هذه بعض الصور التي توضح كيف كانت حياة إيرانيات قبل تأسيس سلطة رجال الدين، وكيف تغيرت حياتهن منذ ذلك الحين. قبل الثورة طالبات إيرانيات في أحد مختبرات جامعة طهران 1977 الدراسة في جامعة طهران عام 1977: كان عدد النساء في مرحلة التعليم العالي جيد في زمن الثورة، وشهدت السنوات اللاحقة زيادة ملحوظة في عدد الملتحقات بالجامعة. يرجع هذا جزئيا إلى نجاح السلطات في إقناع الأسر المحافظة التي تعيش في المناطق الريفية بالسماح لبناتها بالدراسة في مناطق تبعد عن المنزل. تقول هاله أفشار، الأستاذة في دراسات المرأة في جامعة يورك البريطانية، وكانت قد نشأت في إيران في الستينيات: "حاولوا منع النساء من الالتحاق بالجامعة، ولكن قوبل ذلك برد فعل عنيف لذا كان عليهم السماح لهن بالعودة". "غادر بعض المتعلمين إيران، وأدركت السلطات أنها كانت بحاجة لتعليم الرجال والنساء على حد سواء من أجل إدارة البلاد". نساء أمام واجهة محل بيع أحذية 1976 التسوق في طهران عام 1976: قبل الثورة، اعتادت النساء على ارتداء أزياء غربية، بما في ذلك سراويل الجينز الضيقة والتنانير القصيرة والقمصان ذات الأكمام القصيرة. تقول البروفيسورة أفشار: "حبنا للأحذية لم يتغير! والنساء في إيران لا يختلفن عن النساء في كل أنحاء العالم، والذهاب للتسوق هو مجرد وسيلة للابتعاد عن الإجهاد اليومي". نزهة يوم الجمعة في طهران عام 1976: كانت اللقاءات العائلية وجمعات الأصدقاء أمرا شائعا يوم الجمعة - يوم عطلة نهاية الأسبوع في إيران. تقول الأستاذة أفشار: "تعتبر النزهات جزءًا مهمًا من الثقافة الإيرانية، وتحظى بشعبية كبيرة بين أبناء الطبقة الوسطى. وهذا لم يتغير منذ الثورة. الفرق أن الرجال والنساء باتوا اليوم أكثر انتباها إن جلسوا معا وعند تفاعلهم". صالونات الشعر في طهران عام 1977: تقول أفيشار: "هذا مشهد لم تعد تتوقع رؤيته في إيران - ولكن حتى بعد قيام الثورة الإسلامية، استمر وجود صالونات تصفيف الشعر. الفرق أنه في أيامنا هذه لن ترى رجلاً داخل صالون لتصفيف الشعر، وستغطي النساء شعورهن مجرد خروجهن من باب الصالون. وقد يدير بعض الناس صالونات سرية في منازلهم حيث يمكن للرجال والنساء الاختلاط". حراس شخصيون يحيطون بالشاه عام 1971: تقترب شابة من الشاه محمد رضا بهلوي (أقصى اليمين في الصورة) في حفل ضخم بمناسبة ذكرى مرور 2500 سنة على الحكم الملكي الفارسي، وكان البذخ في هذا الحدث قد أدين على نطاق واسع من قبل خصوم الشاه اليساريين ومن قبل رجال الدين. توضح الأستاذة أفشار: "في ذاك الوقت كان الشاه مكروها إلى حد كبير ويعتقد البعض أن هذه الصورة التي تظهر المغالاة في البذخ ربما ساهمت في الأحداث التي أدت إلى قيام الثورة بعد ثماني سنوات". المشي في شوارع طهران المثلجة 1976: تقول الأستاذة أفشار: "لن ترى اليوم ما كان في السابق حين كانت المرأة تمشي مرتدية أقراطا كبيرة وتضع المكياج. يوجد اليوم مفهوم الحشمة في إيران - لذلك غالبا ما ترتدي النساء في الشوارع معطفا يصل إلى الركبتين ووشاح رأس". بعد الثورة المرأة في حشد ضد الحجاب في عام 1979: مظاهرة ضد الحجاب 1979 بعد فترة وجيزة من توليه السلطة، أصدر الزعيم الإيراني آية الله الخميني مرسوما يقضي بأنه ينبغي على كل النساء ارتداء الحجاب، بغض النظر عن الدين أو الجنسية. وفي 8 مارس/ آذار، اليوم العالمي للمرأة، خرجت آلاف النساء المنتميات لخلفيات متعددة احتجاجا على القانون. احتجاج خارج السفارة الأمريكية في طهران عام 1979: احتجز عدد من الطلاب الثوريين العشرات من موظفي السفارة الأمريكية كرهائن، في حين حاصر المبنى الآلاف من المتظاهرين ضد الولايات المتحدة. تقول الأستاذة أفشار: "في ذاك الوقت كان من الطبيعي في إيران رؤية أنواع مختلفة من الناس متحالفين في كراهيتهم المطلقة لأميركا. لدى الأمريكيين والبريطانيين تاريخ طويل في إيران في محاولة التأثير والاستيلاء على النفط، لذا فإن هناك ارتياب عميق الجذور من كل من الولايات المتحدة والمملكة المتحدة". أفراد العائلة يتوجهونلأداء صلاة الجمعة عام 1980: ملا يرتدي عمامة بيضاء وهو يحمل طفلته المرتدية جلبابا أسودا ويتكلم مع رجل يمشي بجواره، وراءه زوجته مرتدية أيضا جلبابا أسودا ووجهها مغطى - شباط/فبراير 1980 رجل دين شيعي يرتدي عمامة بيضاء وهو يحمل طفلته المرتدية جلبابا أسودا ويتكلم مع رجل يمشي بجواره، وراءه زوجته مرتدية أيضا جلبابا أسودا ووجهها مغطى - شباط/فبراير 1980 تقول الأستاذة أفشار: "صلاة الجمعة هي وقت اجتماع الأشخاص المؤمنين أو المؤيدين للسلطات الإسلامية والذين لا يريدون أن يوصفوا بالمنشقين. إنها لحظة تضامن، لكنها لا تزال ضمن المجال الذكوري، فلا يسمح للمرأة بالدخول إلى نفس غرفة الرجال، يجلسون منفصلين". التسوق لفستان الزفاف في طهران عام 1986: توضح الأستاذة أفشار: "كل فساتين الزفاف المعروضة غربية - ترتدي الإيرانيات ما يشأن طالما أن ذلك وراء الأبواب المغلقة". وتضيف: "من المفترض أن تكون حفلات الزفاف غير مختلطة لذلك لا يهم ما ترتديه المرأة لأن كل ضيوف من الإناث فقط. ولكن لا تزال الحفلات المختلطة مستمرة؛ يستأجر بعض الناس حراسا لمراقبة الباب، في حين يرشي آخرون الشرطة المحلية لتغض الطرف عنهم". المشي في شوارع طهران عام 2005: لا تختار جميع النساء في إيران ارتداء الجلباب الأسود، وهو عباءة تغطي الجسم من الرأس حتى أخمص القدمين ولا يترك سوى الوجه مكشوفًا. تفضل البعض ارتداء الحجاب والمعاطف الفضفاضة. تقول البروفيسورة أفشار: "السؤال الحقيقي هو ما أقصى مسافة يمكن للمرأة أن تزيح الحجاب عن شعرها؟ للنساء مساحة صغيرة للمقاومة ويتمثل ذلك بدفع الحجاب إلى الخلف". شاطئ بحر قزوين في عام 2005: ممنوع على الإيرانيات السباحة في أماكن عامة وهن ترتدين لباس السباحة. وتقول الأستاذة أفشار: "لا يجوز أن يسبح الرجال والنساء معا، لكنهم يجدون طرقًا للالتفاف حول ذلك من خلال استئجار قوارب تقلهم إلى قلب البحر، حيث يمكنهم السباحة جنبًا إلى جنب". 2006 مظاهرة مؤيدة للحجاب في طهران عام 2006: بعد أكثر من 25 عاما على الثورة، نظمت نساء يدعمن المتشددين في المؤسسة الدينية مسيرات للاحتجاج على ما اعتبرنه فشل السلطات في تطبيق قانون الحجاب الإلزامي. في هذه الصورة ترتدي جميع النساء الجلباب الأسود باستثناء فتاة صغيرة. مشاهدة كرة القدم من أحد مراكز التسوق في طهران عام 2008: رغم أنه ليس هناك أي حظر رسمي على مشاهدة النساء مباريات كرة القدم للرجال في إيران، إلا أنه غالباً ما يُرفض دخولهن الملاعب، واعتقلت بعض ممن حاولن الدخول وتمت محاكمتهن. لكن قبل الثورة كان يسمح للنساء حضور الفعاليات الرياضية.

ਇਸ ਮਗਰੋਂ 1980 ਵਿੱਚ ਇਸਲਾਮਿਕ ਕਾਨੂੰਨ ਮੁਤਾਬਕ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਪਹਿਰਾਵੇ ਦੇ ਨਿਯਮ ਬਣਾਏ ਗਏ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਹਿਜਾਬ ਪਾਉਣਾ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫੇਰ ਲਾਜ਼ਮੀ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਤਸਵੀਰਾਂ ਉਸ ਤਬਦੀਲੀ ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਈਰਾਨ ਵਿੱਚ ਇਸਲਾਮਿਕ ਸਰਕਾਰ ਬਣਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਆਈ। ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ: ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤਹਿਰਾਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ-1977: ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਉਚੇਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਹਾਸਲ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਦਾ ਇੱਕ ਕਾਰਨ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਰੂੜੀਵਾਦੀ ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਧੀਆਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖਿਆ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਲਈ ਭੇਜਣ ਲਈ ਸਮਝਾਇਆ। ਬਾਰਨੋਏਸ ਹਲੇਹ ਅਸ਼ਰਫ ਇਸ ਸਮੇਂ ਨਿਊ ਯਾਰਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਵਿਮਿਨਜ਼ ਸਟੱਡੀਜ਼ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਹਨ। ਸਾਲ 1960 ਦੌਰਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਈਰਾਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੱਸਿਆ, "ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਤੋਂ ਰੋਕਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਪਰ ਇਸ ਦਾ ਇੰਨਾ ਵਿਰੋਧ ਹੋਇਆ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦੇਣੀ ਪਈ।" "ਕੁਝ ਪੜ੍ਹੇ ਲਿਖੇ ਲੋਕ ਦੇਸ ਛੱਡ ਕੇ ਬਾਹਰ ਚਲੇ ਗਏ ਤਾਂ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਸਮਝ ਆਇਆ ਕਿ ਦੇਸ ਚਲਾਉਣ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਔਰਤਾਂ ਤੇ ਮਰਦਾਂ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖਿਅਤ ਕਰਨਾ ਪਵੇਗਾ।" ਤਹਿਰਾਨ ਵਿੱਚ ਵਿੰਡੋ ਸ਼ੌਪਿੰਗ-1976: ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਪੱਛਮੀਂ ਕੱਪੜੇ ਪਾਉਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਤੰਗ ਜੀਨਾਂ, ਮਿੰਨੀ-ਸਕਰਟਾਂ, ਅਤੇ ਅੱਧੀਆਂ ਬਾਹਾਂ ਦੇ ਕੱਪੜੇ ਵੀ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਅਸ਼ਰਫ ਮੁਤਾਬਕ, "(ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਨਾਲ) ਜੁੱਤੇ ਨਹੀਂ ਸਨ ਬਦਲੇ— ਅਤੇ ਜੁੱਤੇ ਤਾਂ ਸਾਨੂੰ ਸਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਹੀ ਪਸੰਦ ਹਨ! ਈਰਾਨੀ ਔਰਤਾਂ ਦੁਨੀਆਂ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਔਰਤਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵੱਖਰੀਆਂ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਖ਼ਰੀਦਦਾਰੀ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੇ ਤਣਾਅ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰਦੀ ਹੈ।" ਤਹਿਰਾਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁੱਕਰਵਾਰ ਦੀ ਪਿਕਨਿਕ-1976: ਈਰਾਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁੱਕਰਵਾਰ ਦੀ ਛੁੱਟੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਇਸ ਦਿਨ ਪਰਿਵਾਰ ਤੇ ਦੋਸਤ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਘੁੰਮਣ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਅਸ਼ਰਫ ਮੁਤਾਬਕ, "ਪਿਕਨਿਕ ਈਰਾਨੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਅਨਿੱਖੜ ਅੰਗ ਹੈ, ਜੋ ਮੱਧ ਵਰਗ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਪਸੰਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਇਹ ਗੱਲ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਨਹੀਂ ਬਦਲੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੇ ਹੁਣ ਵਿੱਚ ਫਰਕ ਇਹ ਆਇਆ ਹੈ ਕਿ ਇਕੱਠੇ ਬੈਠਣ ਵਾਲੇ ਇਸਤਰੀ-ਪੁਰਸ਼ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸੁਚੇਤ ਹੋ ਕੇ ਬੈਠਦੇ ਹਨ।" ਤਹਿਰਾਨ ਵਿੱਚ ਹੇਅਰ ਸਲੂਨ-1977: ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਅਸ਼ਰਫ ਮੁਤਾਬਕ, "ਈਰਾਨ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਦੀ ਤੁਸੀਂ ਇਸਲਾਮਿਕ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਮੀਦ ਨਹੀਂ ਰੱਖ ਸਕਦੇ, ਪਰ ਸਲੂਨ ਹਾਲੇ ਵੀ ਕਾਇਮ ਹਨ।" "ਅੱਜ ਕੱਲ੍ਹ ਤੁਸੀਂ ਪਾਰਲਰ ਅੰਦਰ ਇੱਕ ਪੁਰਸ਼ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਦੇਖ ਸਕਦੇ— ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਹੈ ਕਿ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਦਿਆਂ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਚਿਹਰਾ ਢਕਣਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਲੋਕ ਲੁਕ-ਛਿਪ ਕੇ ਅਜਿਹੇ ਸਲੂਨ ਚਲਾਉਂਦੇ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਔਰਤਾਂ ਤੇ ਮਰਦ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।" ਸ਼ਾਹ ਦੇ ਅੰਗ ਰੱਖਿਅਕ-1971: ਇੱਕ ਸਮਾਗਮ ਦੌਰਾਨ ਇੱਕ ਔਰਤ ਈਰਾਨ ਦੇ ਸ਼ਾਹ ਮੁਹੰਮਦ ਰਿਜ਼ਾ ਪਹਿਲਵੀ (ਧੁਰ ਸੱਜੇ) ਕੋਲ ਪਹੁੰਚਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਇਹ ਸਮਾਗਮ ਫਾਰਸੀ ਰਾਜਤੰਤਰ ਦੀ 2500ਵੀਂ ਵਰ੍ਹਗੰਢ ਮੌਕੇ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਮਾਗਮਾਂ ਤੇ ਕੀਤੇ ਗਏ ਖਰਚੇ ਕਾਰਨ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਖੱਬੇ ਪੱਖੀ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਨੇ ਸਖ਼ਤ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ। ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਅਸ਼ਰਫ ਮੁਤਾਬਕ, "ਇਸ ਸਮੇਂ ਤੱਕ, ਸ਼ਾਹ ਦੀ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਮਕਬੂਲੀਅਤ ਘਟ ਗਈ ਸੀ। ਕੁਝ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਾਹ ਦੇ ਅੱਤ ਨੇ ਹੀ ਅੱਠਾਂ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਲਈ ਜ਼ਮੀਨ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ।" ਤਹਿਰਾਨ ਦੀਆਂ ਬਰਫ਼ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਸੜਕਾਂ 'ਤੇ ਨਿਕਲਣਾ-1976: ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਅਸ਼ਰਫ ਮੁਤਾਬਕ, "ਤੁਸੀਂ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਸੜਕਾਂ 'ਤੇ ਘੁੰਮਣ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਰੋਕ ਸਕਦੇ ਪਰ, ਇਹ ਤੁਹਾਨੂੰ ਅੱਜ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮਿਲੇਗਾ। ਉਸ ਦੇ ਟੌਪਸ ਅਤੇ ਮੇਕਅੱਪ ਸਾਫ ਦੇਖੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।" "ਈਰਾਨ ਵਿੱਚ ਸਾਦਗੀ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਹੈ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਹੁਣ ਸੜਕਾਂ ਤੇ ਤੁਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਗੋਡਿਆਂ ਤੱਕ ਲੰਮਾ ਕੋਟ ਤੇ ਸਕਾਰਫ਼ ਪਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।" ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਹਿਜਾਬ ਖਿਲਾਫ਼ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ-1979: ਸੱਤਾ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਿਆਂ ਹੀ ਈਰਾਨ ਦੇ ਨਵੇਂ ਹੁਕਮਰਾਨ- ਅਯਾਤੁੱਲਾਹ ਰੁਹੋਲ੍ਹਾ ਖ਼ੋਮੀਨੀ ਨੇ ਹੁਕਮ ਦੁਆਰਾ ਈਰਾਨ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਔਰਤਾਂ (ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਦੇਸ ਕੌਮ ਦੀਆਂ ਹੋਣ) ਲਈ ਹਿਜਾਬ ਲਾਜ਼ਮੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। 8 ਮਾਰਚ, 1979 ਨੂੰ ਨਾਰੀ ਦਿਵਸ ਮੌਕੇ- ਹਰ ਵਰਗ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਨੇ ਇਸ ਖਿਲਾਫ਼ ਇੱਕ ਰੈਲੀ ਕੀਤੀ। ਤਹਿਰਾਨ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕੀ ਸਫ਼ਾਰਤਖ਼ਾਨੇ ਦੇ ਬਾਹਰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ-1979: ਦਰਜਣਾਂ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੇ ਅਮਰੀਕੀ ਸਫ਼ਾਰਤਖ਼ਾਨੇ ਦੇ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਬੰਧਕ ਬਣਾ ਲਿਆ, ਜਦਕਿ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਨੇ ਸਫ਼ਾਰਤਖ਼ਾਨੇ ਨੂੰ ਘੇਰਾ ਪਾ ਲਿਆ। ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਅਸ਼ਰਫ ਮੁਤਾਬਕ, "ਉਸ ਸਮੇਂ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਅਜਿਹੇ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਦਾ ਦੇਖਿਆ ਜਾਣਾ ਆਮ ਗੱਲ ਸੀ। ਅਮਰੀਕਾ ਤੇ ਬਰਤਾਨੀਆ ਵੱਲੋਂ ਈਰਾਨ ਦੇ ਤੇਲ ਭੰਡਾਰਾਂ ਤੇ ਆਪਣੀ ਅਜਾਰੇਦਾਰੀ ਕਾਇਮ ਕਰਨ ਦੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਪੁਰਾਣਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਅਮਰੀਕਾ ਤੇ ਬਰਤਾਨੀਆ ਖਿਲਾਫ਼ ਬੇਭਰੋਸਗੀ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਡੂੰਘੀਆਂ ਹਨ।" ਜੁੰਮੇ ਦੀ ਨਮਾਜ਼ ਅਦਾ ਕਰਨ ਜਾਂਦਾ ਪਰਿਵਾਰ-1980: ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਅਸ਼ਰਫ ਮੁਤਾਬਕ, "ਜੁੰਮੇ ਦੀ ਨਮਾਜ਼ ਇਸਲਾਮਿਕ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਹਮਾਇਤੀਆਂ ਲਈ ਸਰਕਾਰ ਪ੍ਰਤੀ ਆਪਣੀ ਵਫ਼ਾਦਾਰੀ ਦਿਖਾਉਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਵੀ ਇਹ ਕਾਫ਼ੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਦਬਦਬੇ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਔਰਤਾਂ ਮਰਦਾਂ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਦਾਖ਼ਲ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ, ਨਮਾਜ਼ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਉਹ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖਰੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਬੈਠਦੀਆਂ ਹਨ।" ਤਹਿਰਾਨ ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ ਦੇ ਪਹਿਰਾਵੇ ਦੀ ਖ਼ਰੀਦਦਾਰੀ-1986: ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਅਸ਼ਰਫ ਮੁਤਾਬਕ, "ਵਿਕ ਰਹੀ ਪੌਸ਼ਾਕ ਪੱਛਮੀ ਹੈ ਤੇ ਈਰਾਨੀ ਔਰਤਾਂ ਜੋ ਜੀਅ ਚਾਹੇ ਪਹਿਨ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ ਜਦ ਤੱਕ ਕਿ ਇਹ ਬੰਦ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਰਹੇ। ਵਿਆਹਾਂ ਤੇ ਪਾਰਟੀਆਂ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਮਰਦ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।” “ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਗੱਲ ਨਾਲ ਕੋਈ ਫ਼ਰਕ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦਾ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਕੀ ਪਾਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਹਾਂ, ਸਾਂਝੀਆਂ ਪਾਰਟੀਆਂ ਵੀ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਕੁਝ ਲੋਕ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਰਾਏ 'ਤੇ ਬਾਊਂਸਰ ਵੀ ਬੁਲਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਜਦਕਿ ਦੂਸਰੇ ਲੋਕ ਪੁਲਿਸ ਨੂੰ ਰਿਸ਼ਵਤ ਦੇ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।" ਤਹਿਰਾਨ ਵਿੱਚ ਤੁਰਨਾ-2005: ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਅਸ਼ਰਫ ਮੁਤਾਬਕ, "ਸਾਰੀਆਂ ਈਰਾਨੀ ਹਿਜਾਬ ਨਹੀਂ ਪਹਿਨਦੀਆਂ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਚਿਹਰੇ ਤੇ ਸਿਰ ਨੰਗੇ ਰੱਖਦੀਆਂ ਹਨ। ਕੁਝ ਢਿੱਲੇ ਕੱਪੜੇ ਪਹਿਨਦੀਆਂ ਹਨ।" ਕੈਸਪੀਅਨ ਸਾਗਰ ਦਾ ਕਿਨਾਰਾ-2005: ਈਰਾਨੀ ਔਰਤਾਂ 'ਤੇ ਤੈਰਾਕੀ ਵਾਲੇ ਕੱਪੜੇ ਪਾਕੇ ਤੈਰਨ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਹੈ। ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਅਸ਼ਰਫ ਮੁਤਾਬਕ, "ਔਰਤਾਂ ਤੇ ਮਰਦ ਇਕੱਠੇ ਨਹੀਂ ਨਹਾ ਸਕਦੇ। ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਕਿਸ਼ਤੀਆਂ ਕਿਰਾਏ 'ਤੇ ਲੈ ਕੇ ਦੂਰ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਇਕੱਠੇ ਤੈਰ ਸਕਣ।" ਤਹਿਰਾਨ ਵਿੱਚ ਹਿਜਾਬ ਪੱਖੀ ਰੈਲੀ-2006: ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦੇ 25 ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਇਸਲਾਮਿਕ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਬਣਾਏ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਨਾ ਹੁੰਦੀ ਦੇਖ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਇਸ ਵਿੱਚ ਅਸਫ਼ਲਤਾ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ ਹਿਜਾਬ ਪ੍ਰੱਖੀ ਰੈਲੀ ਕੀਤੀ। ਤਸਵੀਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਬੱਚੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਬਾਕੀ ਸਾਰੀਆਂ ਨੇ ਕਾਲੇ ਬੁਰਕੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਸ਼ੌਪਿੰਗ ਸੈਂਟਰ ਤੋਂ ਫੁੱਟਬਾਲ ਮੈੱਚ ਦੇਖਣਾ-2008: ਹਾਲਾਂਕਿ ਈਰਾਨ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਵੀ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਮਰਦਾਂ ਦੇ ਫੁੱਟਬਾਲ ਮੈੱਚ ਦੇਖਣ ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਨਹੀਂ ਰਹੀ ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਦਾਖ਼ਲ ਨਹੀਂ ਹੋਣ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਜਿਹੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਲੈ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਔਰਤਾਂ ਖੇਡ ਮੇਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਸਨ। ਸਾਰੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਕਾਪੀ ਰਾਈਟ ਅਧੀਨ ਹਨ। ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ: ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਹ ਵੀਡੀਓ ਵੀ ਪਸੰਦ ਆ ਸਕਦੇ ਹਨ: (ਬੀਬੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਲ FACEBOOK, INSTAGRAM, TWITTERਅਤੇ YouTube 'ਤੇ ਜੁੜੋ।)


ووفقاً لأحدث البيانات التي أعلنتها جامعة هوبكينز، فقد سجلت خلال الأربع وعشرين ساعة الماضية 3000 حالة وفاة، وهناك الآن أكثر من 870 ألف إصابة مؤكدة على مستوى البلاد. وتأتي هذه الأخبار القاتمة بالتزامن مع إعادة فتح أجزاء من الولايات المتحدة بعد عدة أسابيع من الإغلاق. وفي ولايات جورجيا، وألاسكا وأوكلاهوما، بدأت بعض صالونات تصفيف الشعر وصالات البولينغ وأعمال تجارية أخرى العودة إلى مزاولة نشاطها اعتبارا من يوم الجمعة. وسجلت في الولايات المتحدة حتى الآن أعلى عدد للوفيات والإصابات مؤكدة في العالم، ولكن في المقابل، فإن عدد سكان هذه الدولة يبلغ 330 مليون نسمة، وهو أكبر بكثير من عدد سكان الدول الأخرى الأشد تضرراً مثل إسبانيا وإيطاليا. مواضيع قد تهمك نهاية وقالت الدكتورة ديبورا بيركس، منسقة فريق عمل البيت الأبيض الخاص بفيروس كورونا، إن البلاد "لديها أحد أدنى معدلات الوفيات في العالم بأسره". وعندما يجري حساب نسبة الوفيات على أساس عدد السكان، فإن معدل الوفيات المعلن في الولايات المتحدة يبلغ 1.4 في المئة، وهو أقل من إسبانيا وإيطاليا وفرنسا وبلجيكا والمملكة المتحدة. تقرير قاتم، ولكن لا يعبر عن مجمل الصورة تحليل روبرت كاف، مسؤول قسم الإحصاءات في بي بي سي تتربع الولايات المتحدة على رأس القائمة من حيث عدد الوفيات جراء فيروس كورونا، ولكن هذا ليس إلا جانباً فقط من الصورة الكاملة. جزء من السبب في ذلك هو ارتفاع عدد السكان. فدول أوروبية عدة أعلنت عن نسب وفيات أعلى من الولايات المتحدة مقارنة بالعدد الإجمال للسكان، وهو ما يسمى بحصة الفرد، أي نسبة الوفيات إلى عدد السكان. كما أن نسب الوفيات التي أعلنت عنها أوروبا ككل، هي في الحقيقة الأعلى في العالم. ولكن يجب الحذر عند التحدث عن دول هائلة الحجم، ومقارنتها بهذه الطريقة. فالصورة في مدينة نيويورك مثلاً مختلفة تماماً عما هي عليه في سائر الولايات المتحدة، والأمر ينطبق أيضاً على بقية الدول. وقد شهدت إيطاليا هجمتين لوباء كورونا، واحدة في شمال البلاد الذي يحتاج إلى الرعاية الصحية، والأخرى في الجنوب، في منطقة أقل ثراءا. كما تعتمد معدلات الوفيات أيضاً على الكيفية المتبعة في إجراء الإحصاء، فأرقام فرنسا وبلجيكا مثلا تشمل أيضاً حالات يشتبه بأنها ناتجة عن كورونا، الأمر الذي جعلها تبدو أسوأ بكثير. كما أن الارتفاعات الحادة الأخيرة في عدد الوفيات اليومية في الولايات المتحدة ترجع جزئيا إلى إدراج وفيات "محتملة" بسبب الفيروس ضمنها. وقالت المراكز الأمريكية للسيطرة على الأمراض في 14 أبريل/نيسان إن الأرقام التي يعلن عنها تتضمن حالات الإصابة المؤكدة، والمحتملة، والوفيات. وهناك وفيات تنطبق عليها المعايير السريرية والوبائية الخاصة بالإصابة بفيروس كورونا، ولكن لم يتم تأكيدها عن طريق إجراء الاختبار. كما من المهم الأخذ بالاعتبار أيضاً أن هناك الكثير من حالات الاصابة البسيطة بكوفيد 19 التي لا يتم التبليغ عنها، ما يعني أن معدل حالات الوفاة المؤكدة لفيروس كورونا لا يمثل معدل الوفيات الفعلي الذي يأخذ بالاعتبار كافة الإصابات. ما هو الوضع الحالي في الولايات المتحدة؟ يأتي ارتفاع حصيلة الوفيات مع بدء عدة ولايات أمريكية تخفيف القيود المفروضة على الاعمال التجارية، على الرغم من تحذيرات من قبل الخبراء، ومن قبل الرئيس الأمريكي دونالد ترامب. وفي جورجيا، حيث يوجد أحد أسرع الجداول الزمنية لإعادة الفتح في البلاد، سيسمح بإعادة فتح صالات البولينغ والنوادي الصحية، وصالونات تصفيف الشعر والعناية بالأظافر ومتاجر الوشم وغيرها من الصالونات والمتاجر المختصة بالعناية الشخصية. كما ستسمح جورجيا اعتبارا من يوم الاثنين لمطاعم ومسارح باستقبال روادها من جديد. وخلال مؤتمر صحفي عقده فريق عمل البيت الأبيض الخاص بفيروس كورونا الخميس، قال ترامب إنه "ليس سعيداً على الاطلاق" بقرارات بريان كيمب، حاكم ولاية جورجيا المنتمي إلى الحزب الجمهوري، ولا بقرارات فريقه من الخبراء. وقال ترامب "أريد للناس في جورجيا أن يكونوا في أمان"، وأضاف "لا أريد لذلك الشيء أن يشتعل (كورونا) لأنك قررت التصرف خارج المبادئ التوجيهية". من جهته، قام كيمب، عقب انتقادات ترامب، بتشديد بعض الاجراءات المطلوبة في المطاعم من الشروط الصحية واحترام مسافة التباعد الاجتماعي. ويأتي هذا في وقت يتعرض فيه ترامب أيضاً لنتقادات وردود فعل عنيفة بعد أن اقترح استخدام الحقن بالمطهرات كعلاج محتمل للفيروس.

ਮੌਤਾਂ ਦੀ ਸਹੀ ਗਿਣਤੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਜਦਕਿ ਪ੍ਰਤੀ ਦਸ ਲੱਖ ਪਿੱਛੇ ਮਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 34 ਹੈ। ਜੋ ਕਿ ਯੂਰਪ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਹੋਈਆਂ ਮੌਤਾਂ ਤੋਂ ਘੱਟ ਹਨ। ਕੋਰੋਨਾ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਦਰ ਮਹਿਜ਼ 2% ਹੈ। ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਤੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਸੂਬੇ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮੌਤਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 40 ਦਿਨਾਂ 'ਤੇ ਦੁੱਗਣੀ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ਪਬਲਿਕ ਹੈਲਥ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਦੇ ਕੇ. ਸ੍ਰੀਨਾਥ ਰੈਡੀ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸਿਆ,"ਕੇਸ ਵਧਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਮੌਤ ਦਰ ਨੀਵੀਂ ਹੀ ਰਹੀ ਹੈ।" ਘੱਟ ਮੌਤ ਦਰ ਦਾ ਕਾਰਨ ਕਈ ਮਹਾਮਾਰੀ ਵਿਗਿਆਨੀ ਨੀਵੀਂ ਮੌਤ ਦਰ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਭਾਰਤ ਦੀ ਮੁਕਾਬਲਤਨ ਨੌਜਵਾਨ ਵਸੋਂ ਨੂੰ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿਉਂਕ ਬਜ਼ੁਰਗ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਦੇ ਮਰਨ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਹਾਲੇ ਸਪਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਦੂਜੇ ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਦੀਆਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਇਨਫੈਕਸ਼ਨਾਂ ਤੋਂ ਹਾਸਲ ਰੋਗਾਂ ਨਾਲ ਲੜਨ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਇਸ ਪਿੱਛੇ ਕਿੰਨਾ ਯੋਗਦਾਨ ਹੈ। ਮਾਹਰ ਦੂਜੇ ਦੱਖਣ-ਏਸ਼ੀਆਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਦਰ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵਸੋਂ ਔਸਤ ਤੌਰ ਤੇ ਨੌਜਵਾਨ ਹੈ। ਮਿਸਾਲ ਵਜੋਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤੀ 10 ਲੱਖ ਮਗਰ 28 ਮੌਤਾਂ ਅਤੇ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ 22 ਮੌਤਾਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ: ਸਪੱਸ਼ਟ ਤੌਰ ਤੇ ਵਸੋਂ ਦੇ ਲਿਹਾਜ਼ ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਯੂਰਪ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਨਾਲੋਂ ਬਿਹਤਰ ਹੈ। ਫਿਰ ਵੀ ਵਿਸ਼ਵ ਬੈਂਕ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਮੁੱਖ ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰੀ ਕੌਸ਼ਿਕ ਬਾਸੂ ਦੇ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ "ਗੱਲ ਨਾਲ ਤਸੱਲੀ ਕਰ ਲੈਣਾ ਗੈਰ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰਾਨਾ ਹੈ।" ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਬਾਸੂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਭੂਗੋਲਿਕ ਤੁਲਨਾ ਦੀਆਂ ਤਰੁੱਟੀਆਂ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ। ਚੋਣਵੇਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਨਾਲ ਹੋਈਆਂ ਮੌਤਾਂ ਦੀ ਤੁਲਨਾ "ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਤੁਲਨਾ ਕਰਦੇ ਹੋ ਤੁਸੀਂ ਦੇਖਦੇ ਹੋ ਕਿ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਬਹੁਤ ਮਾੜੀ ਹੈ। ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਕੋਵਿਡ- 19 ਨਾਲ ਦਸ ਲੱਖ ਮਗਰ 3 ਮੌਤਾਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ ਜਦਕਿ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇਹ 34 ਹਨ। ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਮਾੜਾ ਹਾਲ ਜੇ ਕਿਸੇ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਹੈ। ਰੁਝਾਨ ਦੇਖੀਏ ਤਾਂ ਭਾਰਤ ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਨੂੰ ਪਿੱਛੇ ਛੱਡ ਜਾਵੇਗਾ।" ਦੋ ਸੂਬਿਆਂ ਦੀ ਮਿਸਾਲ ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਬਾਸੂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੁਝ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਵਕਰ ਸਪਾਟ ਨਹੀਂ ਹੋਈ ਹੈ। "ਮਾਰਚ ਦੇ ਅੰਤ ਤੋਂ ਹੁਣ ਤੱਕ ਕੇਸਾਂ ਅਤੇ ਮੌਤਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਧ ਹੀ ਨਹੀਂ ਰਹੀ ਸਗੋਂ ਪਰ ਇਸ ਦੇ ਵਧਣ ਦੀ ਦਰ ਵੀ ਵਧ ਰਹੀ ਹੈ।" ਮਾਹਰਾਂ ਜਾ ਇਹ ਵੀ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਭਾਰਤ ਦੀ ਨੀਵੀਂ ਮੌਤ ਦਰ ਪੂਰੀ ਕਹਾਣੀ ਨਹੀਂ ਦਸਦੀ ਅਤੇ ਕੁਝ ਸੂਬਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਪਹਿਲਾ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸੂਬੇ ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਸੰਗਠਨ ਦੀਆਂ ਹਦਾਇਤਾਂ ਦੇ ਉਲਟ ਆਪਣੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ੱਕੀ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਨਹੀਂ ਕਰ ਰਹੇ। ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ: ਵੁਹਾਨ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਵਾਪਸੀ, ਪਾਰਟੀ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਵਾਇਰਲ ਦੂਜਾ ਕੁਝ ਹੋਰ ਸੂਬੇ ਕੋਵਿਡ-19 ਨਾਲ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਮੌਤਾਂ ਨੂੰ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਬੀਮਾਰੀਆਂ ਕਾਰਨ ਹੋਈਆਂ ਮੌਤਾਂ ਦੱਸ ਰਹੇ ਹਨ। ਸਿਹਤ ਪੱਤਰਕਾਰ ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਪੂਲਾ ਦੀ ਪੜਤਾਲ ਮੁਤਾਬਕ ਦੋ ਸੂਬਿਆਂ ਗੁਜਰਾਤ ਅਤੇ ਤੇਲੰਗਾਨਾ ਨੇ ਗਿਣਤੀ ਬਹੁਤ ਘਟਾ ਤੇ ਦੱਸੀ ਲਗਦੀ ਹੈ। ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਵਦੋਦਰਾ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਮਿਸਾਲ ਵਜੋਂ ਪਿਛਲੇ ਦੋ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਮੌਤਾਂ 49% ਵਧੀਆਂ ਹਨ, ਜਦਕਿ ਕੇਸਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 329% ਵਧੀ ਹੈ। ਤੀਜਾ ਕੁਝ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰੀ ਅੰਕੜਿਆਂ ਅਤੇ ਸ਼ਮਸ਼ਾਨਾਂ ਅਤੇ ਕਬਰਿਸਤਾਨਾਂ ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਫਰਕ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਤਾਂ ਕੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਮੌਤਾਂ ਅਣਗਿਣੀਆਂ ਹੀ ਰਹਿ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਭਾਰਤ ਦੀ ਵਸੋਂ ਦਾ ਬਹੁਤ ਛੋਟਾ ਲਗਭਗ 2% ਹਿੱਸੇ ਦਾ ਹੀ ਟੈਸਟ ਹੋਏ ਹਨ- ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਮੌਤਾਂ ਡਾਕਟਰੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਰਿਪੋਰਟ ਨਹੀਂ ਹੋ ਰਹੀਆਂ? ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਚਾਰ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੌਤ ਨੂੰ ਹੀ ਕੋਰੋਨਾ ਦੇ ਲੇਖੇ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਚੋਣਵੇਂ ਭਾਰਤੀ ਸੂਬਿਆਂ ਦਰਮਿਆਨ ਪ੍ਰਤੀ 10 ਲੱਖ ਮਗਰ ਮੌਤਾਂ ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ਼ ਮਿਸ਼ੀਗਨ ਵਿੱਚ ਬਾਇਓਸਟੈਟਿਕਸ ਅਤੇ ਮਹਾਮਾਰੀ ਵਿਗਿਆਨੀ ਭਰਮਾਰ ਮੁਖਰਜੀ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ,"ਮੌਤਾਂ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਅੰਕੜੇ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਗੱਲ ਦਾ ਕਿਆਸ ਲਾਉਣਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ ਕਿ ਗਿਣਤੀ ਕਿੰਨੀ ਘਟਾ ਕੇ ਦੱਸੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ।" "ਵਾਧੂ ਮੌਤਾਂ" ਉਹ ਮੌਤਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਕਿ ਸਧਾਰਣ ਨਾਲੋਂ ਵਧੇਰੇ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਕੋਵਿਡ-19 ਕਾਰਨ ਹੋਈਆਂ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। 28 ਦੇਸਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ 230 ਤੋਂ ਵਧੇਰੇ ਭਾਰਤੀਆਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਡਾਕਟਰ, ਖੋਜਕਾਰ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੇ ਸਰਕਾਰ ਕੋਲ ਪਿਛਲੇ ਤਿੰਨ ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ ਹੋਈਆਂ ਮੌਤਾਂ ਦਾ ਡਾਟਾ ਜਾਰੀ ਕਰਨ ਲਈ ਪਟੀਸ਼ਨ ਪਾਈ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਾਧੂ ਮੌਤਾਂ ਦੀ ਗਣਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੜਕ ਹਾਦਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹੋਈਆਂ ਮੌਤਾਂ ਦਾ ਅੰਕੜਾ ਵੱਖ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਦੀ ਮੰਗ ਰੱਖੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹਰ ਸਾਲ ਲਗਭਗ ਡੇਢ ਲੱਖ ਮੌਤਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ - ਤੋਂ ਜੋ ਬੀਮਾਰੀਆਂ ਕਾਰਨ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਮੌਤਾਂ ਬਾਰੇ ਹੋਰ ਸਪਸ਼ਟ ਤਸਵੀਰ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕੇ। ਗਿਣਤੀ ਘਟਾ ਕੇ ਦੱਸਣ ਦਾ ਵਰਤਾਰਾ ਸਿਰਫ਼ ਭਾਰਤ ਤੱਕ ਹੀ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ ਹੈ। 28 ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਮੌਤਾਂ ਦੇ ਅੰਕੜੇ ਦੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਤੋਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ ਕਿ ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਨਾਲ ਸਰਕਾਰੀ ਅੰਕੜਿਆਂ ਨਾਵੋਂ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 161,000 ਵਧੇਰੇ ਮੌਤਾਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਭਾਰਤ ਵੀ ਸਰਵੇਖਣ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ਼ ਟੋਰਾਂਟੋ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਤ ਝਾ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਿਲੀਅਨ ਡੈਥ ਸਟੱਡੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਹ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋਈਆਂ ਮੌਤਾਂ ਬਾਰੇ ਦੁਨੀਆਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਸਟੱਡੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਵਿਕਸਿਤ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਜਿੱਥੇ ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਸਿਹਤ ਸਹੂਲਤਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਉੱਥੇ ਵੀ "ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਹੋਈਆਂ ਮੌਤਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 30-60 ਫੀਸਦੀ ਘੱਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।" ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਦੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧਦੇ ਮਾਮਲੇ ਡਾ਼ ਝਾ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਟੈਲੀਕੌਮ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰਚ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦਾ ਆਪਣਾ ਕਾਲ ਰਿਕਾਰਡ ਦਾ ਡੇਟਾ ਜਾਰੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਪਤਾ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ ਕਿ ਲੌਕਡਾਊਨ ਦੌਰਾਨ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਦੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਗਏ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦਾ ਪਤਾ ਲਾਇਆ ਜਾ ਸਕੇ। ( ਜਿਹਾ ਕਿ ਲੌਕਡਾਊਨ ਦੌਰਾਨ ਕੰਮ ਬੰਦ ਹੋ ਜਾਣ ਕਾਰਨ ਮਜ਼ਦੂਰ ਆਪਣੇ ਜੱਦੀ ਪਿੰਡ਼ਾਂ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ ਸਨ।) ਟੈਲੀਕੌਮ ਡੇਟਾ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਰਾਹੀਂ ਸਰਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਹੌਟਸਪੌਟ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਟੀਮਾਂ ਭੇਜਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਜੋ ਪਿਛਲੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਹੋਈਆਂ ਬਾਲਗ ਮੌਤਾਂ ਦਾ ਪਤਾ ਲਾਇਆ ਜਾ ਸਕੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇਹ ਵੀ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਮਿਊਂਸਿਪੈਲਿਟੀਆਂ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰ ਕੇ ਹੋਈਆਂ ਮੌਤਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਜਾਰੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਤਾ ਜੋ ਇਸ ਸਾਲ ਹੋਈਆਂ ਮੌਤਾਂ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਹੋਈਆਂ ਮੌਤਾਂ ਨਾਲ ਕਰ ਕੇ "ਵਾਧੂ ਮੌਤਾਂ" ਦਾ ਪਤਾ ਲਾਇਆ ਜਾ ਸਕੇ। ਡਾ਼ ਝਾ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇ ਭਾਰਤ ਮੌਤਾਂ ਦੀ ਸਹੀ ਗਿਣਤੀ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗਾ ਤਾਂ ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਦੀ ਵਕਰ ਨੂੰ ਸਪਾਟ ਕਿਵੇਂ ਕਰੇਗਾ? ਜਦੋਂ ਮਹਾਮਾਰੀ ਖ਼ਤਮ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਮੌਤਾਂ ਦਾ ਸਟੀਕ ਅੰਕੜੇ ਸਦਕਾ ਹੀ ਕਿਸੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਦਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਹੋ ਸਕੇਗਾ। ਚਾਰਟ- ਸਾਹਦਾਬ ਨਜ਼ਮੀ ਇਹ ਵੀਡੀਓ ਦੇਖੋ :


لكن ملخص التقرير، الذي قدم إلى الكونغرس الأحد، لم يوضح ما إذا كان الرئيس الأمريكي عرقل بشكل غير قانوني سير العدالة. وقدم وزير العدل الأمريكي، وليام بار، ملخص التقرير إلى الكونغرس. وغرد ترامب ردا على نتائج التقرير: "لا تواطؤ، لا تواطؤ". وكان ترامب قد وجه انتقادات للتحقيق، وقال الأحد: "كان من المخجل أن تمر بلادنا بذلك". ويمثل تقرير مولر خلاصة تحقيقات أجريت على مدار نحو عامين، وشملت بعض المساعدين السابقين المقربين من ترامب. وكتب مولر في تقريره: "بينما لا يخلص التقرير إلى أن ترامب قد ارتكب جريمة، إلا أنه أيضا لا يبرئه". ماذا جاء في ملخص التقرير؟ توضح الرسالة الموجزة، التي أرسلها وزير العدل وليام بار للكونغرس، نتائج التحقيق المتعلقة بمحاولات روسيا التأثير على الانتخابات الرئاسية عام 2016. ولخص بار قائلا: "لم يجد المحقق الخاص أن أي شخص أمريكي، أو أيا من أعضاء حملة ترامب تعاون عن علم مع روسيا". تقرير مولر جاء بعد تحقيقات استمرت على مدار نحو عامين وتطرق الجزء الثاني من الرسالة إلى قضية عرقلة مسار العدالة. وقال بار إن الأدلة لم تكن كافية، "لإثبات أن الرئيس ارتكب جريمة عرقلة العدالة". وأنهى وزير العدل رسالته إلى الكونغرس، بالقول إنه سيعلن المزيد مما جاء في التقرير الكامل، لكن بعض المواد تخضع لقيود. وكتب: "بالأخذ في الاعتبار تلك القيود، يعتمد الجدول الزمني لمعالجة التقرير، جزئيا، على مدى سرعة الوزارة في تحديد المواد، التي يحظر القانون نشرها". وتابع: "لقد طلبت مساعدة المحقق الخاص، في تحديد كل المعلومات، التي تضمنها التقرير بأسرع وقت ممكن". ما هو رد فعل السياسيين الأمريكيين؟ أكد عضو الكونغرس جيري نادلر، وهو ديمقراطي يرأس اللجنة القضائية في مجلس النواب، أن وزير العدل لم يستبعد أن ترامب قد يكون أعاق مسار العدالة. وقال نادلر "بار يقول إن الرئيس قد يكون قام بما يعوق العدالة، ولكن حتى تتم الإدانة بذلك، يتوجب على الحكومة أن تثبت بدون شكوك أن شخصا، يتصرف عمدا بنية فاسدة، اشترك في سلوك يعوق العدالة". وقالت رئيسة مجلس النواب، نانسي بيلوسي، وزعيم الأقلية الديمقراطية في مجلس الشيوخ، تشاك شومر، في بيان مشترك إن رسالة بار "تثير أسئلة كثيرة بقدر ما تجيب على أخرى"، وطالبا بنشر التقرير الكامل. ووصفت المتحدثة باسم البيت الأبيض، سارة ساندرز، نتائج التقرير بأنها "تبرئة شاملة وتامة للرئيس". وقال رودي جولياني، محامي ترامب، إن التقرير "أفضل مما توقعت". كما رحب السيناتور الجمهوري ميت رومني بـ"الخبر السار"، مغردا بالقول إنه حان "الوقت للبلد لكي تمضي قدما".

ਇਸ ਰਿਪੋਰਟ ਦਾ ਸਾਰ ਐਤਵਾਰ ਨੂੰ ਅਮਰੀਕੀ ਸੰਸਦ ਨੂੰ ਸੌਂਪਿਆ ਗਿਆ। ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਵਕੀਲ ਮੂਲਰ ਨੇ ਤਕਰੀਬਨ ਦੋ ਸਾਲ ਦੀ ਜਾਂਚ ਮਗਰੋਂ ਇਹ ਰਿਪੋਰਟ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੂੰ ਸੌਂਪੀ ਗਈ ਇਸ ਰਿਪਰੋਟ ਦੇ ਸਾਰ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਸਵਾਲ ਦਾ ਕੋਈ ਜਵਾਬ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ ਹੈ ਕਿ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਟਰੰਪ ਨੇ ਨਿਆਇਕ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ ਗ਼ੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਰੁਕਾਵਟ ਪਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਟਰੰਪ ਨੂੰ ਪਾਕ ਸਾਫ਼ ਵੀ ਨਹੀਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਅਮਰੀਕੀ ਕਾਂਗਰਸ ਵਿੱਚ ਰਿਪੋਰਟ ਦਾ ਸਾਰ ਅਟਾਰਨੀ ਜਨਰਲ ਵਿਲਿਅਮ ਬਾਰ ਨੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ ਸਾਬਿਤ ਕਰਨ ਲਈ 'ਵਾਧੂ ਸਬੂਤ ਨਹੀਂ ਹਨ ਕਿ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਨੇ ਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਘਨ ਪਾਉਣ ਦਾ ਅਪਰਾਧ ਕੀਤਾ ਹੈ।' ਇਸ ਰਿਪੋਰਟ ਨੂੰ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਟਰੰਪ ਦੀ ਜਿੱਤ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਰਿਪੋਰਟ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਜਨਤਕ ਹੋਈਆਂ ਤਾਂ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਟਰੰਪ ਨੇ ਖੁਸ਼ੀ ਦਾ ਇਜ਼ਹਾਰ ਕਰਦਿਆਂ ਇੱਕ ਟਵੀਟ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਿਖਿਆ, ''ਕੋਈ ਮਿਲੀਭੁਗਤ ਨਹੀਂ, ਕੋਈ ਵਿਘਨ ਨਹੀਂ, ਪੂਰੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਦੋਸ਼ਮੁਕਤ।'' ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ ਰਿਪੋਰਟ ਦੇ ਸਾਰ ਵਿੱਚ ਕੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੈ? ਅਟਾਰਨੀ ਜਨਰਲ ਬਾਰ ਨੇ ਰਿਪੋਰਟ ਦਾ ਜੋ ਸਾਰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਸਾਲ 2016 ਦੀਆਂ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਚੋਣਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਨ ਦੀਆਂ ਰੂਸ ਦੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਹੋਈ ਜਾਂਚ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਅਟਾਰਨੀ ਜਨਰਲ ਨੇ ਕਿਹਾ, ''ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਵਕੀਲ ਨੂੰ ਜਾਂਚ ਵਿੱਚ ਇਹ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ ਕਿ ਕਿਸੇ ਅਮਕੀਕੀ ਨਾਗਰਿਕ ਜਾਂ ਫਿਰ ਟਰੰਪ ਦੇ ਅਭਿਆਨ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਸਾਜਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਾਂ ਫਿਰ ਜਾਣਬੁੱਝ ਕੇ ਰੂਸ ਦੇ ਨਾਲ ਸਾਂਝੇਦਾਰੀ ਕੀਤੀ।'' ਇਸ ਦੇ ਦੂਜੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਘਨ ਪਾਉਣ ਦੇ ਮੁੱਦੇ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਅਟਾਰਨੀ ਜਨਰਲ ਨੇ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਇਸ ਰਿਪੋਰਟ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਹੋਰ ਵੀ ਜਾਣਕਾਰੀਆਂ ਜਲਦ ਹੀ ਜਾਰੀ ਕਰਨਗੇ ਪਰ ਫਿਲਹਾਲ ਕੁਝ ਗੱਲਾਂ 'ਤੇ ਰੋਕ ਹੈ। ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ ਰਿਪੋਰਟ ਬਾਰੇ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਟਰੰਪ ਦੇ ਵਕੀਲ ਰੂਡੀ ਜੂਲੀਆਨੀ ਨੇ ਇਸ ਰਿਪੋਰਟ ਨੂੰ ਸੋਚ ਤੋਂ ਬਿਹਤਰ ਦੱਸਿਆ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਹੀ ਵ੍ਹਾਈਟ ਹਾਊਸ ਦੀ ਬੁਲਾਰੇ ਸਾਰਾ ਸੈਂਡਰਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਰਿਪੋਰਟ ਨੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੋਸ਼ਮੁਕਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਡੈਮੋਕਰੇਟਿਕ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਨੇਤਾ ਜੈਰੀ ਨਾਡਲਰ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਜਾਂਚ ਮਗਰੋਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਪੂਰੀ ਰਿਪੋਰਟ ਨੂੰ ਜਨਤਾ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਰੱਖਿਆ ਜਾਵੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਕੁਝ ਨਾ ਕੁਝ ਮਿਲੀਭੁਗਤ ਜ਼ਰੂਰ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਅਟਾਰਨੀ ਜਨਰਲ ਦੇ ਇਸ ਸੰਭਾਵਨਾ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਟਰੰਪ ਨੇ ਨਿਆਂ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ ਵਿਘਨ ਪਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾ ਕੀਤੀ ਹੋਵੇ। ਇਹ ਵੀਡੀਓ ਵੀ ਦੇਖੋ (ਬੀਬੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਲ FACEBOOK, INSTAGRAM, TWITTERਅਤੇ YouTube 'ਤੇ ਜੁੜੋ।)


انتحاري يرتدي زي قوات الأمن استهدف أكاديمية الشرطة وبين أهداف الهجمات كانت أكاديمية الشرطة، إذ فجر شخص يرتدي الزي الرسمي للشرطة نفسه ما أسفر عن مقتل 25 شخصا على الأقل. وشن مسلحون هجوما على قاعدة عسكرية لحلف شمال الأطلسي (ناتو) بالقرب من المطار الدولي في كابول. وأفادت تقارير بأن اثنين من المهاجمين قتلوا. وفي وقت سابق الجمعة، قُتل 15 مدنيا في انفجار شاحنة مفخخة بالقرب من مجمع حكومي. مواضيع قد تهمك نهاية وقال الرئيس الأفغاني أشرف غني إن الهجمات محاولة من حركة طالبان لصرف الانتباه عن التوترات في صفوف قيادتها بعدما أُعلن الأسبوع الماضي نبأ وفاة مؤسس الحركة المُلا عمر.

ਇਹ ਆਤਮਘਾਤੀ ਹਮਲਾ ਸ਼ਿਆ ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਕੇਂਦਰ 'ਤੇ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਗ੍ਰਹਿ ਮੰਤਰਾਲੇ ਨੇ ਬੀਬੀਸੀ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ 2 ਹੋਰ ਧਮਾਕੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਆਈਐੱਸ ਨੇ ਲਈ ਹਮਲੇ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਇਸ ਹਮਲੇ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਆਈਐੱਸ ਵੱਲੋਂ ਲਈ ਗਈ ਹੈ। ਬੀਤੇ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਕਥਿਤ ਇਸਲਾਮਿਕ ਸਟੇਟ ਵੱਲੋਂ ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਕਈ ਹਮਲੇ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਅਸ਼ਰਫ਼ ਗਨੀ ਅਹਿਮਦਜ਼ਈ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਹਮਲਾ ਮਨੁੱਖਤਾ ਖਿਲਾਫ਼ ਅਜਿਹਾ ਅਪਰਾਧ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਮੁਆਫ਼ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਨਾਨਕਸ਼ਾਹੀ ਦੀ ਭਾਲ ਮੁਸਲਮਾਨ ਦੇਸ ਦੀ ਕਮਾਨ ਸਾਂਭਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਔਰਤ ਧਮਾਕੇ ਦੇ ਬਾਅਦ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ 'ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਘਟਨਾ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਪੋਸਟ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਲਾਸ਼ਾਂ ਨਜ਼ਰ ਆ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਅਫ਼ਗਾਨ ਪ੍ਰੈੱਸ ਦੇ ਮੁਖੀ ਨੇ ਬੀਬੀਸੀ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦਰਜਨਾਂ ਲਾਸ਼ਾਂ ਬਿਲਡਿੰਗ ਵਿੱਚੋਂ ਕੱਢੀਆਂ ਜਾ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਦਰਜਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਹਸਪਤਾਲ ਭਰਤੀ ਕਰਾਇਆ ਹੈ। ਜਿਸ ਥਾਂ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਹੋਇਆ, ਉੱਥੇ ਕੁਝ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਮੀਡੀਆ ਗਰੁੱਪ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨਾਲ ਇੱਕ ਚਰਚਾ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈ ਰਹੇ ਸੀ। ਅਕਤੂਬਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਆ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੀ ਇੱਕ ਮਸਜਿਦ 'ਤੇ ਹੋਏ ਹਮਲੇ ਵਿੱਚ 39 ਲੋਕ ਮਾਰੇ ਗਏ ਸੀ। (ਬੀਬੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਲ FACEBOOK, INSTAGRAM, TWITTERਅਤੇ YouTube 'ਤੇ ਜੁੜੋ।)


المصابيح تضيء نهر موتوياسو بجوار قبة القنبلة الذرية في هيروشيما في عام 2019 إحياء لذكرى القصف وتشير الحصيلة التقديرية للوفيات المسجلة إلى أن القصف أسفر عن مقتل نحو 140 ألف شخص من بين سكان هيروشيما البالغ عددهم 350 ألفا، وقد قُتل أيضا 47 ألفا على الأقل في ناغازاكي. وقد أدى القصف إلى وضع نهاية سريعة للحرب في آسيا باستسلام اليابان لقوات الحلفاء في 14 أغسطس/آب 1945. غير أن البعض يرى أن اليابان كانت على أي حال على شفا الاستسلام. يُعرف هؤلاء الذين نجوا من القصف بـ"هيباكوشا"، وهم الذين عانوا من تداعيات مدمرة في المدينتين؛ كان من بينها التسمم الإشعاعي والصدمات النفسية. أجرت لي كارين ستو، وهي مصورة صحفية مختصة برواية قصص النساء اللاتي شهدن أحداثاً مهمة في التاريخ، مقابلات مع ثلاث نساء لديهن ذكريات حية عن القصف الذي وقع قبل 75 عاما. مواضيع قد تهمك نهاية تيروكو يوينو كانت تيروكو في الخامسة عشرة من عمرها حين نجت من قصف هيروشيما بالقنبلة الذرية في 6 أغسطس/ آب عام 1945. تيروكو يوينو حين كانت ممرضة في مستشفى الصليب الأحمر في هيروشيما (إلى اليسار) وصورتها في عام 2015 وقت وقوع القصف كانت تيروكو في الصف الثاني بمدرسة التمريض التابعة لمستشفى الصليب الأحمر بهيروشيما. وبعد سقوط القنبلة، اندلعت النيران في سكن الطلبة بالمستشفى، وقد حاولت تيروكو المساعدة في إخماد الحريق، غير أن العديد من زملائها الطلبة لقوا حتفهم. وكل ما تبقى لديها من ذكريات عن الأسبوع الذي تلا القصف هو أنها كانت تعمل ليل نهار في معالجة المصابين بجروح بالغة بينما لم يكن لديها، هي وآخرون، سوى القليل من الماء دون طعام. وبعد تخرجها، واصلت تيروكو العمل في المستشفى حيث ساعدت في إجراء عمليات جراحية كان من بينها عمليات ترقيع للجلد. خلال تلك العمليات كان يتم استئصال جزء من فخذ المريض لترقيع المناطق التي أصيبت بندوب نتيجة الحروق. تزوجت بعدها من تاتسويوكي وهو ناج آخر من القنبلة الذرية. وعند حمل تيروكو بطفلهما الأول، ساورتها الشكوك حول ما إذا كان الجنين سيولد سليماً، وإن كان كان سيبقى على قيد الحياة. إبنة تيروكو تخضع للفحص الطبي في المستشفى في هيروشيما وقد وُلدت ابنتها توموكو بصحة جيدة، الأمر الذي أعطى تيروكو الشجاعة لمواصلة العناية بأسرتها. توموكو مع أمها تيروكو (يسارا) ومع والدها تاتسويوكي تقول تيروكو "لم أذهب إلى الجحيم من قبل، وبالتالي لا أعلم كيف يبدو، لكنه على الأرجح هو ما عشناه. لابد ألا يتم السماح لشيء كهذا بأن يتكرر". وتضيف " هناك أشخاص يقومون بجهد كبير من أجل القضاء على الأسلحة النووية. أعتقد أن الخطوة الأولى تكمن في إقناع قادة الحكومات المحلية باتخاذ موقف. ومن ثم يتعين علينا التواصل مع قادة الحكومة الوطنية، ثم العالم بأسره". تيروكو (أعلى اليسار) مع ابنتها توموكو (في المقدمة) وحفيدتها كونيكو (إلى اليمين) تقول توموكو ابنه تيروكو " قال الناس إنه لا يمكن للحشائش أو الأشجار أن تنمو هنا لمدة 75 عاما، لكن هيروشيما عادت من جديد مدينة تكسوها الخضرة والأنهار. بينما ظل هيباكوشا (الناجون من القصف)يعانون من آثار الإشعاع". وتضيف " بينما ذكريات هيروشيما وناغازاكي آخذه في التلاشي من عقول الناس، نقف نحن عند مفترق طرق. المستقبل بين أيدينا. السلام سيكون ممكناً فقط إذا ما تحلينا بالخيال وفكرنا في بعضنا البعض وأوجدنا سبيلاً للتحرك وواصلنا العمل دون كلل من أجل تحقيقه". كما تضيف كونيكو حفيدة تيروكو " لم أشهد الحرب أو القنبلة الذرية، ولا أعرف هيروشيما سوى بعدما أُعيد بناؤه. يمكنني فقط أن أتخيل. أستمع إلى ما يقوله الهيباكوشا، أدرس حقائق القصف بالقنبلة الذرية بالدليل. "في ذلك اليوم احترق كل شيء في المدينة. الناس، الطيور، الحشرات، الحشائش والأشجار وكل شيء. مات الكثير من الناس ممن دخلوا المدينة بعد القصف من أجل المشاركة في جهود الإنقاذ أو البحث عن أقاربهم وأصدقائهم. بينما عانى الناجون من أمراض". هيروشيما بعد سقوط القنبلة الذرية وتقول " حاولت أن أوطد صلاتي ليس فقط بالهيباكوشا في هيروشيما وناغازاكي ، بل كذلك بعمال المناجم، وسكان الماطق القريبة من تلك المناجم، والأشخاص العاملين في مجالات في تطوير واختبار الأسلحة النووية وهؤلاء الذين عانوا من أمراض بسبب التجارب النووية". إيميكو أوكادا إيميكو أوكادا إحدى الناجيات من القنبلة الذرية في هيروشيما تحمل رسماً توضيحياً لعدد الأسلحة النووية في يونيو 2019 كانت إيميكو في الثامنة حين أسقطت القنبلة الذرية على هيروشيما. قُتلت شقيقتها الكبرى ميكو وأربعة أخرون من أقاربها. ضاع الكثير من صور إيميكو وعائلتها، بينما بقيت تلك التي كان يحتفظ بها أقاربها من الناجين، ومن بينها صور لشقيقتها. إيميكو بين ذراعي والدتها وبجانبها شقيقتها ميكو تقول إيميكو "غادرت شقيقتي المنزل ذلك الصباح قائلة أراك لاحقا! كانت في الثانية عشرة ومفعمة بالحيوية". "لكنها لم تعد أبداً. لا أحد يعلم ماذا حدث لها. بحث عنها والداي في كل مكان، لم يعثرا على جثتها، لذا ظلا يقولان إنه لابد وأنها حية في مكان ما". وتضيف "كانت أمي حاملاً في ذلك الوقت لكنها أجهضت. لم يكن لدينا ما نأكله. لم نعلم شيئاً عن الإشعاع الذري، لذا كان نلتقط أي شيء دونما تفكير فيما إذا كان ملوثاً أم لا. لانه لم يكن هناك طعام، كان الناس يسرقون. كان الطعام هو المشكلة الأكبر. الماء كان شحيحاً. هكذا اضطر الناس للعيش وقتها. لكن هذا تم نسيانه". شقيقة إيميكو قتلت في قصف هيروشيما بالقنبلة الذرية تمضي إيميكو قائلة " بعدها بدأ شعري يتساقط، وأخذت لثتي تنزف. كنت منهكة طوال الوقت، كان على أن استلقي دوما. لم يكم لدى أحد فكرة عن الإشعاع. وبعد اثني عشر عاماً تم تشخيص إصابتي بفقر الدم اللاتنسجي(فشل نخاع العظم انتاج خلايا كافية لتجديد الدم)". "في كل عام حين تأتي أوقات تكون فيها السماء داكنة الحمرة عند الغروب، تتحول وجوه الناس إلى اللون الأحمر. لم أكن استطيع أن أتغلب على ذكرى الغروب يوم الانفجار الذري. لثلاثة أيامٍ وثلاث ليالٍ كانت المدينة تحترق. أكره الغروب. حتى الآن مازال الغروب يذكرني بالمدينة المحترقة". جانب من آثار الدمار الذي خلفته القنبلة الذرية "مات الكثير من الهيباكوشا دون أن يستطيعوا الحديث عن هذه الأشياء، عن مرارتهم بسبب القصف. لم يستطيعوا الكلام. لذا أتكلم". "يتحدث كثيرون عن السلام في العالم، لكنني أريد الناس أن يتحركوا. أريد أن يبدأ كل شخص في فعل ما يستطيع. عن نفسي، أود أن أفعل شيئاً يجعل أبناءنا وأحفادنا الذين هم مستقبلنا أن يعيشوا في عالم يستطيعون فيه أن يبتسموا كل يوم. رايكو هادا رايكو هادا كانت في التاسعة من عمرها حين أسقطت القنبلة الذرية على مدينتها ناغازاكي صباح 9 أغسطس/آب. رايكو في عمر الخامسة وصورتها عام 2015 في وقت مبكر من صباح ذلك اليوم انطلقت صافرة تحذير من غارة جوية، فبقيت رايكو في منزلها. وبعد سماع صافرة الآمان توجهت إلى معبد قريب كان الاطفال الصغار يتلقون فيه دروسهم بدلاً من الذهاب للمدرسة بسبب صافرات الإنذار المتكررة. وبعد أربعين دقيقة من الدراسة داخل المعبد، أمر المدرسون الطلبة بالمغادرة، فعادت رايكو إلى بيتها. تمضي رايكو قائلة " وصلت إلى مدخل البيت، واعتقد انني خطوت خطوة واحدة داخله، ثم حدث كل شيء فجأة. باغتني ضوء ساطع. كانت الألوان مزيج من الأصفر والأخضر والبرتقالي. لم يكن لدي الوقت لأخمن ماذا يحدث. ثم تحول كل شيء إلى اللون الأبيض. شعرت وكأنني تُركتت وحيدة. بعدها سمعت دوي عالٍ ثم فقدت وعيي. حطام أبنية ناغازاكي بعد القصف الذري " عدت لوعيي بعد فترة. كان معلمنا قد دربنا على أن نتوجه إلى مخبأ في حالة الطوارئ، فبحثت عن أمي داخل المنزل ثم ذهبا إلى مخبأ داخل الحي. لم أصب بخدش واحد. أنقذني جبل كونبيرا، لكن الوضع كان مختلفاً بالنسبة لأولئك الذين كانوا على الجانب الآخر من الجبل، لقد عانوا من ظروف مروعة". "عبر الكثيرون جبل كونبيرا إلى منطقتنا. أناس بعيون جاحظة، شعورهم مدمرة، شبه عراة، تتدلي جلودهم من الحروق". "حملت أمي المناشف والملاءات من المنزل وهرعت مع نساء الحي تقود الفارين إلى قاعة كلية قريبة حيث يمكنهم الاستلقاء". "طلبوا الماء. فأخذت إناء مكسوراً وذهبت للنهر لأغترف الماء كي يشربوا. لكنهم بعد أن تناولوا رشفة ماء ماتوا واحداً تلو الآخر. كنا في فصل الصيف. وبسبب الديدان والرائحة العفنة كان لابد من حرق الجثث على الفور. وتم تكديس الجثث في مسبح الكلية وحرقها جميعاً" "كان من المستحيل أن نحدد هوية هؤلاء الاشخاص. لم يموتوا كما يموت البشر". رايكو مع والدها (إلى اليسار) ومع شقيقتها الكبرى "آمل ألا تمر الأجيال القادمة بتجربة مشابهة. علينا ألا نسمح باستخدام الأسلحة النووية. الناس هم من يصنعون السلام. حتى إن كنا نعيش في بلدان مختلفة ونتحدث بلغات مختلفة، فإن أملنا في السلام واحد". رايكو هادا

ਹੀਰੋਸ਼ੀਮਾ ਬੰਬ ਧਮਾਕੇ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਿਆਂ 2019 ਵਿੱਚ ਪਰਮਾਣੂ ਬੰਬ ਗੁੰਬਦ ਦੇ ਕੋਲ ਮੋਟੋਯਾਸੂ ਨਦੀ 'ਤੇ ਲਾਈਟਾਂ ਜਗਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਇੰਨ੍ਹਾਂ ਪਰਮਾਣੂ ਬੰਬ ਧਮਾਕਿਆਂ 'ਚ ਮਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਫਿਰ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹੀਰੋਸ਼ੀਮਾ ਦੀ 3,50,000 ਆਬਾਦੀ 'ਚੋਂ 1,40,000 ਲੋਕ ਅਤੇ 74,000 ਲੋਕ ਨਾਗਾਸਾਕੀ ਵਿਖੇ ਮਾਰੇ ਗਏ ਸਨ। ਇੰਨ੍ਹਾਂ ਬੰਬ ਧਮਾਕਿਆਂ ਕਾਰਨ ਏਸ਼ੀਆ ਦੀ ਜੰਗ ਅਚਾਨਕ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਜਪਾਨ ਨੇ 14 ਅਗਸਤ, 1945 ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਹਿਯੋਗੀ ਦੇਸਾਂ ਅੱਗੇ ਆਤਮ ਸਮਰਪਣ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਪਰ ਆਲੋਚਕਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਜਪਾਨ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਆਤਮ ਸਮਰਪਣ ਕਰਨ ਦੀ ਤਿਆਰੀ 'ਚ ਸੀ। ਜੋ ਲੋਕ ਇੰਨ੍ਹਾਂ ਬੰਬ ਧਮਾਕਿਆਂ 'ਚ ਬੱਚ ਗਏ ਸਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਿਬਾਕੁਸ਼ਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਲੋਕ ਬੱਚ ਤਾਂ ਗਏ ਪਰ ਇੰਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਧਮਾਕੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਣਾ ਪਿਆ। ਜਿਸ 'ਚ ਰੇਡੀਏਸ਼ਨ ਜ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਮਾਨਿਕ ਸਦਮਾ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ। ਪਰਮਾਣੂ ਬੰਬ ਧਮਾਕੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨਾਗਾਸਾਕੀ ਵਿੱਚ ਇਮਾਰਤਾਂ ਦਾ ਮਲਬਾ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਦੇ ਇੱਕ ਫੋਟੋ ਪੱਤਰਕਾਰ ਲੀ ਕੈਰਨ ਸਟੋਵ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਇਸ ਭਿਆਨਕ ਹਾਦਸੇ 'ਚ ਬੱਚ ਗਈਆਂ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸਣ 'ਚ ਮਾਹਰ ਹਨ। ਸਟੋਵ ਨੇ ਤਿੰਨ ਔਰਤਾਂ ਦੀਆਂ ਫੋਟੋਆਂ ਖਿੱਚੀਆਂ ਅਤੇ 75 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋਏ ਦਰਦਨਾਕ ਹਾਦਸੇ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵੀ ਸੁਣੀਆਂ। ਚੇਤਾਵਨੀ ਇਸ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਵੇਰਵੇ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ: ਨਰਸਿੰਗ ਦੀ ਵਿਦਿਆਰਥਣ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਟੇਰੂਕੋ 15 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਹ 6 ਅਗਸਤ 1945 'ਚ ਹੀਰੋਸ਼ੀਮਾ 'ਚ ਹੋਏ ਪਰਮਾਣੂ ਬੰਬ ਧਮਾਕੇ 'ਚ ਬੱਚ ਗਈ ਸੀ। ਜਿਸ ਸਮੇਂ ਇਹ ਹਾਦਸਾ ਵਾਪਰਿਆ ਸੀ ਉਸ ਸਮੇਂ ਟੇਰੂਕੋ ਹੀਰੋਸ਼ੀਮਾ ਦੇ ਰੈੱਡ ਕਰਾਸ ਹਸਪਤਾਲ ਦੇ ਨਰਸਿੰਗ ਸਕੂਲ 'ਚ ਦੂਜੇ ਸਾਲ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਬੰਬ ਧਮਾਕਾ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹਸਪਤਾਲ ਦੇ ਹੋਸਟਲ ਨੂੰ ਅੱਗ ਲੱਗ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਭਿਆਨਕ ਅੱਗ 'ਚ ਟੇਰੂਕੋ ਤਾਂ ਬੱਚ ਗਈ ਪਰ ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਈ ਸਹਿਯੋਗੀ ਵਿਦਿਆਰਥਣਾਂ ਅੱਗ ਦੀ ਲਪੇਟ 'ਚ ਆ ਗਈਆਂ। ਟੇਰੂਕੋ ਯੂਨੋ ਪਰਮਾਣੂ ਬੰਬ (ਖੱਬੇ) ਧਮਾਕੇ ਤੋਂ ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਹੀਰੋਸ਼ੀਮਾ ਰੈੱਡ ਕਰਾਸ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਰਸ ਵਜੋਂ ਅਤੇ ਸਾਲ 2015 ਵਿੱਚ (ਸੱਜੇ) ਟੇਰੂਕੋ ਇਸ ਹਾਦਸੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਇੰਨ੍ਹਾਂ ਯਾਦ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਗੰਭੀਰ ਜ਼ਖਮੀਆਂ ਦੇ ਇਲਾਜ਼ 'ਚ ਦਿਨ ਰਾਤ ਲੱਗੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਟੇਰੂਕੋ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਹੋਰ ਸਾਥੀਆਂ ਕੋਲ ਖਾਣ ਨੂੰ ਕੁੱਝ ਨਹੀਂ ਸੀ ਅਤੇ ਪੀਣ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਵੀ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਮਾਤਰਾ 'ਚ ਬਚਿਆ ਸੀ। ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਟੇਰੂਕੋ ਨੇ ਹਸਪਤਾਲ 'ਚ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਚਮੜੀ ਦੇ ਜ਼ਖਮਾਂ ਦੇ ਆਪ੍ਰੇਸ਼ਨਾਂ 'ਚ ਮਦਦ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਮਰੀਜ਼ ਦੇ ਪੱਟ 'ਚੋਂ ਮਾਸ ਦਾ ਟੁਕੜਾ ਲੈ ਕੇ ਉਸ ਜਗ੍ਹਾ 'ਤੇ ਲਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਜਿੱਥੇ ਸੜਨ ਕਰਕੇ ਦਾਗ਼ ਪੈ ਗਿਆ ਸੀ। ਬਾਅਦ 'ਚ ਉਸ ਦਾ ਵਿਆਹ ਤਟਸੂਯੁਕੀ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਜੋ ਕਿ ਪਰਮਾਣੂ ਧਮਾਕੇ ਨੂੰ ਝੱਲ ਚੁੱਕਿਆ ਸੀ। ਟੇਰੂਕੋ ਦੀ ਧੀ ਟੋਮੋਕੋ, ਹਿਰੋਸ਼ੀਮਾ ਦੇ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਜਾਂਚ ਦੌਰਾਨ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਦੋਂ ਟੇਰੂਕੋ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਗਰਭਵਤੀ ਹੋਈ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਡਰ ਸੀ ਕਿ ਆਉਣ ਵਾਲਾ ਬੱਚਾ ਤੰਦਰੁਸਤ ਪੈਦਾ ਹੋਵੇਗਾ ਜਾਂ ਫਿਰ ਨਹੀਂ। ਉਸ ਦੇ ਘਰ ਸਿਹਤਯਾਬ ਧੀ ਨੇ ਜਨਮ ਲਿਆ ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਂਅ ਟੋਮੋਕੋ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਟੇਰੂਕੋ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, "ਮੈਂ ਕਦੇ ਨਰਕ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ, ਇਸ ਲਈ ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਤਾ ਕਿ ਉਹ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਸ਼ਾਇਦ ਜਿਸ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਆਪਣੀ ਅੱਖੀ ਵੇਖਿਆ ਅਤੇ ਹੰਢਾਇਆ ਹੈ ਉਹੀ ਨਰਕ ਹੈ। ਅਜਿਹਾ ਮੁੜ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।" ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ: "ਪਰਮਾਣੂ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨ ਦੀਆਂ ਪੁਰਜ਼ੋਰ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਸਬੰਧ 'ਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਥਾਨਕ ਸਰਕਾਰਾਂ ਦੇ ਆਗੂਆਂ ਨੂੰ ਕਾਰਵਾਈ ਕਰਨ ਲਈ ਅੱਗੇ ਆਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।" "ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਾਨੂੰ ਕੌਮੀ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਆਗੂਆਂ ਫਿਰ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਆਗੂਆਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ।" ਟੋਮੋਕੋ ਆਪਣੀ ਮਾਂ (ਖੱਬੇ) ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਟਾਟਸੁਈਕੀ ਨਾਲ ਟੇਰੂਕੋ ਦੀ ਧੀ ਟੋਮੋਕੋ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ, "ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ 75 ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਇੱਥੇ ਨਾ ਤਾਂ ਨਵਾਂ ਘਾਹ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਨਵਾਂ ਬੂਟਾਂ ਜਾਂ ਰੁੱਖ ਉੱਗੇਗਾ ਪਰ ਹੀਰੋਸ਼ੀਮਾ ਸੁੰਦਰ ਹਰਿਆਲੀ ਅਤੇ ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਜੋਂ ਮੁੜ ਸੁਰਜੀਤ ਹੋਇਆ।" "ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਅਥਕਥਨੀ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਹੀਰੋਸ਼ੀਮਾ ਪਰਮਾਣੂ ਧਮਾਕੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਮਾੜੇ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਝੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਨਾਂ 'ਚੋਂ ਹੀਰੋਸ਼ੀਮਾ ਅਤੇ ਨਾਗਾਸਾਕੀ ਦੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਖ਼ਤਮ ਹੁੰਦੀਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ…ਅਸੀਂ ਇੱਕ ਚੌਰਾਹੇ 'ਤੇ ਖੜ੍ਹੇ ਹਾਂ ।" "ਹੁਣ ਭਵਿੱਖ ਸਾਡੇ ਹੱਥਾਂ 'ਚ ਹੈ। ਸ਼ਾਂਤੀ ਤਾਂ ਹੀ ਸੰਭਵ ਹੈ ਜੇਕਰ ਅਸੀਂ ਉਸ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਕਰੀਏ। ਦੂਜੇ ਲੋਕਾਂ ਬਾਰੇ ਸੋਚੀਏ, ਅਸੀਂ ਕੀ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਇਸ ਸਵਾਲ ਦਾ ਜਵਾਬ ਲੱਭੀਏ, ਕਾਰਵਾਈ ਨੂੰ ਅੰਜਾਮ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਕਾਇਮ ਕਰਨ ਲਈ ਲਗਾਤਾਰ ਅਣਥੱਕ ਯਤਨਾਂ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਰੱਖ ਸਕਦੇ ਹਾਂ।" ਟੇਰੂਕੋ ਦੀ ਦੋਹਤੀ ਕੁਨੀਕੋ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ, "ਮੈਨੂੰ ਜੰਗ ਜਾਂ ਪਰਮਾਣੂ ਧਮਾਕੇ ਦਾ ਕੋਈ ਤਜ਼ਰਬਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਮੈਂ ਤਾਂ ਦੁਬਾਰਾ ਬਣੇ ਹੀਰੋਸ਼ੀਮਾ ਤੋਂ ਵਾਕਫ਼ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਤਾਂ ਉਸ ਸਥਿਤੀ ਦੀ ਸਿਰਫ਼ ਕਲਪਨਾ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹਾਂ।" ਸਾਲ 2015 ਵਿੱਚ ਟੇਰੂਕੋ (ਖੱਬੇ) ਧੀ ਟੋਮੋਕੋ (ਅੱਗੇ) ਅਤੇ ਦੋਹਤੀ ਕੁਨੀਕੋ (ਸੱਜੇ) ਨਾਲ "ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਹਰ ਹਿਬਾਕੁਸ਼ਾ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣਦੀ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਪ੍ਰਮਾਣ ਦੇ ਅਧਾਰ 'ਤੇ ਪਰਮਾਣੂ ਬੰਬ ਧਮਾਕੇ ਦੇ ਤੱਥਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਦੀ ਹਾਂ।" "ਉਸ ਦਿਨ ਸ਼ਹਿਰ 'ਚ ਹਰ ਪਾਸੇ ਅੱਗ ਹੀ ਅੱਗ ਸੀ। ਲੋਕ, ਪੰਛੀ, ਜੀਵ ਜੰਤੂ, ਘਾਹ, ਦਰਖ਼ਤ…ਹਰ ਚੀਜ਼ ਅੱਗ ਦੀਆਂ ਲਪਟਾਂ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋ ਗਈ।" "ਬਾਅਦ 'ਚ ਬਚਾਅ ਕਾਰਜਾਂ ਲਈ ਜੋ ਲੋਕ ਸ਼ਹਿਰ ਅੰਦਰ ਦਾਖਲ ਹੋਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਚੋਂ ਕਈ ਅਤੇ ਜੋ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਮੈਂਬਰਾਂ ਜਾਂ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਦੀ ਭਾਲ 'ਚ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਚੋਂ ਵੀ ਕਈ ਮਰ ਗਏ। ਜੋ ਲੋਕ ਇਸ ਦਰਦਨਾਕ ਧਮਾਕੇ ਤੋਂ ਬੱਚ ਗਏ, ਉਹ ਵੀ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋਏ।" "ਮੈਂ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਹੀਰੋਸ਼ੀਮਾ ਅਤੇ ਨਾਗਾਸਾਕੀ ਦੇ ਹਿਬਾਕੁਸ਼ਾ ਨਾਲ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਸਬੰਧ ਕਾਇਮ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ ਬਲਕਿ ਯੂਰੇਨੀਅਮ ਦੀਆਂ ਖਾਨਾਂ 'ਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕਾਮਿਆਂ, ਖਾਨਾਂ ਨਜ਼ਦੀਕ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ, ਪਰਮਾਣੂ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਪ੍ਰੀਖਣ 'ਚ ਸ਼ਾਮਲ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਪਰਮਾਣੂ ਹਥਿਆਰ ਪ੍ਰੀਖਣ ਦੇ ਮਾੜੇ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਕਰਕੇ ਬਿਮਾਰ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਸੰਬੰਧ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਹੈ।" ਪਰਮਾਣੂ ਬੰਬ ਧਮਾਕੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀਰੋਸ਼ੀਮਾ ਐਮੀਕੋ ਦੀ ਵੱਡੀ ਭੈਣ ਇਸ ਧਮਾਕੇ 'ਚ ਮਾਰੀ ਗਈ ਐਮੀਕੋ 8 ਸਾਲ ਦੀ ਸੀ ਜਦੋਂ ਹੀਰੋਸ਼ੀਮਾ 'ਤੇ ਪਰਮਾਣੂ ਹਮਲਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਵੱਡੀ ਭੈਣ ਮਾਈਕੋ ਅਤੇ ਚਾਰ ਹੋਰ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਇਸ ਧਮਾਕੇ 'ਚ ਮਾਰੇ ਗਏ ਸਨ। ਐਮੀਕੋ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਗੁੰਮ ਹੋ ਗਈਆਂ ਪਰ ਜੋ ਤਸਵੀਰਾਂ ਉਸ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਦੇ ਘਰਾਂ 'ਚ ਸਨ ਉਹ ਸਲਾਮਤ ਰਹੀਆਂ। ਐਮੀਕੋ ਦੱਸਦੀ ਹੈ, "ਉਸ ਸਵੇਰੇ ਮੇਰੀ ਭੈਣ ਘਰੋਂ ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਨਿਕਲੀ ਸੀ ਕਿ 'ਜਲਦ ਮਿਲਾਂਗੇ'। ਉਹ ਸਿਰਫ਼ 12 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਉਤਸ਼ਾਹੀ ਸੀ।" "ਪਰ ਉਹ ਕਦੇ ਵਾਪਸ ਨਾ ਪਰਤੀ। ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਪਤਾ ਕਿ ਉਸ ਨਾਲ ਕੀ ਵਾਪਰਿਆ। ਮੇਰੇ ਮਾਪਿਆਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਲੱਭਣ ਦੇ ਬਹੁਤ ਯਤਨ ਕੀਤੇ ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਮ੍ਰਿਤਕ ਦੇਹ ਵੀ ਹਾਸਲ ਨਾ ਹੋਈ। ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਕਹਿੰਦੇ ਰਹੇ ਕਿ ਉਹ ਜ਼ਿੰਦਾ ਹੈ।" ਐਮੀਕੋ ਓਕਾਡਾ ਹੀਰੋਸ਼ੀਮਾ ਬੰਬ ਧਮਾਕੇ ਵਿੱਚ ਬਚ ਗਈ ਸੀ "ਉਸ ਸਮੇਂ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਗਰਭਵਤੀ ਸੀ ਪਰ ਇਸ ਧਮਾਕੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਗਰਭਪਾਤ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਖਾਣ ਨੂੰ ਕੁੱਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਸਾਨੂੰ ਤਾਂ ਰੇਡੀਏਸ਼ਨ ਬਾਰੇ ਵੀ ਕੁੱਝ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਸਾਨੂੰ ਜੋ ਵੀ ਮਿਲਦਾ ਅਸੀਂ ਉਸ ਨੂੰ ਚੁੱਕ ਲੈਂਦੇ। ਇੱਕ ਵਾਰ ਵੀ ਨਾ ਸੋਚਦੇ ਕਿ ਉਹ ਸਾਫ਼ ਸੁਥਰਾ ਹੈ ਜਾਂ ਫਿਰ ਨਹੀਂ।" "ਖਾਣ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਦੀ ਘਾਟ ਕਰਕੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਚੋਰੀ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਭੋਜਨ ਉਸ ਸਮੇਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਸਮੱਸਿਆ ਸੀ। ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਮੇਰੇ ਵਾਲ ਝੜਨ ਲੱਗੇ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਦੰਦਾਂ ਦੇ ਮਸੂੜਿਆਂ 'ਚੋਂ ਵੀ ਖੂਨ ਆਉਣ ਲੱਗਾ। ਮੈਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਥਕਾਵਟ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੀ ਅਤੇ ਲੰਮੇ ਪੈ ਜਾਂਦੀ।" ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ: "ਉਸ ਸਮੇਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੀ ਰੇਡੀਏਸ਼ਨ ਦਾ ਕੋਈ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। 12 ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਮੈਨੂੰ ਐਪਲਾਸਟਿਕ ਅਨੀਮੀਆ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ।" "ਹਰ ਸਾਲ ਕੁੱਝ ਅਜਿਹੇ ਪਲ ਆਉਂਦੇ ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਡੁੱਬਣ ਸਮੇਂ ਆਸਮਾਨ ਗਹਿਰਾ ਲਾਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ। ਇਹ ਇੰਨ੍ਹਾਂ ਲਾਲ ਹੁੰਦਾ ਕਿ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਵੀ ਲਾਲ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਸਨ।" ਐਮੀਕੋ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਫੁਕੂ ਦੀ ਗੋਦ ਅਤੇ ਭੈਣ ਮੀਕੋ ਨਾਲ "ਉਸ ਸਮੇਂ ਮੈਂ ਕੁੱਝ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੀ ਸੀ ਪਰ ਮੈਨੂੰ ਧਮਾਕੇ ਵਾਲੀ ਸ਼ਾਮ ਯਾਦ ਆ ਜਾਂਦੀ। ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਰਾਤਾਂ ਤੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਜਲਦਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਮੈਂ ਡੁੱਬਦੇ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਨਫ਼ਰਤ ਕਰਦੀ ਹਾਂ। ਅੱਜ ਵੀ ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਡੁੱਬਦੇ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਵੇਖਦੀ ਹਾਂ ਤਾਂ ਮੇਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਅੱਗੇ ਅੱਗ ਨਾਲ ਭੱਖਦਾ ਸ਼ਹਿਰ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" "ਕਈ ਹਿਬਾਕੁਸ਼ ਇੰਨ੍ਹਾਂ ਤੱਥਾਂ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕੀਤੇ ਬਿਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਮਰ ਗਏ। ਉਹ ਨਹੀਂ ਬੋਲ ਸਕੇ, ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਬੋਲਾਂਗੀ।" "ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਵਿਸ਼ਵ ਸ਼ਾਂਤੀ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਨ ਪਰ ਮੈਂ ਕਾਰਵਾਈ ਕਰਨ 'ਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਰੱਖਦੀ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹਾਂ ਕਿ ਹਰ ਵਿਅਕਤੀ ਉਹ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰੇ ਜੋ ਉਹ ਅਸਾਨੀ ਨਾਲ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।" "ਮੈਂ ਖੁਦ ਅਜਿਹਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹਾਂ ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਾਡੇ ਬੱਚੇ, ਪੋਤੇ-ਪੋਤੀਆਂ ਜੋ ਕਿ ਸਾਡਾ ਭਵਿੱਖ ਹਨ, ਉਹ ਦੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਖੁਸ਼ ਰਹਿ ਸਕਣ।" ਐਮੀਕੋ ਦੀ ਭੈਣ ਮੀਕੋ ਰਵਾਇਤੀ ਜਪਾਨੀ ਨਾਚ ਕਰਦੀ ਹੋਈ 'ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਮਨੁੱਖੀ ਮੌਤ ਨਹੀਂ ਸੀ' ਪਰਮਾਣੂ ਧਮਾਕੇ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹਵਾਈ ਹਮਲੇ ਦੀ ਚਿਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਰੇਈਕੋ ਘਰ 'ਚ ਹੀ ਸੀ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਸਭ ਠੀਕ ਠਾਕ ਲੱਗਿਆ ਤਾਂ ਉਹ ਨੇੜੇ ਦੇ ਮੰਦਰ ਚਲੀ ਗਈ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਦੇ ਗੁਆਂਢ ਦੇ ਬੱਚੇ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਇਹ ਬੱਚੇ ਅਕਸਰ ਹੀ ਹਵਾਈ ਹਮਲੇ ਦੀ ਚਿਤਾਵਨੀ ਮਿਲਣ ਕਰਕੇ ਸਕੂਲ ਨਹੀਂ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ। 40 ਮਿੰਟਾਂ ਤੱਕ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਧਿਆਪਕ ਨੇ ਕਲਾਸ ਖ਼ਤਮ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਰੇਈਕੋ ਘਰ ਲਈ ਚੱਲ ਪਈ। ਰੇਈਕੋ ਦੱਸਦੀ ਹੈ, "ਮੈਂ ਘਰ ਦੇ ਦਰਵਾਜੇ ਤੱਕ ਤਾਂ ਪਹੁੰਚ ਗਈ ਅਤੇ ਸ਼ਾਇਦ ਮੈਂ ਇੱਕ ਕਦਮ ਅੰਦਰ ਵੀ ਵੜੀ ਪਰ ਫਿਰ ਸਭ ਕੁੱਝ ਅਚਾਨਕ ਵਾਪਰਿਆ। ਮੇਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ 'ਚ ਇੱਕ ਤਿੱਖੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਪਈ। ਇਹ ਰੌਸ਼ਨੀ ਪੀਲੀ, ਹਰੀ ਅਤੇ ਸੰਤਰੀ ਰੰਗਾਂ ਦਾ ਸੁਮੇਲ ਸੀ।" ਰੀਏਕੋ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਕੀਏਜ਼ੋ ਊਰਾ (ਖੱਬੇ) ਅਤੇ ਭਰਾ ਸ਼ੀਜ਼ੋ ਊਰਾ ਦੇ ਨਾਲ "ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਤਾਂ ਹੈਰਾਨ ਹੋਣ ਦਾ ਵੀ ਸਮਾਂ ਨਹੀਂ ਸੀ…। ਇੱਕ ਹੀ ਪਲ 'ਚ ਸਭ ਕੁੱਝ ਧੁੰਦਲਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਇੰਝ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਇੱਕਲੀ ਰਹਿ ਗਈ ਹੋਵਾਂ। ਅਗਲੇ ਹੀ ਪਲ ਜ਼ੋਰ-ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਚੀਕਣ ਦੀਆਂ ਆਵਜ਼ਾਂ ਸੁਣਨ ਲੱਗੀਆਂ ਅਤੇ ਮੇਰੀ ਸੁਰਤ ਵਾਪਸ ਆਈ।" "ਸਾਡੇ ਅਧਿਆਪਕ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਦੀ ਸਥਿਤੀ 'ਚ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਥਾਂ 'ਤੇ ਜਾਣਾ ਸਿਖਾਇਆ ਸੀ। ਮੈਂ ਘਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਗਈ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਲੱਭਿਆ, ਫਿਰ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਗੁਆਂਢ 'ਚ ਬਣੇ ਹਵਾਈ ਹਮਲੇ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਪਨਾਹਗਾਹ 'ਚ ਚਲੇ ਗਏ।" 1945 ਵਿੱਚ ਹੀਰੋਸ਼ੀਮਾ ਦੀ ਤਸਵੀਰ " ਮੈਨੂੰ ਇੱਕ ਵੀ ਸੱਟ ਨਹੀਂ ਲੱਗੀ ਸੀ। ਮੈਨੂੰ ਕੋਨਪੀਰਾ ਪਹਾੜ ਨੇ ਬਚਾਇਆ ਸੀ ਪਰ ਪਹਾੜ ਦੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਦਾ ਸੂਰਤੇਹਾਲ ਕੁੱਝ ਹੋਰ ਹੀ ਸੀ।" "ਉੱਥੋਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਹਾਲਤ ਦਰਦਨਾਕ ਸੀ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਪਰਵਾਸ ਕਰਕੇ ਸਾਡੇ ਪਾਸੇ ਆ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹਾਲਤ ਬਹੁਤ ਖਰਾਬ ਸੀ। ਅੱਖਾਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲੀਆਂ, ਸਿਰ ਦੇ ਵਾਲ ਬਿਖਰੇ ਜਾਂ ਉੱਡ ਗਏ, ਲਗਭਗ ਉਹ ਬਿਨ੍ਹਾਂ ਕੱਪੜਿਆਂ ਦੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚਮੜੀ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਲਟਕ ਰਹੀ ਸੀ।" "ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ 'ਚੋਂ ਚਾਦਰਾਂ ਅਤੇ ਤੋਲੀਏ ਲੈ ਆਈਆਂ। ਜ਼ਖਮੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਨੇੜੇ ਦੇ ਵਪਾਰਕ ਕਾਲਜ ਦੇ ਆਡੀਟੋਰੀਅਮ 'ਚ ਲਿਜਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦੇਖਰੇਖ ਕੀਤੀ ਗਈ।" ਰੀਏਕੋ ਜਦੋਂ ਪੰਜ ਸਾਲ ਦੀ ਸੀ (ਖੱਬੇ) ਅਤੇ ਸਾਲ 2015 ਵਿੱਚ "ਉਹ ਪਾਣੀ ਮੰਗ ਰਹੇ ਸਨ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਕਿ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਲਿਆ ਕੇ ਦੇਵਾਂ। ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਇੱਕ ਕੌਲਾ ਲੱਭਿਆ ਅਤੇ ਨਜ਼ਦੀਕ ਵਹਿੰਦੀ ਨਦੀ ਤੋਂ ਪਾਣੀ ਲੈ ਆਈ ਅਤੇ ਲੋੜਵੰਦਾਂ ਨੂੰ ਪੀਣ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਦਿੱਤਾ।" "ਪਾਣੀ ਦਾ ਇੱਕ ਘੁੱਟ ਪੀ ਕੇ ਉਹ ਮਰ ਗਏ। ਇੱਕ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਲੋਕ ਮਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਇਹ ਗਰਮੀਆਂ ਦਾ ਮੌਸਮ ਸੀ। ਜ਼ਖਮਾਂ 'ਚੋਂ ਆ ਰਹੀ ਬਦਬੂ ਕਰਕੇ ਲਾਸ਼ਾਂ ਦਾ ਫੌਰੀ ਸਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।" "ਇਹ ਜਾਣਨਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਲੋਕ ਕੌਣ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਮਨੁੱਖੀ ਮੌਤ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਮੈਂ ਉਮੀਦ ਕਰਦੀ ਹਾਂ ਕਿ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਨੂੰ ਅਜਿਹੇ ਹਾਲਾਤਾਂ 'ਚੋਂ ਨਹੀਂ ਲੰਘਣਾ ਪਏਗਾ। ਸਾਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਪਰਮਾਣੂ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਹੀਂ ਕਰਨ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।" "ਸ਼ਾਂਤੀ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨ ਦਾ ਜ਼ਿੰਮਾ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਹੀ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਅਸੀਂ ਵੱਖੋ-ਵੱਖ ਦੇਸਾਂ 'ਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਾਂ, ਸਾਡੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵੱਖਰੀ ਹੈ ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੀ ਸਾਂਝੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਹਾਂ।" ਇਹ ਵੀਡੀਓਜ਼ ਵੀ ਦੇਖੋ (ਬੀਬੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਲ FACEBOOK, INSTAGRAM, TWITTER ਅਤੇ YouTube 'ਤੇ ਜੁੜੋ।)


بوتين التقى ميدفيدف قبل إعلان الحكومة عن استقالتها واقترح بوتين إجراء استفتاء على التعديلات التي يعتقد أن من شأنها إفساح المجال أمام بوتين للبقاء في السلطة، وتحويل السلطة من الرئاسة إلى البرلمان. وطلب من رئيس الوزراء، دميتري ميدفيدف، تولي منصب نائب رئيس مجلس الأمن القومي في البلاد. وقال ميدفيدف إن اقتراحات الرئيس سوف تغير توازن السلطات في روسيا. وأضاف: "ستقدم هذه التعديلات، عند تبنيها، تغييرات جوهرية، ليس فقط لنطاق واسع من مواد الدستور، بل أيضا لتوازن السلطات، السلطة التنفيذية، والسلطة التشريعية، والسلطة القضائية". مواضيع قد تهمك نهاية وفي هذا السياق - كما يقول ميدفيدف - قدمت الحكومة بتشكيلتها الحالية استقالتها. وكان إعلان الاستقالة مفاجئا، وقدم الرئيس بوتين في بيان الشكر لما قدمته الحكومة من إنجازات. الروس العاديون يلجأون في الغالب إلى بوتين لحل مشكلاتهم وقالت مراسلة بي بي سي في موسكو، سارة رينسفورد، إن السبب وراء إزاحة بوتين لميدفيدف غير واضح. ومن المقرر أن تنتهي ولاية الرئيس بوتين الرابعة في منصبه في نهاية 2024، ولا يحق له، طبقا لمواد الدستور الحالي، الترشح لولاية أخرى. وستظل الحكومة الحالية في إدارة البلاد حتى تعين حكومة جديدة. ويقول مراسلون إن من بين المرشحين المحتملين لخلافة ميدفيدف في رئاسة الوزارة، وزير الاقتصاد ماكسيم أورشكين، وعمدة موسكو، سيرغي سوبيانين، ووزير الطاقة ألكسندر نوفاك.

ਵਲਾਦੀਮੀਰ ਪੁਤਿਨ ਦੀ ਪਰਵਰਿਸ਼ ਲੇਨਿਨਗ੍ਰਾਦ (ਹੁਣ ਸੇਂਟ ਪੀਟਸਬਰਗ) ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਮੇਦਵੇਦੇਵ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਪੁਤਿਨ ਦੇ ਇਸ ਮਤੇ ਨਾਲ ਸੱਤਾ ਸੰਤੁਲਨ ਵਿੱਚ ਕਾਫ਼ੀ ਬਦਲਾਅ ਆਉਣਗੇ। ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਪੁਤਿਨ ਨੇ ਸੰਵਿਧਾਨ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ ਦੇ ਜੋ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਰੱਖੇ ਹਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੇ ਦੇਸ ਭਰ ਵਿੱਚ ਵੋਟਾਂ ਪੈਣਗੀਆਂ। ਇਸ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਸੱਤਾ ਦੀ ਤਾਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੀ ਥਾਂ ਸੰਸਦ ਕੋਲ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੋਵੇਗੀ। ਰੂਸੀ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਅਚਾਨਕ ਆਇਆ ਇਹ ਫੈਸਲਾ ਹੈਰਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਅਸਤੀਫਾ ਦੇਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪੁਤਿਨ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਮੇਦਵੇਦੇਵ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਬੀਬੀਸੀ ਦੀ ਮਾਸਕੋ ਤੋਂ ਪੱਤਰਕਾਰ ਸਾਰਾ ਰੇਂਸਫੋਰਡ ਟਵੀਟ ਕੀਤਾ, ''ਪੁਤਿਨ ਨੇ ਮੇਦਵਦੇਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਅਹੁਦੇ ਤੋਂ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਮਤੌਰ 'ਤੇ ਜੋ ਫੈਸਲੇ ਮੇਦਵੇਦੇਵ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਉਹ ਪੁਤਨ ਖ਼ੁਦ ਲੈਣਗੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅਹੁਦੇ ਤੇ ਬਣੇ ਰਹਿਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਨਵੀਂ ਕੈਬਨਿਟ ਦਾ ਐਲਾਨ ਨਹੀਂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ। ਮੇਦਵੇਦੇਵ ਸਿਕਿਊਰਿਟੀ ਕਾਊਂਸਿਲ ਦੇ ਡਿਪਟੀ ਹੋਣਗੇ। ਪਰ ਕਿਉਂ??'' ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੁਤਿਨ ਦਾ ਚੌਥਾ ਕਾਰਜਕਾਲ 2024 ਵਿੱਚ ਪੂਰਾ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਮੌਜੂਦਾ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੇ ਨਿਯਮਾ ਮੁਤਾਬਕ ਉਹ ਅਗਲੀ ਵਾਰ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਨਹੀਂ ਬਣ ਸਕਦੇ। ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਰੂਸ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਬਦਲਾਅ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਪੁਤਿਨ ਲੰਬੇ ਸਮੇ ਤੱਕ ਅਹੁਦੇ 'ਤੇ ਬਣੇ ਰਹਿ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਵਲਾਦੀਮੀਰ ਪੁਤਿਨ ਨੇ ਸਾਲ 2018 ਵਿੱਚ ਰੂਸ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਵਜੋਂ ਚੌਥੀ ਵਾਰ ਸਹੁੰ ਚੁੱਕੀ ਸੀ। ਮਾਰਚ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਹੋਈਆਂ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਵਲਾਦਿਮੀਰ ਪੁਤਿਨ ਨੂੰ 76 ਫੀਸਦ ਵੋਟ ਮਿਲੇ ਸਨ। ਆਓ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ ਵਲਾਦੀਮੀਰ ਪੁਤਿਨ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਾਰੇ ਅਹਿਮ ਗੱਲਾਂ। ਕਿਵੇਂ ਪੁਤਿਨ ਬਣੇ ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ? ਰੂਸ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਵਲਾਦੀਮੀਰ ਪੁਤਿਨ ਜੂਡੋ ਕਰਾਟੇ ਵਿੱਚ ਬਲੈਕ ਬੈਲਟ ਹਨ। ਮਾਰਸ਼ਲ ਆਰਟਸ ਦੀ ਇਸ ਖੇਡ ਦੀਆਂ ਦੋ ਖ਼ੂਬੀਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਉਹ ਹਨ ਧੋਖਾ ਅਤੇ ਗੁੱਸਾ। ਉਹ ਭਾਵੇਂ ਯੁਕਰੇਨ ਵਿੱਚ ਫ਼ੌਜੀ ਦਖ਼ਲਅੰਦਾਜ਼ੀ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਮਾਰਚ 2014 ਵਿੱਚ ਕ੍ਰੀਮੀਆ ਨੂੰ ਰੂਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਸੀ ਜਾਂ ਸੀਰੀਆ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਖ਼ਿਲਾਫ ਕਾਰਵਾਈ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ। 65 ਸਾਲਾ ਪੂਤਿਨ ਨੇ ਰੂਸ ਦੀ ਤਾਕਤ ਦਿਖਾਉਣ ਤੋਂ ਕਦੇ ਪਰਹੇਜ਼ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਅਜਿਹਾ ਕਰਨ ਦੀ ਆਪਣੀ ਚਾਹਤ ਕਦੇ ਲੁਕਾਈ। ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਰੂਸ ਨੂੰ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਨਾਟੋ ਦੇ ਸਾਥੀ ਦੇਸ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ਪਰ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਸਮਾਂ ਵੀ ਆਇਆ ਜਦੋਂ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਪੂਤਿਨ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਸਾਥੀ ਯੇਵਗੇਨੀ ਪ੍ਰਿਗੋਜਹਿਨ ਉੱਤੇ 2016 ਦੇ ਅਮਰੀਕੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਚੋਣ ਵਿੱਚ ਦਖ਼ਲ ਦੇਣ ਦਾ ਇਲਜ਼ਾਮ ਲੱਗਾ। ਰੂਸ-ਅਮਰੀਕਾ ਰਿਸ਼ਤੇ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪੁਤਿਨ ਦੀ ਸ਼ਹਿ ਉੱਤੇ ਯੇਵਗੇਨੀ ਪ੍ਰਿਗੋਜਹਿਨ ਨੇ ਅਮਰੀਕੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਚੋਣ ਨੂੰ ਟਰੰਪ ਦੇ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਕਥਿਤ ਧੋਖਾਧੜੀ ਦਾ ਇਹ ਮਾਮਲਾ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਉੱਤੇ ਕਾਫ਼ੀ ਭੜਕਿਆ ਤੇ ਇਸ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਇਹ ਨਿਕਲਿਆ ਕਿ ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ ਪੂਤਿਨ ਦੇ ਕਰੀਬੀ ਅਫ਼ਸਰਾਂ ਉੱਤੇ ਕਈ ਰੋਕਾਂ ਲਾਈਆਂ। ਮਾਰਚ, 2014 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤੋਂ ਯੁਕਰੇਨ ਵਿੱਚ ਰੂਸ ਦੀ ਫ਼ੌਜੀ ਦਖਲਅੰਦਾਜ਼ੀ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਯੂਰਪੀ ਸੰਘ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ ਕੁਝ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰੂਸੀ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਕੰਪਨੀਆਂ ਉੱਤੇ ਲਗੀਆਂ ਕਈ ਰੋਕਾਂ ਲਾਈਆਂ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਰੋਕਾਂ ਕਰ ਕੇ ਪੂਤਿਨ ਦੇ ਕਈ ਸਾਥੀਆਂ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਉੱਤੇ ਰੋਕ ਲੱਗ ਗਈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਪਾਰ ਉੱਤੇ ਇਸ ਦਾ ਅਸਰ ਪਿਆ। ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਟਰੰਪ ਇਹ ਗੱਲ ਜਨਤਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਕਹਿ ਚੁੱਕੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਪੂਤਿਨ ਨੂੰ ਪਸੰਦ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਰੂਸ ਦੇ ਨਾਲ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਸੁਧਾਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਕੁਝ ਲੋਕ ਅਮਰੀਕਾ-ਰੂਸ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਨੂੰ ਨਵੀਂ ਠੰਢੀ ਜੰਗ ਦਾ ਨਾਮ ਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਦੋਵਾਂ ਮੁਲਕਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਗ਼ੈਰ-ਭਰੋਸਗੀ ਦਾ ਟੋਆ ਹੋਰ ਵੀ ਡੂੰਘਾ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। 'ਰਣਨੀਤਕ ਸਾਂਝੀਦਾਰ' ਹਾਲਾਤ ਅਜਿਹੇ ਹਨ ਕਿ ਰੂਸ ਹੁਣ ਯੂਰਪੀ ਸੰਘ ਦਾ ਰਣਨੀਤਕ ਸਾਂਝੀਦਾਰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਪੱਛਮੀ ਦੇਸ ਪੁਤਿਨ ਉੱਤੇ ਪੂਰਬੀ ਯੁਕਰੇਨ ਵਿੱਚ ਰੂਸ ਸਮਰਥਕ ਬਾਗੀਆਂ ਨੂੰ ਹਥਿਆਰਾਂ ਅਤੇ ਫ਼ੌਜੀ ਮਦਦ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਦਾ ਇਲਜ਼ਾਮ ਲਗਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਪੁਤਿਨ ਨੇ ਸਿਰਫ਼ ਇਹੀ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਕਿ ਕੁਝ ਰੂਸੀ ਲੋਕ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਾਗ਼ੀਆਂ ਦੀ ਮਦਦ ਲਈ ਉੱਥੇ ਗਏ ਸਨ। ਯੁਕਰੇਨ ਦੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਦਖ਼ਲ ਦੇਣ ਦੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਉੱਤੇ ਵੀ ਪੂਤਿਨ ਭੜਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਯੁਕਰੇਨ ਵਿੱਚ 'ਤਖ਼ਤਾ ਪਲਟ' ਤੋਂ ਮਜਬੂਰ ਹੋ ਕੇ ਤਤਕਾਲੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਵਿਕਟਰ ਯਾਨੁਕੋਵਿਚ ਫਰਵਰੀ, 2014 ਵਿੱਚ ਰੂਸ ਭੱਜ ਗਏ ਸਨ। ਯੁਕਰੇਨ ਸੰਕਟ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪੁਤਿਨ ਨੇ ਸੋਵੀਅਤ ਸੰਘ ਦੇ ਪਤਨ ਨੂੰ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਮਹਾਵਿਨਾਸ਼ ਕਿਹਾ ਸੀ। ਰੂਸ ਦੀਆਂ ਸਰਹੱਦਾਂ ਤਕ ਨੇੱਟ ਦੇ ਵਿਸਤਾਰ ਦਾ ਪੂਤਿਨ ਨੇ ਪੁਰਜ਼ੋਰ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਰੂਸ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਵਲਾਦੀਮੀਰ ਪੁਤਿਨ ਜੂਡੋ ਕਰਾਟੇ ਵਿੱਚ ਬਲੈਕ ਬੈਲਟ ਹਨ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਬਚਪਨ ਵਲਾਦੀਮੀਰ ਪੁਤਿਨ ਦੀ ਪਰਵਰਿਸ਼ ਲੇਨਿਨਗ੍ਰਾਦ (ਹੁਣ ਸੇਂਟ ਪੀਟਸਬਰਗ) ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੇ ਮਾਹੌਲ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ ਜਿੱਥੇ ਸਥਾਨਕ ਮੁੰਡਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕੁੱਟ-ਮਾਰ ਆਮ ਗੱਲ ਸੀ। ਇਹ ਮੁੰਡੇ ਕਈ ਵਾਰ ਪੁਤਿਨ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਅਤੇ ਤਾਕਤਵਰ ਹੁੰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਇਹੀ ਗੱਲ ਪੂਤਿਨ ਨੂੰ ਜੁਡੋ ਵੱਲ ਲੈ ਗਈ। ਕ੍ਰੇਮਲਿਨ ਦੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਮੁਤਾਬਕ ਪੁਤਿਨ ਆਪਣੀ ਸਕੂਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਕਾਫ਼ੀ ਪਹਿਲਾਂ ਸੋਵਿਅਤ ਜਾਸੂਸੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਅਕਤੂਬਰ, 2015 ਵਿੱਚ ਪੂਤਿਨ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ, "50 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਲੇਨਿਨਗ੍ਰਾਦ ਦੀਆਂ ਸੜਕਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਇੱਕ ਨਿਯਮ ਸਿਖਾਇਆ ਸੀ। ਜੇ ਲੜਾਈ ਹੋਣੀ ਤੈਅ ਹੈ ਤਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮੁੱਕਾ ਮਾਰੋ।" ਸਾਲ 2006 ਵਿੱਚ ਮਾਸਕੋ ਦੇ ਮਿਲੀਟਰੀ ਹੈੱਡਕੁਆਟਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਕਰਦੇ ਪੁਤਿਨ ਵਲਾਦੀਮੀਰ ਪੁਤਿਨ: ਜਾਸੂਸ ਤੋਂ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਤੱਕ ਮਾਚੋ ਮੈਨ ਅਤੇ ਦਿਆਲੂ ਅਕਸ ਵਾਲੇ ਪੁਤਿਨ ਪੁਤਿਨ ਮਾਚੋ ਮੈਨ (ਮਰਦਾਂ ਵਾਲੇ ਅਕਸ) ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲੈਂਦੇ ਵੇਖੇ ਗਏ। ਉਹ ਸਾਲ 2000 ਵਿੱਚ ਚੋਣਾਂ ਦੌਰਾਨ ਫਾਈਟਰ ਜੈੱਟ ਉਡਾਉਂਦੇ ਦੇਖੇ ਗਏ। 2011 ਵਿੱਚ ਬਾਇਕਰਸ ਫੈਸਟਿਵਲ ਵਿੱਚ ਪੁਤਿਨ ਸਪੋਰਟਸ ਬਾਈਕ ਚਲਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਏ। ਦਿ ਨਾਇਟ ਵੁਲਫ ਬਾਇਕਰਸ ਗੈਂਗ ਨੇ 2014 ਵਿੱਚ ਪੂਰਬੀ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਕਾਲੇ ਸਾਗਰ ਦੇ ਕਰੀਮਿਆ ਟਾਪੂ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ। ਕੁੱਤਿਆਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਅਲੋਪ ਹੋ ਰਹੀ ਅਮੂਰ ਬਾਘਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਜਾਤੀ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰਦੇ ਪੁਤਿਨ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਨੇ ਰੂਸੀ ਮੀਡੀਆ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਰਸੂਖ਼ ਇੱਕ ਦਿਆਲੂ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ। ਪੁਤਿਨ ਦੀ ਛੋਟੀ ਧੀ ਕਾਤੇਰਿਨਾ ਕਈ ਡਾਂਸ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈ ਚੁੱਕੀ ਹੈ ਪੁਤਿਨ ਦੀਆਂ ਧੀਆਂ ਰਾਇਟਰਜ਼ ਨਿਊਜ਼ ਏਜੰਸੀ ਦੀ ਜਾਂਚ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਪੂਤਿਨ ਦੀ ਛੋਟੀ ਧੀ ਕਾਤੇਰਿਨਾ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦੌਰਾਨ ਮਾਸਕੋ ਸਟੇਟ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਸਿਖਰ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਅਹੁਦੇ ਉੱਤੇ ਨੌਕਰੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਉਹ ਡਾਂਸ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹਿੱਸਾ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਪੁਤਿਨ ਦੀ ਵੱਡੀ ਧੀ ਮਾਰਿਆ ਵੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਹ ਬਾਇਲੌਜੀ ਵਿੱਚ ਮੁਹਾਰਤ ਹਾਸਲ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਰਾਇਟਰਜ਼ ਦੀ ਜਾਂਚ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਪੂਤਿਨ ਦੇ ਨੇੜੇ ਰਹੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਬੱਚੇ ਵੱਡੀਆਂ ਨੌਕਰੀਆਂ ਉੱਤੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਪੁਤਿਨ, ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦ ਅਤੇ ਮੀਡੀਆ ਇੱਕ ਲੰਬੇ ਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਲੋਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਸੰਦ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਰੂਸੀ ਮੀਡੀਆ ਮੁਤਾਬਕ ਪੁਤਿਨ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਅਜਿਹੀ ਹੈ, ਜੋ ਪੱਛਮੀ ਆਗੂਆਂ ਲਈ ਸਿਰਫ਼ ਸੁਫ਼ਨਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਰੂਸੀ ਮੀਡੀਆ ਵਿੱਚ ਪੂਤਿਨ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀ ਚਿਹਰਾ ਛਾਇਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। 2012 ਵਿੱਚ ਉਹ ਤੀਜੀ ਵਾਰ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੀ ਚੋਣ ਜਿੱਤੇ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦਮਿਤਰੀ ਮੇਦਵੇਦੇਵ ਦੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਵਿੱਚ ਉਹ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਰਹੇ ਪਰ ਸੱਤਾ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦਖ਼ਲਅੰਦਾਜ਼ੀ ਘੱਟ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੋ ਕਾਰਜਕਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਰੂਸ ਨੇ ਤੇਲ ਅਤੇ ਗੈਸ ਦਰਆਮਦਗੀ ਨਾਲ ਕਾਫ਼ੀ ਕਮਾਈ ਕੀਤੀ। ਸਾਲ 2008 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੰਸਾਰਿਕ ਮੰਦੀ ਦਾ ਰੂਸ ਦੀ ਮਾਲੀ ਹਾਲਤ ਉੱਤੇ ਭੈੜਾ ਅਸਰ ਪਿਆ। ਦੇਸ ਨੇ ਖਰਬਾਂ ਰੁਪਏ ਦਾ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਨਿਵੇਸ਼ ਗੁਆ ਦਿੱਤਾ। ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਬਣਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੂਤਿਨ ਨੇ ਉਦਾਰਵਾਦੀਆਂ ਨੂੰ ਹਾਸ਼ੀਏ ਉੱਤੇ ਰੱਖਿਆ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੇ ਘਾਣ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਪੁਤਿਨ ਦਾ ਤੀਜਾ ਕਾਰਜਕਾਲ ਰੂੜੀਵਾਦੀ ਰੂਸੀ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੇਖਿਆ ਗਿਆ। ਸਮਲੈਂਗਿਕ ਪ੍ਰਾਪੇਗੰਡਾ ਦਾ ਪ੍ਰਸਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਮੂਹਾਂ ਉੱਤੇ ਰੋਕ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਗਿਰਜਾ ਘਰ ਨੇ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਬਣਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੂਤਿਨ ਨੇ ਉਦਾਰਵਾਦੀਆਂ ਨੂੰ ਹਾਸ਼ੀਏ ਉੱਤੇ ਰੱਖਿਆ। ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਪੱਧਰ ਉੱਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੇ ਘਾਣ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਉਦੋਂ ਵਧੀ ਜਦੋਂ ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਅਮੀਰ ਵਿਅਕਤੀ ਰਹੇ ਮਿਖਾਇਲ ਖੋਡੋਰਕੋਵਸਕੀ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ। ਬਰਤਾਨੀਆ ਨਾਲ ਪੁਤਿਨ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ 2006 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਖ਼ਰਾਬ ਹੋਣ ਲੱਗੇ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਰੋਧੀ ਰਹੇ ਅਲੈਕਜ਼ੈਂਡਰ ਲਿਟਵਿਨੇਨਕੋ ਨੂੰ ਜ਼ਹਿਰ ਦੇ ਕੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਰੂਸੀ ਏਜੰਟਾਂ ਉੱਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਦੇ ਇਲਜ਼ਾਮ ਲੱਗੇ ਸਨ। (ਬੀਬੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਲ FACEBOOK, INSTAGRAM, TWITTERਅਤੇ YouTube 'ਤੇ ਜੁੜੋ।)


لم يصب بالفيروس إلا عدد قليل من الأطفال، وما زال الخبراء يحاولون التوصل إلى سبب ذلك كانت تلك أصغر حالة سُجلت، حتى الآن، منذ انتشار الوباء الذي أودى بحياة أكثر من 900 مريض وأصاب أكثر من 40 ألف شخص، معظمهم في الصين (رغم أن حالات الإصابة سُجلت في أكثر من 30 دولة أخرى). ولكن قلة قليلة من هذه الإصابات كانت بين صفوف الأطفال. أحدث دراسة لانتشار الوباء نشرتها مجلة الجمعية الطبية الأمريكية، وشملت تدقيقا للمرضى الراقدين في مستشفى جينيتان في ووهان، المدينة التي تعد مركز انتشار الوباء. وتوصلت الدراسة إلى أن أعمار أكثر من نصف المصابين بالفيروس تتراوح بين الـ 40 والـ 59 عاماً، وإلى أن 10 في المئة فقط من المصابين كانوا دون سن التاسعة والثلاثين. مواضيع قد تهمك نهاية وخلص الباحثون إلى أن "الإصابات بين صفوف الأطفال كانت نادرة الوقوع"، ولكن ما هو سبب ذلك؟ هل الأطفال أكثر قدرة على التكيف مع فيروس كورونا؟ انخفاض نسبة الإصابة عند الأطفال هناك العديد من النظريات التي تحاول تفسير هذه الظاهرة، ولكن الخبراء في مجال الصحة العامة عاجزون، إلى الآن، عن تفسير سبب قلة الإصابات في صفوف الأطفال. ويقول أستاذ علم الفيروسات في جامعة ريدينغ الإنجليزية، إيان جونز، لبي بي سي "لأسباب ليست واضحة لنا بدقة، يبدو أن الأطفال إما تفادوا الإصابة تماما، أو أن إصاباتهم ليست حادة". قد يعني ذلك أن الأطفال يصابون بنموذج أخف من المرض، بحيث لا تظهر عليهم أي أعراض، مما يؤدي، في نهاية المطاف، إلى تجنب أهاليهم التوجه بهم إلى الأطباء أو المستشفيات، وبالتالي إلى عدم تسجيل حالات إصاباتهم. تتفق مع هذا الرأي المحاضرة في كلية لندن الجامعية، ناتالي ماكديرموت، التي تقول "إن للأطفال الذين تتجاوز أعمارهم 5 سنوات وللمراهقين أجهزة مناعة محفزة لمقاومة الفيروسات. فقد يصاب هؤلاء بالعدوى، ولكن المرض سيكون لديهم أخف وطأة أو قد لا تظهر عليهم أي اعراض البتة". ليس هذا أمرا فريدا بالنسبة لانتشار فيروس كورونا الحالي في الصين، فثمة سوابق، ففي انتشار مرض (سارس) الذي سببه فيروس من نوع كورونا أيضا، في الصين، عام 2003، وأودى بحياة 800 شخص تقريبا (10 في المئة من حالات الإصابة الـ 8000)، كانت نسبة الإصابة بين الأطفال منخفضة أيضا. وفي عام 2007، أعلن مركز السيطرة على الأوبئة الأمريكي عن أن 135 طفلا أصيبوا بفيروس (سارس)، و"لكن لم تسجل أي حالة وفاة بين الأطفال واليافعين." هل ساعدت عطلة السنة القمرية الجديدة في وقاية الأطفال من الإصابة؟ هل حمت عطلة السنة الجديدة الأطفال من الإصابة؟ كما تعتقد ماكديرموت أن الأطفال ربما لم يكونوا معرضين للفيروس مثل البالغين، فالعدوى انطلقت خلال عطلة السنة الصينية الجديدة عندما كانت المدارس مغلقة. وقررت كل الأقاليم الصينية، تقريبا، إبقاء المدارس مغلقة. وسيستمر هذا الوضع في بعض الحالات إلى نهاية شهر فبراير/شباط. وتقول ماكديرموت "من الأرجح أن يتصرف البالغون كمعتنين، ولذا فهم يحمون الأطفال أو يرسلونهم إلى أماكن أخرى إذا كان هناك مصاب في البيت". وتعتقد ماكديرموت أن هذه الصورة قد تتغير "في حال انتشار المرض بشكل أوسع وزيادة احتمالات العدوى في المجتمع بشكل عام". ولكن، ومع ذلك، لم يصاحب الانتشار السريع للمرض، إلى الآن، أي زيادة في الإصابات بين الأطفال. ومرة أخرى، توفر لنا أزمة (سارس) مقدمة لما يجري، إذ يقول باحثو مركز السيطرة على الأوبئة الأمريكي، الذين درسوا الإصابات بين الأطفال إن أولئك الذين لم يبلغوا الـ 12 من العمر كانوا الأقل حاجة للعلاج في المستشفيات. تتراوح أعمار أكثر من نصف المصابين بين الـ 40 والـ 59 هل يسبب الفيروس أعراضا أكثر شدة عند البالغين من الأطفال؟ رغم قلة عدد الأطفال الذين تأكدت إصابتهم بالفيروس، لا يعتقد الخبراء أن مردَّ ذلك عدم انتقال العدوى إليهم. والتفسير الأرجح هو أن الوباء الحالي يعد إضافة إلى الأمراض التي تصيب البالغين بشدة أكثر مما تصيب الأطفال، كمرض جدري الماء، على سبيل المثال. وفي هذا الصدد، يقول أندرو فريمان، خبير الأمراض المعدية في جامعة كارديف في ويلز، لبي بي سي "هذا الأمر أكثر رجاحة من القول إن لدى الأطفال قدراً من المناعة ضد فيروس كورونا. وقد يعود السبب أيضا إلى أن السلطات لا تتابع حالات الأطفال عديمي الأعراض أو الذين لا يظهرون إلا أعراضا خفيفة." وتتفق مع هذا الطرح خبيرة علم الوبائيات الإحصائي في جامعتي أوكسفورد وأمبريال في لندن؛ إذ تقول، مشيرةً إلى أدلة مستقاة من انتشار وباء (سارس) في هونغ كونغ، إن "الاستنتاج الذي خلص إليه زملاؤنا يشير إلى أن المرض لا ينحو منحى خطيرا عند الأطفال، ولذا كانوا أقل تأثرا (من البالغين)." أصيب عشرات الآلاف بعدوى فيروس كورونا، معظمهم في الصين أمراض موجودة مسبقا من المعروف أن البالغين الذين يعانون من حالات مسبقة تسبب ضغطا على أجهزة المناعة لديهم - حالات كمرض السكري وأمراض القلب على سبيل المثال - أكثر عرضة للإصابة بهذا النوع من الأوبئة. ويقول إيان جونز "مرض ذات الرئة (الذي يعد واحدا من نتائج الإصابة بفيروس كورونا) يصيب، على الأغلب، أولئك الذين يعانون من ضعف في المناعة أصلا لأن حالتهم الصحية سيئة أو أنهم يشرفون على نهاية حياتهم. وهذا الأمر يحصل أيضا مع مرض الأنفلونزا وغيره من أمراض الجهاز التنفسي". وتبين أن نحو نصف المرضى الذين دُرست حالاتهم في مستشفى جينينتان كانوا يعانون من أمراض مزمنة أخرى. لم تظهر أي أدلة واضحة تشير إلى أن الأطفال الذين لا يظهرون أي أعراض - أو أولئك الذين لا يظهرون إلا أعراضا خفيفة - يسهمون في نشر الفيروس ولكن أليس من المعروف أن الأطفال ينشرون الفيروسات؟ يقول إيان جونز إن الأطفال معرضون فعلا للعدوى بالفيروسات ونشرها، ويشار إليهم، في كثير من الأحيان، على أنهم "ناشرون مفرطون" للفيروسات. ويقول الخبير البريطاني إنهم "ينقلون العدوى بأمراض الجهاز التنفسي، بسهولة، كما يعرف كل من يتعامل مع الصغار في رياض الأطفال". لذا فمن المتوقع أن نرى عددا كبيرا من الأطفال في قوائم المصابين - والمتوفين - بفيروس كورونا، ولكن هذا لم يحصل في الوقت الراهن على الأقل. وقد يُعزى الأمر إلى أن للأطفال أجهزة مناعة قوية محفزة لمحاربة الفيروسات، أو أن المرض نفسه يظهر بشكل أقل حدة عند الأطفال مما يظهر عليه عند البالغين ولذا لا يؤخذ الأطفال إلى المستشفيات سعيا للعلاج، ولا يتم فحصهم وتسجيل حالاتهم. وقد تظهر الصورة بشكل أكثر وضوحا مع استمرار البحوث في الوباء الحالي. ولكن قد يكون السبب أن الأطفال أقل تعرضا للعدوى بسبب إغلاق المدارس وعناية والديهم. ولذا ستتبين الحقيقة عندما يعود أطفال الصين إلى مقاعد الدراسة.

ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਦੇ ਕੇਸ ਘੱਟ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲੇ ਤੇ ਮਾਹਰ ਇਸ ਦੇ ਕਾਰਨ ਲੱਭ ਰਹੇ ਹਨ ਇਹ ਅਜੇ ਤੱਕ ਦਾ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਦਾ ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਦੇ ਮਰੀਜ਼ ਦਾ ਕੇਸ ਹੈ। ਇਸ ਬਿਮਾਰੀ ਨਾਲ ਅਜੇ ਤੱਕ 900 ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਲੋਕ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਗੁਆ ਚੁੱਕੇ ਹਨ ਤੇ 44,000 ਨਾਲੋਂ ਵਧ ਮਾਮਲੇ 30 ਨਾਲੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਦੇਸਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ ਹਨ। ਪਰ, ਇਸ ਬਿਮਾਰੀ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਹੀ ਘੱਟ ਬੱਚੇ ਬਿਮਾਰ ਹੋਏ ਹਨ। ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਦਾ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਅਧਿਐਨ ਅਮਰੀਕੀ ਮੈਡੀਕਲ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦੇ ਇੱਕ ਜਨਰਲ ਵਿੱਚ ਛਪਿਆ। ਇਸ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਵੁਹਾਨ ਦੇ ਜਿਨਯੀਨਟੈਨ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਪਤਾ ਲਾਇਆ ਗਿਆ ਕਿ ਇਸ ਬਿਮਾਰੀ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਅੱਧੇ ਨਾਲੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮਰੀਜ਼ 40-59 ਉਮਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹਨ ਤੇ ਸਿਰਫ਼ 10% ਪੀੜਤਾਂ ਦੀ ਉਮਰ 39 ਨਾਲੋਂ ਘੱਟ ਹੈ। ਖੋਜਕਾਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, "ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬਿਮਾਰੀ ਦੇ ਕੇਸ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹਨ।" ਪਰ ਅਜਿਹਾ ਕਿਉਂ ਹੈ? ਕੀ ਬੱਚਿਆ ਵਿੱਚ ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਕੁਦਰਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਘੱਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਬੱਚਿਆਂ 'ਚ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਕੇਸ ਇਸ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਕਾਫ਼ੀ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਹਨ ਪਰ ਸਿਹਤ ਦੇ ਮਾਹਰਾਂ ਕੋਲ ਇਸ ਦਾ ਕੋਈ ਪੱਕਾ ਜਵਾਬ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਬਿਮਾਰੀ ਘੱਟ ਕਿਉਂ ਫੈਲੀ। ਆਇਆਨ ਜੋਨਸ, ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ਼ ਰਿਡਿੰਗ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਨੇ ਬੀਬੀਸੀ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ, "ਇਸ ਗੱਲ ਦੇ ਕੋਈ ਪੁਖਤਾ ਸਬੂਤ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਪਰ ਜਾਂ ਤਾਂ ਬੱਚੇ ਇਸ ਬਿਮਾਰੀ ਤੋਂ ਬਚੇ ਰਹੇ ਜਾਂ ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਬਿਮਾਰੀ ਦਾ ਗੰਭੀਰ ਇਨਫੈਕਸ਼ਨ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ।" ਇਸ ਦਾ ਇਹ ਮਤਲਬ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬੱਚੇ ਬਿਮਾਰੀ ਨਾਲ ਘੱਟ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਬਿਮਾਰੀ ਦੇ ਲੱਛਣਾਂ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਇਸਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਹੀ ਡਾਕਟਰਾਂ ਕੋਲ ਜਾਣਾ, ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਣਾ ਅਤੇ ਰਿਪੋਰਟ ਕੀਤੇ ਕੇਸਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ: ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਕਾਲਜ ਲੰਡਨ ਵਿਖੇ ਕਲੀਨਿਕਲ ਲੈਕਚਰਾਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਨੈਥਲੀ ਮੈਕਡਰਮੋਟ ਇਸ ਗੱਲ ਨਾਲ ਸਹਿਮਤ ਹਨ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਪੰਜ ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੱਧ ਉਮਰ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਅਤੇ ਕਿਸ਼ੋਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇਮਿਊਨ ਸਿਸਟਮ ਵਾਇਰਸਾਂ ਨਾਲ ਲੜਨ ਲਈ ਕਾਫ਼ੀ ਅਸਰਦਾਇਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।" "ਫਿਰ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਨਫੈਕਸ਼ਨ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਪਰ ਉਸ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਘੱਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਇਸ ਬਿਮਾਰੀ ਦੇ ਲੱਛਣ ਸਾਹਮਣੇ ਨਹੀਂ ਆ ਪਾਉਂਦੇ।" ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਾਇਰਸ ਨਾਲ ਘੱਟ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦਾ ਉਦਾਹਰਣ ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਦੇ ਨਾਲ, SARS ਵੀ ਹੈ। SARS 2003 ਵਿੱਚ ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਕਰਕੇ ਲਗਭਗ 800 ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਵੀ ਇਸ ਬਿਮਾਰੀ ਦੇ ਕੇਸ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਵੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲੇ ਸਨ। 2007 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਜਨਤਕ ਸਿਹਤ ਏਜੰਸੀ ਦੇ ਸੈਂਟਰਜ਼ ਫਾਰ ਡਿਜ਼ੀਜ਼ ਕੰਟਰੋਲ (ਸੀ.ਡੀ.ਸੀ.) ਦੇ ਮਾਹਰਾਂ ਨੇ SARS ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ 135 ਮਾਮਲੇ ਦੱਸੇ ਸੀ। ਪਰ ਇਸ ਕਰਕੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਬੱਚੇ ਦੀ ਮੌਤ ਨਹੀਂ ਹੋਈ। ਕੀ ਨਵੇਂ ਸਾਲ ਦੀ ਛੁੱਟੀਆਂ ਕਾਰਨ ਬੱਚੇ ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਤੋਂ ਬਚੇ ਰਹੇ? ਕੀ ਨਵੇਂ ਸਾਲ ਦੀ ਛੁੱਟੀਆਂ ਕਰਕੇ ਬੱਚੇ ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਤੋਂ ਬਚੇ? ਮੈਕਡਰਮੋਟ ਅਨੁਸਾਰ ਬੱਚੇ ਵੱਡਿਆਂ ਵਾਂਗ ਵਾਇਰਸ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾ ਨਹੀਂ ਆਏ ਕਿਉਂਕਿ ਜਦੋਂ ਇਹ ਬਿਮਾਰੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੋਈ ਤਾਂ ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਨਵੇਂ ਸਾਲ ਦੀਆਂ ਛੁੱਟੀਆਂ ਕਾਰਨ ਸਕੂਲ ਬੰਦ ਸਨ। ਲਗਭਗ ਸਾਰੇ ਚੀਨੀ ਸੂਬਿਆਂ ਨੇ ਸਕੂਲ ਬੰਦ ਰੱਖਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਸਕੂਲ ਤਾਂ ਪੂਰੇ ਫਰਵਰੀ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਬੰਦ ਰਹਿਣਗੇ। "ਇਹ ਬਿਮਾਰੀ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸਿਆਣੇ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਫੈਲੀ। ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਇਸ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਨਹੀਂ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਜਾਂ ਮਰੀਜ਼ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ।" ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ: ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇਹ ਵੀ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਹਾਲਾਤ ਬਦਲ ਸਕਦੇ ਹਨ। "ਜੇ ਬਿਮਾਰੀ ਹੋਰ ਫੈਲਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਬੱਚਿਆ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਹ ਬਿਮਾਰੀ ਹੋਣ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਵੱਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" ਹਾਲਾਂਕਿ, ਬਿਮਾਰੀ ਦੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਫੈਲਣ ਨਾਲ ਵੀ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ SARS ਮਹਾਮਾਰੀ ਇੱਕ ਉਦਾਹਰਣ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸੀਡੀਸੀ ਖੋਜਕਰਤਾਵਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਅਨੁਸਾਰ 12 ਸਾਲ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਹਸਪਤਾਲ ਦੇ ਇਲਾਜ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਘੱਟ ਪਈ ਸੀ। ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਅੱਧੇ ਨਾਲੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮਰੀਜ਼ 40-59 ਉਮਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹਨ ਕੀ ਵਾਇਰਸ ਸਿਆਣਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬੱਚਿਆਂ ਨਾਲੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਗੰਭੀਰ ਅਸਰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ? ਹਾਲਾਂਕਿ ਬਹੁਤ ਥੋੜੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਇਨਫੈਕਸ਼ਨ ਹੋਈ ਹੈ, ਮੈਡੀਕਲ ਮਾਹਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਇਸ ਕਰਕੇ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਇਹ ਬਿਮਾਰੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਰਹੀ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਸੰਭਾਵਿਤ ਵਿਆਖਿਆ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਬਿਮਾਰੀ ਦਾ ਪ੍ਰਕੋਪ ਬਾਲਗਾਂ ਵਿੱਚ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਧੇਰੇ ਗੰਭੀਰ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਚਿਕਨਪੌਕਸ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਾਰਡਿਫ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਐਂਡਰਿਊ ਫ੍ਰੀਡਮੈਨ ਇਨਫੈਕਸ਼ੀਅਸ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦੇ ਮਾਹਰ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬੀਬੀਸੀ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ, "ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਬਿਮਾਰੀ ਨਾਲ ਲੜਨ ਦੀ ਵੱਧ ਇਮਿਊਨਟੀ ਹੈ।" ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਇਹ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਧਿਕਾਰੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਟੈਸਟ ਨਹੀਂ ਕਰ ਰਹੇ ਜੋ ਇਸ ਬਿਮਾਰੀ ਦੇ ਕੋਈ ਲੱਛਣ ਜਾਂ ਫਿਰ ਹਲਕੇ ਲੱਛਣ ਵਿਖਾ ਰਹੇ ਹਨ।" ਆਕਸਫੋਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਅਤੇ ਇੰਪੀਰੀਅਲ ਕਾਲਜ ਲੰਡਨ ਵਿਖੇ ਸਟੈਟਿਸਟਿਕਲ ਐਪੀਡਿਮੋਲੋਜੀ ਦੇ ਮਾਹਰ ਕ੍ਰਿਸਟਲ ਡੋਨੇਲੀ ਨੇ ਵੀ ਹਾਂਗ ਕਾਂਗ ਵਿੱਚ ਸਾਰਸ ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਦੇ ਸਬੂਤ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਇਸ ਗੱਲ ਨਾਲ ਸਹਿਮਤੀ ਜਤਾਈ। ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਤਰ ਕੇਸ ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਮੌਜੂਦ ਹਾਲਾਤ ਉਹ ਬਾਲਗ ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਬਿਮਾਰੀ ਨਾਲ ਜੂਝ ਰਹੇ ਹੋਣ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਬਿਮਾਰੀ ਦਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇਮਿਊਨ ਸਿਸਟਮ 'ਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ। ਆਇਆਨ ਜੋਨਸ ਨੇ ਦੱਸਿਆ, "ਨਮੂਨੀਆ (ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ) ਕਮਜ਼ੋਰ ਇਮਿਊਨ ਸਿਸਟਮ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵਧ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਸਿਹਤ ਮਾੜੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।" "ਇਹ ਫਲੂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਾਹ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।" ਵੁਹਾਨ ਦੇ ਹਸਪਤਾਲ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਲਗਭਗ ਅੱਧੇ ਮਰੀਜ਼ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਕਿਸੇ ਬਿਮਾਰੀ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਸਨ। ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ: ਪਰ ਕੀ ਬੱਚੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਵਾਇਰਸ ਨਹੀਂ ਫੈਲਾਉਂਦੇ? ਆਇਆਨ ਜੋਨਸ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਾਇਰਲ ਇਨਫੈਕਸ਼ਨਾਂ ਨੂੰ ਫੈਲਣ ਅਤੇ ਫੈਲਾਉਣ ਦਾ ਵਧ ਖ਼ਤਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅਕਸਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 'ਬਿਮਾਰੀ ਫੈਲਾਉਣ ਵਾਲੇ' ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, "ਉਹ ਸਾਹ ਵਾਲੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਜਲਦੀ ਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਫੈਲਾਉਂਦੇ ਹਨ।" ਇਸ ਲਈ ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਕਰਕੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਬੱਚੇ ਪੀੜਤ ਹੁੰਦੇ। ਪਰ ਫਿਲਹਾਲ ਇੰਝ ਨਹੀਂ ਹੋ ਰਿਹਾ। ਇਹ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਾਇਰਸਾਂ ਨਾਲ ਲੜਨ ਲਈ ਮਜਬੂਤ ਇਮਿਊਨ ਸਿਸਟਮ ਹੋਵੇ। ਇਹ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬਿਮਾਰੀ ਬਾਲਗਾਂ ਵਿੱਚ ਬੱਚਿਆਂ ਨਾਲੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹਮਲਾਵਰ ਹੋਵੇ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਹੀ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਡਾਕਟਰਾਂ ਕੋਲ ਜ਼ਿਆਦਾ ਨਹੀਂ ਲਿਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਟੈਸਟ ਅਤੇ ਰਜਿਸਟਰੇਸ਼ਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ। ਮੌਜੂਦਾ ਹਾਲਾਤਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਵਧੇਰੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਪਰ ਇਹ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਪਿਆਂ ਵਲੋਂ ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਬਚੇ ਰਹੇ। ਇਸ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਉਸ ਵੇਲੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਜਾਣ ਸਕਾਂਗੇ ਜਦੋਂ ਸਾਰੇ ਚੀਨ ਦੇ ਬੱਚੇ ਸਕੂਲ ਵਾਪਸ ਆ ਜਾਣਗੇ ਵੀਡੀਓ: ਬੀਬੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨੂੰ ਲਿਆਓ ਆਪਣੇ ਮੋਬਾਈਲ 'ਤੇ ਵੀਡਿਓ: CAA: ਸ਼ਾਹੀਨ ਬਾਗ 'ਚ ਉਹ ਕੁੜੀਆਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਨੌਕਰੀ ਛੱਡੀ ਵੀਡਿਓ: ਭਾਰਤ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਰੁਕੇ ਵਪਾਰ ਨੇ ਅਟਾਰੀ 'ਚ ਕਈਆਂ ਦੇ ਚੁਲ੍ਹਿਆਂ ਪਾਣੀ ਪਾਇਆ (ਬੀਬੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਲ FACEBOOK, INSTAGRAM, TWITTERਅਤੇ YouTube 'ਤੇ ਜੁੜੋ।)


ثلاثة من بين كل عشرة رجال يدخنون حاليا، مقارنة بأربعة من كل عشرة كانوا يدخنون عام 1980 وأظهرت الأرقام التي استقيت من 187 دولة أنه في عام 2012 كان هناك نحو 967 مليون شخص يدخنون يوميا، مقارنة بنحو 721 مليون شخص عام 1980، وذلك وفقا للجمعية الطبية الأمريكية. وقال الباحثون إن ذلك الارتفاع في أعداد المدخنين يرجع إلى الزيادة السكانية بشكل عام، حيث ارتفع عدد سكان العالم خلال الخمسين عاما الأخيرة إلى أكثر من الضعف ليصل إلى نحو سبع مليارات نسمة، وبالتالي فإن المزيد من الناس يكتسبون عادة التدخين. كما أشارت الأرقام إلى أن دولا عديدة ذات كثافة سكانية عالية، مثل بنغلاديش والصين وروسيا، شهدت ارتفاعا في عدد المدخنين خلال السنوات الأخيرة. وذكر تقرير نشرته مجلة الجمعية الطبية الأمريكية "جاما" نقلا عن معهد الإحصاء والتقييم الصحي التابع لجامعة واشنطن إن بعض أعلى معدلات التدخين توجد بالدول النامية. مواضيع قد تهمك نهاية لكن انتشار التدخين بصفة عامة، إذا نظرنا إلى نسبة المدخنين من بين مجمل السكان، قد تراجع. وتشير الأرقام الجديدة إلى أن ثلاثة رجال من بين كل عشرة، أي ما يعادل 31 في المئة من الرجال، يدخنون يوميا. وكذلك توجد إمرأة واحدة مدخنة من بين كل 20 إمرأة، أي ما يعادل 6 في المئة من النساء، وذلك مقارنة بعام 1980، حيث كان هناك أربعة رجال يدخنون يوميا من بين كل عشرة رجال، وكانت إمرأة واحدة تدخن يوميا من بين كل عشر نساء. تواجه الدول ذات الدخول المنخفضة تحديات في كبح صناعة التبغ القوية وبالنظر إلى الدول التي ينتشر فيها التدخين، تأتي تيمور الشرقية في طليعة تلك الدول، حيث تبلغ نسبة المدخنين فيها نحو 61 في المئة من عدد السكان، بينما تأتي جزيرتي أنتيغوا وباربودا في البحر الكاريبي في ذيل القائمة، حيث تبلغ نسبة المدخنين فيهما خمسة في المئة من بين السكان. وحققت بعض الدول، من بينها كندا وأيسلندا والنرويج والمكسيك، نجاحا أكثر من غيرها في دفع سكانها للإقلاع عن التدخين، أو تشجيع غير المدخنين على عدم التدخين من الأساس. ومن ناحية اعتلال الصحة، يقول الباحثون إن أعلى الأرقام توجد في الدول التي تنتشر بها عادة التدخين وتستهلك كميات أكبر من السجائر وهي: اليونان وإيرلندا وإيطاليا واليابان والصين والكويت والفلبين وروسيا وسويسرا وأورجواي. ويقول كريستوفر موراي، رئيس فريق الباحثين ومدير معهد الاحصاء والتقييم الصحي: "بالرغم من التقدم الهائل الذي تحقق في مجال كبح تدخين السجائر، هناك المزيد من الجهد الذي يجب أن يبذل." وتقول منظمة الصحة العالمية إنه يمكن انقاذ حياة ملايين الأشخاص من خلال الاستمرار في تطبيق سياسات مثل رفع الضرائب على السجائر، وإصدار قوانين تلزم بالتدخين في الهواء الطلق. وقالت أماندا ستانفورد من "حركة مناهضة التدخين" الأمريكية: "بالرغم من أن الرقم الإجمالي لعدد المدخنين لا يزال في ارتفاع، إلا أن هذه الدراسة تظهر ضرورة قيام كل الدول بتطبيق سلسلة من الإجراءات للسيطرة على التبغ، وذلك لكبح الأرقام المفزعة حول الأمراض وحالات الوفاة المتعلقة بالتدخين." وأضافت: " تواجه الدول ذات الدخل المنخفض والمتوسط للفرد، بشكل خاص تحديات في كبح صناعة التبغ القوية، وتخفيض معدلات التدخين المتفاقمة." وتشير الأرقام إلى أنه خلال عام 2012 استهلك المدخنون حول العالم نحو 6.25 تريليون سيجارة، مقارنة ب 4.96 تريليون سيجارة عام 1980.

'ਵਰਲਡ ਨੋ ਟੋਬੈਕੋ ਡੇਅ' ਮੌਕੇ ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਕਿਹੜੇ ਦੇਸਾਂ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਸਿਗਰਟ ਪੀਂਦੇ ਹਨ। 1. ਕਿਰੀਬਾਤੀ ਕਿਰੀਬਾਟੀ ਵਿੱਚ ਸਿਗਰਟ ਤੇ ਟੈਕਸ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਹੈ। ਕਿਰੀਬਾਤੀ (ਟਾਪੂ) ਦੇਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋਕ ਸਿਗਰਟ ਪੀਂਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਦੋ-ਤਿਹਈ ਮਰਦ ਅਤੇ ਇੱਕ-ਤਿਹਾਈ ਔਰਤਾਂ ਸਿਗਰਟ ਪੀਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਤੰਬਾਕੂ ਨੀਤੀਆਂ ਅਤੇ ਘੱਟ ਟੈਕਸ ਹੋਣ ਕਾਰ ਸਿਗਰਟ ਅਸਾਨੀ ਨਾਲ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। 2. ਮੋਂਟੇਨੀਗਰੋ ਯੂਰਪ ਦੇ ਦੇਸ ਮੋਂਟੇਨੀਗਰੋ ਵਿੱਚ 46 ਫੀਸਦੀ ਲੋਕ ਸਿਗਰਟ ਪੀਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੇਸ ਵਿੱਚ 6 ਲੱਖ 33 ਹਜ਼ਾਰ ਆਬਾਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸ਼ਖ਼ਸ ਔਸਤਨ ਹਰ ਸਾਲ 4,124 ਸਿਗਰਟਾਂ ਪੀਂਦਾ ਹੈ। 3. ਗ੍ਰੀਸ ਸਿਗਰਟ ਪੀਣ ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਮੁਤਾਬਕ ਗ੍ਰੀਸ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਤੀਜੇ ਨੰਬਰ 'ਤੇ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਅੱਧੇ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਮਰਦ ਸਿਗਰਟ ਪੀਂਦੇ ਹਨ ਜਦਕਿ 35 ਫੀਸਦੀ ਔਰਤਾਂ ਸਿਗਰਟ ਪੀਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਮਾਰਕੀਟ ਰਿਸਰਚ ਕੰਪਨੀ ਯੂਰੋਮੋਨੀਟਰ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਮੁਤਾਬਕ ਗ੍ਰੀਸ ਵਿੱਚ ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਸਿਗਰਟ ਦੀ ਤਸਕਰੀ ਵੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। 4. ਈਸਟ ਟੀਮੋਰ ਈਸਟ ਟੀਮੋਰ ਵਿੱਚ ਤਕਰੀਬਨ 80 ਫੀਸਦੀ ਲੋਕ ਸਿਗਰਟ ਪੀਂਦੇ ਹਨ। ਸਿਰਫ਼ 6 ਫੀਸਦੀ ਔਰਤਾਂ ਹੀ ਇੱਥੇ ਸਿਗਰਟ ਪੀਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਸਿਗਰਟ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪੈਕਟਾਂ 'ਤੇ ਚੇਤਾਵਨੀ ਲਿਖੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਪਰ ਅੱਧੇ ਤੋਂ ਵੱਧ ਬਾਲਗ ਇਸ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ। ਈਸਟ ਟੀਮੋਰ ਵਿੱਚ ਸਿਗਰਟ ਦੇ ਇੱਕ ਪੈਕੇਟ ਦੀ ਕੀਮਤ ਇੱਕ ਡਾਲਰ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਘੱਟ ਹੈ 5. ਰੂਸ ਰੂਸ ਪੰਜਵਾਂ ਅਜਿਹਾ ਦੇਸ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋਕ ਸਿਗਰਟ ਪੀਂਦੇ ਹਨ। 15 ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੱਧ ਉਮਰ ਦੇ 60 ਫੀਸਦੀ ਮਰਦ ਸਿਗਰਟ ਪੀਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ 23 ਫੀਸਦੀ ਔਰਤਾਂ ਸਿਗਰਟ ਪੀਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਦਫ਼ਤਰਾਂ ਅਤੇ ਜਨਤਕ ਵਾਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿਗਰਟ ਪੀਣ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਹੈ। ਰੂਸ ਦੀ ਕੁੱਲ ਸਿਗਰਟ ਮਾਰਕੀਟ 22 ਬਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਦੀ ਹੈ। ਦੇਸ ਜਿੱਥੇ ਲੋਕ ਘੱਟ ਸਿਗਰਟ ਪੀਂਦੇ ਹਨ ਘਾਨਾ, ਇਥੀਓਪੀਆ, ਨਾਈਜੀਰੀਆ, ਇਰੀਟ੍ਰੇਈਆ ਅਤੇ ਪਨਾਮਾ ਦੇਸਾਂ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਕਾਫ਼ੀ ਘੱਟ ਸਿਗਰਟ ਪੀਂਦੇ ਹਨ। ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਸੰਗਠਨ ਮੁਤਾਬਕ 14 ਫੀਸਦੀ ਅਫ਼ਰੀਕੀ ਲੋਕ ਤੰਬਾਕੂ ਦਾ ਸੇਵਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਕਿ ਗਲੋਬਲ ਔਸਤ 22 ਫੀਸਦੀ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਘੱਟ ਹੈ। ਅਫਰੀਕਾ ਵਿੱਚ 70-85 ਫੀਸਦੀ ਮਰਦ ਸਿਗਰਟ ਪੀਂਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਸਿਗਰਟ ਪੀਣ ਨੂੰ ਗਲਤ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਘਾਨਾ ਇਥੀਓਪੀਆ ਅਤੇ ਨਾਈਜੀਰੀਆ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਸੰਗਠਨ ਦੇ ਮਾਪਦੰਡਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਤੰਬਾਕੂ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਾਉਣ ਲਈ ਸਖ਼ਤ ਨਿਯਮ ਲਾਗੂ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਦੁਨੀਆਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਖਪਤਕਾਰ ਵਿਸ਼ਵ ਸੰਗਠਨ ਮੁਤਾਬਕ ਚੀਨ ਤੰਬਾਕੂ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਦੁਨੀਆਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਉਤਪਾਦਕ ਅਤੇ ਖਪਤਕਾਰ ਹੈ। ਦੇਸ ਵਿੱਚ 300 ਮਿਲੀਅਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋਕ ਸਿਗਰਟ ਪੀਂਦੇ ਹਨ ਜੋ ਕਿ ਕੁੱਲ ਆਬਾਦੀ ਦਾ ਇੱਕ-ਤਿਹਾਈ ਹੈ। ਸਿਗਰਟ ਪੀਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਔਰਤਾਂ ਡੈਨਮਾਰਕ ਹੀ ਇਕਲੌਤਾ ਅਜਿਹਾ ਦੇਸ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਔਰਤਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਿਗਰਟ ਪੀਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇੱਥੇ 19.3 ਫੀਸਦੀ ਔਰਤਾਂ ਜਦਕਿ 18.9 ਮਰਦ ਸਿਗਰਟ ਪੀਂਦੇ ਹਨ। ਸਿਗਰਟ ਵਿਰੋਧੀ ਮੁਹਿੰਮ ਕਾਰ ਫਰਾਂਸ ਵਿੱਚ ਤਕਰੀਬਨ 1 ਮਿਲੀਅਨ ਲੋਕ ਸਿਗਰਟ ਛੱਡ ਚੁੱਕੇ ਹਨ ਹਾਲਾਂਕਿ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਿਗਰਟ ਪੀਂਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਸਿਗਰਟ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਮਰਦਾਂ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਵਿਚਾਲੇ ਘੱਟ ਹੀ ਫਰਕ ਹੈ। ਤੰਬਾਕੂ ਕਾਰਨ ਹਰ ਸਾਲ ਤਕਰੀਬਨ 70 ਲੱਖ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ 'ਪੈਸਿਵ ਸਮੋਕਿੰਗ' ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ। (ਬੀਬੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਲ FACEBOOK, INSTAGRAM, TWITTERਅਤੇ YouTube 'ਤੇ ਜੁੜੋ।)


أطلقت الشرطة الغاز المسيل للدموع والرصاص المطاطي والذخيرة الحية ووصفت مبعوثة الأمم المتحدة إلى ميانمار، كريستين شرانر بورجينر، المشاهد الواردة من هناك بأنها صادمة. وقالت إن قوات الأمن كانت تطلق، في ما يبدو، الرصاص الحي على المتظاهرين. واندلعت مظاهرات حاشدة وأعمال عصيان مدني في جميع أنحاء ميانمار منذ أن سيطر الجيش على السلطة في الأول من شباط/فبراير. ودعا المتظاهرون إلى إنهاء الحكم العسكري، وإلى إطلاق سراح قادة الحكومة المنتخبة والزعيمة أونغ سان سوتشي، الذين اعتقلوا خلال الانقلاب. مواضيع قد تهمك نهاية وتأتي أعمال العنف الأخيرة بعد يوم على دعوة الدول المجاورة لميانمار الجيش إلى ممارسة ضبط النفس. نصب المتظاهرون الحواجز في عدد من المدن ما هي أحدث التطورات؟ على الرغم من تزايد الإدانة الدولية، صعّد الجيش رده على الاحتجاجات في الشوارع. وشهد يوم الأربعاء اشتباكات عنيفة في عدد من المناطق. وقال شهود عيان لوكالة "رويترز" للأنباء إن قوات الأمن فتحت النار في عدة بلدات ومدن دون سابق إنذار. وسقط قتلى بالرصاص خلال تظاهرة في مونيوا في وسط ميانمار. كما وردت أنباء عن سقوط قتلى آخرين في يانغون وماندالاي ومينجيان. وقال مسعف متطوع في مينجيان إن قوات الأمن أطلقت الغاز المسيل للدموع والرصاص المطاطي والذخيرة الحية. وأضاف متظاهر في المدينة لوكالة رويترز للأنباء: "لم يلجأوا إلى رشنا بخراطيم المياه، (لم يكن هناك) أي تحذير لتفريق الجموع، فقط فتحوا نيران بنادقهم". أسفرت ممارسات قمعية من الشرطة في ميانمار عن وقوع قتلى ومصابين وتأتي الجولة الأخيرة من أعمال العنف في أعقاب اجتماع ضم وزراء خارجية دول جنوب شرق آسيا المجاورة. وحثت المجموعة على ضبط النفس، بيد أن بعض الوزراء فقط ضغطوا على المجلس العسكري الحاكم للإفراج عن سو تشي. وظهرت سو تشي، البالغة من العمر 75 عاما، لأول مرة منذ احتجازها في وقت سابق الأسبوع الجاري، عندما مثلت أمام المحكمة عبر الفيديو. يطالب المتظاهرون بالإفراج عن سان سو تشي ما هي خلفية الاحتجاجات؟ استولى الجيش في ميانمار على السلطة بعد الإطاحة بالحكومة وإعلان حالة الطوارئ. وبعد أيام قليلة، بدأت تبرز حركة عصيان مدني. وسرعان ما بدأت الحركة تكتسب زخما. ولم يمض وقت طويل قبل أن يبدأ مئات الآلاف من الأشخاص في المشاركة في احتجاجات في الشوارع. بيد أن أعمال العنف بين قوات الشرطة والمدنيين تصاعدت في الأيام الأخيرة.

ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਫ਼ੌਜ ਨੇ ਅਸਲੀ ਗੋਲ਼ੀਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਮਿਆਂਮਾਰ ਵਿੱਚ ਯੂਐੱਨ ਦੀ ਦੂਤ ਕ੍ਰਿਸਟੀਨ ਸ਼ੈਰਨਰ ਬਰਗਨਰ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚੋਂ ਡਰਾਉਣੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਮਿਲ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਚਸ਼ਮਦੀਦਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦਸਤਿਆਂ ਨੇ ਰਬੜ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਅਸਲੀ ਗੋਲੀਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵੀ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ: ਪਹਿਲੀ ਫ਼ਰਵਰੀ ਦੇ ਰਾਜਪਲਟੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਿਵਲ ਨਾ-ਫੁਰਮਾਨੀ ਵਜੋਂ ਦੇਸ਼ ਵਿਆਪੀ ਮੁਜ਼ਾਹਰੇ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ। ਮੁਜ਼ਾਹਰਾਕਾਰੀ ਆਂਗ ਸਾਂਨ ਸੂ ਚੀ ਸਮੇਤ ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਆਗੂਆਂ ਦੀ ਰਿਹਾਈ ਅਤੇ ਫ਼ੌਜੀ ਹਕੂਮਤ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਸੂਚੀ ਬਰਤਰਫ਼ਗੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਰਾਜਪਲਟੇ ਅਤੇ ਸੂ ਚੀ ਦੀ ਹਿਰਾਸਤ ਦੀ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਨਿੰਦਾ ਹੋਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਹਾਲੇ ਤੱਕ ਉੱਥੋਂ ਦੀ ਫ਼ੌਜੀ ਹਕੂਮਤ ਨੇ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਬੁੱਧਵਾਰ ਦੇ ਘਟਨਾਕ੍ਰਮ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਨੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਕਾਊਂਸਲ ਦੀ ਬੈਠਕ ਦਾ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਜਦ ਕਿ ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਮਿਆਂਮਾਰ ਦੀ ਫ਼ੌਜ 'ਤੇ ਅਗਲੇਰੀ ਕਾਰਵਾਈ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਮਿਆਂਮਾਰ ਦੇ ਗੁਆਂਢੀ ਮੁਲਕ ਵੀ ਫ਼ੌਜ ਨੂੰ ਸੰਜਮ ਤੋਂ ਕੰਮ ਲੈਣ ਦੀ ਅਪੀਲ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਕ੍ਰਿਸਿਟਨ ਸ਼੍ਰੇਨਰ ਦਾ ਕਹਿਣ ਹੈ ਕਿ ਤਖ਼ਤਾਪਲਟ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੁਣ ਤੱਕ 50 ਜਣਿਆਂ ਦੀ ਜਾਨ ਜਾ ਚੁੱਕੀ ਹੈ ਅਤੇ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿਚ ਲੋਕ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਹੋਏ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ, ਇੱਕ ਵੀਡੀਓ ਵਿਚ ਦਿਖ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਪੁਲਿਸ ਮੈਡੀਕਲ ਦਲ ਦੇ ਨਿਹੱਥੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕੁੱਟ ਰਹੀ ਹੈ। ।ਇਸ ਫੁਟੇਜ਼ ਵਿਚ ਧਿਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਮੁਜਾਹਰਾਕਾਰੀ ਨੂੰ ਗੋਲੀ ਮਾਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਅਜਿਹਾ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਵਾਰਦਾਤ ਸੜਕ ਉੱਤੇ ਹੀ ਹੋਈ। ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ: (ਬੀਬੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਲ FACEBOOK, INSTAGRAM, TWITTERਅਤੇ YouTube 'ਤੇ ਜੁੜੋ।)


قوات الأمن الأفغانية أغلقت الطرق القريبة من موقع الهجوم وقال متحدث باسم وزارة الدفاع الأفغانية، لبي بي سي، إن الهجوم أسفر كذلك عن إصابة 16 عسكريا. وقتل أربعة مسلحين من أصل خمسة هاجموا القاعدة، بينما اعتقل آخر. وأعلن تنظيم الدولة الإسلامية مسؤوليته عن الهجوم، وفق أعلنته وكالة التنظيم الإعلامية، أعماق. وفي البداية، قالت تقارير إن الهجوم استهدف جامعة المارشال فاهيم للدفاع الوطني، القريبة من القاعدة العسكرية. يأتي الحادث بعد أيام من أعنف هجوم خلال أشهر ضرب البلاد عندما فجّر مسلحو طالبان سيارة إسعاف مليئة بالعبوات الناسفة، ما أدى إلى مقتل 100 شخص. تشييع جنازة أحد ضحايا هجوم السبت الماضي وسمع دوي انفجارات وتبادل خفيف لإطلاق الرصاص عندما بدأ الهجوم في الساعة 05:00 بالتوقيت المحلي (00:30 بتوقيت غرينتش) على القاعدة العسكرية غربي كابول. وفجر إثنان من المهاجمين نفسيهما، وقتل آخران برصاص قوات الأمن، واعتقل المسلح الخامس، وفقا ما أعلنه المتحدث باسم وزارة الدفاع الأفغانية، دولت وازيري، لبي بي سي. وأضاف أن قوات الأمن عثرت على أربعة بنادق هجومية من نوع إيه كيه-47 وسترة ناسفة وقاذف للصورايخ. ونقل موقع "تولو" الإخباري المحلي عن المتحدث باسم الرئاسة الأفغانية قوله إن أحدا من المهاجمين لم يستطع تجاوز بوابة القاعدة الأولى. وتتعرض المعاهد التعليمية العسكرية في أفغانستان لهجمات متكررة. وفي أكتوبر/ تشرين أول عام 2017، قتل 15 طالبا بالأكاديمية العسكرية في انفجار خارجها أثناء مغاردتهم في حافلة. ونسب الهجوم في ذلك الوقت إلى حركة طالبان. ويُشار أحيانا إلى الأكاديمية العسكرية في كابل باسم "ساندهيرست في الرمال"، نظرا لتأسيسها على غرار أكاديمية ساندهيرست العسكرية الشهيرة في بريطانيا.

ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੇ ਰੱਖਿਆ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੇ ਬੁਲਾਰੇ ਨੇ ਬੀਬੀਸੀ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਇਸ ਹਮਲੇ ਵਿੱਚ 16 ਹੋਰ ਜਵਾਨ ਵੀ ਜ਼ਖਮੀ ਹੋਏ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਅੱਤਵਾਦੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਚਾਰ ਮਾਰੇ ਗਏ ਅਤੇ ਇੱਕ ਨੂੰ ਹਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਲੈ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਰੱਖਿਆ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੇ ਬੁਲਾਰੇ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਦੋ ਅੱਤਵਾਦੀਆਂ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਬਲ ਨੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਦੋ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਆਪ ਹੀ ਉਡਾ ਲਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਏਕੇ-47, ਆਤਮਘਾਤੀ ਜੈਕਟ ਅਤੇ ਰਾਕਟ ਲਾਂਚਰ ਬਰਾਮਦ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਮਿਲੀਟੈਂਟ ਗਰੁੱਪ ਦੀ 'ਅਮਕ ਨਿਊਜ਼ ਏਜੰਸੀ'ਆ ਮੁਤਾਬਕ ਇਸ ਹਮਲੇ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ 'ਇਸਲਾਮਿਕ ਸਟੇਟ' ਨੇ ਲਈ ਹੈ। ਇਸਲਾਮਿਕ ਸਟੇਟ ਅਤੇ ਤਾਲਿਬਾਨ ਵੱਲੋਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਹਮਲਿਆਂ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਾਬੁਲ ਵਿੱਚ ਆਤਮਘਾਤੀ ਬੰਬ ਧਮਾਕਾ ਹੋਇਆ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਰੀਬ 100 ਲੋਕ ਮਾਰੇ ਗਏ ਸਨ। ਕਰੀਬ ਇੱਕ ਹਫਤਾ ਪਹਿਲਾਂ ਕਾਬੁਲ ਦੇ ਇੱਕ ਹੋਟਲ 'ਚ ਵੀ ਹਮਲਾ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਰੀਬ 22 ਲੋਕ ਮਾਰੇ ਗਏ, ਜਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸਨ। ਤਾਲਿਬਾਨ ਨੇ ਦੋਵਾਂ ਹਮਲਿਆਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਕਬੂਲੀ ਸੀ। ਅਫਗ਼ਾਨ ਫੌਜੀ ਅਕਾਦਮੀ 'ਤੇ ਅਕਸਰ ਅੱਤਵਾਦੀ ਹਮਲਿਆਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨੇ 'ਤੇ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਅਕਤੂਬਰ 2017 ਵਿੱਚ 15 ਫੌਜੀ 'ਦਾ ਮਾਰਸ਼ਲ ਫਾਹਿਮ ਨੈਸ਼ਨਲ ਡਿਫੈਂਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ' ਦੇ ਬਾਹਰ ਹੋਏ ਧਮਾਕੇ ਵਿੱਚ ਮਾਰੇ ਗਏ ਸਨ। (ਬੀਬੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਲ FACEBOOK, INSTAGRAM, TWITTERਅਤੇ YouTube 'ਤੇ ਜੁੜੋ।)


المتظاهرون تدفقوا على شوارع العاصمة مينسك وأغلقت شرطة مكافحة الشغب، المزودة بخراطيم المياه والحواجز، أجزاء من المدينة واعتقلت عدداً من الأشخاص في ظل تقارير تتحدث عن وقوع إصابات. ويطالب المحتجون باستقالة لوكاشينكو، إذ يتهمون السلطات بالتلاعب في عملية إعادة انتخابه قبل أكثر من شهر، وهو ما أشعل فتيل اضطرابات جماهيرية دموية. فقد قتل أربعة أشخاص على الأقل وأصيب المئات بجروح منذ ذلك الحين، إذ حاولت الحكومة القضاء على المعارضة. وفر عدد من رموز المعارضة من البلاد. ويوم السبت، كانت الناشطة أولغا كوفالكوفا آخر من قال إنها لجأت إلى بولندا المجاورة وسط تهديدات لها بالسجن. واتهم لوكاشينكو، الذي يتولى السلطة في البلاد منذ 1994، الدول الغربية بالتدخل. مواضيع قد تهمك نهاية ويقول المحتجون ونشطاء حقوق الإنسان ومراقبون إن شرطة مكافحة الشغب تعمل على قمع المسيرات السلمية بطريقة وحشية. وتتشارك الجمهورية السوفييتية السابقة الحدود مع روسيا، التي تعتمد عليها كثيراُ في الحصول على احتياجاتها من الطاقة والتي لديها معها تاريخياً روابط وثيقة، كما تتشارك الحدود كذلك مع أوكرانيا ودولاً في الاتحاد الأوروبي. ما الذي يجري حالياً؟ يقول مراسل بي بي سي في مينسك يونا فيشر إن يوم الأحد بات اليوم الرئيسي لتنظيم المظاهرات في الشارع منذ أن بدأت المسيرات والتجمعات تخرج في البلاد. لكن شرطة مكافحة الشغب عززت من جهودها لترهيب الناس ومنع تدفقهم نحو مركز المدينة اليوم، بينما تحتجز أولئك الذين يشاركون في المظاهرات، كما يقول مراسل بي بي سي. المحتجون يطالبون بوضع حد لوحشية الشرطة ويضيف مراسلنا إن الأيام القليلة الماضية شهدت قيام قوات الأمن- التي ارتدت لباساً أسود وقناعاً على الوجه- باستهداف طلاب الجامعة لدى عودتهم من عطلتهم، حيث جرت البعض منهم من الشوارع والمباني الجامعية إلى سيارات مدنية. وأظهرت صور نشرت على وسائل التواصل الاجتماعي يوم الأحد عربات نقل للأفراد مدرعة وعربات تحمل مدافع الماء تسير في وسط مدينة مينسك، وبعضها كان يتوجه إلى ميدان الاستقلال الذي جرى تطويقه. وأبلغت إحدى المتظاهرات في مينسك محطة بي بي سي نيوز أن المتظاهرين لم تردعهم قوات الأمن وقالت: "نحن لسنا مستعدين الآن للعودة إلى الحياة التي عشناها لسنوات طويلة". وأضافت المتظاهرة وتدعى ليودميلا قائلة: "نحن نشعر أخيراً بأن لنا أهمية لأننا كنا نعيش في حالة من اللامبالاة لفترة طويلة والآن لدينا هذا الشعور بالتضامن ونحن نعتقد في الواقع- حسناً أنا أشعر شخصياً- أن التغييرات بدأت تحدث وبالتالي فإن هذا الوقت ليس هو الوقت المناسب بالتأكيد للاستسلام". وتشير الأنباء إلى خروج احتجاجات في مدن وبلدات بيلاروسية أخرى من بينها "غرودنو" و "موغيليف" و "غومل". ما الذي جرى لأولغا كوفالكوفا؟ قالت الناشطة يوم السبت إنها غادرت إلى بولندا حيث أنها كانت ستواجه حكماً بالسجن لفترة طويلة لو لم توافق على مغادرة بيلاروس. وقالت كوفالكوفا إن قوات الأمن نقلتها بسيارة إلى مركز حدودي حيث تمكنت من ركوب حافلة متوجهة إلى بولندا بعد أن تعرف عليها السائق. وقال متحدث باسم رئيس الوزراء البولندي ماتيوز موراويكي إن بلاده ستقدم الدعم لضحايا القمع في بيلاروس. ويوم الجمعة الماضي، دعت زعيمة المعارضة سفيتلانا تيخانوفسكايا، التي طلبت اللجوء في لتوانيا، الأمم المتحدة إلى المساعدة في وقف حملات القمع التي تشنها السلطات بحق المحتجين. ومثلت تيخانوفسكايا، البالغة من العمر 37 عاماً، المعارضة الرئيسية للرئيس لوكاشينكو في الانتخابات، حيث دخلت السباق الرئاسي بعد سجن زوجها، سيرغي تيخانوفسكايا، ومرشح آخر. وقالت إن المعارضة تطالب بوضع حد لعنف الشرطة، وبالإطلاق الفوري لسراح جميع السجناء السياسيين وبإجراء انتخابات حرة ونزيهة. الناشطة المعارضة أولغا كوفالكوفا ( الصورة تعود إلى 22 أغسطس/ آب الماضي) غادرت البلاد إلى بولندا كيف كانت ردة فعل الاتحاد الأوروبي إزاء الأحداث في بيلاروس؟ في الشهر الماضي، وافق قادة الاتحاد الأوروبي على فرض عقوبات- من بينها تجميد أصول مصرفية- على مسؤولين بيلاروس لم تُكشف أسماؤهم حتى الآن متورطين في عملية التلاعب المزعومة بالانتخابات وفي التعامل بوحشية مع المحتجين وسجنهم. ولا يزال العمل جارياً على تحديد طبيعة هذه العقوبات. من جانبها، قالت مقررة الأمم المتحدة الخاصة حول بيلاروس، أنايس مارين، إن إعادة انتخاب لوكاشينكو رئيساً قد "تم التلاعب بها بالكامل" وإن "أصوات الناس قد سرقت". واتهمت الشرطة في بيلاروس بارتكاب التعذيب، مستشهدة على ذلك بمثال واحد لصبي في السادسة عشر من عمره "ضرب ضرباً مبرحاً لدرجة أنه ترك في حالة غيبوبة". وقالت مارين: "يتعين على السلطات أن تطلق سراح جميع من اعتقلوا بشكل تعسفي. فالحكومة تشن حرباً مجنونة على شعبها". ما هو موقف لوكاشينكو؟ نفى لوكاشينكو أي مزاعم تتحدث عن حدوث تزوير للأصوات. وألقى باللائمة على بعض الدول الأوروبية، وبخاصة بولندا ولتوانيا، في محاولة فرض تغيير للنظام. ووعد لوكاشينكو البالغ من العمر 66 عاماً بالدفاع عن بيلاروس. ويوم الخميس الماضي، ألمح إلى أنه منفتح على الاقتراب أكثر من روسيا، قائلاً إن الاحتجاجات قد "دفعتنا إلى استخلاص استنتاجات متعلقة بذلك". وفي مناسبتين على الأقل، التقطت له صور بالقرب من مقر سكنه في مينسك وهو يحمل بندقية ومحاطاً بأفراد أمن مدججين بالسلاح.

End of YouTube post, 1 ਬੇਲਾਰੂਸ ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਕਈ ਦਿਨਾਂ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ਉੱਤੇ ਹੋ ਰਹੇ ਮੁਜ਼ਾਹਰਿਆਂ ਨੇ ਮੁਲਕ ਨੂੰ ਹਿਲਾ ਕੇ ਰੱਖਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਸਭ ਇਸ ਲਈ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਮੰਨਿਆ ਇਹ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਬੇਲਾਰੂਸ ਦੇ ਆਗੂ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਐਲੇਗਜ਼ੈਂਡਰ ਲੁਕਾਸ਼ੇਂਕੋ ਦੇ ਹੱਕ 'ਚ ਚੋਣਾਂ ਦੌਰਾਨ ਧਾਂਦਲੀਆਂ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰਾਂ ਦੇ ਮੁਜ਼ਾਹਰਿਆਂ, ਪੁਲਿਸ ਦੇ ਤਸ਼ੱਦਦ ਬਾਰੇ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਇਲਜ਼ਾਮਾਂ, ਗੁਲਾਬ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਫੜੀਆਂ ਚਿੱਟੇ ਕੱਪੜੇ ਪਾਈ ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਪੈਦਲ ਮਾਰਚ....ਆਓ ਜਾਣਦੇ ਇਹ ਸਭ ਕਿਵੇਂ ਹੋਇਆ। ਚੋਣਾਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਕੀ ਹਾਲਾਤ ਸਨ? ਯੂਰਪ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਰਗਰਮ ਸ਼ਾਸਕ, ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਲੁਕਾਸ਼ੇਂਕੋ ਬੇਲਾਰੂਸ ਦੇ ਮੁਖੀ ਵਜੋਂ 26 ਸਾਲ ਤੋਂ ਐਕਟਿਵ ਹਨ। ਦਰਅਸਰ ਸੋਵੀਅਤ ਸੰਘ ਦੇ ਭੰਗ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲੁਕਾਸ਼ੇਂਕੋ ਸੱਤਾ ਵਿੱਚ ਆਏ ਸਨ। ਹਮੇਸ਼ਾ ਇੱਕ ਤਾਨਾਸ਼ਹ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦੇਖੇ ਜਾਂਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਨੇ ਸੋਵੀਅਤ ਕਮਿਊਨੀਜ਼ਮ ਦੇ ਤੱਤਾਂ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤੇ ਕੰਮ-ਕਾਜ ਅਤੇ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਮੁਲਕ ਦੇ ਮਲਕੀਅਤ ਅਧੀਨ ਹੈ ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਮੀਡੀਆ ਅਦਾਰੇ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਵਫ਼ਾਦਾਰ ਹਨ। ਤਾਕਤਵਰ ਖ਼ੂਫ਼ੀਆ ਪੁਲਿਸ ਨੂੰ ਅਜੇ ਵੀ KGB ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਲੁਕਾਸ਼ੇਂਕੋ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਖ਼ੁਦ ਨੂੰ ਸਖ਼ਤ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਬੇਲਾਰੂਸ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਲੁਕਾਸ਼ੇਂਕੋ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੱਥਾਂ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਆਗੂ ਹੁਣ ਤੱਕ ਜਨੱਤਕ ਸਮਰਥਨ ਲੈਂਦੇ ਰਹੇ ਹਨ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੋਈਆਂ ਚੋਣਾਂ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਸਾਫ਼-ਸੁਥਰਾਂ ਦਾ ਨਿਰਪੱਖ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ। ਪਰ ਹਾਲ ਹੀ ਦੇ ਕੁਝ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਬਦਲ ਗਿਆ ਹੈ। ਵਿਰੋਧੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ਉੱਤੇ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ, ਗ਼ਰੀਬੀ, ਮੌਕਿਆਂ ਦੀ ਘਾਟ ਅਤੇ ਘੱਟ ਤਨਖ਼ਾਹ ਦੀਆਂ ਸ਼ਿਕਾਇਤਾਂ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਭ ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਦੇ ਸੰਕਟ ਕਾਰਨ ਹੋਰ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਵਿਰੋਧੀ ਵਾਇਰਸ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਣ ਦੀ ਰਣਨੀਤੀ ਪ੍ਰਤੀ ਲੁਕਾਸ਼ੇਂਕੋ ਨੂੰ ਫਾਡੀ ਸਮਝਦੇ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਰਾਸ਼ਰਪਤੀ ਨੇ ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਣ ਲਈ ਵੋਦਕਾ, ਸੌਨਾ ਬਾਥ ਅਤੇ ਸਖ਼ਤ ਮਿਹਨਤ ਦੀ ਗੱਲ ਕਹੀ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਚੋਣਾਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਨੂੰ ਕਰਾਰਾ ਝਟਕਾ ਦੇਣਾ, ਦੋ ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਜੇਲ੍ਹ 'ਚ ਡੱਕਣਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਉਮੀਦਵਾਰ ਦਾ ਦੇਸ਼ ਛੱਡ ਕੇ ਭੱਜਣਾ...ਇਸ ਸਭ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਨਾਲ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਣਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਗੱਠਜੋੜ ਬਣਾਉਣਾ। ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ: ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀ ਹੋਇਆ? ਤਿੰਨ ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਵੇਤਲਾਨਾ ਤਿਖ਼ਾਨੋਵਸਕਾਇਆ ਦਾ ਆਪਣੇ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਪਤੀ ਸਰਜੀ ਤਿਖ਼ਾਨੋਵਸਕਾਇਆ ਦੀ ਥਾਂ ਉਮੀਦਵਾਰ ਦੇ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਰਜਿਸਟਰ ਕਰਨਾ। 37 ਸਾਲ ਦੀ ਸਵੇਤਲਾਨਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਦੋ ਸਾਥੀਆਂ ਨੇ ਦੇਸ਼ਭਰ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭੀੜ ਖਿੱਚਣ ਲਈ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ। ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸੰਭਾਵਤ ਝੂਠ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਫ਼ੈਲੇ ਡਰ ਵਿਚਾਲੇ ਵੋਟਿੰਗ ਦਾ ਦਿਨ ਆ ਗਿਆ। ਬੇਲਾਰੂਸ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਮਿੰਸਕ ਵਿੱਚ 16 ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਹੋਏ ਮੁਜ਼ਾਹਰੇ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਸੁਤੰਤਰ ਨਿਰੀਖਕਾਂ ਨੂੰ ਸੱਦੇ ਬਗ਼ੈਰ ਇਹ ਡਰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਥਾਪਤ ਹੋਇਆ ਜਾਪਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਖ਼ਾਮੀਆਂ ਤੇ ਬੇਨਿਯਮੀਆਂ ਨੂੰ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਕਈ ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਵੋਟਾਂ ਮਗਰੋਂ ਐਗਜ਼ਿਟ ਪੋਲ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤੇ ਗਏ ਜੋ ਕਿ ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਨਸ਼ਰ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਨਤੀਜਿਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲਦੇ ਸਨ - ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਲੁਕਾਸ਼ੇਂਕੋ ਦੇ 80 ਫੀਸਦੀ ਵੋਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਸੀ। ਐਗਜ਼ਿਟ ਪੋਲ ਮੁਤਾਬਕ ਸਵੇਤਲਾਨਾ ਤਿਖ਼ਾਨੋਵਸਕਾਇਆ ਨੂੰ 10 ਫੀਸਦੀ ਵੋਟਾਂ ਹੀ ਮਿਲੀਆਂ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਤੀਜਿਆਂ ਉੱਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਅਥਾਰਿਟੀ ਵੱਲੋਂ ਮੁਹਰ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਮੁੱਖ ਵਿਰੋਧੀ ਉਮੀਦਵਾਰ ਸਵੇਤਲਾਨਾ ਇਹ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਰਹੇ ਕਿ ਵੋਟਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਅਜੇ ਪੂਰੀ ਹੋਈ ਕਿੱਥੇ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 60-70 ਫੀਸਦੀ ਵੋਟਾਂ ਪਈਆਂ ਹਨ। ਨਤੀਜਿਆਂ ਨੂੰ ਦੇਖਦੇ ਹੋਇਆ ਗੁੱਸਾ ਅਤੇ ਗ਼ਿਲਾ ਸੜਕਾਂ ਉੱਤੇ ਆ ਗਿਆ। ਚੋਣਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰਾਤ ਨੂੰ ਹਿੰਸਕ ਝੜਪਾਂ ਦੌਰਾਨ ਮਿੰਸਕ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ 3,000 ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ। ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਹੰਝੂ ਗੈਸ ਦੇ ਗੋਲੇ, ਰਬੜ ਬੁਲੇਟ ਅਤੇ ਗ੍ਰੇਨੇਡ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕੀਤਾ। ਬੇਲਾਰੂਸ ਵਿੱਚ ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਭੀੜ ਨੂੰ ਖਦੇੜਨ ਲਈ ਇਹ ਸਭ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਹਿੰਸਕ ਝੜਪਾਂ ਵਾਲੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਪੂਰੇ ਮੁਲਕ ਵਿੱਚ 3,700 ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀਆਂ ਹੋਰ ਹੋਈਆਂ। ਚੋਣਾਂ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਸਵੇਤਲਾਨਾ ਤਿਖ਼ਾਨੋਵਸਕਾਇਆ ਨੇ ਨਤੀਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਖ਼ਾਮੀਆਂ ਬਾਰੇ ਚੋਣ ਅਥਾਰਿਟੀ ਨੂੰ ਦੱਸਣਾ ਚਾਹਿਆ ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਈ ਘੰਟਿਆਂ ਤੱਕ ਨਜ਼ਰਬੰਦ ਕਰਕੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਸਵੇਤਲਾਨਾ ਨੂੰ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਲਿਥੁਆਨਿਆ ਜਾਣ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੇ ਬੱਚੇ ਭੇਜੇ ਸਨ। ਇੱਕ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਵੀਡੀਓ ਆਪਣੇ ਸਮਰਥਕਾਂ ਨਾਲ ਸਾਂਝੀ ਕਰਦਿਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਮਝਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਖ਼ਾਤਿਰ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਹਿੰਸਾ ਹੋਈ ਕਿਵੇਂ? ਹਿੰਸਾ ਦਾ ਇਹ ਅੰਤ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਚੋਣਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੋਈਆਂ ਝੜਪਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੁਲਿਸ ਦੇ ਤਸ਼ਦੱਦ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਹਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਲਏ ਗਏ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੁੱਟਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਨੱਕੋ-ਨੱਕ ਭਰੀਆਂ ਜੇਲ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਡੱਕਿਆ ਗਿਆ। ਜੇਲ੍ਹ ਤੋਂ ਰਿਹਾ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਈ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਸੱਟਾਂ ਨੂੰ ਦਿਖਾਉਂਦੀਆਂ, ਮੈਡੀਕਲ ਸਹਾਇਤਾ ਲੈਂਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਉੱਤੇ ਸਾਂਝੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੁਜ਼ਾਹਰਿਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਲਹਿਰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ। ਨਜ਼ਰਬੰਦ ਕੀਤੇ ਗਏ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਦੋਸਤ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਡਿਟੈਸ਼ਨ ਸੈਂਟਰਜ਼ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨਜ਼ਰਬੰਦੀਆਂ ਅਤੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਗੁਲਾਬ ਲੈ ਕੇ ਚਿੱਟੇ ਕੱਪੜੇ ਪਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਬਾਬਤ ਸੜਕਾਂ ਉੱਤੇ ਮਾਰਚ ਕੀਤਾ। ਦੇਸ਼ ਦੀ ਮਲਕੀਅਤ ਵਾਲੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵਰਕਰਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮੈਨੇਜਰਾਂ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਨੂੰ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਧਾਂਦਲੀਆਂ ਅਤੇ ਮੁਜ਼ਾਹਰਾਕਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਹੋਏ ਵਤੀਰੀ ਬਾਰੇ ਸਵਾਲ ਕਰਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੇ। ਕਈਆਂ ਨੇ ਹੜਤਾਲਾਂ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਅਤੇ ਮੁਜ਼ਾਹਰਿਆਂ ਦਾ ਸਾਥ ਦੇਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਦੇਸ਼ ਦੇ ਵਫ਼ਾਦਾਰ ਮੁੱਖ ਮੀਡੀਆ ਚੈਨਲਾਂ ਦੇ ਸਟਾਫ਼ ਨੇ ਵੱਡੇ ਅਹੁਦਿਆਂ ਉੱਤੇ ਬੈਠੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਅਸਤੀਫ਼ਿਆਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੜਤਾਲ ਉੱਤੇ ਜਾਣ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਪਹਿਲਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਚੈਨਲਾਂ ਨੇ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਕਹੇ ਮੁਤਾਬਕ ਚੋਣਾਂ ਅਤੇ ਮੁਜ਼ਾਹਰਿਆਂ ਸਬੰਧੀ ਰਿਪੋਰਟ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ, ਮੌਜੂਦਾ ਅਤੇ ਸਾਬਕਾ ਪੁਲਿਸ ਅਫ਼ਸਰਾਂ ਨੇ ਅਸਤੀਫ਼ੇ ਦੇ ਦਿੱਤੇ। ਸਲੋਵਾਕੀਆ ਵਿੱਚ ਬੇਲਾਰੂਸ ਦੇ ਅੰਬੈਸਡਰ ਇਗੋਰ ਲੇਸ਼ਚੇਨਿਆ ਨੇ ਮੁਜ਼ਾਹਰਾਕਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਹਮਦਰਦੀ ਜਤਾਈ। ਬੇਲਾਰੂਸ ਦੇ ਮੋਹਰੀ ਫੁਟੱਬਾਲ ਕਲੱਬ ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪੁਰਾਣੀ ਪੁਲਿਸ ਦੀ ਵਰਤੀ ਨੂੰ ਕੁੜੇਦਾਨ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ। ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਖਿਡਾਰੀ ਇਲਆ ਸ਼ਕੁਰਿਨ ਨੇ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਨਾ ਖੇਡਣ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਲੁਕਾਸ਼ੇਂਕੋ ਆਪਣੇ ਅਹੁਦੇ ਤੋਂ ਲਹਿ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੇ। ਸਮਰਥਕਾਂ ਲਈ ਸਾਂਝੇ ਕੀਤੇ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਵੀਡੀਓ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਵੇਤਲਾਨਾ ਤਿਖ਼ਾਨੋਵਸਕਾਇਆ ਵੱਲੋਂ ''ਕੋ-ਆਰਡਿਨੇਟਿੰਗ ਕਾਊਂਸਲ'' ਲਈ ਅਗਾਊਂ ਯੋਜਨਾ ਸਾਂਝੀ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੱਤਾ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਤੋਰਣ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਕਾਊਂਸਲ ਵਿੱਚ ਸਵੇਤਲਾਨਾ ਮੁਤਾਬਕ ''ਸਮਾਜਿਕ ਕਾਰਕੁਨ, ਬੇਲਾਰੂਸ ਦੇ ਲੋਕ ਅਤੇ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣਗੇ।'' ਸਵੇਤਲਾਨਾ ਨੇ ਵੀਕੈਂਡ ਦੌਰਾਨ ਸ਼ਾਂਤਮਈ ਰੈਲੀਆਂ ਦੀ ਗੁਜ਼ਾਰਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 16 ਅਗਸਤ ਦੇ ਤਾਜ਼ੇ ਮੁਜ਼ਾਹਰੇ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ਉੱਤੇ ਮਿੰਸਕ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਮਰਥਕ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ। ਦੱਸ ਦਈਏ ਕਿ ਇਸੇ ਦਿਨ ਲੁਕਾਸ਼ੇਂਕੋ ਵੱਲੋਂ ਵੀ ਰੈਲੀ ਲਈ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਵੀਡੀਓ ਵੀ ਦੇਖੋ (ਬੀਬੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਲ FACEBOOK, INSTAGRAM, TWITTERਅਤੇ YouTube 'ਤੇ ਜੁੜੋ।)


لدى جاك تامينن، المحاضر في علم النفس بكلية رويال هولواي بجامعة لندن، عدد كبير من الطلاب الذين يتبعون ذلك السلوك المعتاد من غالبية الطلبة، والمتمثل في السهر ليلة الامتحان في محاولة لحشو الذاكرة بأكبر قدر ممكن من المعلومات. لكن ذلك "أسوأ شيء يقومون به"، كما يقول تامينن. لا بد أن تامينن يعرف حقا ما يتحدث عنه بالضبط؛ فهو خبير في دراسة تأثير النوم على الذاكرة، وتحديدا الذاكرة التي يحتاجها الإنسان لتعلم اللغة. والتعلم أثناء النوم فكرة أخرى يحبها الطلاب، ويعتقد بعضهم بأنه من خلال تشغيل مادة صوتية مسجلة لتعلم اللغة أثناء النوم على سبيل المثال يمكن أن تنطبع هذه المادة في الدماغ بطريقة خفية، ومن ثم يفيق الطالب من النوم وهو يتحدث لغة لاتينية مثلا، لكن هذه خرافة بالطبع. لكن النوم في حد ذاته أمر جوهري لحفظ وترتيب المعرفة في الدماغ، والأبحاث التي يجريها تامينن وآخرون تظهر لنا السبب وراء ذلك. يتعلم المشاركون في أبحاث تامينن الجارية مفردات لغوية جديدة، ثم يظلوا مستيقظين طوال الليل. ويقارن تامينن قدرتهم على تذكر هذه الكلمات بعد مضي عدة ليال، ثم بعد مضي أسبوع. حتى بعد عدة ليال من النوم في أعقاب التجربة، هناك فرق واضح في تراجع سرعة تذكرهم لهذه الكلمات مقارنة بمجموعة المشاركين في التجربة التي لم تتعرض للحرمان من النوم. "النوم جزء محوري في عملية التعلم" كما يقول تامينن، ويضيف: "حتى وأنت لا تدرس أثناء النوم، فإن دماغك لا يزال يتعلم كما لو كان يعمل بالنيابة عنك. ولا تستطيع أن تستفيد من الوقت الذي استغرقته في الدراسة ما لم تأخذ قسطاً كافيا من النوم". الطلاب الذين لا ينامون وقتاً كافياً يجدون صعوبة في تذكر المعلومات داخل دماغ النائم نحن ندرس في غرفة رقم "1" داخل مختبر تامينن للنوم، وهي عبارة عن غرفة قليلة الزخرفة مزودة بسرير للنوم، وسجادة ملونة، ولوحات مرسوم عليها بعض الفراشات. وفوق السرير، هناك جهاز إلكتروني صغير لرسم الدماغ، وشاشة لمراقبة النشاط في دماغ كل مشارك في البحث، من خلال أقطاب كهربائية موضوعة على رأس المشارك في التجربة. ولا يقيس ذلك النشاط في مناطق الدماغ المختلفة فحسب، بل وحركة العضلات (من خلال قطب كهربائي موضوع فوق الذقن)، وحركة العين (من خلال قطب كهربائي بجانب كل عين). وفي آخر الردهة، تقع غرفة التحكم، حيث يمكن للباحثين أن يشاهدوا أيا من أجزاء الدماغ يشهد نشاطا أثناء النوم، ولأي مدة زمنية. ومن السهل معرفة متى يكون المتطوع في مرحلة النوم التي تعرف باسم "نوم حركة العين السريعة"، بناء على النشاط في الرسم البياني للعين الأولى والعين الثانية. لكن الأكثر أهمية في بحث تامينن الحالي فيما يتعلق بدور النوم في تعزيز تعلم اللغة بشكل عام هو المرحلة التي تعرف باسم "نوم الموجة البطيئة" خلال النوم العميق. وتعد هذه المرحلة مهمة جدا في تشكيل وصون الذكريات، سواء كانت المفردات اللغوية، أو قواعد اللغة، أو غيرها من أنواع المعرفة. ويعد تفاعل الأجزاء المختلفة للدماغ مسألة مفتاحية هنا. فخلال مرحلة "نوم الموجة البطيئة"، يكون الحصين (وهو الجزء المسئول عن الذكاء في الدماغ)، والذي يساعد الإنسان في التعلم السريع أيضا، في تواصل مستمر مع اللحاء العصبي، لتقويته وتهيئته من أجل تعزيز القدرة على التذكر على المدى الطويل. وهكذا يمكن للحصين في البداية ترميز كلمة جديدة تم تعلمها في وقت سابق من ذلك اليوم، ولكن لتعزيز وتقوية تلك المعرفة فعلاً، فلا بد من تدخل الجهاز العصبي أيضا أثناء النوم، ليكون له دور في التعرف على الأشكال، والبحث عن العلاقات والروابط المختلفة بين الأشياء، مما يفسح المجال للتوصل لحلول إبداعية للمشاكل. وبينما يركز تامينن على مرحلة "نوم الموجة البطيئة"، هناك نظرية تقول إن مرحلة "نوم حركة العين السريعة" تلعب دورا أيضا في تعلم اللغة، من خلال الأحلام التي تحدث خلال هذا الجزء من دورة النوم. حجب الضوء يمكن أن يساعدك على النوم وعلى أداء أفضل في جميع أنشطتك اليومية فقد توصلت الأبحاث في مختبرات النوم والأحلام في جامعة أوتاوا الكندية إلى أن أدمغة الطلاب الجامعيين الذين يحلمون باللغة الفرنسية كلغة أم كانت قادرة بصورة كبيرة على إقامة روابط وعلاقات جديدة بين اللغة الفرنسية واللغة الثانية التي كانوا يتعلمونها. فالأحلام هي أكثر من مجرد استجابة لما يحدث خلال النهار. إذ تشير الأبحاث إلى أن مناطق الدماغ التي تتحكم في التفكير المنطقي، وتلك التي تتحكم في العواطف، تتفاعل مع بعضها البعض أثناء الحلم، مما ينتج عنه تلك الروابط التخيلية الجديدة لدى من يتعلمون اللغات. والطلاب الذين يدرسون لغة ثانية بشكل مكثف كان لديهم نوم أطول خلال فترة "نوم حركة العين السريعة". وقد منحهم ذلك متسعا من الوقت لدمج ما كانوا يتعلمونه أثناء النوم وضم بعضه إلى بعض، فضلاً عن نتائج أفضل خلال النهار. هناك أساس جيني يتعلق بساعاتنا الداخلية، التي تخبرنا متى يحين موعد النوم ومتى يحين موعد الاستيقاظ. والالتزام بهذه المواعيد ضروري للوصول إلى ذروة أدائنا المعرفي، خاصة في جانب التعلم. ويقول مايكل يونغ، الذي منح جائزة نوبل في مجال الطب عام 2017، ويبدي اهتماما بدراسة جينات الساعة البيولوجية مع باحثين آخرين، إنه من أجل تحقيق أداء أمثل، سواء في الجامعة أو العمل، أو في مجالات الحياة الأخرى، فإن ما نريده هو إيجاد بيئة توفر إيقاعا منتظما للنوم. فبالنسبة لشخص تسبب له البيئة المحيطة به، أو أسلوب حياته اضطرابات في النوم، فإن الحل الذي لا يكلف كثيرا يمكن أن يتمثل في استخدام ستائر تحجب النور والضوء ليلاً خلال النوم، أو استخدام مصابيح وأضواء قوية أثناء النهار، لمحاكاة دورة النور والظلام الطبيعية بقدر الإمكان. قيلولة الطاقة ولا يختلف أحد حول أهمية النوم لدى البالغين خلال دورة اليوم الطبيعية، لكن أهميته تكون أوضح في مرحلة الطفولة. ولدى الأطفال عموما فترة نوم أطول خلال مرحلة "نوم الموجة المتوسطة" من البالغين، وهو ما يعتبر أحد العوامل التي تفسر سرعة التعلم عند الأطفال في مجال اللغات، وبعض المجالات الأخرى. ويدرس مختبر نوم الطفل في جامعة توبنغن بألمانيا دور النوم في تقوية وتماسك ذاكرة الطفل. قدرة الأطفال على التعلم السريع ربما تكون نابعة من حقيقة أن لديهم فترة نوم أطول خلال مرحلة "نوم الموجة البطيئة" وقد أظهرت عمليات المتابعة أثناء النوم لما يحدث في دماغ الطفل أن النوم يساعد في تحويل المعرفة الضمنية أو الغامضة (أو ما يعرف بالذاكرة الإجرائية)، إلى معرفة واضحة وصريحة. ويمكن للبالغين أيضا استدعاء هذا النوع من المعلومات التي تعلموها أثناء الليل. ولكن كما توضح الباحثة كاثرين زينكي: "النوم يفعل ذلك بطريقة أكثر فاعلية وكفاءة عند الأطفال". ويقول دومينيك بيتيت، من مؤسسة "سليب نتورك" (شبكة النوم) الكندية، الذي يدرس أيضا الإيقاع اليومي لنوم الأطفال: "النتائج أكثر قوة في مراحل الطفولة الأولى، لأن الدماغ يكون في حالة تطور ونمو". ويضيف بيتيت: "الأطفال يحتاجون للنوم أثناء النهار أيضا ليتذكروا كل شيء عليهم تعلمه". وقد أثبت بيتيت أن نوم القيلولة خلال النهار لدى الأطفال الصغار له أهمية حقيقية في نمو المفردات اللغوية، وتعميم معاني الكلمات، وكذلك القدرة على استخلاص المفردات والقواعد خلال تعلم اللغة. ويتابع: "مع ذلك، تستمر أهمية النوم للذاكرة والتعلم على مدى سنوات العمر". كما أن النوم يجعل الدماغ أكثر مرونة في استعادة المعلومات (أو أكثر قدرة على الوصول إليها بطرق مختلفة). وهو أيضا يجعل الأدمغة أفضل في استخلاص الأجزاء الأكثر أهمية من هذه المعلومات. وتقول زينكي: "عمليا، يعد النوم عملية نشطة لتقوية وتغيير طريقة عمل الذاكرة. إذ إن المعلومات تنتقل في الدماغ بطريقة تساعد على تذكر أكثر النقاط أهمية في تلك المعلومات". ومن الواضح أن النوم الطويل بالنسبة للأطفال كما هو بالنسبة للبالغين ليس مؤشرا على الكسل لدى متعلم اللغة، بل هو في غاية الأهمية للتفاعل بين أدمغتنا وإيقاع نشاطنا الجسدي. لهذا فمن الجيد أن تنام بعد درسك المكثف القادم في تعلم لغة ثانية، وربما تندهش في الصباح التالي من كم المعلومات التي استوعبتها. يمكنك قراءة الموضوع الأصلي على موقع BBC Future ----------------------------------------------------- يمكنكم استلام إشعارات بأهم الموضوعات بعد تحميل أحدث نسخة من تطبيق بي بي سي عربي على هاتفكم المحمول.

ਨੀਂਦ ਨਾ ਲੈਣ ਨਾਲ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਯਾਦਦਾਸ਼ਤ 'ਤੇ ਅਸਰ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਜੇਕ ਤਮੀਨੇਨ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਅਜਿਹੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਹਨ, ਜੋ ਇਮਤਿਹਾਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪੂਰੀ ਰਾਤ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਜ਼ਿਆਦਾ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰ ਸਕਣ। ਪਰ ਯੂ.ਕੇ. ਦੀ ਰਾਇਲ ਹੋਲੋਵੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਚ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਇਹ ਲੈਕਚਰਾਰ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਇਹ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ, "ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ ਇਹ ਸਹੀ ਨਹੀਂ ਹੈ।" ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ: ਨੀਂਦ ਨਾਲ ਯਾਦਦਾਸ਼ਤ 'ਤੇ ਕਿਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਅਸਰ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਮੀਨੇਨ ਇਸ ਵਿਸ਼ੇ ਦੇ ਮਾਹਿਰ ਹਨ, ਇਸ ਦਾ ਅਸਰ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਉਸ ਚੇਤੇ 'ਤੇ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਲਈ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸਲੀਪ ਲਰਨਿੰਗ ਯਾਨਿ ਕਿ ਸੁੱਤੇ ਹੋਏ ਸਿੱਖਣਾ- ਇਹ ਤਰੀਕਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਬੇਹੱਦ ਪਸੰਦ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸੋਚਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸੁੱਤੇ ਹੋਏ ਕੋਈ ਭਾਸ਼ਾ-ਸਿੱਖਣ ਵਾਲੀ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗ ਸੁਣਨ ਨਾਲ ਇਸ ਦੀ ਛਾਪ ਦਿਮਾਗ 'ਤੇ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਸਵੇਰੇ ਉੱਠਦੇ ਹੀ ਨਵੀਂ ਭਾਸ਼ਾ ਬੋਲ ਸਕਣਗੇ। ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਧਾਰਨਾ ਹੈ। ਪਰ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਨ ਜਾਂ ਕੁਝ ਵੀ ਸਿੱਖਣ ਲਈ ਨੀਂਦ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਤਮੀਨੇਨ ਅਤੇ ਕਈ ਹੋਰ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਖੋਜ ਇਸਦਾ ਜਵਾਬ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਤਮੀਨੇਨ ਦੇ ਚੱਲ ਰਹੇ ਖੋਜ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਵਿਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਵਾਲੰਟੀਅਰਜ਼ ਨਵੀਂ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਸਿੱਖਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਫਿਰ ਪੂਰੀ ਰਾਤ ਜਾਗਦੇ ਹਨ। ਤਮੀਨੇਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਯਾਦਾਸ਼ਤ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਕੁਝ ਰਾਤ ਜਾਗਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਨਾਲ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸ਼ਬਦ ਯਾਦ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨਾ ਸੌਣ ਵਾਲੇ ਹਿੱਸੇਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਕਈ ਰਾਤਾਂ ਦੀ ਰਿਕਵਰੀ ਸਲੀਪ (ਨੀਂਦ ਦੀ ਭਰਪਾਈ) ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਨੀਂਦ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਨੀਂਦ ਨਾ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹਾਂ ਦੀ ਜਦੋਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਸ਼ਬਦ ਚੇਤੇ ਕਰਨ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਤਾਂ ਆਪਸ ਵਿਚ ਕਾਫ਼ੀ ਫਰਕ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ। ਤਮੀਨੇਨ ਵੱਲੋਂ ਜਿੱਥੇ ਨੀਂਦੇ ਬਾਰੇ ਖੋਜ ਨੂੰ ਅੰਜਾਮ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਲੀਪ ਲੈਬ ਹੈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ, "ਨੀਂਦ ਸੱਚ-ਮੁੱਚ ਹੀ ਚੀਜ਼ਾਂ ਸਿੱਖਣ ਅਤੇ ਯਾਦ ਕਰਨ ਦਾ ਮੁੱਖ ਹਿੱਸਾ ਹੈ।" ਉਹ ਆਖਦੇ ਹਨ ਕਿ, "ਭਾਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਸੁੱਤੇ ਹੋਏ ਪੜ੍ਹ ਨਹੀਂ ਰਹੇ ਹੁੰਦੇ, ਪਰ ਤੁਹਾਡਾ ਦਿਮਾਗ ਅਜੇ ਵੀ ਪੜ੍ਹ ਰਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲਗਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਤੁਹਾਡਾ ਦਿਮਾਗ ਤੁਹਾਡੇ ਕਹਿਣੇ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ। ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਵਿੱਚ ਲਗਾਏ ਗਏ ਸਮੇਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਹਾਸਲ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ, ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਤੁਸੀਂ ਸੌਂ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੇ।" ਕੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਸੁੱਤੇ ਹੋਏ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਦਿਮਾਗ ਅੰਦਰ? ਤਮੀਨੇਨ ਵੱਲੋਂ ਜਿੱਥੇ ਨੀਂਦ ਬਾਰੇ ਖੋਜ ਨੂੰ ਅੰਜਾਮ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਲੀਪ ਲੈਬ ਹੈ। ਥੋੜ੍ਹੀ ਬਹੁਤ ਸਜਾਵਟ ਵਾਲੇ ਇਸ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਇਕ ਬਿਸਤਰਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਰੰਗੀਨ ਕੱਪੜਾ ਹੈ ਅਤੇ ਫਰੇਮ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਕਾਗਜ਼ ਦੀਆਂ ਤਿਤਲੀਆਂ ਹਨ। ਬਿਸਤਰੇ ਉੱਪਰ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਇਲੈਕਟ੍ਰੋ-ਐਨਸੇਫ਼ੈਲੋਗ੍ਰਾਫ਼ੀ (ਈਈਜੀ) ਮਸ਼ੀਨ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਖੋਜ ਵਿਚ ਭਾਗ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਦਿਮਾਗ ਵਿਚ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਹਰਕਤਾਂ 'ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਮਸ਼ੀਨ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਦਿਮਾਗ ਦੇ ਵੱਖੋ-ਵੱਖ ਹਿੱਸਿਆਂ (ਫਰੰਟਲ, ਟੈਂਪੋਰਲ ਅਤੇ ਪੇਰਾਈਟਲ)ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਹਲਚਲ, ਸਗੋਂ ਮਾਸਪੇਸ਼ੀ ਵਿਚ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਹਰਕਤ ਅਤੇ ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਗਤੀਵਿਧੀ ਵੀ ਮਾਪਦੀ ਹੈ। ਕੰਟਰੋਲ ਰੂਮ ਵਿਚ ਖੋਜਕਰਤਾ ਅਸਲ ਸਮੇਂ ਮੁਤਾਬਕ ਇਹ ਦੇਖ ਸਕਦੇ ਹਨ ਕਿ ਵਾਲੰਟੀਅਰ ਦੇ ਦਿਮਾਗ ਦਾ ਕਿਹੜਾ ਹਿੱਸਾ ਕਿਰਿਆਸ਼ੀਲ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਕਿੰਨੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿੰਨੀ ਹੱਦ ਤੱਕ। ਗਰਾਫ਼ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਵਾਲੰਟੀਅਰ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਗਤੀਵਿਧੀ ਬਾਰੇ ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਈ 1 ਅਤੇ ਈ 2 (ਅੱਖ 1 ਅਤੇ ਅੱਖ 2) ਦੇ ਗਤੀਵਿਧੀ ਗਰਾਫ਼ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਅਰਾਮ ਨਾਲ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਦੋਂ ਵਾਲੰਟੀਅਰ ਰੈਪਿਡ ਆਈ ਮੂਵਮੈਂਟ (ਆਰਈਐਮ) ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਤਮੀਨੇਨ ਦੀ ਮੌਜੂਦਾ ਖੋਜ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿਚ ਨੀਂਦ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮਹੱਤਰਪੂਰਨ ਹੈ, ਡੂੰਘੀ ਨੀਂਦ ਦਾ ਗੈਰ-ਆਰਈਐਮ ਪੜਾਅ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਲੋ-ਵੇਵ ਸਲੀਪ (ਐਸਡਬਲਯੂਐਸ) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਯਾਦਾਂ ਨੂੰ ਬਨਾਉਣ ਅਤੇ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣ ਲਈ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਹੋਵੇ, ਵਿਆਕਰਣ ਜਾਂ ਕੋਈ ਹੋਰ ਗਿਆਨ, ਐਸਡਬਲਯੂਐਸ ਕਾਫ਼ੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ। ਹਿੱਪੋਕੈਂਪਸ ਅਤੇ ਨਿਓਕੋਰਟੈਕਸ ਵਿਚਾਲੇ ਜਿਹੜੇ ਰਸਤੇ ਰਾਹੀਂ ਜਾਣਕਾਰੀ ਗੁਜ਼ਰਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਲੀਪ ਸਪਿੰਡਲਜ਼ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਦਿਮਾਗ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿਚ ਆਪਸੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਇੱਥੇ ਮੁੱਖ ਹੈ। ਹਿੱਪੋਕੈਂਪਸ ਦਿਮਾਗ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਛੇਤੀ ਯਾਦ ਕਰਨ ਲਈ ਚੰਗਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਐਸਡਬਲਯੂਐਸ ਦੌਰਾਨ ਹਿੱਪੋਕੈਂਪਸ, ਨਿਓਕੋਰਟੈਕਸ ਦੇ ਨਾਲ ਲਗਾਤਾਰ ਸੰਪਰਕ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਯਾਦ ਰੱਖਿਆਂ ਲਈ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ। ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸੇ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿਚ ਹਿੱਪੋਕੈਂਪਸ ਵੱਲੋਂ ਐਨਕੋਡ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਪਰ ਇਸ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਦੇਣ ਲਈ ਇਸ ਵਿਚ ਨਿਓਕੋਰਟੀਕਲ ਸਿਸਟਮ ਦੀ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਯਾਦ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਇਸ ਸਬੰਧੀ ਪੈਟਰਨ ਖੋਜ ਕਰਕੇ, ਅਤੇ ਸਿਰਜਣਾਤਮਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਦਾ ਹੱਲ ਕਰਨ ਲਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਹਿੱਪੋਕੈਂਪਸ ਅਤੇ ਨਿਓਕੋਰਟੈਕਸ ਵਿਚਾਲੇ ਜਿਹੜੇ ਰਸਤੇ ਰਾਹੀਂ ਜਾਣਕਾਰੀ ਗੁਜ਼ਰਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਲੀਪ ਸਪਿੰਡਲਜ਼ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਦਿਮਾਗ ਦੀ ਗਤੀਵਿਧੀ ਵਿੱਚ ਇਹ ਉਹ ਸਪਾਈਕਸ ਹਨ ਜੋ ਤਿੰਨ ਸਕਿੰਟਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ: ਤਮੀਨੇਨ ਮੁਤਾਬਕ, "ਸਲੀਪ ਸਪਿੰਡਲਜ਼ ਦਾ ਸਬੰਧ ਨਵੀਂ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨੂੰ ਦਿਮਾਗ ਵਿਚ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਮੌਜੂਦ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਾਲ ਜੋੜਨ ਦੇ ਨਾਲ ਹੈ।" ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਵਿਚ ਭਾਗ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਤੋਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ ਅੰਕੜੇ ਇਹ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਲੀਪ ਸਪਿੰਡਲਜ਼ ਦੇ ਨਾਲ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਹਾਸਲ ਹੋਈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਤਮੀਨੇਨ ਸਲੋ-ਵੇਵ ਸਲੀਪ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਇੱਕ ਹੋਰ ਵੀ ਥਿਊਰੀ ਹੈ ਜਿਸ ਮੁਤਾਬਕ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿਚ ਆਰਈਐਮ ਸਲੀਪ ਦਾ ਵੀ ਯੋਗਦਾਨ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਸਲੀਪ ਸਾਈਕਲ ਦੇ ਇਸ ਹਿੱਸੇ ਦੌਰਾਨ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸੁਪਨਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕੈਨੇਡਾ ਦੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ ਓਟਵਾ ਵਿੱਚ ਨੀਂਦ ਅਤੇ ਸੁਪਨਿਆਂ ਸਬੰਧੀ ਲੈਬ 'ਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਖੋਜ ਤੋਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ ਹੈ ਕਿ ਫ਼ਰੈਂਚ ਵਿੱਚ ਸੁਪਨੇ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਅੰਡਰਗ੍ਰੈਜੁਏਟਸ ਦੇ ਦਿਮਾਗ, ਸਿੱਖੀ ਜਾ ਰਹੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਨਾਲ ਨਵੇਂ ਕੁਨੈਕਸ਼ਨ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਮਰਥ ਸਨ। ਸਾਡੇ ਸਰੀਰ ਦੀਆਂ ਅੰਦਰੂਨੀ ਘੜੀਆਂ ਦਾ ਵੀ ਜੈਨੇਟਿਕ ਆਧਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਅੰਦਰੂਨੀ ਘੜੀਆਂ ਸਾਨੂੰ ਦੱਸਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਕਦੋਂ ਸੌਣਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਦੋਂ ਜਾਗਣਾ ਹੈ ਆਖਰਕਾਰ ਸੁਪਨੇ, ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਵਾਪਰੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੇ ਮਹਿਜ਼ ਰੀਪਲੇਅ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਖੋਜ ਰਾਹੀਂ ਇਹ ਵੀ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਦਿਮਾਗ ਦੇ ਉਹ ਖੇਤਰ ਜੋ ਲੌਜਿਕ ਦੇਖਦੇ ਹਨ (ਫ਼ਰੰਟਲ ਲੌਬ), ਜੋ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਵੱਲ ਦੇਖਦੇ ਹਨ (ਐਮੀਗਡਾਲਾ), ਨੀਂਦ ਦੌਰਾਨ ਇਹ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਨਾਲ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਲਪਨਾਤਮਿਕ ਨਵੇਂ ਕਨੈਕਸ਼ਨਾਂ ਨੂੰ ਵਾਪਰਨ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਜੋ ਕਿ ਡੂੰਘਾਈ ਨਾਲ ਦੂਜੀ ਭਾਸ਼ਾ ਸਿੱਖ ਰਹੇ ਹੋਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਰਈਐਮ ਸਲੀਪ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਨੀਂਦ ਦੌਰਾਨ, ਸਿੱਖੀਆਂ ਗਈ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਆਪਸ ਵਿਚ ਜੋੜਨ ਲਈ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਮਾਂ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਇਸ ਦੇ ਚੰਗੇ ਨਤੀਜੇ ਹਾਸਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਰਾਤ ਦੌਰਾਨ ਸਥਾਪਤ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਤਾਲਮੇਲ ਸਾਡੇ ਅੰਦਰ ਕਿੰਨੇ ਸਲੀਪ ਸਪਿੰਡਲਜ਼ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ ਇਸ ਲਈ ਵਿਅਕਤੀ ਵਿੱਚ ਇਕ ਆਨੂਵੰਸ਼ਕ ਅੰਗ (ਜੈਨੇਟਿਕ ਕੌਮਪੋਨੈਂਟ)ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਾਡੇ ਸਰੀਰ ਦੀਆਂ ਅੰਦਰੂਨੀ ਘੜੀਆਂ ਦਾ ਵੀ ਜੈਨੇਟਿਕ ਆਧਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਅੰਦਰੂਨੀ ਘੜੀਆਂ ਸਾਨੂੰ ਦੱਸਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਕਦੋਂ ਸੌਣਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਦੋਂ ਜਾਗਣਾ ਹੈ। ਆਪਣੀ ਕੌਗਨੀਟਿਵ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਦੇ ਸਿਖਰ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋਏ ਸਾਈਕਲਜ਼ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨੀ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਮਾਈਕਲ ਡਲਬਯੂ ਯੰਗ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸਿਰਫ਼ ਕੁਝ ਹੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਵਿਸ਼ੇ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੈ। ਮਾਈਕਲ ਨੂੰ ਸਾਲ 2017 ਵਿਚ 2 ਹੋਰ ਸਹਿ-ਖੋਜਕਰਤਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਾਂਝੇ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਲੌਕ ਜੀਨਜ਼ 'ਤੇ ਕੀਤੇ ਗਏ ਕੰਮ ਲਈ ਫੀਜ਼ੀਓਲੋਜੀ/ਮੈਡੀਸਨ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਯੰਗ ਸਮਝਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਹੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ- ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਘਰ ਵਿੱਚ ਹੋਏ, ਕੰਮ ਦੌਰਾਨ, ਜਾਂ ਫਿਰ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਖੇਤਰ ਵਿਚ- "ਤੁਸੀਂ ਕੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ ਕਿ ਮੁੜ ਤੋਂ ਤਾਲਮੇਲ ਵਾਲੇ ਮਾਹੌਲ ਨੂੰ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ।" ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿਚ ਅਤੇ ਵੱਡਿਆਂ 'ਚ ਵੀ, ਨਵੀਂ ਭਾਸ਼ਾ ਸਿੱਖਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਲੰਬੀ ਨੀਂਦ ਆਲਸ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਨਹੀਂ ਹੈ ਉਹ ਵਿਅਕਤੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ, ਵਾਤਾਵਰਨ ਕਾਰਨ ਜਾਂ ਵਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਹੀ ਨੀਂਦ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਕੋਈ ਵਿਕਾਰ ਮਿਲਿਆ ਹੋਵੇ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਟੁੱਟਵੀਂ ਨੀਂਦ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦਾ ਹੋਵੇ- ਉਸ ਨੂੰ ਲੋਕ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਵਾਕ ਵਿਚ ਅਕਸਰ ਕੁਝ ਖਰਾਬ ਜਵਾਬ ਦੇ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਜਵਾਬਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਰੋਸ਼ਨੀ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੋਕਣ ਵਾਲੇ ਪਰਦਿਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨਾ ਜਾਂ ਫਿਰ ਦਿਨ ਦੌਰਾਨ ਤੇਜ਼ ਰੋਸ਼ਨੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਲਾਹ ਕੁਦਰਤੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਅਤੇ ਡਾਰਕ ਸਾਈਕਲਜ਼ ਦੀ ਨਕਲ ਕਰਨ ਲਈ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪਾਵਰ ਨੈਪਸ ਬਾਲਗਾਂ ਵਿਚ ਯਾਦ ਕਰਨ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ ਸਿਰਕਾਡੀਅਨ ਤਾਲ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨੂੰ ਨਕਾਰਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਪਰ ਇਸ ਦਾ ਮਹੱਤਵ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਚਪਨ ਵਿਚ ਹੀ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਵੱਡਿਆਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸ਼ੌਰਟ-ਵੇਵ ਸਲੀਪ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ- ਇਹ ਇਕ ਕਾਰਕ ਹੈ ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਇਹ ਸਮਝਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬੱਚੇ ਐਨੀ ਛੇਤੀ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਯਾਦ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਕਈ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਅਤੇ ਕਈ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿਚ। ਬਾਲਗਾਂ ਵਿਚ ਯਾਦ ਕਰਨ ਦੀ ਪ੍ਰਕੀਰਿਆ ਵਿੱਚ ਸਿਰਕਾਡੀਅਨ ਤਾਲ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨੂੰ ਨਕਾਰਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਪਰ ਇਸ ਦਾ ਮਹੱਤਵ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਚਪਨ ਵਿਚ ਹੀ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਰਮਨੀ ਦੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ਼ ਟੂਬੀਗਨ ਦਿ ਚਾਈਲਡ ਸਲੀਪ ਲੈਬ ਵਿਚ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਯਾਦਦਾਸ਼ਤ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ ਵਿਚ ਨੀਂਦ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ 'ਤੇ ਜਾਂਚ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਜਾਂਚ ਦੌਰਾਨ ਇਸ ਗੱਲ 'ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖੀ ਗਈ ਕਿ ਬੱਚੇ ਦੇ ਦਿਮਾਗ ਵਿਚ ਨੀਂਦ ਦੌਰਾਨ ਕੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਨੀਂਦ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਤੇ ਨੀਂਦ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਕਿੰਨੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੀ ਯਾਦ ਕਾਇਮ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਜਿਸ ਤੋਂ ਇਹ ਪਤਾ ਚਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਨੀਂਦ ਸਾਡੇ ਅੰਦਰ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਮੌਜੂਦ ਗਿਆਨ (ਇੰਪਲੀਸਿਟ ਨੌਲੇਜ, ਪ੍ਰੋਸੀਜਰਲ ਮੈਮਰੀ) ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕਰਨ ਵਿਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਇਸ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਸਪਸ਼ਟ (ਐਕਸਪਲੀਸਿਟ, ਡੈਕਲਾਰੇਟਿਵ ਮੈਮਰੀ) ਕਰਕੇ ਬਾਹਰ ਲੈ ਆਉਣ ਵਿਚ ਵੀ ਸਹਾਇਕ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਬਾਲਗਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਨ ਦੌਰਾਨ ਹੀ ਇਸ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਸਲੀਪ ਐਂਡ ਸਿਰਕੈਡੀਅਨ ਨੈੱਟਵਰਕ ਦੇ ਕੌਆਰਡੀਨੇਟਰ ਡੌਮੀਨੀਕ ਪੇਟੀਟ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ, "ਇਸ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਬਚਪਨ ਦੌਰਾਨ ਵਧੇਰੇ ਦੇਖੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਵੇਲੇ ਦਿਮਾਗ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।" ਉਨ੍ਹਾਂ ਰਾਹੀਂ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਸਿਰਕੈਡੀਅਨ ਤਾਲ 'ਤੇ ਵੀ ਖੋਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਵਿਹਾਰਕ ਰੂਪ ਵਿਚ ਕਿਹਾ ਜਾਵੇ ਤਾਂ, ਇਸਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ, "ਦਿਨ ਦੌਰਾਨ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸੌਣ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਸਿੱਖਣ ਵਾਲੀ ਹਰ ਗੱਲ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰ ਸਕਣ।" ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ, "ਛੋਟੇ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿਚ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਦੇ ਵਾਧੇ, ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਅਰਥਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ ਦੇਖਣਾ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖਰੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖਣ ਲਈ ਦਿਨ ਦੌਰਾਨ ਲਈ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਨੀਂਦ ਬਹੁਤ ਹੀ ਅਹਿਮ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।" ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇਹ ਵੀ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ, "ਪੂਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੌਰਾਨ ਯਾਦਦਾਸ਼ਤ ਲਈ ਅਤੇ ਨਵਾਂ ਕੁਝ ਸਿੱਖਣ/ਯਾਦ ਕਰਨ ਲਈ ਨੀਂਦ ਬਹੁਤ ਅਹਿਮ ਹੈ।" ਦਿਨ ਦੌਰਾਨ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸੌਣ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਸਿੱਖਣ ਵਾਲੀ ਹਰ ਗੱਲ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰ ਸਕਣ ਇਸ ਜਾਣਕਾਰੀ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਵਿੱਚ ਨਾ ਸਿਰਫ ਨੀਂਦ ਮਦਦ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਨੀਂਦ ਨਾਲ ਜਾਣਕਾਰੀ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਦੇ ਤਰੀਕੇ ਵਿਚ ਵੀ ਬਦਲਾਅ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਜਾਣਕਾਰੀ ਨੂੰ ਮੁੜ ਤੋਂ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਲਈ (ਜਾਂ ਫਿਰ ਵੱਖ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਇਸ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕਰਨ ਲਈ) ਨੀਂਦ ਦਿਮਾਗ ਲਈ ਕੰਮ ਸੌਖਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਨਾਲ ਹੀ ਇਸ ਨਾਲ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇ ਅਹਿਮ ਹਿੱਸਿਆਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਬਣਾ ਬਾਹਰ ਲੈਕੇ ਆਉਣ ਵਿਚ ਵੀ ਚੰਗੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕੰਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਮੁਤਾਬਕ, "ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਮੈਮਰੀ ਟਰੇਸ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਬਦਲਣ ਦੀ ਇਹ ਇੱਕ ਸਰਗਰਮ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਹੈ।" ਜ਼ਿੰਕੇ ਦਾ ਇਹ ਵੀ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ, "ਕਿਸੇ ਯਾਦਦਾਸ਼ਤ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਤੋਂ ਦੂਜੀ ਥਾਂ ਭੇਜੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹਿੱਸਾ (ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਾ ਸਾਰ) ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਚੇਤੇ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ।" ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ: ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿਚ ਅਤੇ ਵੱਡਿਆਂ 'ਚ ਵੀ, ਨਵੀਂ ਭਾਸ਼ਾ ਸਿੱਖਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਲੰਬੀ ਨੀਂਦ ਆਲਸ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਡੇ ਦਿਮਾਗ ਦੇ ਕੁਨੈਕਸ਼ਨਜ਼ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਤਾਲਮੇਲ ਲਈ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਆਪਣੇ ਅਗਲੇ ਤੀਬਰ ਡੁਓਲਿੰਗੋ ਸੈਸ਼ਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੌਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਚੰਗੀ ਹੈ। ਅਗਲੀ ਸਵੇਰ ਉੱਠ ਕੇ ਤੁਸੀਂ ਹੈਰਾਨ ਹੋਵੋਗੇ ਕਿ ਕਿੰਨੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਇਕੱਠੀ ਕਰ ਲਈ ਹੈ। (ਬੀਬੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਲ FACEBOOK, INSTAGRAM, TWITTERਅਤੇ YouTube 'ਤੇ ਜੁੜੋ।)