿੱਟ ਚੈਲੇਂਜ ਤੋਂ ਲੈਕੇ ਕੀਕੀ ਚੈਲੇਂਜ ਤੱਕ, ਇਹ ਟਰੈਂਡਜ਼ ਸਾਲ 2018 ਦੌਰਾਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰੁਝਾਨ ਅਤੇ ਮਨੋਰੰਜਨ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਰਹੇ। ਸਾਲ 2018 ਦੌਰਾਨ #MeToo ਵਰਗੇ ਵੀ ਕੁਝ ਟਰੈਂਡਜ਼ ਰਹੇ ਜਿੱਥੇ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਹੋਏ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਦੀ ਹੱਡਬੀਤੀ ਸਾਂਝੀ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਸਾਲ 2019 ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ #10YearChallenge ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਜਿਸ ਦਾ ਮਕਸਦ ਕਾਫ਼ੀ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਜਾਪ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਕੀ ਹੈ #10YearChallenge ? ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਅਜੇ ਸਾਫ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੁਸ਼ਟੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕੀ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਚੈਲੇਂਜ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਿਸ ਕਰ੍ਹਾਂ ਹੋਈ, ਪਰ ਇਹ ਲਗਾਤਾਰ ਤੂਲ ਫੜ੍ਹ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ: ਚੈਲੇਜ ਵਿਚ ਭਾਗ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਤੇ ਇੱਕ ਤਸਵੀਰ ਪੋਸਟ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਸਵੀਰ ਨੂੰ ਦੋ ਤਸਵੀਰਾਂ ਨੂੰ ਜੋੜ ਕੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਪੋਸਟ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦੀ 10 ਸਾਲ ਪੁਰਾਣੀ ਤਸਵੀਰ ਅਤੇ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਹਾਲ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। #10YearChallenge ਹੇਠ ਪੋਸਟ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਇਹ ਤਸਵੀਰ 10 ਸਾਲ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਦਿੱਖ ਵਿਚ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਫ਼ਰਕ ਨੂੰ ਦਰਸ਼ਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਚੈਲੇਂਜ ਯਾਨਿਕਿ #10YearChallenge ਨੂੰ #HowHardDidAgingHitYou ਅਤੇ #GlowUp ਦੇ ਨਾਲ ਵੀ ਜੋੜ ਕੇ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਲੋਕ ਆਪਣੀ 2008 ਤੇ 2018 ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਅਤੇ 2009 ਤੇ 2019 ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ #2008vs2018 ਅਤੇ #2009vs2019 ਨਾਲ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ 'ਤੇ ਪੋਸਟ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਮਸ਼ਹੂਰ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ ਵੀ ਲੈ ਰਹੀਆਂ ਹਨ ਭਾਗ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਦੀ ਇਸ ਲਹਿਰ ਵਿਚ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕੌਮੀ ਅਤੇ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤਾਂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤਾਂ ਦੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਨੇ ਦਿਖਾਇਆ ਕਿ ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦਿੱਖ ਵਿਚ ਕਿੰਨਾਂ ਫਰਕ ਆਇਆ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਕੁਝ 10 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੇ। ਚੈਲੇਂਜ ਹੇਠ ਆਪਣੀ ਤਸਵੀਰ ਪੋਸਟ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਲਾਕਾਰ ਮੰਦਿਰਾ ਬੇਦੀ ਲਿਖਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ 10 ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪੋਸਚਰ ਬਿਹਤਰ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਅਦਾਕਾਰਾ ਸੋਨਮ ਕਪੂਰ ਆਪਣੀ ਤਸਵੀਰ ਪੋਸਟ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛਦੀ ਹੈ ਕਿ, "ਕੀ ਮੇਰੇ ਵਿਚ ਵੀ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਵਾਲਾ ਜੀਨ ਹੈ?" ਗਾਇਕ ਅਰਮਾਨ ਮਲਿਕ ਵੱਲੋਂ ਵੀ ਆਪਣੀ ਤਸਵੀਰ ਸਾਂਝੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦਿੱਖ ਵਿਚ ਕਾਫ਼ੀ ਅੰਤਰ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤਾ। ਅਦਾਕਾਰਾ ਸ਼ਰੂਤੀ ਹਸਨ ਆਪਣੀ ਤਸਵੀਰ ਪੋਸਟ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਪਿਛਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚੋਂ ਕੀ ਯਾਦ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕੀ ਨਹੀਂ। ਉਧਰ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸੰਸਥਾ ਆਈਸੀਸੀ ਵੱਲੋਂ ਵੀ ਚੈਲੇਂਜ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਧੋਨੀ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਸਾਂਝੀ ਕਰਦਿਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ੀ ਦੀ ਤਾਰੀਫ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਮੈਡੋਨਾ, ਐਲਨ ਡੇਜਨਰਸ, ਨਿੱਕੀ ਮਿਨਾਜ ਸਮੇਤ ਕਈ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਕਲਾਕਾਰ ਵੀ ਇਸ ਵੱਧ ਰਹੇ ਟ੍ਰੈਂਡ ਵਿਚ ਆਪਣਾ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਂਦੇ ਨਜ਼ਰੀ ਪਏ। ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਯੂਜ਼ਰ ਵਿਨੋਥਿਨੀ ਸੰਦਰਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਤਸਵੀਰ ਦੇ ਨਾਲ ਆਪਣੇ 10 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਮੁਸ਼ੱਕਤ ਵੀ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਸਾਂਝੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਹਿੰਮਤ ਰੱਖਣ ਅਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਰਹਿਣ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ। ਇਹ ਵੀਡੀਓ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਸੰਦ ਆ ਸਕਦੇ ਹਨ: (ਬੀਬੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਲ FACEBOOK, INSTAGRAM, TWITTERਅਤੇ YouTube 'ਤੇ ਜੁੜੋ।)


وأمام هذه التطورات كان هناك الكثير من التساؤلات المثارة حول حياة هاري وميغان وما سيفعلانه مستقبلا ووضعهما في العائلة المالكة ومصدر الدخل، وسنحاول الإجابة على بعض أسئلة القراء حول مستقبل دوق ودوقة ساسكس. ماذا سوف يكون لقب هاري وميغان؟-إيل قال الأمير هاري وميغان إنهما لن يستخدما لقب صاحب وصاحبة السمو الملكي بعد الآن. لكن ابتداء من هذا الربيع سيصبح لقبهما دوق ودوقة ساسكس فقط، لكن هاري سيحتفظ بلقب أمير لأنه مولود حاملا هذا اللقب، لأن والده الأمير تشارلز ولي عهد بريطانيا. مستقبل الأمير هاري وميغان في سؤال وجواب مواضيع قد تهمك نهاية محطات في رحلة الأمير هاري وزوجته ميغان المباحثات بشأن مستقبل هاري وميغان في العائلة الملكية "تسير بشكل جيد" هل سيحتفظ هاري بترتيبه بين المرشحين لعرش بريطانيا؟ - مارغريت وايت نعم، ما زال موقعه موجودا كسادس المرشحين لتولي عرش بريطانيا ولن يتم استبعاده. ما هي مشروعات الرعاية الملكية التي سيحتفظ هاري وميغان بالعمل فيها؟- ستيف أولتمانز قال بيان قصر باكنغهام إن الدوق والدوقة سيواصلان الاحتفاظ بمهام الرعاية الملكية الخاصة لمنشآت أو منظمات أو جمعيات "بمباركة من الملكة". وحصل هاري على مهام رعاية 16 مؤسسة، وفقا لموقع رويال ساسكس، من بينها اتحاد كرة الرجي، واستضاف هاري قرعة كأس العالم 2021 في الرجبي يوم الخميس. كما أكد اتحاد الرجبي استمرار الأمير هاري في رعاية أنشطته. بينما تتولى ميغان رعاية أربع مؤسسات: المسرح الوطني، ورابطة جامعات الكومنولث، ومؤسسة مايو الخيرية للحيوانات التي تتخذ من لندن مقراً لها، ومؤسسة سمارت ووركس الخيرية النسائية. هل سيترك هاري منصبه العسكري كنقيب عام في مشاة البحرية الملكية؟ - شون أوكلاغان يعد الرئيس الشرفي لمشاة البحرية الملكية منصبا هاما للغاية، لكن هاري سيكون مضطرا للتخلي عنه. خسارة هذا المنصب ربما يكون لحظة حزينة للدوق، الذي حافظ على علاقة قوية مع الجيش منذ تقاعده رسميا عام 2015. بالإضافة إلى الركوع والانحناء أمام الملكة، هل سيتعين على هاري وميغان الانحناء أمام أفراد العائلة المالكة الآخرين؟ - ليزا تاونسلي لا. وبعيدا عن وجوب هذا أمام الملكة، فإن أفراد العائلة المالكة لا يميلون إلى الركوع والانحناء لبعضهم البعض في كثير من الأحيان. هل كل هذه الإجراءات ستتوقف ويعود هاري إلى وضعه السابق إذا غير رأيه؟ - أندرو سي باركين من الناحية النظرية، فإن لقب صاحب السمو لا يزال قائما، وسيظل بإمكانه الإقامة في منزل فروغمور كوتاج Frogmore Cottage، وسيكون هناك الكثير من العمل الخاص به. ولكن سيتم إغلاق بعض الأبواب. فمن المرجح أن تبحث مشاة البحرية الملكية عن رئيس شرفي آخر ونقيب عام جديد، وكذلك الحال بالنسبة لحميع مناصبه العسكرية الأخرى. الجواب يعتمد أيضا على ما سيفعله هاري بعد ذلك. قال الزوجان إنهما "سيستمران في التمسك بقيم جلالة الملكة" في عملهما المستقبلي، لكنهما قد يقرران الإنخراط في مناطق خارج نطاق صلاحيات العائلة المالكة الأخرى. ستكون العودة ممكنة، لكن يبدو أنه من غير المرجح أن يكون لهما نفس الدور. ماذا سيفعل هاري لتوفير مصدر دخل؟ - بام قال هاري وميغان إنهما يرغبان في "الاستقلال المالي"، وأكد قصر باكنغهام أنهما لن يتقاضيا أموالا عامة مقابل الواجبات الملكية. ويعني هذا أنه من غير الواضح حاليا ماذا سيكون عملهما مستقبلا، لكن سيكون هناك استقلالا ماديا، ووفقا لمراسل بي بي سي الملكي جوني دايموند، لن يقوم القصر بمراقبتهما. هل سيدفعان إيجارا مقابل الإقامة في منزل فروغمور كوتاج الملكي؟ - غاري أوبراين نعم، أكد مسؤولو القصر أنهما سيدفعان الإيجار للمنزل، الذي سيظل منزل عائلة هاري في بريطانيا، على الرغم من أننا لا نعرف قيمة الإيجار. ويعتزمان سداد 2.4 مليون جنيه استرليني من أموال دافعي الضرائب التي تم إنفاقها على تجديد المنزل. هل يحصلان حاليا على أموال من الأمير تشارلز؟ - لوسي بالدوين نعم. هناك اعتقاد أنهما حصلا على أكثر من 2.5 مليون جنيه إسترليني سنويا من الأمير تشارلز، لكن لم يتم تأكيد هذا. وتأتي هذه الأموال من الدخل الذي يحصل عليه أمير ويلز من مزرعته، دوقية كورنوال. ليس من الواضح ما إذا كان سيستمر في منحهما نفس المبلغ. هل سيدفعان مقابل إجراءات الحماية الأمنية؟ - جوديث أسلتون ديلاني نحن لا نعرف. ولم يعلق قصر باكنغهام على تفاصيل الترتيبات الأمنية، لكنه قال إن هناك عمليات مستقلة لتحديد ما هو مطلوب أمنيا. وقال مسؤول كبير سابق في القصر لجوني ديموند إن النقاش حول تكلفة أمن الزوجين ربما هو أمر غير مناسب. من سيتولى الأعمال العامة التي سبق أن نفذتها ميغان وهاري؟ - وليام رانسفورد سيكون هناك عمل إضافي لبقية أفراد العائلة المالكة، وخاصة دوق ودوقة كامبريدج وليام وكيت. وفقا للبيانات الرسمية فقد حضر هاري 201 مشاركة في العام الماضي، في حين كان من نصيب ميغان 83 مشاركة. يقوم الأمير تشارلز بالفعل بالكثير من واجبات سابقة للملكة، خاصة بعد أن تنحى زوج الملكة دوق أدنبره وأمير يورك عن الحياة العامة. قام أفراد من العائلة المالكة بأكثر من 3500 مشاركة في العام الماضي. سيحتاج أفراد العائلة المالكة إلى تقييم عدد من مشاركات ومواعيد دوق ودوقة ساسكس التي يمكنهم التعامل معها.

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਵਾਂ ਤੋਂ ਹਿਜ਼ ਹਾਈਨੈਸ ਤੇ ਹਰ ਹਾਈਨੈਸ ਹਟਾ ਲਏ ਗਏ ਹਨ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੰਖੇਪ ਰੂਪ ਵਿੱਚ HRH ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। HRH ਸ਼ਾਹੀ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਉੱਚਤਾ ਦੇ ਸੰਖੇਪ ਰੂਪ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਸ਼ਾਹੀ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਕੁਝ ਮੈਂਬਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਆਪਣੇ ਨਾਵਾਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਜੋੜਾ ਹੁਣ ਰਸਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਹਾਰਾਣੀ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧੀ ਵੀ ਨਹੀਂ ਰਹੇਗਾ। ਬਿਆਨ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਡਿਊਕ ਅਤੇ ਡਚੈਸ ਆਫ ਸੁਸੈਕਸ ਨੇ ਫਰਾਗਮੋਰ ਕੋਟੇਜ ਦੇ ਨਵੀਨੀਕਰਨ ਲਈ ਕਰਦਾਤਾਵਾਂ ਦੇ 2.4 ਮਿਲੀਅਨ ਪੌਂਡ ਵਾਪਸ ਕਰਨ ਦਾ ਇਰਾਦਾ ਬਣਾਇਆ ਹੈ। ਕੌਟੇਜ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਵਿਚਲੀ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਬਣਿਆ ਰਹੇਗਾ। ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ: ਪੈਲਸ ਨੇ ਅੱਗੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੰਦਿਆ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਨਵੇਂ ਪ੍ਰਬੰਧ ਇਸ ਸਾਲ ਦੇ ਬਸੰਤ ਤੋਂ ਲਾਗੂ ਹੋਣਗੇ। ਸ਼ਾਹੀ ਬਿਆਨ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਕੇ ਹੈਰੀ, ਮੇਗਨ ਤੇ ਆਰਚੀ ਮਹਾਰਾਣੀ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰੇ ਮੈਂਬਰ ਬਣੇ ਰਹਿਣਗੇ। ਸ਼ਾਹੀ ਪਰਿਵਾਰ ਨੇ ਇਹ ਬਿਆਨ, ਮਹਾਰਾਣੀ ਵੱਲੋਂ ਦੋਵਾਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭਵਿੱਖ ਬਾਰੇ ਸੋਮਵਾਰ ਨੂੰ ਹੋਈ ਗੱਲਬਾਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਮਹਾਰਾਣੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਕਈ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੀ ਵਿਚਾਰ-ਚਰਚਾ ਅਤੇ ਹਾਲ ਹੀ ਦੇ ਹੋਈ ਚਰਚਾ" ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਖੁਸ਼ ਹਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੋਤਰੇ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਲਈ ਉਸਾਰੂ ਅਤੇ ਮਦਦਗਾਰ ਰਸਤਾ ਤਲਾਸ਼ ਲਿਆ ਹੈ। ਬਿਆਨ 'ਚ ਅੱਗੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ, "ਹੈਰੀ, ਮੇਘਨ ਅਤੇ ਆਰਚੀ ਮੇਰੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਬੇਹੱਦ ਪਿਆਰੇ ਮੈਂਬਰ ਰਹਿਣਗੇ।" ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ 'ਸਮਰਪਿਤ ਕਾਰਜ' ਲਈ ਧੰਨਵਾਦ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਗੱਲ 'ਤੇ ਵੀ ਮਾਣ ਜਤਾਇਆ ਮੇਘਨ ਕਿੰਨੀ ਜਲਦੀ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਬਣੀ ਗਈ ਹੈ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਬਿਆਨ ਵਿੱਚ ਬਕਿੰਘਮ ਪੈਲਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ, "(ਹੈਰੀ-ਮੇਘਨ) ਆਪਣੇ HRH ਖਿਤਾਬ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਹੀਂ ਕਰਨਗੇ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਹੁਣ ਸ਼ਾਹੀ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਨਹੀਂ ਹਨ।" ਸ਼ਾਹੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਬੀਬੀਸੀ ਦੇ ਪੱਤਰਕਾਰ ਨਿਕੋਲਸ ਵਿਸ਼ਲ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਇੱਕ ਮੌਕਾ ਆਇਆ ਜਦੋਂ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਸ਼ਾਇਦ ਉਨ੍ਹਾਂ HRH ਸ਼ੈਲੀ ਗੁਆ ਲਈ। ਉਹ ਇਸ ਤੋਂ ਪਿੱਛੇ ਹਟੇ ਜਾਪਦੇ ਸਨ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਇਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਹੀਂ ਕਰਨਗੇ।" "ਮੈਨੂੰ ਲਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਰਾਜ ਮਹਿਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮਝਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਾਇਦ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਉਹ ਮੁੜ ਆਉਣ।" ਬਕਿੰਘਮ ਪੈਲੇਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਡਿਊਕ ਤੇ ਡੱਚਸ ਨੇ ਇਹ ਸਮਝ ਲਿਆ ਸੀ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਹੀ ਕੰਮਾਂ ਤੋਂ ਲਾਂਭੇ ਹੋਣਾ ਪਵੇਗਾ। ਬਿਆਨ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਹੁਣ ਉਹ ਮਹਾਰਾਣੀ ਦੇ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭਰੋਸਾ ਦੁਆਇਆ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਜੋ ਵੀ ਕਰਨਗੇ ਉਹ ਮਹਾਰਾਣੀ ਦੀਆਂ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਦੇ ਅਨੁਰੂਪ ਹੀ ਹੋਵੇਗਾ। ਬਿਆਨ ਵਿੱਚ ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਕਿ ਜੋੜਾ ਆਪਣੇ ਨਿੱਜੀ ਕੰਮ ਜਾਰੀ ਰੱਖ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਰਾਇਨੋ ਕੰਜ਼ਰਵੇਸ਼ਨ ਬੋਤਸਵਾਨਾ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਤੇ ਮੋਢੀ ਮੈਪ ਈਵਸ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹੈਰੀ ਦੇ ਦਫ਼ਤਰ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਇਤਲਾਹ ਮਿਲ ਚੁੱਕੀ ਹੈ ਕਿ ਹੈਰੀ ਸੰਸਥਾ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਵੀਡੀਓ: ਪ੍ਰਿੰਸ ਹੈਰੀ ਤੇ ਮੇਘਨ ਦਾ ਵਿਅਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸੰਸਥਾ ਤੇ ਹੈਰੀ ਦਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਹੋਰ ਗੂੜ੍ਹਾ ਹੀ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਸ ਬਾਰੇ ਵੀ ਚਰਚਾ ਚੱਲ ਰਹੀ ਸੀ ਕਿ ਇੱਕ ਵਾਰ ਸ਼ਾਹੀ ਪਰਿਵਾਰ ਤੋਂ ਵੱਖਰੇ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜੋੜੇ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਕੌਣ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾਏਗਾ। ਇਸ 'ਤੇ ਖਰਚਾ ਕਿੰਨਾ ਆਵੇਗਾ। ਰਾਜ ਮਹਿਲ ਨੇ ਫਿਲਹਾਲ ਇਸ ਬਾਰੇ ਕਿਸੇ ਟਿੱਪਣੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਮਨ੍ਹਾਂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਬਿਆਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੈਰੀ ਤੇ ਮੇਘਨ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਿਤ ਵੈਬਸਾਈਟ (sussexroyal.com) ਉੱਪਰ ਇਸ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਇਸ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਹੈਰੀ ਤੇ ਮੇਘਨ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਲਈ ਇੱਕ ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਨਵੀਂ ਭੂਮਿਕਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਆਰਥਿਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੁਤੰਤਰ ਹੋਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਤੇ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਸਮਾਂ ਵੰਡ ਕੇ ਰਹਿਣਗੇ। ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਦੋਵਾਂ ਨੇ ਸ਼ਾਹੀ ਜੀਵਨ ਤੇ ਪ੍ਰੈੱਸ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਤਵੱਜੋ ਦੀਆਂ ਦਿੱਕਤਾਂ ਬਾਰੇ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਡਿਊਕ ਨੇ ਆਪਣੀ ਫ਼ਿਕਰ ਜਤਾਇਆ ਸੀ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਵੀ 'ਉਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੀ ਸ਼ਿਕਾਰ ਬਣ ਸਕਦੀ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਿਕਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਾਂ ਬਣ ਗਈ ਸੀ।' 'ਇਸ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਤੋੜ ਵਛੋੜੇ ਬਾਰੇ ਨਹੀਂ ਸੀ ਸੋਚਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ' ਮਹਾਰਾਣੀ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਕਿ ਦੋਵੇਂ ਜਣੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰੇ ਮੈਂਬਰ ਰਹਿਣਗੇ। ਫਿਰ ਵੀ ਹੁਣ ਉਹ ਸਰਕਾਰੀ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਨਗੇ, ਫੌਜੀ ਸਪੁਰਦਗੀਆਂ ਵੀ ਹੋਣਗੀਆਂ ਅਤੇ ਕੋਈ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਨਹੀਂ ਕਰਨਗੇ। ਹੁਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਬਹੁਤਾ ਸਮਾਂ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਹੀ ਬੀਤੇਗਾ। ਇਹ ਤੋੜ ਵਿਛੋੜਾ ਇਸ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਦੋਵੇਂ ਜਣੇ ਹਾਲੇ ਵੀ ਸ਼ਾਹੀ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਹੁਣ ਉਹ ਸ਼ਾਹੀ ਨਹੀਂ ਰਹੇ। ਜਨਵਰੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਵਿੱਚ ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਸੀਨੀਆਰ ਡਿਪਲੋਮੈਟਾਂ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕੀਤੀ। ਜਦਕਿ ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਮਝਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਹੈਰੀ ਤੇ ਮੇਘਨ ਸ਼ਾਹੀ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਕੰਮ ਵੀ ਕਰਦੇ ਰਹਿਣਗੇ ਤੇ ਆਪਣਾ ਸਮਾਂ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਤੇ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿਚਾਲੇ ਵੰਡ ਕੇ ਰਹਿਣਗੇ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਗੁੰਝਲਾਂ ਸਨ ਹਾਲਾਂਕਿ ਹਾਲੇ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵੇਰਵੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਣੇ ਬਾਕੀ ਹਨ। ਸਾਰੇ ਹਾਲਾਤ ਤੇ ਇੱਕ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਨਜ਼ਰਸਾਨੀ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇਗੀ। ਹੁਣ ਹੈਰੀ ਤੇ ਮੇਘਨ ਲਈ ਇੱਕ ਬਿਲਕੁਲ ਨਵੀਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਉਡੀਕ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਸ਼ਾਹੀ ਵੀ ਹੋਣਗੇ ਤੇ ਆਮ ਲੋਕ ਵੀ। ਅਣਸੁਲਝੇ ਸਵਾਲ ਸ਼ਾਹੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਬੀਬੀਸੀ ਦੇ ਪੱਤਰਕਾਰ ਨਿਕੋਲਸ ਵਿਸ਼ਲ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸ਼ਾਹੀ ਬਿਆਨ ਤੋਂ ਹਾਲੇ ਵੀ ਕੁਝ ਅਣਸੁਲਝੇ ਸਵਾਲ ਬਚ ਗਏ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ, ਜੋੜੇ ਦਾ ਟੈਕਸ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਤੇ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਪਰਵਾਸੀ ਦਰਜਾ ਕੀ ਹੋਵੇਗਾ। ਰਗਬੀ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੌਰਾਨ ਪ੍ਰਿੰਸ ਹੈਰੀ ਸਾਡੇ ਪੱਤਰਕਾਰ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸ਼ਾਹੀ ਅਫ਼ਸਰਾਂ ਨੇ ਇਸ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਸਪਸ਼ਟ ਉੱਤਰ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਮੇਗਨ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਦੀ ਨਾਗਰਿਤਾ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਨਹੀਂ, ਜਿਸ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉੱਥੇ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਵੀ ਬਿਤਾਉਂਦੇ ਰਹਿਣਾ ਪਵੇਗਾ। ਜਦੋਂ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਦੋਵੇਂ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਤੇ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਕੇ ਰਹਿਣਗੇ ਤਾਂ ਸਮਝਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣਾ ਬਹੁਤਾ ਸਮਾਂ ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਹੀ ਬਿਤਾਉਣਗੇ। ਪ੍ਰਿੰਸ ਹੈਰੀ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ “ਪ੍ਰਿੰਸ ਹੈਰੀ: ਦਿ ਇਨਸਾਈਡ ਸਟੋਰੀ” ਲਿਖਣ ਵਾਲੇ ਡੰਕਨ ਲਾਰਕੋਮਬੇ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਹੈਰੀ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਰੁਤਬੇ ਤੋਂ ਪਿੱਛਾ ਨਹੀਂ ਛੁਡਾ ਸਕਣਗੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਨਿਭਾਉਣ ਲਈ ਰਾਜ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹਾਲੇ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਹਨ। ਸ਼ਾਇਦ ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਇਹ ਚਰਚਾ ਉਮੀਦ ਨਾਲੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਲੰਬੀ ਚਲੀ ਗਈ। ਮੇਗਨ ਵੈਨਕੂਵਰ ਵਿੱਚ ਗ਼ਰੀਬ ਅੱਲ੍ਹੜ ਕੁੜੀਆਂ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਚੈਰਿਟੀ ਸੰਸਥਾ ਵਿੱਚ ਗਏ ਸਨ। ਸ਼ਾਹੀ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਮਾਹਰ ਪੈਨੀ ਜੂਨਰ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਸੰਭਾਵੀ ਤੋੜ ਵਿਛੋੜੇ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਦਾ ਇਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਤਰੀਕਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਉਹ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣਗੇ ਕਿਉਂਕਿ ਦੋਵੇਂ ਜਣੇ ਦੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਬਿਹਤਰ ਸਥਾਨ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਇੱਛੁਕ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਜੂਨਰ ਨੇ ਅੱਗੇ ਕਿਹਾ ਕਿ 'ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਦੇ ਲੋਕ ਦੁਬਿਧਾ 'ਚ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਇਨਸਾਨ ਹਨ, ਜੋ ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਲੋਕਾਂ ਉੱਤੇ ਜਾਦੂ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਅਸੀਂ ਇਸ ਦੀ ਘਾਟ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਾਂਗੇ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਖ਼ੁਦ ਇਸ ਸਭ ਨਾਲ ਖ਼ੁਸ਼ ਨਹੀਂ ਸਨ।' ਮਹਾਰਾਣੀ ਤੇ ਪ੍ਰਿੰਸ ਆਫ਼ ਵੇਲਜ਼ ਤੇ ਡਿਊਕ ਆਫ਼ ਕੈਂਬਰਿਜ ਦੀ ਸਹਿਮਤੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੇਘਨ ਤੇ ਹੈਰੀ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਤੇ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਕੈਨੇਡਾ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਮੰਗਲਵਾਰ ਨੂੰ ਮੇਗਨ ਵੈਨਕੂਵਰ ਵਿੱਚ ਗ਼ਰੀਬ ਅੱਲ੍ਹੜ ਕੁੜੀਆਂ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਚੈਰਿਟੀ ਸੰਸਥਾ ਵਿੱਚ ਗਏ ਸਨ। ਸ਼ਾਹੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਤਿਆਗਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੈਰੀ (ਡਿਊਕ ਆਫ਼ ਸਸੈਕਸ) ਨੇ ਵੀਰਵਾਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਰਗਬੀ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਵਾਇਆ। ਜੋ ਕਿ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਜਨਤਕ ਗਤੀਵਿਧੀ ਸੀ। ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ: ਵੀਡੀਓ: ਪਰਵਾਸੀਆਂ ਨੇ ਬਦਲੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੂਲਾਂ ਦੀ ਨੁਹਾਰ ਵੀਡੀਓ: ਨਹਿਰੂ ਨੂੰ ਵਿਆਹ ਲਈ ਕਹਿਣ ਵਾਲੀ ਗੰਗੂਬਾਈ ਵੀਡੀਓ: ਤਿਹਾੜ ਚੋਂ ਰਿਹਾਅ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਚੰਦਰਸ਼ੇਖਰ ਨੇ ਇਹ ਕਿਹਾ (ਬੀਬੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਲ FACEBOOK, INSTAGRAM, TWITTERਅਤੇ YouTube 'ਤੇ ਜੁੜੋ।)


اعتقلت أونغ سان سو تشي في فبراير/ شباط عندما استولى الجيش على السلطة في ميانمار ويعد هذا الادعاء الأقوى حتى الآن من قبل الجيش منذ الإطاحة بسو تشي والقيادة الديمقراطية في البلاد في الأول من فبراير/ شباط الماضي. ولم يقدم المجلس العسكري أي دليل على الاتهام حتى الآن. في غضون ذلك، اتهمت منظمة العفو الدولية الجيش بتبني "أساليب قتالية" ضد المتظاهرين. وقالت مديرة برنامج الاستجابة للأزمات في منظمة العفو الدولية، جوان مارينر، "هذه ليست أفعال ضباط منفردين مرتبكين يتخذون قرارات سيئة"، "هؤلاء قادة غير نادمين ومتورطون بالفعل في جرائم ضد الإنسانية، ينشرون قواتهم وأساليبهم القاتلة في العلن". مواضيع قد تهمك نهاية آخر أخبار الاحتجاجات قتل سبعة أشخاص في ميانمار، الخميس، عندما فتحت قوات الأمن النار على الاحتجاجات المناهضة للمجلس العسكري في ميانمار، بحسب شهود ووسائل إعلام محلية. وقال شهود عيان إن بعض المتظاهرين أصيبوا برصاصة في الرأس، وإن ستة أشخاص منهم قتلوا في بلدة ميينغ بوسط البلاد. بكاء أقارب أحد ضحايا التظاهرات المؤيدة للديمقراطية، والذي قُتل على يد قوات الأمن في يانغون ووقعت حالة وفاة أخرى في منطقة شمال داغون في مدينة يانغون كبرى مدن ميانمار. حيث توفي تشيت مين ثو البالغ من العمر 25 عاما بعد إصابته برصاصة في رأسه. بماذا تُتهم سو تشي؟ اتهم المتحدث باسم المجلس العسكري، الجنرال زاو مين تون، سو تشي بأنها تلقت مبلغا ماليا قدره 600 ألف دولار وذهبا بطريقة غير شرعية من رئيس الوزراء السابق لمدينه يانغون. وقال مين تون إن الرئيس وين مينت والعديد من الوزراء في الحكومة متورطون أيضا في الفساد. وكان حزب الرابطة الوطنية من أجل الديمقراطية الذي ترأسه سو تشي، قد حقق فوزا ساحقا في انتخابات العام الماضي ، لكن الجيش يدعي الآن أن الانتخابات كانت مزورة. وشكك المراقبون الدوليون المستقلون في مزاعم الجيش - قائلين إنه لم تُرصد أي مخالفات. واحتُجزت سو تشي على مدار الأسابيع الخمسة الماضية في مكان غير معلوم وتواجه العديد من التهم بما في ذلك التسبب في "الخوف والقلق"، وحيازة معدات لاسلكية بشكل غير قانوني، وخرق قيود كوفيد-19. وشهدت ميانمار احتجاجات في الشوارع، منذ أن سيطر الجيش على البلاد واحتجز سو تشي، رافعة صورتها ومطالبة بالإفراج الفوري عنها وحكومتها. وأدانت الأمم المتحدة والولايات المتحدة ومجموعة من الدول الأخرى قتل المدنيين في حملة القمع ضد المتظاهرين المناهضين للانقلاب في ميانمار، ودعت الجيش إلى ممارسة ضبط النفس. وفشل مجلس الأمن الدولي الأربعاء في إدانة استيلاء المجلس العسكري على مقاليد السلطة واعتباره انقلابا عسكريا أو التهديد بمزيد من الإجراءات بسبب معارضة الصين وروسيا. ورفض الجيش الانتقادات الموجهة لأفعاله، وألقى باللوم على سو تشي في أعمال العنف. وقال في وقت سابق إنه يتصرف بأقصى درجات ضبط النفس في التعامل مع ما يصفه باحتجاجات "المتظاهرين المشاغبين" الذين يتهمهم بمهاجمة الشرطة والإضرار بالأمن والاستقرار الوطني. عقوبات أمريكية على أبناء الجنرال قالت وسائل إعلام رسمية إن المجلس العسكري أزال متمردي جيش أراكان من قائمته للجماعات الإرهابية لأن الفصيل أوقف الهجمات وكذلك من أجل المساعدة في إحلال السلام في جميع أنحاء البلاد. وتأتي هذه الخطوة في وقت يكافح فيه الجيش لاحتواء الاحتجاجات اليومية ضد الانقلاب. ويقاتل جيش أراكان من أجل الحصول على قدر أكبر من الحكم الذاتي في ولاية راخين الغربية، وقد أصبح واحدا من أقوى المجموعات التي تتحدي الجيش الذي يخوض حروبا عرقية مختلفة منذ سبعة عقود. وفي محاولة لزيادة الضغط على الجيش الذي يواصل حملته في ميانمار، فرضت وزارة الخزانة الأمريكية الأربعاء عقوبات على ابني القائد العسكري مين أونغ هلاينغ وست شركات يسيطران عليها. في نيويورك، أدان مجلس الأمن التابع للأمم المتحدة العنف ضد المتظاهرين السلميين ودعا الجيش إلى "ممارسة أقصى درجات ضبط النفس". لكن اللغة التي كانت ستدين الانقلاب وتهدد باتخاذ مزيد من الإجراءات أزيلت من النص الذي صاغته بريطانيا، بسبب معارضة الصين وروسيا والهند وفيتنام. وقال الأمين العام للأمم المتحدة، أنطونيو غوتيريش، إنه يأمل أن يدفع بيان مجلس الأمن الجيش إلى إدراك أنه "من الضروري للغاية" إطلاق سراح جميع السجناء واحترام نتائج انتخابات نوفمبر/ تشرين الثاني. وبرر الجيش الانقلاب بالقول إن الانتخابات، التي فازت بها سو تشي زعيمة الرابطة الوطنية من أجل الديمقراطية، شابها تزوير - وهو اتهام رفضته لجنة الانتخابات. ووعد المجلس العسكري بإجراء انتخابات جديدة في غضون عام ، لكنه لم يحدد موعدا.

ਇੱਕ ਫਰਵਰੀ ਨੂੰ ਸੂ ਚੀ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਲੋਕਤਾਂਤਰਿਕ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੀ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਤਖ਼ਤਾ ਪਲਟਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੈਨਾ ਵੱਲੋਂ ਲਗਾਏ ਗਏ ਇਲਜ਼ਾਮ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਜ਼ਬੂਤ ਇਲਜ਼ਾਮ ਹਨ। ਫਿਲਹਾਲ, ਇਲਜ਼ਾਮ ਲਈ ਅਜੇ ਕੋਈ ਮਜ਼ਬੂਤ ਸਬੂਤ ਨਹੀਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ: ਬ੍ਰਿਗੇਡੀਅਰ ਜਨਰਲ ਜ਼ਾਅ ਮਿਲ ਤੁਨ ਨੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਵਿਨ ਮੀਇੰਤ ਅਤੇ ਕਈ ਹੋਰ ਕੈਬੀਨਟ ਮੰਤਰੀਆਂ 'ਤੇ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਦਾ ਇਲਜ਼ਾਮ ਲਗਾਇਆ ਹੈ। ਸੂ ਚੀ ਪਾਰਟੀ, ਦਿ ਨੈਸ਼ਨਲ ਲੀਗ ਫਾਰ ਡੈਮੋਕ੍ਰੇਟਸ (ਐੱਨਐਲਡੀ)ਨੇ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਵੱਡੀ ਜਿੱਤ ਦਰਜ ਕਰਵਾਈ ਸੀ ਪਰ ਹੁਣ ਫੌਜ ਦਾਅਵਾ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ ਚੋਣ ਧੋਖਾਧੜੀ ਹੈ। ਆਜ਼ਾਦ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਨਿਗਰਾਨਕਾਰਾਂ ਦਾ ਸੈਨਾ ਦੇ ਦਾਅਵੇ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਵਿਵਾਦ ਹੈ, ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕੋਈ ਬੇਨਿਯਮੀਆਂ ਨਹੀਂ ਨਜ਼ਰ ਆਈਆਂ। ਮਿਆਂਮਾਰ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨਨ ਨੇ ਕਿਉਂ ਕਿਹਾ 'ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਮਾਰਨਾ ਹੀ ਹੈ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਗੋਲ਼ੀ ਮਾਰ ਦਿਓ' ਸਿਸਟਰ ਨੇ ਗੋਡਣੀਆਂ ਟੇਕ ਕੇ ਮੁਜ਼ਾਹਰਾਕਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਫ਼ੌਜੀ ਅਫ਼ਸਰਾਂ ਨੂੰ ਕੀਤੀ ਅਪੀਲ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਵਾਇਰਲ ਹੋਈ ਮਿਆਂਮਾਰ ਵਿੱਚ ਮੁਜ਼ਾਹਰਾਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਨਨ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦਸਤਿਆਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਡਟ ਗਈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਗੋਡੇ ਟੇਕ ਕੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗੀ, "ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਮਾਰਨਾ ਹੀ ਹੈ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਗੋਲ਼ੀ ਮਾਰ ਦਿਓ" ਕੈਥੋਲਿਕ ਨਨ ਸਿਸਟਰ ਐਨ ਰੋਜ਼ ਨੂੰ ਤਵਾਂਗ, ਮਿਆਂਮਾਰ ਵਿੱਚ ਏਕੇ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕ ਬਣ ਕੇ ਉੱਭਰੇ ਹਨ। ਉਸ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਜਿਸ ਨੂੰ ਹਾਲ ਦੇ ਫ਼ੌਜੀ ਰਾਜ ਪਲਟੇ ਨੇ ਤੋੜ ਕੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬੀਬੀਸੀ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ "ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਮੈਨੂੰ ਕੁਰਬਾਨੀ ਦੇਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ।" ਨਨ ਵੱਲੋਂ ਮੁਜ਼ਾਹਰਾਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਲੈਸ ਫ਼ੌਜੀਆਂ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਲਏ ਗਏ ਸਟੈਂਡ ਦੀ ਮਿਆਂਮਾਰ ਦੇ ਕੈਥੋਲਿਕ ਨਨ ਸਿਸਟਰ ਐਨ ਰੋਜ਼ ਦੀ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਬੋਧੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵੱਲੋਂ ਤਾਰੀਫ਼ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਨਨ ਦੀ ਹਿੰਮਤ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਉੱਪਰ ਵਾਇਰਲ ਹੋਈ ਅਤੇ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਮੀਡੀਆ ਨੇ ਦਿਖਾਈ। ਗੋਡਣੀਆਂ ਲਗਾ ਕੈ ਬੈਠੀ ਸਿਸਟਰ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਬਾਹਾਂ ਫ਼ੌਜੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਉੱਪਰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਖੋਲ੍ਹੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਕਹਿ ਰਹੇ ਸਨ ਕਿ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਫ਼ੌਜੀ ਚਰਚ ਵਿੱਚੋਂ ਚਲੇ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੇ ਉਹ ਸਿੱਧੇ ਖੜ੍ਹੇ ਨਹੀਂ ਹੋਣਗੇ। ਰਾਜ ਪਲਟੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੁਜ਼ਾਹਰਾਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਦਬਾਉਣ ਲਈ ਤਾਕਤ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ (6 ਮਾਰਚ 2021 ਦੀ ਤਸਵੀਰ) ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਜਿਹਾ ਕਰਦਿਆਂ ਦੇਖ਼ ਕੇ ਦੋ ਫ਼ੌਜੀ ਅਫ਼ਸਰ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਪਰ ਗੋਡਣੀਆਂ ਲਗਾ ਕੇ ਬੈਠ ਗਏ ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਿਸਟਰ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਡਿਊਟੀ ਨਿਭਾਉਣੀ ਹੈ। ਇਸ 'ਤੇ ਸਿਸਟਰ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਮਾਰਨਾ ਹੀ ਹੈ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਗੋਲੀ ਮਾਰ ਦਿਓ- ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇਆਂਗੀ।" ਪਹਿਲੀ ਫ਼ਰਵਰੀ ਜਦੋਂ ਤੋਂ ਰਾਜ ਪਲਟਾ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਫ਼ੌਜ ਨੇ ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਲੀਡਰਾਂ ਸਮੇਤ ਕਈ ਜਣਿਆਂ ਨੂੰ ਹਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਰੱਖਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਪੂਰੇ ਬਰਮਾ ਵਿੱਚ ਮੁਜ਼ਾਹਰੇ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ। ਲੋਕ ਔ ਸਾਂ ਸੂ ਚੀ ਸਮੇਤ ਆਗੂਆਂ ਨੂੰ ਰਿਹਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਫ਼ੌਜੀ ਰਾਜ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਰਾਜ ਪਲਟੇ ਲਈ ਫ਼ੌਜ ਦਾ ਤਰਕ ਹੈ ਕਿ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਹੋਈਆਂ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਫਰਾਡ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਹੁਣ ਤੱਕ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮੁਜ਼ਾਹਰਿਆਂ ਵਿੱਚ 52 ਤੋਂ ਵਧੇਰੇ ਮੁਜ਼ਾਹਰਾਕਾਰੀਆਂ ਦੀ ਜਾਨ ਚਲੀ ਗਈ ਹੈ। Myanmar ਦੀ ਨਨ ਜਿਸ ਨੇ ਫੌਜ ਅੱਗੇ ਗੋਡੇ ਟੇਕੇ ਤੇ ਫੌਜ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਅੱਗੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਘਟਨਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬੀਬੀਸੀ ਬਰਮੀਜ਼ ਸੇਵਾ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਦਿਆਂ ਸਿਸਟਰ ਰੋਜ਼ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਸ ਸਮੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਕੀ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, 'ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਮਾਰਨਾ ਹੈ ਤਾਂ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਸਕਦੀ ਹਾਂ।' ਫ਼ਿਰ ਉਹ ਚਲੇ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ, "ਉਸ ਸਮੇਂ ਉੱਥੇ ਬੱਚੇ ਫ਼ਸੇ ਹੋਏ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਪਤਾ ਕਿ ਉਹ ਭੱਜ ਕੇ ਕਿੱਥੇ ਜਾਣ।" ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਿਆ ਮੈਨੂੰ ਕੁਰਬਾਨੀ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਵੀਡੀਓ: ਬੀਬੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨੂੰ ਇੰਝ ਲਿਆਓ ਆਪਣੀ ਹੋਮ ਸਕਰੀਨ ’ਤੇ ਸਿਸਟਰ ਨੇ ਅੱਗੇ ਦੱਸਿਆ, "ਬੱਚੇ ਮੇਰੇ ਦੁਆਲੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ, ਉਹ ਭੁੱਖੇ-ਪਿਆਸੇ ਸਨ ਅਤੇ ਡਰੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਘਰ ਜਾਣ ਦੀ ਵੀ ਹਿੰਮਤ ਨਹੀਂ ਸੀ।" (ਪਰ) ਉਹ ਰਾਜ ਪਲਟੇ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰ ਰਹੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਕਾਰੀਆਂ ਉੱਪਰ ਗੋਲ਼ੀਆਂ ਚਲਾਉਂਦੇ ਰਹੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬੀਬੀਸੀ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ, "ਇੰਝ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਦੁਨੀਆਂ ਢਹਿ ਪਈ ਹੋਵੇ, ਗੋਲ਼ੀਆਂ ਦਾ ਇੰਨਾ ਸ਼ੋਰ ਸੀ ਕਿ ਮੈਨੂੰ ਚਰਚ ਵੱਲ ਜਾਣਾ ਪਿਆ।" "ਮੈਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਲੇਟ ਜਾਣ ਲਈ ਕਹਿ ਰਹੀ ਸੀ ਪਰ ਉਸ ਸਮੇਂ ਕੋਈ ਮੇਰੀ ਅਵਾਜ਼ ਨਹੀਂ ਸੁਣ ਸਕਦਾ ਸੀ।" ਸਿਸਟਰ ਦੇ ਇੰਨੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਨੇੜੇ ਹੀ ਇੱਕ ਜਾਨ ਦਾ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋ ਹੀ ਗਿਆ। ਨਨ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਉਸ ਨੌਜਵਾਨ ਕੋਲ ਭੱਜ ਕੇ ਪਹੁੰਚੇ ਜਿਸ ਦੇ ਸਿਰ ਵਿੱਚ ਗੋਲ਼ੀ ਲੱਗੀ ਸੀ ਅਤੇ "ਉਹ ਖੂਨ ਦੇ ਤਲਾਅ ਵਿੱਚ ਪਿਆ ਸੀ"। ਮੈਂ ਉਸ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਨੂੰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਲਿਜਾਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ ਪਰ ਇਹ ਮੇਰੇ ਇਕੱਲੀ ਦੇ ਵੱਸ ਦਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਮੈਂ ਮਦਦ ਲਈ ਹੋਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ ਕਿ ਆਉਣ ਅਤੇ ਮੇਰੀ ਮਦਦ ਕਰਨ। ਉਸੇ ਦੌਰਾਨ ਸਿਸਟਰ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਅਥੱਰੂ ਗੈਸ ਦਾ ਸਾੜ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਇਆ। "ਮੇਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਸੜ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਸਾਡੇ ਸਾਰਿਆਂ ਦਾ ਸਿਰ ਘੁੰਮ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਅਸੀਂ ਲਾਸ਼ ਤਾਂ ਲਿਜਾਣ ਵਿੱਚ ਕਾਮਯਾਬ ਹੋ ਗਏ ਪਰ ਸਾਡੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਬੱਚੇ ਰੋ ਰਹੇ ਸਨ।" "ਅਸੀਂ ਸਾਰਿਆਂ ਨੇ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਸਹਿਆ ਹੈ।" ਖ਼ਬਰਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਸੋਮਵਾਰ ਜਿੱਦਣ ਦੀ ਇਹ ਘਟਨਾ ਹੈ ਉਸ ਦਿਨ ਕਚੀਨ ਸੂਬੇ ਦੇ ਮਿਟਕੀਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਦੋ ਜਣਿਆਂ ਦੀ ਗੋਲ਼ੀ ਲੱਗਣ ਨਾਲ ਜਾਨ ਚਲੀ ਗਈ। ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਨੇ ਮਿਆਂਮਾਰ ਵਿੱਚ ਦਿਨੋਂ ਦਿਨ ਵੱਧ ਰਹੀ ਹਿੰਸਾ ਦਾ ਨੋਟਿਸ ਲਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ: (ਬੀਬੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਲ FACEBOOK, INSTAGRAM, TWITTERਅਤੇ YouTube 'ਤੇ ਜੁੜੋ।)


يمكن شراء عملة بيتكوين عبر الإنترنت، أو عبر ماكينات صرافة خاصة واتهمت زوبيا شاهيناز، البالغة من العمر 27 عاما، بالاحتيال البنكي وغسيل الأموال والتآمر بهدف غسيل الأموال وجرى اعتقالها. وولدت شاهيناز في باكستان، وتعمل في الولايات المتحدة بوظيفة فني مختبر. وقال محققون إن الفتاة حصلت على قروض بالاحتيال بقيمة 85 ألف دولار، بهدف شراء عملة بيتكوين عبر الإنترنت. وبيتكوين هي عملة إلكترونية مشفرة، وعلى الرغم من أنها ليست عملة قانونية، إذ لا يمكن استخدامها في شراء السلع والخدمات التقليدية، إلا أن قيمتها شهدت صعودا صاروخيا خلال العام الجاري. وجرى استغلال عملة بيتكوين من جانب مجرمين بهدف غسل الأموال. وتدفع السلطات البريطانية باتجاه تشديد ضوابط استخدام تلك العملة. ووفقا لسجلات المحكمة الأمريكية فإن السيدة شاهيناز، التي تعيش في قرية برنتوود بجزيرة لونغ أيلاند التابعة لولاية نيويورك، كانت تعمل فنية مختبر بمستشفى مانهاتن حتى يونيو/حزيران الماضي. وقال محققون إن السيدة شاهيناز حصلت على جواز سفر باكستاني، في يوليو/تموز الماضي، وحجزت تذكرة طيران إلى باكستان على متن رحلة جوية ستتوقف لفترة وجيزة في اسطنبول، وذلك بنية السفر إلى سوريا. وألقي القبض على شاهيناز في مطار جون إف كينيدي، وبحوزتها 9500 دولار نقدا، وهو ما يقل قليلا عن 10 آلاف دولار، وهو الحد الأقصى المسموح لأي شخص أن يصطحبه معه إلى خارج البلاد، دون الكشف عن مصدره. وبفحص أجهزتها الإلكترونية، ظهر أنها أجرت عمليات بحث كثيرة عن مواد تتعلق بتنظيم الدولة الإسلامية. وقد تواجه السيدة شاهناز، إذا أدينت، أحكاما بالسجن قد تصل إلى عشرين عاما، على كل تهمة من تهم غسيل الأموال، وأخرى قد تصل إلى 30 عاما عن تهمة الاحتيال البنكي. لكن ستيف زيسو، محامي شاهيناز، قال إن الأخيرة كانت ترسل الأموال إلى خارج البلاد، بهدف مساعدة اللاجئين السوريين. وأضاف زيسو، في تصريحات أدلى بها خارج مقر المحكمة: "ما رأته جعلها تكرس نفسها من أجل تقليل معاناة كثيرين من اللاجئين السوريين، وكل شيئ تفعله كان لهذا الغرض".

27 ਸਾਲਾ ਜ਼ੋਬਿਆ ਸ਼ਾਹਨਾਜ 'ਤੇ ਬੈਂਕ ਧੋਖਾਧੜੀ ਅਤੇ ਮਨੀ ਲਾਂਡਰਿੰਗ ਦੀ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਦਾ ਮਾਮਲਾ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਗੈਰ-ਜ਼ਮਾਨਤੀ ਹਿਰਾਸਤ 'ਚ ਲੈ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਸ਼ਾਹਨਾਜ ਦਾ ਜਨਮ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਲੈਬ ਟੈੱਕਨੀਸ਼ੀਅਨ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਬਿਟਕੁਆਇਨ ਨਾਲ ਕਿਵੇਂ ਅਰਬਪਤੀ ਬਣੇ 2 ਭਰਾ ਬਿਟ-ਕੁਆਇਨ: ਅੰਬਰੀਂ ਚੜ੍ਹੀਆਂ ਦਰਾਂ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਕਿਉਂ? ਮੁਲਜ਼ਮ ਨੇ ਕਬੂਲ ਕੀਤਾ ਕਿ ਬਿਟਕੁਆਇਨ ਨੂੰ ਆਨਲਾਈਨ ਖਰੀਦਣ ਲਈ ਉਸ ਨੇ 85,000 ਡਾਲਰ (54,48,500 ਰੁਪਏ) ਦਾ ਫਰਜ਼ੀ ਲੋਨ ਲਿਆ। ਬਿਟਕੁਆਇਨ ਕੀ ਹੈ? ਬਿਟਕੁਆਇਨ ਆਨਲਾਈਨ ਕਰੰਸੀ ਹੈ। ਕਨੂੰਨੀ ਟੈਂਡਰ ਨਾ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਇਸ ਨੂੰ ਰਵਾਇਤੀ ਵਸਤਾਂ ਅਤੇ ਸੇਵਾਵਾਂ ਲਈ ਭੁਗਤਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਨਹੀਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਇਸ ਸਾਲ ਬਿਟਕੁਆਇਨ ਦੀ ਕੀਮਤ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਉਛਾਲ ਆਇਆ। ਮਨੀ ਲਾਂਡਰਿੰਗ ਲਈ ਅਪਰਾਧੀ ਇਸ ਕਰੰਸੀ ਨੂੰ ਵਰਤਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਅਦਾਲਤ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਮੁਤਾਬਕ, ਸ਼ਾਹਨਾਜ਼ ਬ੍ਰੈਂਟਵੁੱਡ ਵਿੱਚ ਲਾਂਗ ਆਈਲੈਂਡ ਉੱਤੇ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮੈਨਹੈਟਨ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਜੂਨ ਤੱਕ ਇੱਕ ਲੈਬ ਟੈੱਕਨੀਸ਼ੀਅਨ ਸੀ। ਬਿਟਕੁਆਇਨ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਸਰਕਾਰ ਘਬਰਾਹਟ ਵਿੱਚ? 'ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ' ਸਰਕਾਰੀ ਵਕੀਲਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਾਹਨਾਜ ਨੇ ਜੁਲਾਈ ਵਿੱਚ ਇਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪਾਸਪੋਰਟ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਟਿਕਟ ਲੈ ਲਈ। ਉਹ ਥੋੜੀ ਦੇਰ ਇਸਤਾਨਬੁੱਲ ਰੁੱਕ ਕੇ ਸੀਰੀਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ 9,500 ਡਾਲਰ ਨਕਦੀ ਸਣੇ ਜੌਨ ਐੱਫ ਕੈਨੇਡੀ ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ ਤੋਂ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਫੰਡਾਂ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤੇ ਬਗੈਰ ਕਨੂੰਨੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਤੋਂ ਬਾਹਰ 10,000 ਡਾਲਰ ਹੀ ਇੱਕ ਸ਼ਖ਼ਸ ਲਿਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਡਿਵਾਈਸਾਂ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਇਸਲਾਮਿਕ ਸਟੇਟ ਸਬੰਧੀ ਕਈ ਵਾਰੀ ਸਰਚ ਕੀਤੀ ਗਈ। 'ਸੀਰੀਆ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀਆਂ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ' ਸ਼ਾਹਨਾਜ਼ ਨੂੰ ਮਨੀ ਲਾਂਡਿਰੰਗ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ 20 ਸਾਲ ਦੀ ਕੈਦ ਅਤੇ ਬੈਂਕ ਧੋਖਾਧੜੀ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ 30 ਸਾਲ ਤੱਕ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਭੁਗਤਨੀ ਪੈ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਵਕੀਲ ਸਟੀਵ ਜ਼ਿਸੌ ਨੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਹ ਸੀਰੀਆ ਦੇ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀਆਂ ਦੀ ਮਦਦ ਲਈ ਪੈਸੇ ਭੇਜ ਰਹੀ ਸੀ। ਜ਼ਿਸੌ ਨੇ ਅਦਾਲਤ ਦੇ ਬਾਹਰ ਕਿਹਾ, "ਉਸ ਨੇ ਜੋ ਕੁਝ ਦੇਖਿਆ ਉਸੋ ਤੋਂ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਸੀਰੀਆ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀਆਂ ਦੀ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਜੋ ਵੀ ਕਰਦੀ ਹੈ ਉਹ ਇਸੇ ਮਕਸਦ ਲਈ ਹੀ ਕਰਦੀ ਹੈ।" (ਬੀਬੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਲ FACEBOOK, INSTAGRAM, TWITTERਅਤੇ YouTube 'ਤੇ ਜੁੜੋ।)