مايكل جاكسون قبل وفاته بثلاثة أشهر علمت بذلك وأنا في طريقي لمشاهدة فرقة رقص في خيمة في مهرجان غلاستونبري في اليوم السابق لبدء الحدث فعلياً. أخذني المحرر جانباً وقال إن مايكل جاكسون نُقل إلى المستشفى وقد يكون في غيبوبة، كان مصدر الخبر موقع أخبار النجوم الشهير TMZ. لم يكن أحد على يقين تام بمدى صحة الخبر، لطالما ظهرت إشاعات حول ملك البوب وتم نفيها لاحقاً. خبر الوفاة ومع ذلك، عدت إلى المقصورة الخلفية التي كنت أعمل فيها، وحاولت البحث عن أي خبر يفيدني بذلك الخصوص. تحولت غرف الأخبار حول العالم إلى ورش عمل لمعرفة ما يحدث. وبعد وقت قصير، اتصل المحرر مرة أخرى وقال متلعثماً بعد أن تنهد بعمق: " TMZ يقول أنه مات". كان مايكل جاكسون من أشهر نجوم البوب خلال الأعوام الثلاثين الماضية، ولا يمكن إنكار عظمة موسيقاه. ولكن كان هناك جانب آخر أثار الجدل والقلق بين محبيه، وهو اتهامه (ثم تبرئته) بالتحرش الجنسي بالأطفال، إلى جانب شخصيته الغريبة وحياته الشخصية الخاصة المثيرة. في تلك المرحلة، لم يكن العالم يعرف أي شيء عما حدث له في الساعات الأخيرة التي سبقت وفاته، ولكن مع مرور الزمن، برزت تفاصيل أكثر عن يومه الأخير. كان جاكسون على موعد بعد أسابيع قليلة مع سلسلة حفلات مجزية مالياً في صالة " ARENA 02" في لندن وكان قد استعد لها بشكل جدي. وكان قد أنهى البروفات في لوس أنجلوس بعد منتصف الليل قبل وفاته بوقت قصير. وبحسب كتاب "83 دقيقة: الطبيب والضرر والموت المفاجئ لمايكل جاكسون"، فإن النجم الشهير لم يكن قادراً على النوم لسنوات دون الإستعانة بالمهدئات. TMZ كان السبّاق في نشر خبر وفاة مايكل جاكسون تفاصيل وأسباب الموت كان طبيب جاكسون الخاص كونراد موراي ( عمل لديه براتب شهري قدره 150 ألف دولار) في انتظار النجم في منزله الفاره، وكانت الأدوية المختلفة من زجاجات وقوارير وحقن متناثرة في كل مكان في غرفة نومه. أخبر موراي الشرطة أنه أعطى المغني بروبوفول (دواء قوي يعطى عادة قبل وأثناء العمليات الجراحية في المستشفيات) كل ليلة خلال الشهرين الماضيين، قبل أن يحذره من مخاطره في 22 يونيو/حزيران 2009. وفي الساعات الأولى من يوم 25 يونيو/حزيران، أعطاه مجموعة من الأدوية المهدئة المختلفة لمساعدته على النوم ولكن دون جدوى. وقال موراي إن جاكسون كان أكثر توتراً قبيل بروفات حفلته الموعودة في لندن وكان يقول "علي أن أكون جاهزاً لحفلة إنجلترا". وكان جاكسون لا يزال مستيقظاً في الساعة العاشرة، وتوسل إلى طبيبه لإعطائه بعض الحليب (كان يقصد البروبوفول لأنه يشبه الحليب). أعطاه الطبيب الدواء عن طريق الوريد بالتنقيط حوالي الساعة 10:40 بتوقيت غرينتش. فيلم "الرحيل عن نفرلاند" و"نهاية أسطورة" مايكل جاكسون الطبيب كونراد موراي خلال المحاكمة في عام 2011 تحقيقات قال موراي للمحققين أنه كان يأخذ معه المعدات اللازمة لمراقبة معدل نبضات القلب ومستويات الأوكسجين في الدم، وأنه لم يغادر سرير جاكسون إلا لدقيقتين للذهاب إلى الحمام، وعندما عاد، كان جاكسون قد توقف عن التنفس. لكن رواية الطبيب كانت موضع شك كما أظهرت مكالمات هاتفه المحمول، حيث تبين أن الطبيب علم بوجود خلل ما قبل الظهر بفترة وجيزة. وقال إنه وجد بعد ذلك اضطراباً في نبضات القلب، فحاول جاهداً إنعاشه، وادعى أنه لم يستطع الاتصال بالإسعاف على الفور لأنه كان يحاول إنعاشه، لكنه نادى بعد فشله على أحد حراس الأمن في منزل جاكسون. وقال ألبرتو ألفاريز إن الطبيب موراي أمره بإزالة القوارير والزجاجات وأكياس السيروم قبل الاتصال بالإسعاف. ولم يتم الاتصال حتى الساعة 12:21 بعد الظهر. وكان ابن وابنة جاكسون، برنس وباريس في حالة ذهول عندما سيطر الذعر على المنزل، ولم يتعرف المسعفون على النجم عندما وصلوا. كان شاحباً وهزيلاً كأنه يعاني من مرض عضال. خروج الآلاف من محبي جاكسون للمشاركة في نعيه استنفار وسائل الإعلام نقل جاكسون على وجه السرعة إلى المركز الطبي لجامعة كاليفورنيا في لوس أنجلوس، وهناك استمرت محاولات الإنعاش لكن دون جدوى، وبعد ساعة و13 دقيقة، أعلن الأطباء وفاته. وبحلول تلك الساعة، كان محبو جاكسون قد احتشدوا أمام المستشفى، وسبق موقع TMZ جميع وسائل الإعلام العالمية في نشر خبر وفاته للعالم في حوالي الساعة 22:44 بتوقيت غرينتش. مايكل جاكسون: وثائقي عن "ملك البوب" يثير غضب ورثته مايكل جاكسون "تحرش بنا جنسيا مئات المرات" نجاة ابنة مايكل جاكسون من محاولة انتحار نشر خبر وفاته في نيويورك عبر الشاشات في الشوارع ومع انتشار استخدام الهواتف الذكية، أصبحت قصة مايكل جاكسون من أكثر القصص انتشاراً عبر وسائل التواصل الاجتماعي. وكان وقتها محرر مجلة " Word" أندرو هاريسون، من بين أولئك المشاركين في مهرجان غلاستونبري، وقال لـ (بي بي سي راديو 5 لايف) في تلك الليلة: "ما نراه هنا أن الكثير من الناس يحدقون في الشاشات الصغيرة في محاولة لمعرفة ما إذا كان الخبر صحيحاً أم لا، لأنه لا يمكنهم تصديق ما قيل، وهم يبحثون في كل موقع قد يخطر بالبال بحثاً عن مزيد من المعلومات". طغى البحث عن معلومات تتعلق بخبر وفاته على شبكة الانترنت، ولم يستطع البعض الوصول إلى أي نتائج عبر البحث عن اسم مايكل جاكسون لأن مواقع البحث بدت وكأنها تتعرض لهجوم خبيث عبر البحث عن اسم جاكسون. كما تعطل كل من موقع "تويتر" و"تايمز" في لوس أنجلوس و" TMZ " و"Wikipedia" و"AOL". وبعد حادث الوفاة بعامين، أدين الطبيب كونراد موراي بالقتل غير العمد، وقضى أقل من عامين في السجن من أصل مدة العقوبة البالغة أربع سنوات. أحد محبي مايكل جاكسون في غلاستونبري يعبر عن تفاعله مع خبر وفاة مايكل جاكسون بارتداء قميص طبع عليه خبر وفاته. 2009 تعبير عن الإعجاب عبر الناس بطرق مختلفة عن إعجابهم بموسيقى جاكسون، وتعبيراً عن مشاركتهم الحزن على فقدان نجم البوب العالمي كنت تسمع أغانيه أينما اتجهت، وسط ذهول وعدم تصديق الكثيرين لخبر وفاته. وفي نهاية ذلك الأسبوع، تحدث عدد من الفنانين المشاركين في المهرجانات الفنية عن وفاة جاكسون وأذيعت أغانيه على المسارح، وكان عدد قليل منهم على استعداد لإجراء لقاءات للحديث عن جاكسون. فقد كان مدراء أعمالهم يخشون إبداء الفنانين الإعجاب به وكيل المديح له تحسباً لظهور المزيد من الفضائح بعد وفاته. وقد ظهر بعضها مؤخراً عندما قدم رجلان شهادة مقنعة في فيلم وثائقي قالا فيه إن جاكسون اعتدى عليهما مراراً عندما كانا طفلين. ورغم أن موسيقاه وأغانيه ستبقى دائماً حاضرة، إلا أن بعض جوانب حياته المثيرة للجدل تبقى مقلقة.

ਮਾਈਕਲ ਜੈਕਸਨ ਨੇ ਪੰਜ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਦਿਲਾਂ 'ਤੇ ਰਾਜ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਬੱਚਾ ਆਸਮਾਨ ਛੂਹ ਲਵੇਗਾ ਇਹ ਜਾਣਨ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵੱਡੇ ਜੋਯਤਿਸ਼ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਮਾਈਕਲ ਜੈਕਸਨ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਲਕੀਰ ਬਣ ਗਏ ਸਨ ਜਿਹੜੀ ਸਿੱਧੀ ਆਸਮਾਨ ਤੱਕ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਤਾਂ ਲਾਸ ਐਂਜੇਲੇਸ ਦੇ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਪੋਸਮਾਰਟਮ ਦੇ ਟੇਬਲ 'ਤੇ ਇਹ ਲਕੀਰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਿਖ਼ਰ ਕਿਵੇਂ ਗਈ। ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਮਰਨ ਸਮੇਂ ਮਾਈਕਲ ਜੈਕਸਨ ਦਾ ਭਾਰ 50 ਕਿੱਲੋ ਤੋਂ ਵੀ ਘੱਟ ਸੀ। ਸਿਰ 'ਤੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਘੱਟ ਵਾਲ ਬਚੇ ਸਨ, ਨੱਕ ਅੰਦਰੋਂ ਟੁੱਟ ਚੁੱਕੀ ਸੀ, ਢਿੱਡ 'ਚ ਅਨਾਜ ਦਾ ਇੱਕ ਵੀ ਦਾਣਾ ਨਹੀਂ, ਸਿਰਫ਼ ਦਰਦ ਨਾਸ਼ਕ ਗੋਲੀਆਂ ਸਨ। ਪੱਟਾਂ ਅਤੇ ਬਾਹਾਂ 'ਤੇ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਲਗਾਏ ਗਏ ਟੀਕਿਆਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਸੀ। ਛਾਤੀ 'ਤੇ ਦੋ ਸੂਈਆਂ ਦੇ ਜ਼ਖਮ ਜਿਹੜੇ ਡਾਕਟਰਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਮੁੜ ਜ਼ਿੰਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਲਗਾਈਆਂ ਸੀ। ਇਹ ਉਸ ਲਕੀਰ ਦੀ ਆਖ਼ਰੀ ਤਸਵੀਰ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਅਰਸ਼ 'ਤੇ ਆਸ਼ੀਆਨਾ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਠਾਣ ਲਈ ਸੀ। ਖ਼ੁਦ ਨਾਲ ਨਾਰਾਜ਼ਗੀ ਇੱਕ ਕਲਾਕਾਰ ਜਿਸਦਾ ਪਹਿਲਾ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਐਲਬਮ 11 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, 14 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੱਕ ਜਿਹੜਾ ਸਟਾਰ ਬਣ ਚੁੱਕਿਆ ਹੋਵੇ ਅਤੇ 25 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਪੌਪ ਮਿਊਜ਼ਕ ਦੀ ਦੁਨੀਆਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸੁਪਰ ਸਟਾਰ ਕਹਾਵੇ, ਗ਼ਰੀਬ ਦੇਸਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਚੈਰਿਟੀ ਸ਼ੋਅ ਕਰਨ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਜਿਸਦੇ ਸਿਰ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕਰੋੜਾਂ ਲੋਕ ਜਿਸ ਦੇ ਦੀਵਾਨੇ ਹੋਣ, ਉਸਦੀ ਇੱਕ ਝਲਕ ਲਈ ਤਰਸਦੇ ਹੋਣ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੋਂ, ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਰੰਗ-ਰੂਪ ਤੋਂ ਐਨਾ ਨਾ ਖੁਸ਼ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਐਨਾ ਨਾਖੁਸ਼ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਕਈ ਵਾਰ ਕਾਸਮੈਟਿਕ ਸਰਜਰੀ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਨੱਕ ਦਾ ਆਕਾਰ ਬਦਲਵਾ ਲਿਆ ਹੋਵੇ, ਆਪਣੇ ਜਬੜੇ ਦਾ ਆਕਾਰ ਬਦਲਵਾ ਲਿਆ ਹੋਵੇ, ਇਹ ਜਾਣਦੇ ਹੋਏ ਕਿ ਇਹ ਸਭ ਕਿੰਨਾ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਤੇ ਹੋਇਆ ਵੀ। 24 ਸਾਲਾਂ 'ਚ ਮਾਈਕਲ ਜੈਕਸਨ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਐਨਾ ਬਦਲ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਪਛਾਣਨਾ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਪਰ ਉਹ ਜਿੰਨਾ ਬਦਲਦੇ ਗਏ, ਅੰਦਰੋ ਓਨਾ ਹੀ ਟੁੱਟਦੇ ਗਏ। ਮਾਈਕਲ ਜੈਕਸਨ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਤੋਂ ਘੱਟ ਸੁਰਖ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ। ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਿਹਰੇ, ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ ਸੀ ਮਾਈਕਲ ਜੈਕਸਨ ਨੂੰ। ਤਿੱਖਾ ਨੱਕ, ਚੌੜੀ ਠੋਡੀ ਜਾਂ ਗੋਲ... ਬਦਾਮ ਵਰਗੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਜਾਂ ਤਿਰਛੀਆਂ ਕਟਾਰ ਵਰਗੀਆਂ। ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬੁੱਲ, ਸ਼ਾਇਦ ਅਜਿਹੇ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੁਰਸ਼ ਅਤੇ ਔਰਤ ਦੋਵਾਂ ਦੇ ਗੁਣ ਮੌਜੂਦ ਹੋਣ। ਸ਼ਾਇਦ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਚਿਹਰਾ, ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਸਰੀਰ ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਇਸ ਦੁਨੀਆਂ ਦਾ ਨਾ ਲੱਗੇ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਦੂਜੀ ਦੁਨੀਆਂ ਤੋਂ ਆਏ ਇੱਕ ਜੀਵ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਬਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸੀ। ਜਿਸਦੇ ਸੋਹਣੇਪਨ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਉਹ ਖ਼ੁਦ ਹੋਣ। ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਖਰੇ, ਸਭ ਤੋਂ ਅਨੋਖੇ। ਕਈ ਲੋਕ ਮਾਈਕਲ ਜੈਕਸਨ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਕਹਿੰਦੇ ਸੀ, ਇੱਕ ਕਾਲੇ ਮਰਦ ਦਾ ਗੋਰੀ ਔਰਤ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਹੋਣਾ ਸਿਰਫ਼ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮੁਮਕਿਨ ਹੈ। ਅਮਰ ਆਵਾਜ਼ ਰੂਪ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਆਵਾਜ਼ ਵੀ। ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਗਾਉਂਦੇ ਜਿਹੜੀਆਂ ਨਾ ਬੱਚਿਆਂ ਵਰਗੀ ਸੀ ਨਾ ਵੱਡਿਆਂ ਵਰਗੀ। ਜਿਵੇਂ ਆਵਾਜ਼ ਨੂੰ ਉਮਰ ਤੋਂ ਵੱਖ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੋਵੇ। ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਰਹਿੰਦੇ ਸੀ, ਕਈ ਵਰਗ ਕਿੱਲੋਮੀਟਰ ਵਿੱਚ ਫੈਲਿਆ ਮਕਾਨ ਸੀ। ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਰਾਂਚ ਕਹਿੰਦੇ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਨਾਮ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨੇਵਰਲੈਂਡ ਰੱਖਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਜ਼ਮੀਨ ਜਿਹੜੀ ਕਿਤੇ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਕਦੇ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਡਾਂਸ ਨੂੰ ਲੋਕ ਮੂਨਵਾਕ ਕਹਿੰਦੇ ਸੀ। ਮਾਈਕਲ ਜੈਕਸਨ ਦਾ ਸਫ਼ਰ ਮਾਈਕਲ ਜੈਕਸਨ ਨੇ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਆਪਣੇ ਭਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਪੌਪ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਦੀ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕਦਮ ਰੱਖਿਆ। 80 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਮੇਗਾ ਹਿੱਟ 'ਥ੍ਰਿਲਰ' ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਾਈਕਲ ਜੈਕਸਨ ਪੌਪ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਛਾ ਗਏ। ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਮੈਗਜ਼ੀਨਾਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਲਾਸਟਿਕ ਸਰਜਰੀ ਅਤੇ ਸਕਿੱਨ ਬਲੀਚਿੰਗ ਕਰਵਾਉਣ ਵਰਗੀਆਂ ਖ਼ਬਰਾਂ ਵੀ ਛਾਈਆਂ ਰਹੀਆਂ। ਕਰੀਅਰ ਦੇ ਦੂਜੇ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ ਜੈਕਸਨ 'ਤੇ ਬਾਲ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਦੇ ਇਲਜ਼ਾਮ ਵੀ ਲੱਗੇ। ਬਾਅਦ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਿਹਤ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਿਆਸ ਲਾਏ ਗਏ । ਖ਼ਬਰਾਂ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਸਕਿੱਨ ਕੈਂਸਰ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਨਾਲ ਜੂਝ ਰਹੇ ਸੀ। ਮਾਈਕਲ ਜੈਕਸਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਵਿੱਚ 13 ਗ੍ਰੈਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਹਾਸਲ ਕੀਤੇ। ਕਿੰਗ ਆਫ਼ ਪੌਪ ਕਹੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਜੈਕਸਨ ਦੀ 25 ਮਈ, 2009 ਨੂੰ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। (ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਬੀਬੀਸੀ ਵੱਲੋਂ 13 ਜੁਲਾਈ 2009 ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ) (ਬੀਬੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਲ FACEBOOK, INSTAGRAM, TWITTERਅਤੇ YouTube 'ਤੇ ਜੁੜੋ।)


وصول رهف إلى مطار تورنتو في كندا وكانت رهف، 18 عاما، وصلت إلى تايلاند بعد أن هربت من عائلتها السعودية التي كانت موجودة في الكويت. وكانت تخطط للذهاب وحدها إلى أستراليا لتطلب اللجوء، لكن السلطات التايلاندية قررت إعادتها بادئ الأمر إلى الكويت. ورفضت رهف ركوب طائرة متجهة من تايلاند إلى الكويت، وحبست نفسها داخل غرفة في مطار بانكوك. وبدأت يوم 5 يناير/كانون الثاني التغريد على تويتر فلفتت أنظار العالم لها. رهف القنون: كيف أنقذ تويتر حياة شابة سعودية واستقبلت وزيرة الخارجية الكندية، كريستيا فريلاند، رهف في المطار، ووصفتها بأنها "مواطنة كندية جديدة وهي شجاعة للغاية". لكنها قالت إن رهف متعبة جراء المحنة التي مرت بها وبسبب رحلتها الطويلة، لذا فلن تدلي بأي تصريح يوم السبت. وأضافت: "هي شابة شجاعة للغاية، ومرت بالكثير. ستذهب الآن إلى منزلها الجديد". وكانت رهف قد نشرت على حسابها على تويتر صورة لها على الطائرة، قالت فيها: "لقد فعلتها". وكان رئيس الوزراء الكندي، جوستين ترودو، صرح في وقت سابق للصحفيين بأن بلاده استجابت لطلب من مفوضية الأمم المتحدة لشؤون اللاجئين لمنح رهف حق اللجوء. رهف السعودية تتحول لـ"نجمة تويتر" خلال ساعات كيف وصلت إلى كندا؟ وصلت رهف إلى مطار بيرسون الدولي في كندا على متن طائرة كورية قادمة من سيول يوم السبت. وكانت رهف قد قالت سابقا لبي بي سي إنها كانت تخشى أن تقتلها عائلتها. وقالت: "لا يمكنني الدراسة والعمل في بلدي، لذلك أريد أن أكون حرة وأن أدرس وأعمل ما أشاء". وكانت قد أخبرت وكالة الأنباء الفرنسية أنها عانت من الإساءة الجسدية والنفسية من قبل أفراد عائلتها، حتى أنها حبست في غرفتها لمدة ستة أشهر بعد أن قصت شعرها قصيرا. وقال متحدث باسم عائلتها لبي بي سي إنهم غير راغبين بالتعليق على ما حدث وان كل ما يعنيهم هو سلامة ابنتهم. وقالت مفوضية شؤون اللاجئين إن رهف تعتبر لاجئة، ورحبت بقرار كندا منحها حق اللجوء. وفي شهر أغسطس/آب كانت كندا قد أغضبت السعودية في وقت سابق، عندما دعت كندا إلى إطلاق سراح نشطاء وناشطات مدافعين عن حقوق المرأة محتجزين لدى السلطات السعودية، ما دفع الرياض لطرد سفير كندا وتجميد التعاملات التجارية الثنائية الجديدة. كندا متمسكة بموقفها في "الدفاع عن حقوق الإنسان" في السعودية كيف وصلتإلى مطار بانكوك؟ كانت رهف في رحلة إلى الكويت مع عائلتها عندما هربت على متن طائرة إلى العاصمة التايلندية، وقالت إن معها تأشيرة لدخول أستراليا لذا فهي تعتزم الطيران إلى هناك. لكنها قالت بعدها إن دبلوماسيا سعوديا صادر جواز سفرها عندما التقى بها، لكن مبعوثا سعوديا في بانكوك نفى ذلك. وفي وقت لاحق استعادت رهف جواز سفرها. وفي بداية الأزمة، وصف مسؤولون في تايلند قضيتها بأنها "مشكلة عائلية"، وقالوا بأنهم سيرحلونها إلى الكويت في اليوم التالي. لكنها بدأت بالتغريد من الغرفة التي حبست نفسها فيها في المطار ولفتت انتباه مسؤولين منظمة هيومن رايتس ووتش لحقوق الإنسان.

ਰਾਹਫ਼ ਮੁਹੰਮਦ ਅਲ-ਕਿਉਨੁਨ 12 ਜਨਵਰੀ ਨੂੰ ਟੋਰੰਟੋ ਏਅਰਪੋਰਟ ਉੱਤੇ 18 ਸਾਲਾ ਰਾਹਫ਼ ਬੈਂਕਾਕ ਰਾਹੀਂ ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ, ਪਰ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਕੁਵੈਤ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰ ਰਹੇ ਪਰਿਵਾਰ ਕੋਲ ਜਾਣ ਲਈ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਰਾਹਫ਼ ਨੇ ਵਾਪਸ ਜਾਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਏਅਰਪੋਰਟ ਦੇ ਹੋਟਲ ਦੇ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਬੰਦ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ, ਇਸ ਘਟਨਾ ਨੇ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਆਪਣੇ ਵੱਲ ਖਿੱਚਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਇਸਲਾਮ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਜਿਸਦੀ ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਹੈ। ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੇ ਮੰਤਰੀ ਕ੍ਰਿਸਟੀਆ ਫ੍ਰੀਲੈਂਡ ਨੇ ਇਸ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ''ਬਹਾਦਰ ਅਤੇ ਨਵੀਂ ਕੈਨੇਡੀਅਨ'' ਦੱਸਿਆ ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਲੰਬੀ ਯਾਤਰਾ ਕਾਰਨ ਕਿਉਨੁਨ ਥਕ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ ਫਿਲਹਾਲ ਕੋਈ ਬਿਆਨ ਨਹੀਂ ਦੇਵੇਗੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ, "ਉਹ ਬਹਾਦਰ ਲੜਕੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਦਾ ਨਵਾਂ ਘਰ ਮਿਲਣ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।'' ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਜਸਟਿਨ ਟਰੂਡੋ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੁਲਕ ਨੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੀ ਅਪੀਲ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ, ''ਕੈਨੇਡਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਸ਼ੱਕ ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਹੱਕਾਂ ਦੇ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾ ਹੈ।'' ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ ਰਾਹਫ਼ ਕੈਨੇਡਾ ਕਿਵੇਂ ਪਹੁੰਚੀ ਉਹ ਸਿਓਲ ਤੋਂ ਕੋਰੀਅਨ ਏਅਰ ਦੀ ਫਲਾਈਟ ਰਾਹੀਂ ਪੀਅਰਸਨ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਏਅਰਪੋਰਟ ਪਹੁੰਚੀ। ਉਸ ਨੇ ਫਲਾਈਟ ਲੈਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਟਵੀਟ ਕੀਤੀਆਂ ਅਤੇ ਲਿਖਿਆ, ''ਮੈਂ ਕਰ ਦਿਖਾਇਆ!'' ਉਹ ਘਰੋਂ ਕਿਉਂ ਭੱਜੀ ਕਿਉਨੁਨ ਨੇ ਥਾਈਲੈਂਡ ਆਉਣ ਮਗਰੋਂ ਬੀਬੀਸੀ ਨਾਲ ਵੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਦੱਸਿਆ ਸੀ, "ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਕਹਾਣੀ ਅਤੇ ਤਸਵੀਰਾਂ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ 'ਤੇ ਸਾਂਝੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ। ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਨਾਰਾਜ਼ ਹਨ। ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਦੇਸ 'ਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਜਾਂ ਨੌਕਰੀ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੀ। ਮੈਂ ਆਜ਼ਾਦ ਹੋਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹਾਂ, ਪੜ੍ਹਣਾ ਅਤੇ ਨੌਕਰੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹਾਂ।" ਖ਼ਬਰ ਏਜੰਸੀ ਏਐਫਪੀ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਉਸ 'ਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਅਤੇ ਸਰੀਰਕ ਤਸ਼ੱਦਦ ਢਾਹ ਰਿਹਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਾਲ ਵੱਢਣ ਕਾਰਨ ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਤੱਕ ਇਕ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਬੰਦ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਉਸ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਇੱਕ ਬੁਲਾਰੇ ਨੇ ਬੀਬੀਸੀ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਹ ਕੋਈ ਟਿੱਪਣੀ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਅਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਰਾਹਫ਼ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੀ ਰਫਿਊਜ ਏਜੰਸੀ ਨੇ ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਇਸ ਕਦਮ ਦੀ ਸਰਾਹਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਕਦਰਾਂ ਕੀਮਤਾਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੈਨੇਡਾ ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਨੂੰ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕਾਰਕੁਨਾਂ ਦੀ ਰਿਹਾਈ ਨੂੰ ਲੈ ਤੇ ਤਲਖੀ ਦਿਖਾ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ ਬੈਂਕਾਕ ਕਿਵੇਂ ਪਹੁੰਚੀ? ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਕੁਵੈਤ ਦੀ ਯਾਤਰਾ 'ਤੇ ਸੀ ਅਤੇ ਅਚਾਨਕ ਥਾਈਲੈਂਡ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਲਈ ਫਲਾਈਟ ਫੜ੍ਹ ਲਈ ਅਤੇ ਦਲੀਲ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਉਸ ਕੋਲ ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਦਾ ਵੀਜ਼ਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਉੱਥੇ ਜਾਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਬੈਂਕਾਕ ਪਹੁੰਦਿਆਂ ਹੀ ਸਾਊਦੀ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਪਾਸਪੋਰਟ ਲੈ ਲਿਆ, ਪਰ ਬੈਂਕਾਕ ਵਿੱਚ ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਦੇ ਰਾਜਦੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸਾਊਦੀ ਦਾ ਕਿਉਨੁਨ ਨੂੰ ਹਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਲੈਣ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਨਾਲ ਕੋਈ ਲੈਣਾ-ਦੇਣਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਕਿਉਨੁਨ ਦਾ ਪਾਸਪੋਰਟ ਵਾਪਸ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਥਾਈਲੈਂਡ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਨੂੰ "ਪਰਿਵਾਰਕ ਵਿਵਾਦ" ਦੱਸਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਕਿਉਨੁਨ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਕੁਵੈਤ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਕਿਉਨੁਨ ਨੇ ਏਅਰਪੋਰਟ ਸਥਿਤ ਹੋਟਲ ਦੇ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚੋਂ ਹੀ ਮਦਦ ਲ਼ਈ ਕਈ ਟਵੀਟ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਮਾਮਲਾ ਪੱਤਰਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਚੁੱਕਿਆ ਗਿਆ। ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਹ ਵੀਡੀਓ ਵੀ ਪਸੰਦ ਆ ਸਕਦੇ ਹਨ: (ਬੀਬੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਲ FACEBOOK, INSTAGRAM, TWITTERਅਤੇ YouTube 'ਤੇ ਜੁੜੋ।)


جنازة راجيف غاندي وقررت المحكمة تخفيف الحكم الصادر بحق الانفصاليين التاميل الثلاثة بسبب تأخر الحكومة في متابعة القضية. وكان الثلاثة من بين 26 شخصا اتهموا بالضلوع في عملية اغتيال راجيف غاندي، اطلق سراح 23 منهم او خففت احكامهم في وقت سابق. وينفي المدانون الثلاثة اي علم بمخطط الاغتيال الذي وقع اثناء قيام غاندي بحملة انتخابية.

ਹੁਣ ਇਹ ਮਤਾ ਰਾਜਪਾਲ ਬਨਵਾਰੀ ਲਾਲ ਪੁਰੋਹਿਤ ਕੋਲ ਜਾਵੇਗਾ। ਤਮਿਲ ਨਾਡੂ ਕੈਬਨਿਟ ਵੱਲੋਂ ਰਿਹਾਈ ਦੀ ਸਿਫਾਰਿਸ਼ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਦੀ ਉਸ ਟਿੱਪਣੀ ਤੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਾਜਪਾਲ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਨੂੰ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕਰਦਿਆਂ ਰਿਹਾਈ ਬਾਰੇ ਫੈਸਲਾ ਲੈਣ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਸੀ। ਤਮਿਲ ਨਾਡੂ ਦੇ ਕੈਬਨਿਟ ਮੰਤਰੀ ਡੀ. ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਅਸੀਂ ਰਾਜੀਵ ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਕਾਤਲਾਂ ਦੀ ਰਿਹਾਈ ਦੀ ਸਿਫਾਰਿਸ਼ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੇ ਆਰਟੀਕਲ 161 ਤਹਿਤ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਹੁਣ ਜਲਦ ਹੀ ਰਾਜਪਾਲ ਇਸ ਬਾਰੇ ਆਪਣੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦੇਣਗੇ।'' ਕੌਣ ਹਨ ਰਾਜੀਵ ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਕਤਲ ਦੇ ਦੋਸ਼ੀ? ਰਾਜੀਵ ਗਾਂਧੀ ਦਾ ਇੱਕ ਫਿਦਾਈਨ ਹਮਲੇ ਵਿੱਚ ਕਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਫਿਦਾਈਨ ਹਮਲੇ ਵਿੱਚ ਧਾਨੂੰ ਨਾਂ ਦੀ ਔਰਤ ਨੇ ਖੁਦ ਨੂੰ ਬੰਬ ਨਾਲ ਉਡਾ ਲਿਆ ਸੀ। ਧਾਨੂੰ ਪਾਬੰਦੀਸ਼ੁਦਾ ਜਥੇਬੰਦੀ ਐਲਟੀਟੀਈ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਸੀ ਜੋ ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ ਵਿੱਚ ਵੱਖ ਤਮਿਲ ਦੇਸ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ: ਜਦੋਂ ਧੀ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ ਬਾਪ ਦਾ ਅਸਲ ਸੱਚ 'ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਨੂੰ ਇਹ ਦਿਨ ਕਿਉਂ ਦੇਖਣੇ ਪੈ ਰਹੇ ਨੇ' 100 ਡਾਲਰ 'ਚ ਵਿਕੀ ਇਸ ਕੁੜੀ ਦੀ ਦਰਦਨਾਕ ਕਹਾਣੀ ਪਹਿਲਾਂ ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ 26 ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਸੁਣਾਈ ਸੀ। 1999 ਵਿੱਚ 4 ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖੀ ਗਈ ਜਦਕਿ ਬਾਕੀ ਦੋਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਨੂੰ ਉਮਰ ਕੈਦ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਸਾਲ 2000 ਵਿੱਚ ਦੋਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਨਲਿਨੀ ਦੀ ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਉਮਰ ਕੈਦ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਸਾਲ 2014 ਵਿੱਚ ਬਾਕੀ ਦੋਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਉਮਰ ਕੈਦ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਨੂੰ ਵੀ ਉਮਰ ਕੈਦ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਪਰ 21 ਮਈ 1991 ਦੇ ਦਿਨ ਆਖਿਰ ਹੋਇਆ ਕੀ ਸੀ? ਬੀਬੀਸੀ ਪੱਤਰਕਾਰ ਰੇਹਾਨ ਫਜ਼ਲ ਨੇ ਉਸ ਦਿਨ ਹੋਏ ਪੂਰੀ ਘਟਨਾਕ੍ਰਮ ਇੱਕ ਸੂਤਰ ਵਿੱਚ ਪਿਰੋਇਆ ਹੈ ਜੋ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹੈ ਆਪਣੇ ਕਤਲ ਤੋਂ ਕੁਝ ਹੀ ਸਮਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਜੌਨ ਐੱਫ ਕੈਨੇਡੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਜੇ ਕੋਈ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਨੂੰ ਮਾਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੱਡੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਸ਼ਰਤ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਹਥਿਆਰਾ ਤੈਅ ਕਰ ਲਵੇ ਕਿ ਮੈਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦੇ ਬਦਲੇ ਉਹ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਦੇਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੈ। 21 ਮਈ, 1991 ਦੀ ਰਾਤ 10 ਵੱਜ ਕੇ 21 ਮਿੰਟ 'ਤੇ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਦੇ ਸ਼੍ਰੀਪੇਰੰਬਦੂਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅਜਿਹਾ ਹੀ ਹੋਇਆ। 30 ਸਾਲ ਦੀ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਕੱਦ ਵਾਲੀ ਕਾਲੇ ਰੰਗ ਦੀ ਕੁੜੀ ਚੰਦਨ ਦਾ ਹਾਰ ਲੈ ਕੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਰਾਜੀਵ ਗਾਂਧੀ ਵੱਲ ਵਧਦੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਉਹ ਰਾਜੀਵ ਦੇ ਪੈਰ ਛੂਹਣ ਲਈ ਝੁਕਦੀ ਹੈ, ਕੰਨ ਪਾੜਵਾਂ ਇੱਕ ਸ਼ੋਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉੱਥੋਂ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਨਾਲ ਦਸ ਗਜ ਦੀ ਦੂਰੀ 'ਤੇ 'ਗਲਫ ਨਿਊਜ਼' ਦੀ ਪੱਤਰਕਾਰ ਅਤੇ ਇਸ ਸਮੇਂ ਡੈਕਨ ਕ੍ਰਾਨੀਕਲ, ਬੇਂਗਲੁਰੂ ਦੀ ਸਥਾਨਕ ਸੰਪਾਦਕ ਨੀਨਾ ਗੋਪਾਲ ਰਾਜੀਵ ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗੀ ਸੁਮਨ ਦੂਬੇ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ। 'ਸਾਨੂੰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਿ ਰਾਜੀਵ ਜ਼ਿੰਦਾ ਹਨ ਜਾਂ ਨਹੀਂ' ਨੀਨਾ ਨੇ ਦੱਸਿਆ, ''ਮੈਨੂੰ ਸੁਮਨ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਦਿਆਂ ਦੋ ਮਿੰਟ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੋਏ ਸਨ ਕਿ ਬੰਬ ਫੁਟਿਆ। ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੈਂ ਸਫੇਦ ਕੱਪੜੇ ਨਹੀਂ ਪਾਂਦੀ। ਉਸ ਦਿਨ ਜਲਦਬਾਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਸਫੇਦ ਸਾੜ੍ਹੀ ਪਾ ਲਈ ਸੀ। ਬੰਬ ਫਟਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਾੜੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਾਲੀ ਹੋ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ 'ਤੇ ਮਾਂਸ ਦੇ ਟੁੱਕੜੇ ਅਤੇ ਖ਼ੂਨ ਦੇ ਛਿੱਟੇ ਪਏ ਹੋਏ ਸਨ।'' ''ਮੇਰਾ ਬਚਣਾ ਇੱਕ ਚਮਤਕਾਰ ਸੀ। ਮੇਰੇ ਅੱਗੇ ਖੜੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਧਮਾਕੇ ਵਿੱਚ ਮਾਰੇ ਗਏ ਸਨ।'' ਉਨ੍ਹਾਂ ਅੱਗੇ ਦੱਸਿਆ, ''ਬੰਬ ਧਮਾਕੇ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪਟਾਕੇ ਚੱਲਣ ਵਰਗੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣਾਈ ਦਿੱਤੀ ਸੀ ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜ਼ੋਰ ਦਾ ਸ਼ੋਰ ਹੋਇਆ। ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਅੱਗੇ ਵਧੀ, ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਕੱਪੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅੱਗ ਲੱਗੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਲੋਕ ਚੀਕ ਰਹੇ ਸਨ ਅਤੇ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਹਲਚਲ ਸੀ। ਸਾਨੂੰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਿ ਰਾਜੀਵ ਗਾਂਧੀ ਜ਼ਿੰਦਾ ਹਨ ਜਾਂ ਨਹੀਂ।'' ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਨੇਤਾ ਜੀ ਕੇ ਮੂਪਨਾਰ ਨੇ ਕਿਤੇ ਲਿਖਿਆ, ''ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਧਮਾਕਾ ਹੋਇਆ, ਲੋਕ ਭੱਜਣ ਲੱਗੇ। ਰਾਜੀਵ ਦੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਧਿਕਾਰੀ ਪ੍ਰਦੀਪ ਗੁਪਤਾ ਹਾਲੇ ਜ਼ਿੰਦਾ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਮੇਰੇ ਵੱਲ ਵੇਖਿਆ, ਦੱਬੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਬੋਲੇ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਦਮ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ।'' ''ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਿਰ ਚੁੱਕਣਾ ਚਾਹਿਆ ਪਰ ਮੇਰੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ ਮਾਸ ਦੇ ਲੋਥੜੇ ਅਤੇ ਖੂਨ ਆਇਆ। ਤੌਲੀਏ ਨਾਲ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਢੱਕ ਦਿੱਤਾ।'' ਮੂਪਨਾਰ ਤੋਂ ਕੁਝ ਹੀ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਕਾਂਗਰਸ ਦੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਸਿਆਸੀ ਆਗੂ ਜਯੰਤੀ ਨਟਰਾਜਨ ਹੱਕੇ-ਬੱਕੇ ਖੜੇ ਸਨ। ਇੱਕ ਇੰਟਰਵਿਊ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੱਸਿਆ, ''ਸਾਰੇ ਪੁਲਿਸ ਵਾਲੇ ਉੱਥੋਂ ਭੱਜ ਗਏ ਸਨ। ਮੈਂ ਲਾਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਰਹੀ ਸੀ, ਇਸ ਉਮੀਦ ਨਾਲ ਕਿ ਮੈਨੂੰ ਰਾਜੀਵ ਗਾਂਧੀ ਦੀ ਲਾਸ਼ ਨਾ ਨਜ਼ਰ ਆਏ।'' ''ਪਹਿਲਾਂ ਮੇਰੀ ਨਜ਼ਰ ਪ੍ਰਦੀਪ ਗੁਪਤਾ 'ਤੇ ਪਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗੋਡੇ ਕੋਲ ਜ਼ਮੀਨ ਵੱਲ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਿਰ ਪਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਮੇਰੇ ਮੂੰਹ 'ਚੋਂ ਓ ਮਾਈ ਗੌਡ ਨਿਕਲਿਆ। ਮੈਂ ਕਿਹਾ, ''ਦਿਸ ਲੁਕਸ ਲਾਈਕ ਰਾਜੀਵ।'' ਨੀਨਾ ਗੋਪਾਲ ਉੱਥੇ ਪਹੁੰਚੀ ਜਿੱਥੇ ਕੁਝ ਮਿੰਟ ਪਹਿਲਾਂ ਰਾਜੀਵ ਸਨ। ਨੀਨਾ ਨੇ ਦੱਸਿਆ, ''ਮੈਂ ਜਿੰਨਾਂ ਅੱਗੇ ਜਾ ਸਕਦੀ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਗਈ। ਓਦੋਂ ਹੀ ਮੈਨੂੰ ਰਾਜੀਵ ਗਾਂਧੀ ਦੀ ਦੇਹ ਵਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ।'' ''ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲੋਟੋ ਦੇ ਬੂਟ ਵੇਖੇ ਅਤੇ ਉਹ ਹੱਥ ਵੇਖਿਆ ਜਿਸ 'ਤੇ ਗੂਚੀ ਦੀ ਘੜੀ ਬੰਨ੍ਹੀ ਹੋਈ ਸੀ।'' ''ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਂ ਕਾਰ ਦੀ ਪਿਛਲੀ ਸੀਟ 'ਤੇ ਬੈਠ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇੰਟਰਵਿਊ ਵੇਖ ਰਹੀ ਸੀ। ਰਾਜੀਵ ਅੱਗੇ ਵਾਲੀ ਸੀਟ 'ਤੇ ਬੈਠੇ ਹੋਏ ਸਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਬੰਨ੍ਹੀ ਘੜੀ ਵਾਰ ਵਾਰ ਮੇਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਰਹੀ ਸੀ।'' ਦਸ ਵੱਜ ਕੇ ਪੱਚੀ ਮਿੰਟ 'ਤੇ 10 ਜਨਪਥ ਵਿੱਚ ਰਾਜੀਵ ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਡ੍ਰਾਈਵਰ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਉਥੋਂ ਤੁਰੰਤ ਨਿਕਲਣ ਲਈ ਕਿਹਾ। ਜਦ ਮੈਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਹੀ ਰੁਕਾਂਗੀ ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇੱਥੇ ਬਹੁਤ ਗੜਬੜ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਉਸ ਐਂਬੂਲੈਂਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪਿੱਛੇ ਨਿਕਲੇ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰਾਜੀਵ ਗਾਂਧੀ ਨੂੰ ਹਸਪਤਾਲ ਲਿਜਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਦਸ ਵਜ ਕੇ ਪੱਚੀ ਮਿੰਟ 'ਤੇ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਰਾਜੀਵ ਦੇ ਘਰ 10, ਜਨਪਥ ਵਿੱਚ ਸੰਨਾਟਾ ਛਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਰਾਜੀਵ ਦੇ ਨਿਜੀ ਸਕੱਤਰ ਵਿਨਸੈਂਟ ਜੌਰਜ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰ ਇੱਕ ਫੋਨ ਆਇਆ। ਫੋਨ 'ਤੇ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਚੇਨਈ ਵਿੱਚ ਰਾਜੀਵ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਦੁਖਦ ਘਟਨਾ ਵਾਪਰੀ ਹੈ। ਜੌਰਜ 10 ਜਨਪਥ ਵੱਲ ਭੱਜੇ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਸੋਨੀਆ ਅਤੇ ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਆਰਾਮ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਵੀ ਇਹ ਪੁੱਛਣ ਲਈ ਫੋਨ ਆਇਆ ਕਿ ਸਭ ਠੀਕ ਤਾਂ ਹੈ। ਸੋਨੀਆ ਨੇ ਇੰਟਰਕੌਮ 'ਤੇ ਜੌਰਜ ਨੂੰ ਤਲਬ ਕੀਤਾ। ਜੌਰਜ ਉਸ ਵੇਲੇ ਚੇਨਈ ਵਿੱਚ ਪੀ. ਚਿਦੰਬਰਮ ਦੀ ਵਹੁਟੀ ਨਲਿਨੀ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਸੋਨੀਆ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜਦ ਤਕ ਉਹ ਗੱਲ ਪੂਰੀ ਨਹੀਂ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਉਹ ਫੋਨ 'ਤੇ ਹੀ ਰਹਿਣਗੇ। ਨਲਿਨੀ ਨੇ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਰਾਜੀਵ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਇੱਕ ਧਮਾਕਾ ਹੋਇਆ ਹੈ ਪਰ ਜੌਰਜ ਸੋਨੀਆ ਨੂੰ ਇਹ ਖ਼ਬਰ ਦੇਣ ਦੀ ਹਿੰਮਤ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕੇ। ਦਸ ਵੱਜ ਕੇ ਪੰਜਾਹ ਮਿੰਟ 'ਤੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫੇਰ ਟੈਲੀਫੋਨ ਦੀ ਘੰਟੀ ਵੱਜੀ। ਜਦ ਸੋਨੀਆ ਗਾਂਧੀ ਨੂੰ ਖਬਰ ਮਿਲੀ ਸੋਨੀਆ ਦੀ ਜੀਵਨੀ ਵਿੱਚ ਰਸ਼ੀਦ ਕਿਦਵਈ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ, ''ਫੋਨ ਚੇਨਈ ਤੋਂ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਵਾਰ ਫੋਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹਰ ਹਾਲ ਵਿੱਚ ਮੈਡਮ ਜਾਂ ਜੌਰਜ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਖੁਫ਼ੀਆ ਡਿਪਾਰਟਮੈਂਟ ਤੋਂ ਹੈ।'' ''ਹੈਰਾਨ ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨ ਜੌਰਜ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਰਾਜੀਵ ਗਾਂਧੀ ਕਿਵੇਂ ਹਨ। ਦੂਜੀ ਤਰਫ ਤੋਂ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਬੋਲਿਆ। ਜੌਰਜ ਨੇ ਭਰੀ ਹੋਈ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਚੀਕਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਦੱਸਦੇ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਕਿ ਰਾਜੀਵ ਕਿਵੇਂ ਹਨ।'' ''ਫੋਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੇ ਕਿਹਾ, ਸਰ ਉਹ ਹੁਣ ਇਸ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਫੋਨ ਕੱਟ ਗਿਆ।'' ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ: ਜੌਰਜ ਘਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵੱਲ ਨੂੰ ਮੈਡਮ ਮੈਡਮ ਚੀਕਦੇ ਹੋਏ ਭੱਜੇ। ਸੋਨੀਆ ਆਪਣੇ ਨਾਈਟ ਗਾਊਨ ਵਿੱਚ ਤੁਰੰਤ ਬਾਹਰ ਆਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਹਿਸਾਸ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਕੁਝ ਮਾੜਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਜੌਰਜ ਨੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹਰਕਤ ਤਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਜੌਰਜ ਨੇ ਕੰਬਦੀ ਹੋਈ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ, 'ਮੈਡਮ ਚੇਨਈ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬੰਬ ਹਮਲਾ ਹੋਇਆ ਹੈ।' ਸੋਨੀਆ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਇਜ਼ ਹੀ ਅਲਾਈਵ?" ਜੌਰਜ ਦੀ ਚੁੱਪੀ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਕਹਿ ਰਹੀ ਸੀ। ਰਸ਼ੀਦ ਨੇ ਦੱਸਿਆ, ''ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੋਨੀਆ ਨੂੰ ਬਦਹਵਾਸੀ ਦਾ ਦੌਰਾ ਪਿਆ ਅਤੇ 10 ਜਨਪਥ ਦੀਆਂ ਦੀਵਾਰਾਂ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਸੋਨੀਆ ਨੂੰ ਚੀਕਦੇ ਹੋਏ ਸੁਣਿਆ। ਉਹ ਬਹੁਤ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਰੋ ਰਹੀ ਸੀ। ਬਾਹਰ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਰਹੇ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਆਗੂਆਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਸਾਫ ਸੁਣ ਰਹੀਆਂ ਸਨ।'' ''ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਸੋਨੀਆ ਨੂੰ ਅਸਥਮਾ ਦਾ ਜ਼ਬਰਦਸਤ ਅਟੈਕ ਪਿਆ ਅਤੇ ਉਹ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਗਈ। ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦਵਾਈ ਲੱਭ ਰਹੀ ਸੀ ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ।'' ''ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੇ ਸੋਨੀਆ ਨੂੰ ਦਿਲਾਸਾ ਵੀ ਦਿੱਤਾ ਪਰ ਉਸਦਾ ਕੋਈ ਅਸਰ ਨਹੀਂ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ।'' ਕਤਲ ਵਿੱਚ ਐਲਟੀਟੀਈ ਦਾ ਹੱਥ ਕੇਸ ਦੀ ਜਾਂਚ ਲਈ ਸੀਆਰਪੀਐਫ ਦੇ ਆਈਜੀ ਡਾਕਟਰ ਡੀਆਰ ਕਾਰਤੀਕੇਅਨ ਅਧੀਨ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਜਾਂਚ ਦਲ ਦਾ ਗਠਨ ਹੋਇਆ। ਕੁਝ ਹੀ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕਤਲ ਦੇ ਇਲਜ਼ਾਮ ਵਿੱਚ ਐਲਟੀਟੀਈ ਦੇ ਸੱਤ ਕਾਰਕੁਨਾਂ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਮੁੱਖ ਦੋਸ਼ੀ ਸ਼ਿਵਰਾਸਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੇ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਸਾਇਨਾਈਡ ਖਾ ਲਿਆ ਸੀ। ਬੀਬੀਸੀ ਦੇ ਦਫਤਰ ਵਿੱਚ ਸੀਨੀਅਰ ਪੱਤਰਕਾਰ ਰਸ਼ੀਦ ਕਿਦਵਈ ਨਾਲ ਰੇਹਾਨ ਫਜ਼ਲ ਡਾਕਟਰ ਕਾਰਤੀਕੇਅਨ ਨੇ ਬੀਬੀਸੀ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ, ''ਸਾਡੀ ਪਹਿਲੀ ਸਫਲਤਾ ਹਰੀ ਬਾਬੂ ਦੇ ਕੈਮਰਾ 'ਚੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਸ ਤਸਵੀਰਾਂ ਦਾ ਮਿਲਣਾ ਸੀ। ਅਸੀਂ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲਈ ਅਖਬਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮਸ਼ਹੂਰੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਟੋਲ ਫ੍ਰੀ ਨੰਬਰ ਦਿੱਤਾ।'' ''ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਕੁੱਲ ਤਿੰਨ ਚਾਰ ਹਜ਼ਾਰ ਫੋਨ ਆਏ। ਹਰ ਇੱਕ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣਿਆ ਗਿਆ। ਅਸੀਂ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਛਾਪੇ ਮਾਰਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਛੇਤੀ ਹੀ ਸਾਨੂੰ ਸਫਲਤਾ ਮਿਲਣ ਲੱਗੀ।'' ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ ਸੋਨੀਆ ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਨੀਨਾ ਗੋਪਾਲ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਜਤਾਈ। ਜਦ ਨੀਨਾ ਗੋਪਾਲ ਨੂੰ ਮਿਲੀ ਸੋਨੀਆ ਗਾਂਧੀ ਨੀਨਾ ਗੋਪਾਲ ਨੇ ਦੱਸਿਆ, ''ਭਾਰਤੀ ਮੂਲ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਦੁਬਈ ਵਿੱਚ ਮੈਨੂੰ ਫੋਨ ਕਰ ਕੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਸੋਨੀਆ ਮੈਨੂੰ ਮਿਲਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ।'' ''ਜੂਨ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਹਫਤੇ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਉੱਥੇ ਗਈ। ਸਾਡੇ ਦੋਹਾਂ ਲਈ ਇਹ ਇੱਕ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਸੀ। ਉਹ ਵਾਰ ਵਾਰ ਇੱਕੋ ਗੱਲ ਪੁੱਛ ਰਹੇ ਸਨ ਕਿ ਆਖਰੀ ਪਲਾਂ ਵਿੱਚ ਰਾਜੀਵ ਦਾ ਮੂਡ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਖਰੀ ਸ਼ਬਦ ਕੀ ਸਨ।'' ਨੀਨਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, ''ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਰਾਜੀਵ ਚੰਗੇ ਮੂਡ ਵਿੱਚ ਸਨ, ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਸਨ।'' ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਮੁੱਖ ਸਕੱਤਰ ਰਹੇ ਪੀਸੀ ਐਲਗਜ਼ੈਂਡਰ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕਿਤਾਬ 'ਮਾਈ ਡੇਅਜ਼ ਵਿੱਦ ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ' ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਕਤਲ ਦੇ ਕੁਝ ਘੰਟਿਆਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਦੇ ਗਲਿਆਰੇ ਵਿੱਚ ਸੋਨੀਆ ਅਤੇ ਰਾਜੀਵ ਨੂੰ ਲੜਦੇ ਹੋਏ ਵੇਖਿਆ ਸੀ। ਰਾਜੀਵ ਸੋਨੀਆ ਨੂੰ ਦੱਸ ਰਹੇ ਸੀ ਕਿ ਪਾਰਟੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸੋਨੀਆ ਨੇ ਸਾਫ ਇਨਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ ਸੀ ਉਹ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵੀ ਮਾਰ ਦੇਣਗੇ। ਰਾਜੀਵ ਦਾ ਜਵਾਬ ਸੀ, "ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਕੋਈ ਬਦਲ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਮੈਂ ਓਦਾਂ ਵੀ ਮਾਰਿਆ ਜਾਵਾਂਗਾ।" ਸੱਤ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਰਾਜੀਵ ਦੇ ਬੋਲੇ ਹੋਏ ਉਹ ਸ਼ਬਦ ਸਹੀ ਸਾਬਤ ਹੋਏ ਸਨ। (ਬੀਬੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਲ FACEBOOK, INSTAGRAM, TWITTERਅਤੇ YouTube 'ਤੇ ਜੁੜੋ।)


يقتصر بيع منتجات كوكاكولا الجديدة على الأسواق اليابانية وقد بدأت الشركة ببيع ثلاثة أصناف من المشروبات الغازية بطعم الليمون مع محتوى كحولي، وذلك للمرة الأولى في تاريخها. ويستهدف المشروب الجديد فئة متنامية من المستهلكين، خاصة من النساء والشباب. وتحوي المشروبات الثلاث نسبا من الكحول تتراوح بين 3-8 في المئة. مشروبات كحولية بنكهة الفواكه وتبقى وصفة المشروبات سرية، وفقا للسياسة التي تتبعها الشركة على مدى 125 عاما من تاريخها. وقد طرحت المنتجات الجديدة في اليابان، وتقول شركة كوكاكولا إن لا خطط لديها لطرح المنتجات الجديدة في أسواق أخرى خارج اليابان. وكانت مشروبات مشابهة قد ازدهرت في أوروبا في تسعينيات القرن الماضي، وكانت تحوي فودكا أو باكاردي أو أشياء شبيهة. وكانت الآراء بخصوصها متباينة، حيث ساد القلق من إمكانية تشجيعها الفتيان على استهلاك المشروبات الكحولية.

ਕੋਕਾ ਕੋਲਾ ਨੇ ਲੈਮਨ ਫਲੇਵਰ ਦੀ ਡ੍ਰਿੰਕ ਜਪਾਨ ਵਿੱਚ ਲਾਂਚ ਕੀਤੀ ਹੈ ਅਜੇ ਇਸ ਡ੍ਰਿੰਕ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਜਪਾਨੀ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਤਾਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਸੋਮਵਾਰ ਤੋਂ ਇਸ ਡ੍ਰਿੰਕ ਦੀ ਵਿਕਰੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਕੋਕਾ ਕੋਲਾ ਦੀ ਨਵੇਂ ਬਾਜ਼ਾਰ ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਗਾਹਕਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵਜੋਂ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਕੰਪਨੀ ਦੇ 125 ਸਾਲ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਹੈ ਕਿ ਕੰਪਨੀ ਵੱਲੋਂ ਤਿੰਨ ਉਤਪਾਦ ਅਜਿਹੇ ਉਤਾਰੇ ਗਏ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ 3 ਤੋਂ 8 ਫੀਸਦ ਤੱਕ ਐਲਕੋਹਲ ਹੈ। ਰਵਾਇਤ ਵਜੋਂ ਕੋਕਾ-ਕੋਲਾ ਨੇ ਇਸ ਦੀ ਰੈਸਿਪੀ ਬਾਰੇ ਅਜੇ ਕੋਈ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਕਾਫੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਇਹ ਕਿਹਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਜਪਾਨ ਦੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਚੂ ਹੀ ਡ੍ਰਿੰਕਸ ਦੀ ਤਰਜ਼ 'ਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ । ਇਹ ਸਥਾਨਕ ਅਲਕੋਹਲ ਅਤੇ ਫਲਾਂ ਤੋਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਪਾਨ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੇ ਸੰਤਰਾ, ਅੰਗੂਰ ਅਤੇ ਨਿੰਬੂ ਫਲੇਵਰ ਬਹੁਤ ਪਸੰਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਇਸ ਲਈ ਹੀ ਸ਼ਾਇਦ ਕੋਕਾ ਕੋਲਾ ਨੇ ਵੀ ਲੈਮਨ ਫਲੇਵਰ ਹੀ ਲਾਂਚ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਸੋਮਵਾਰ ਤੋਂ ਇਸ ਡ੍ਰਿੰਕ ਦੀ ਵਿਕਰੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ ਹੈ ਕੰਪਨੀ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਫਿਲਹਾਲ ਇਸ ਉਤਪਾਦ ਨੂੰ ਜਪਾਨ ਦੇ ਬਾਹਰ ਲੌਂਚ ਕਰਨ ਦਾ ਕੋਈ ਇਰਾਦਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। 90ਵਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅਲਕੋਟੌਪ ਡ੍ਰਿੰਕਸ ਯੂਰਪ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਵਿੱਚ ਸਮਿਕਨੌਰਫ ਆਈਸ ਅਤੇ ਬਕਾਰਡੀ ਬ੍ਰੀਜ਼ਰ ਦੀ ਤਰਜ 'ਤੇ ਬਹੁਤ ਪਸੰਦ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉਤਪਾਦਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਵਿਵਾਦ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਨਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਨੂੰ ਸੌਫਟ ਡ੍ਰਿੰਕਸ ਦੇ ਸਵਾਦ ਵਿੱਚ ਅਲਕੋਹਲ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। (ਬੀਬੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਲ FACEBOOK, INSTAGRAM, TWITTERਅਤੇ YouTube 'ਤੇ ਜੁੜੋ।)


فقد خسرت أسهم الشركة في البورصة 1.3 مليار دولار من قيمتها بعد إعلان كايلي جينر، وهي أخت غير شقيقة لكيم كارداشيان، توقفها عن استخدام هذا التطبيق. وغردت الممثلة عبر حسابها على موقع تويتر قائلة :"هل هناك شخص آخر لم يعد يستخدم سناب شات؟ أم أنني فقط (التي توقفت عن استخدامه)..هذا محزن جدا". وبمجرد نشر التغريدة على حسابها الذي يتابعه 24.5 مليون شخص، تعرضت أسهم سناب شات لهزة عنيفة وهوت قيمتها. وانتقدت كايلي جينر إعادة تصميم التطبيق وتغيير بعض خصائصه، ووقع مليون شخص عريضة تطالب سناب بالعدول عن التغييرات. وبلغ حجم الانخفاص في قيمة الأسهم 8 بالمائة، إلا أن تلك النسبة تراجعت عند إغلاق التداول في وول ستريت إلى 6 بالمائة، لتقترب قيمة السهم من 17 دولارا، سعره الأساسي عندما تم إدراج التطبيق لأول مرة مارس/آذار 2017. سناب شات: نستعين بالشرطة للتحقيق من صحة الأخبار طرح أسهم "سناب شات" للاكتتاب في بورصة نيويورك ويواجه سناب شات منافسة شرسة من تطبيقات أخرى منها انستغرام وفيسبوك، خاصة بالنسبة لمستخدميه من المشاهير، وجاء هجوم أخت كارداشيان عليه في وقت يشعر المستثمرون بقلق حول وضع الشركة الاقتصادي. وبعد الضجة التي أثارتها تغريدة نشرت كايلي جينر، كتبت قائلة:"لا أزال أحبك سناب شات..حبي الأول". ورفضت إدارة سناب شات شكاوى حول إعادة تصميم التطبيق في نوفمبر/تشرين ثاني الماضي،وقال الرئيس التنفيذي إيفان شبيغل، في وقت سابق من هذا الشهر، إن المستخدمين يحتاجون الوقت ليعتادوا على ذلك. وحاول شبيغل التخفيف من وطأة الخسائر، على الرغم من الأخبار التي انتشرت يوم الخميس عن حصوله على أجر ضخم العام الماضي بلغ 637.8 مليون دولار. ويعد هذا الأجر السنوي هو ثالث أكبر أجر يحصل عليه رئيس تنفيذي لأي شركة في الولايات المتحدة. ومع ذلك، فقد عززت عائدات الأسهم عند إدراج الشركة في السوق بشكل كبير من المكافأة التي حصل عليها الرئيس التنفيذي. وكان الراتب الأساسي للسيد شبيغل عن العام الماضي أكثر تواضعا وبلغ ما يقرب من 99 ألف دولارا فقط.

ਅਦਾਕਾਰਾ ਕਿਮ ਕਾਰਦਾਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਮਤਰੇਈ ਭੈਣ ਕੇਲੀ ਨੇ ਲਿਖਿਆ: "ਕੀ ਕੋਈ ਹੋਰ ਵੀ ਹੈ ਜੋ ਸਨੈਪ ਚੈਟ ਨਹੀਂ ਵਰਤਦਾ? ਜਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਮੈ ਹੀ... ਬਹੁਤ ਬੁਰਾ।" End of Twitter post, 1 ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਨੈਪ ਚੈਟ ਦੇ ਸ਼ੇਅਰਾਂ ਦੀ ਕੀਮਤ ਹੇਠਾਂ ਆ ਗਈ। ਦਸ ਲੱਖ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਪਟੀਸ਼ਨ ਸਾਈਨ ਕਰ ਕੇ ਸਨੈਪ ਚੈਟ ਨੂੰ ਬਦਲਾਅ ਵਾਪਸ ਲੈਣ ਲਈ ਕਿਹਾ। ਕਰੀਬ 8 ਫ਼ੀਸਦੀ ਸ਼ੇਅਰ ਹੇਠਾਂ ਡਿੱਗਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਇਹ ਸ਼ੇਅਰ ਵਾਲ ਸਟਰੀਟ 'ਤੇ 6 ਫ਼ੀਸਦੀ 'ਤੇ ਬੰਦ ਹੋਏ। ਹੁਣ ਇਸ ਦੇ ਸ਼ੇਅਰਾਂ ਦੀ ਕੀਮਤ 17 ਅਮਰੀਕੀ ਡਾਲਰ 'ਤੇ ਆ ਗਈ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਸਨੈਪ ਚੈਟ ਦਾ ਫੇਸਬੁੱਕ ਅਤੇ ਇੰਸਟਾਗ੍ਰਾਮ ਨਾਲ ਸੈਲੀਬ੍ਰਿਟੀਜ਼ ਨੂੰ ਲੈ ਕਿ ਸਿਰ ਧੜ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਹੈ। ਜੈਨਰ ਦਾ ਇਹ ਟਵੀਟ ਉਸ ਵੇਲੇ ਆਇਆ ਜਦੋਂ ਨਿਵੇਸ਼ਕ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਚਿੰਤਤ ਸਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਜੈਨਰ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਟਵੀਟ ਕੀਤਾ: "ਸਨੈਪ ਚੈਟ ਨੂੰ ਅਜੇ ਵੀ ਪਿਆਰ ਕਰਦੀ ਹਾਂ। ਮੇਰਾ ਪਹਿਲਾ ਪਿਆਰ।" ਸਨੈਪ ਚੈਟ ਨੇ ਨਵੰਬਰ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀਆਂ ਸੋਧਾਂ 'ਤੇ ਆ ਰਹੀਆਂ ਸ਼ਿਕਾਇਤਾਂ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਬੋਸ ਇਵਾਨ ਸਪੀਜਲ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਇਸ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਵਿੱਚ ਸਮਾਂ ਲੱਗੇਗਾ। ਸਪੀਜਲ ਦੀ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਦੀ ਤਨਖ਼ਾਹ 6378 ਲੱਖ ਸੀ। ਇਹ ਤੀਸਰੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਤਨਖ਼ਾਹ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। (ਬੀਬੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਲ FACEBOOK, INSTAGRAM, TWITTERਅਤੇ YouTube 'ਤੇ ਜੁੜੋ।)


يرأس ولي العهد السعودي الأمير محمد بن سلمان لجنة مكافحة الفساد الجديدة. وورد اسم الأمير ورجل الأعمال الملياردير الوليد بن طلال ضمن من تم توقيفهم. ويملك الوليد استثمارات في شركات عالمية مثل تويتر وأبل. وفي تحرك منفصل، عزل الملك سلمان وزير الحرس الوطني، وقائد القوات البحرية. وتتمتع لجنة مكافحة الفساد بصلاحية إصدار مذكرات اعتقال بحق أفراد وفرض حظر السفر. وذكرت قناة "العربية" الإخبارية السعودية أن تحقيقات جديدة فتحت بشأن ملف سيول جدة في عام 2009، والتحقيق في قضية وباء كورونا الذي انتشر في عام 2012. لكن محللين يرون أن الاعتقالات تحرك مباشر من ولي العهد لتعزيز قبضته على قاعدة السلطة في المملكة. من هو الوليد بن طلال؟ يعتبر الوليد بن طلال، الذي يملك فندق سافوي في لندن، من أغنى أغنياء العالم، بثروة تقدر بـ 17 مليار دولار، وفقا لمجلة "فوربس". وانخفضت أسهم شركة "المملكة القابضة"، التي يملكها الأمير، بنسبة 9.9 في المئة في سوق المال السعودي عقب الإعلان عن احتجاز مالكها. وتعتبر الشركة من أهم المؤسسات الاستثمارية في المملكة. وبالإضافة إلى أبل وتويتر، تملك الشركة استثمارات في شركات عالمية كبرى مثل نيوز كوربوريشن، وبنك سيتي غروب، وسلسلة فنادق فور سيزونز، وخدمة "ليفت" لسيارات الأجرة. من هم الأشخاص الذين طالتهم الحملة؟ لم يمكن على الفور التعرف على أسماء الأشخاص الذين تم إيقافهم. ودون إبداء أسباب، عُزل الأمير متعب بن عبد الله من منصب وزير الحرس الوطني، والفريق عبد الله السلطان من منصب قائد القوات البحرية. الأمير متعب وكان يُنظر إلى متعب، ابن الملك الراحل عبد الله، على أنه وريث محتمل للعرش، وكان آخر فرد من فرع عبد الله في الأسرة المالكة يحتل منصبا رفيعا في الحكومة السعودية. وأضاف المسؤول الذي طلب عدم نشر اسمه، بحسب رويترز، أن وزير المالية السابق إبراهيم العساف محتجز أيضا ويخضع للتحقيق. ولم يتسن الوصول لأي من الرجلين لطلب التعقيب. ما الذي نعرفه عن ولي العهد؟ لم يسمع كثيرون خارج السعودية عن الأمير محمد بن سلمان قبل اعتلاء والده العرش في عام 2015. لكن منذ ذلك الحين، أصبح الأمير (32 عاما) أكثر الشخصيات تأثيرا في أكبر دولة مصدرة للنفط في العالم. وفي العام الماضي، كشف ولي العهد السعودي عن خطة ضخمة لإحداث تغييرات اجتماعية واقتصادية في المملكة التي يعتمد اقتصادها بشدة على تصدير النفط. وقال في الآونة الأخيرة إن عودة "الإسلام المعتدل" أمر ضروري من أجل نجاح خططه لتحديث السعودية. وتعهد أمام مؤتمر اقتصادي في الرياض بـ"القضاء على بقايا التطرف قريبا جدا". وجاء نبأ الاعتقالات بعد ساعات فقط من إصدار أمر ملكي بتشكيل لجنة عليا برئاسة ولي العهد من أجل متابعة قضايا المال العام ومكافحة الفساد. وأشار المرسوم الملكي لتشكيل اللجنة إلى أنه جاء "نظراً لما لاحظناه ولمسناه من استغلال من قبل بعض ضعاف النفوس الذين غلبوا مصالحهم الخاصة على المصلحة العامة، ... مستغلين نفوذهم والسلطة التي اؤتمنوا عليها في التطاول على المال العام وإساءة استخدامه واختلاسه متخذين طرائق شتى لإخفاء أعمالهم المشينة". وتضم اللجنة الجديدة روؤساء هيئة الرقابة والتحقيق، والهيئة الوطنية لمكافحة الفساد، وديوان المراقبة العامة وجهاز أمن الدولة إضافة إلى النائب العام. وأعطى المرسوم اللجنة صلاحيات استثنائية "من الأنظمة والتنظيمات والتعليمات والأوامر والقرارات". وأشار إلى أن الهدف من هذا الاستثناء هو تمكين اللجنة من حصر المخالفات والجرائم والأشخاص والكيانات ذات العلاقة في قضايا "الفساد العام"، والتحقيق وإصدار أوامر القبض والمنع من السفر، وتشكيل فرق للتحري والتحقيق واتخاذ ما يلزم مع المتورطين في قضايا "الفساد العام". وكان الملك السعودي أصدر في أبريل/ نيسان الماضي سلسلة أوامر بتغيير عدد من الوزراء والمسؤولين و شملت إعفاء وزير الاعلام والثقافة ووزير الخدمة المدنية فضلا عن قائد القوات البرية وتعيين محافظ جديد للهيئة العامة للاستثمار.

ਭਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਵਿਰੋਧੀ ਕਮੇਟੀ ਇੱਕ ਸ਼ਾਹੀ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਯੁਵਰਾਜ ਮੋਹੰਮਦ ਬਿਨ ਸਾਲਮਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਕਾਇਮ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਯੁਵਰਾਜ ਮੋਹੰਮਦ ਬਿਨ ਸਾਲਮਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਭਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਵਿਰੋਧੀ ਕਮੇਟੀ ਬਣਨ ਦੇ ਕੁਝ ਘੰਟਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਹੀ ਇਹ ਕਾਰਵਾਈ ਹੋਈ। ਹਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਲਏ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਹਾਲੇ ਜਨਤਕ ਨਹੀਂ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਭਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਵਿਰੋਧੀ ਮੁਹਿੰਮ ਬੀਬੀਸੀ ਦੇ ਸੁਰਖਿਆ ਪੱਤਰਕਾਰ ਫਰੈਂਕ ਗਾਰਡਨਰ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਯੁਵਰਾਜ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਇੱਕਠੀ ਕਰਨ ਦੇ ਨਾਲੋ-ਨਾਲ ਸੁਧਾਰ ਵੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। '1984 ਕਤਲੇਆਮ ਦੀ ਸਰਕਾਰੀ ਕਹਾਣੀ ਝੂਠੀ' ਫ਼ਜ਼ੂਲ ਖ਼ਰਚੀ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਪੰਚਾਇਤਾਂ ਨੇ ਕੀਤੇ ਮਤੇ ਪਾਸ ਇਹ ਸਾਫ਼ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਹਿਰਾਸਤੀਆਂ ਉੱਪਰ ਕਿਸ ਗੱਲ ਦਾ ਸ਼ੱਕ ਹੈ। ਸਾਊਦੀ ਪ੍ਰਸਾਰਣਕਾਰ ਅਲ-ਅਰੇਬੀਆ ਮੁਤਾਬਕ 2009 ਦੇ ਜਿੱਦਾਹ 'ਚ ਆਏ ਹੜ੍ਹ ਅਤੇ 2012 ਵਿੱਚ ਫ਼ੈਲੇ ਮੇਰਸ ਵਾਇਰਸ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਨਵੀਂ ਜਾਂਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਸਾਊਦੀ ਪ੍ਰੈਸ ਏਜੰਸੀ ਦੇਸ ਦੀ ਸਰਕਾਰੀ ਖ਼ਬਰ ਏਜੰਸੀ ਹੈ। ਇਸ ਮੁਤਾਬਕ, ਨਵੀਂ ਭਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਵਿਰੋਧੀ ਕਮੇਟੀ ਕੋਲ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀ ਸੰਮਨ ਜਾਰੀ ਕਰਨ ਅਤੇ ਸਫ਼ਰੀ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਲਾਉਣ ਦੇ ਹੱਕ ਹਨ। ਇਸਦੇ ਇਲਾਵਾ, ਸਾਉਦੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਗਾਰਡ ਅਤੇ ਨੇਵੀ ਮੁਖੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਸਾਊਦੀ ਪ੍ਰੈਸ ਏਜੰਸੀ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਸਲਮਾਨ ਨੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਗਾਰਡ ਮੰਤਰੀ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਮੀਤੇਬ ਬਿਨ ਅਬਦੁਲਾਹ ਅਤੇ ਨੇਵੀ ਕਮਾਂਡਰ ਐਡਮਿਰਲ ਅਬਦੁਲਾਹ ਬਿਨ ਸੁਲਤਾਨ ਨੂੰ ਬਰਖ਼ਾਸਤ ਕੀਤਾ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਬਰਖ਼ਾਸਤਗੀ ਦੀ ਵਜਾਹ ਨਹੀਂ ਦੱਸੀ ਗਈ। ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਮੀਤੇਬ ਨੂੰ ਨੈਸ਼ਨਲ ਗਾਰਡ ਮੰਤਰੀ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਤੋਂ ਬਰਖ਼ਾਸਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਮੀਤੇਬ ਬਿਨ ਅਬਦੁਲਾਹ ਮਰਹੂਮ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਅਬਦੁਲਾਹ ਦੀ ਔਲਾਦ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ ਤਖ਼ਤ ਦਾ ਦਾਅਵੇਦਾਰ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਸਾਊਦੀ ਸਰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਵਿੱਚੋਂ ਆਖ਼ਰੀ ਮੈਂਬਰ ਹਨ। ਯੁਵਰਾਜ ਦਾ ਦੇਸ ਦਾ ਸੁਪਨਾ ਸਾਡੇ ਪੱਤਰਕਾਰ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਯੁਵਰਾਜ ਮੋਹੰਮਦ, ਜੋ ਕਿ ਰੱਖਿਆ ਮੰਤਰੀ ਵੀ ਹਨ, ਦਾ ਦੇਸ ਦੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਉੱਪਰ ਨਾਂਮਤਰ ਹੀ ਕਾਬੂ ਹੈ। ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ 'ਚ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਅਜ਼ਾਦੀ ਸਾਊਦੀ: ਰੋਬੋਟ ਨੂੰ ਔਰਤਾਂ ਨਾਲੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੱਕ ! ਰਿਆਧ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਆਰਥਿਕ ਕਾਨਫ਼ਰੰਸ ਨੂੰ ਸਬੋਧਨ ਕਰਦਿਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ "ਬਹੁਤ ਜਲਦ ਕੱਟੜਵਾਦ ਦੀਆਂ ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨ" ਦੀ ਸੋਂਹ ਚੁੱਕੀ ਸੀ। ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਯੁਵਰਾਜ ਮੋਹੰਮਦ ਨੇ ਤੇਲ ਨਿਰਭਰ ਦੇਸ ਵਿੱਚ ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਤਬਦੀਲੀ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਵਿਸਤਰਤ ਯੋਜਨਾ ਦਾ ਖ਼ੁਲਾਸਾ ਕੀਤਾ ਸੀ। (ਬੀਬੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਲ FACEBOOK, INSTAGRAM, TWITTERਅਤੇ YouTube 'ਤੇ ਜੁੜੋ।)


صورة التقطت في مدينة بسني لمجموعة من الصيادين من أبو ظبي في أواخر الثمانينيات من القرن الماضي أجابهم المالك بالايجاب وأرسل ابنه حنيف معهما لمعاينة السيارة. كانت السيارة مخصصة للأمير سرور بن محمد آل نهيان، الذي ينتمي إلى الأسرة الحاكمة في دولة الإمارات العربية المتحدة حيث كان ينوي الذهاب إلى منطقة بنجغور التي تقع على بعد حوالي مئة كيلومتر من بسني لاصطياد طيور الحبارى، وهي طيور نادرة، يعتقد البعض أن لحومها تقوي الرغبة الجنسية. أحب الشيخ السيارة وحنيف الذي كان آنذاك في الـ 31 من عمره، وهكذا نشأت صداقة قوية بينهما حسب قول الحاج حنيف. ومنذ 37 عاماً يتولى حنيف مع آخرين رعاية وخدمة أفراد أسرة آل نهيان الذين يزورون باكستان كل عام من أجل صيد طيور الحبارى، التي تشبه الديك الرومي من حيث الحجم. مواضيع قد تهمك نهاية باكستان تحبط محاولة تهريب عشرات الصقور مهددة بالانقراض إلى "دول عربية" أسرة مصرية تعشق تربية الصقور بدأت أعداد هذه الطيور تتراجع بشدة، وأصبح اصطيادها أمراً مثيراً للقلق، لكنها لا تزال تُصطاد على سبيل الهواية. هناك جهات نافذة وقوية في باكستان تحمي عمليات الصيد السرية المستمرة على مدار عقود من الزمن لتعزيز علاقاتها مع الأوساط المتنفذة في دول الخليج الغنية. وتبرر هذه الجهات رحلات صيد هذه الطيور في باكستان بحجة أنها توفر فرص عمل واستثمار تمس الحاجة إليها. لكن، في الواقع ليس واضحاً تماماً ما الذي تجنيه باكستان من وراء ذلك، إذ يقول بعض المطلعين على خبايا هذه المسألة، إن أفراد الأسر الحاكمة في الخليج يقومون بتلك الرحلات لمجرد اللهو والمتعة. ويرحب الحاج حنيف في كل عام بين شهري نوفمبر/تشرين الثاني وفبراير/شباط، بالحاشية الملكية التي تتوافد على القسم الباكستاني من إقليم بلوشستان الذي يبعد عن ميناء جوادر الاستراتيجي مسافة ساعة واحدة بالسيارة. وقبل انتهاء عمليات الصيد في فصل الشتاء هذا العام، دعا الحاج حنيف بي بي سي لرؤية التحضيرات والاستعدادات التي يقوم بها هو وطاقمه بعناية ودقة لاستقبال الأمراء الإماراتيين. ويعتبر حفل الاستقبال الفخم حدثاً بارزاً في بلدة مثل بسني، حيث لا تزال الاحتياجات الأساسية الضرورية حلماً بعيد المنال بالنسبة لمعظم أبناء المنطقة. قابلنا رجلين وأخذونا إلى قصر حاج حنيف الفخم، القريب من المجمعات السكنية الواقعة على بعد بضعة كيلومترات من طريق المطار. وكانت لوحة سيارة الجيب التي اقلتنا إماراتية وشعرنا وكأننا في رقعة جغرافية من إمارة أبو ظبي. لوحة عند مدخل قصر الحاج حنيف وتعزز هذا الشعور لدينا عندما شاهدنا لوحة ضخمة عليها صورة نسر، شعار دولة الإمارات العربية، ومكتوب عليها "قصر سمو الشيخ سرور بن محمد آل نيهان". والقصر اشبه بواحة وسط منطقة فقيرة قاحلة. يوفر أصحاب القصر فرص عملٍ للعشرات من السكان المحليين. ورأينا عند وصولنا، رجالاً يهتمون بصقور الشيخ وآخرون ينظفون المطبخ أو يصلحون سيارات الدفع الرباعي في مرآب ضخم. دعانا رجل يرتدي ملابس خاكية إلى غرفة الضيوف حيث تفوح رائحة العطور منها، وقابلنا هناك الحاج حنيف الذي رحب بنا وسألَنا عن رأينا بالمكان. الحاج حنيف في أواخر الستينات من عمره الآن، متحدث لبق وغزير الكلام. أخبرنا عن زيارات الشيخ لهذا المكان على مر السنين وقال: "بعد أن ساعدناه في الحصول على سيارة، عاد إلينا مرة أخرى، وبحلول عام 1988 كنت أنا وأبي مسؤولان عن خدمة 20 سيارة من سيارات الشيخ لأنه وثق بنا". أمضى الحاج حنيف معظم حياته في خدمة أفراد العائلة المالكة في الإمارات العربية المتحدة في بنسي، توفر الزيارات مدخولاً ماديا لنحو 35 شخصاً من السكان المحليين الذين يتم توظيفهم قبل ثلاثة أشهر من وصول العائلة الحاكمة. وبالإضافة إلى الرجال الذين يهتمون بالصقور والحمام الذي يستخدم في تدريب هذه الصقور، هناك ثلاثة رجال يهتمون بالحديقة التي تضم اشجار الليمون الخاصة بالشيخ، وشخص مسؤول عن غسيل الملابس، وطهاة وعمال النظافة وخدمة السيارات. ووظفوا شخصاً يقوم بجولة في المنطقة المجاورة على دراجة نارية لرصد طيور الحبارى، كي لا يضطر الشيخ إلى قيادة السيارة لمسافات طويلة. ويساعد حاج حنيف ثلاثة من أبنائه في تنظيم هذه الرحلات. يعتني الابن الأكبر بمرآب السيارات و 20 سيارة دفع رباعي خاصة بالشيخ، ويعمل الابن الأوسط مرافقاً وحارساً شخصياً للشيخ ومسؤولاً عن الأمن، والثالث يتولى منع اصطياد الحبارى أو بيعها في السوق السوداء من قبل السكان المحليين. بدأت باكستان بدعوة أفراد العائلة الحاكمة في الخليج للقيام برحلات صيد في عام 1973 ومنذ ذلك الحين تم ترتيب العديد من رحلات الصيد لأمراء الخليج لاصطياد طائر الحبارى، الذي يهاجر إلى جنوب غرب بلوشستان في فصل الشتاء. وبحلول عام 1989 قامت الحكومة الإقليمية وبدعم من السلطات الفيدرالية في إسلام أباد، بإضفاء الطابع الرسمي على تلك الترتيبات، وجرى تخصيص منطقة لكل أسرة من أسر الخليج الحاكمة. وكانت كل من بسني وبنجغور وجوادر من نصيب أفراد الأسرة الحاكمة في الإمارات العربية المتحدة، وكانت منطقة جهال جهاو في منطقة عواران إلى الشرق على طول الساحل من نصيب شيوخ قطر، وشاغي، إلى الشمال لشيوخ المملكة العربية السعودية. وهناك عائلات مثل عائلة حاج حنيف، تتولى رعاية العائلات الحاكمة في فترة رحلات الصيد. وبالعودة إلى السبعينيات، كانت فرق الصيد تخيم أينما كانت تنتشر طيور الحبارى، وكانت رحلات الصيد عادة تستمر مدة أسبوع، وكان أفراد العائلة المالكة يطهون ويتناولون الطيور المصطادة قبل عودتهم إلى المدينة. يعتقد البعض في البلدان العربية أن لحم الحبارى مثير للرغبة الجنسية لكن بعد ظهور مسلحين بلوش قبل عدة سنوات، ظهرتمخاوف أمنية في جنوب غرب بلوشستان ولم يعد من المستحسن التخييم في مناطق نائية. ويقيم معظم أفراد الأسرة الحاكمة حالياً في فنادق أو منازل مصممة حسب رغبتهم، مثل الذي يوفره حاج حنيف لهم، إذ لا يستغرق الأمر سوى بضع دقائق بالسيارة للوصول إلى الصحراء واصطياد الطيور التي يعثر عليها مسبقاً الموظف المخصص لهذا الغرض. كانت الطريقة التقليدية المتبعة في الماضي، هي إطلاق الصقور لملاحقة طيور الحبارى الثمينة وذبحها حالما تصطاد. كان الصيادون يطلقون النار أيضاً على طيور الحبارى، ولكن في هذه الأيام، وبسبب الصيد الجائر، غالباً ما يمسك القائمون على رعاية الصقور بطيور الحبارى ثم يطلقونها للصقور فقط أثناء وجود الصيادين. الحاشية الملكية في أواخر الثمانينيات من القرن الماضي أثناء تخييمها في ضواحي مدينة بسني في باكستان بينما تُطهى الطيور التي اصطادوها. ولطالما كان صيد الحبارى، المعروف أيضاً باسم الحبارى الآسيوية، قضية مثيرة للجدل. وكان هذا الطير شائعاً في شبه الجزيرة العربية، لكن الاتحاد الدولي لحماية الطبيعة (IUCN) يقدر الآن عدد هذه الطيور حول العالم بما يتراوح بين 50 و 100 ألف، وأدرجها في القائمة الحمراء للأنواع المهددة بالانقراض. ولا يوافق الكثيرون في باكستان على ما يرون أنه مجرد استرضاء لـ "السادة" ، لكن بالنسبة للبعض يعتبر ذلك وسيلة لإقامة علاقات أفضل مع الدول الشقيقة. فقد اعتمدت باكستان على مر السنين بشكل كبير على دول الخليج الغنية بالنفط، حيث تلقت منها مبالغ ضخمة على شكل قروض واستثمارات. وقال متحدث سابق باسم وزارة الخارجية الباكستانية إنهم حاولوا وضع حد لهذه المسألة "المحرجة برمتها" لكن دون جدوى. وأضاف: "يدرك الكثيرون من المسؤولين الحكوميين تماماً أن هذه الرحلات بلا فائدة وغير مثمرة لنا على الصعيد الدبلوماسي، لكن القوى المؤثرة هي التي قررت الاستمرار في ذلك". وتابع المسؤول السابق قوله بأن العلاقات بين الإمارات وباكستان على مدى السنوات الـ 25 الماضية أظهرت أن باكستان لم تحصل على "أي شيء" من هذه العلاقة. وفي هذا الشتاء أيضاً، انتظرت باكستان بفارغ الصبر زيارة الأمير الإماراتي، على أمل أن تساعد رحلة الصيد التي يقوم بها، في التخفيف من التصدعات الأخيرة في علاقة البلدين. ففي عام 2020 ادرجت دولة الإمارات باكستان في قائمة البلدان التي لم يعد مواطنوها يحصلون على تأشيرات للعمل في الإمارات، حيث تعتبر التحويلات المالية التي يرسلها الباكستانيون في الإمارات مصدر دخل ملايين الأسر. ورأى الخبراء أن الخطوة وسيلة للضغط على باكستان بشأن قضايا مثل العلاقة مع إسرائيل والنزاع في كشمير. الحاج حنيف يقول إنه "خادم الشيخ" لكنه لا يريد أن يسير أبناؤه على خطاه ويرفض رئيس الوزراء عمران خان وحكومته مثل هذه المزاعم، أو تأثر علاقة بلاده بالإمارات العربية المتحدة. من المرجح أن تستمر عمليات الصيد. وحاولت المحكمة العليا في باكستان وضع حد لعمليات الصيد ومنعها في عام 2015، لكن الحظر لم يدُم إلا عاماً واحداً فقط. ففي الوقت الذي كان قرار المحكمة لا يزال ساري المفعول، كانت الحكومة تصدر تصاريح خاصة لكبار الشخصيات في الشرق الأوسط، مما سمح لهم بالصيد وفق شروط محددة. ويقول الحاج حنيف، إنه زيارات أولئك الشيوخ مصدر خير لبلدة بسني وبكل تأكيد هو على رأس المستفيدين منها. كما أنه سعيد لأن الشيخ لا يوظف سوى أبناء المنطقة فقط بل ويبني المدارس والمستوصفات هناك أيضاً ويحفر أبار مياه الشرب. لكن العقبة الوحيدة هي أن المدارس بلا معلمين والمستوصفات بلا أدوية وموظفين. ويقول:"يستطيع الشيخ بناء المرافق، لكنه لا يستطيع ضمان وصول الموظفين إلى هنا. هذه مهمة حكومة الإقليم". ورغم كل شيء، لا يريد حاج حنيف لأولاده أن يسيروا على خطاه. ويقول: "أنا خادم الشيخ، وقد أمضيت حياتي في هذا العمل وسعيد به، لكنني لا أريد لأبنائي القيام بذلك، أريدهم أن يسلكوا طريقهم الخاص ويدخلوا عالم الأعمال والتجارة ويصنعوا لأنفسهم اسماً فيها".

1980 ਵਿਆਂ ਦੇ ਆਖ਼ਰੀ ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ ਸਾਊਦੀ ਦੇ ਸ਼ੇਖ਼ਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਗਰੁੱਪ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਨੇ ਮਾਲਕ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ: "ਕੀ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਚੰਗੀ ਕਾਰ ਹੈ? ਅਸੀਂ ਇੱਕ ਅਰਬ ਸ਼ੇਖ ਨੂੰ ਪੰਜਗੁਰ ਲੈ ਕੇ ਜਾਣਾ ਹੈ।" ਮਾਲਕ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਇੱਕ ਕਾਰ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬੇਟੇ ਹਨੀਫ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਦਿਖਾਉਣ ਲਈ ਭੇਜਿਆ। ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ : ਇਹ ਗੱਡੀ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਸੁਰੂਰ ਬਿਨ ਮੁਹੰਮਦ ਅਲ-ਨਾਹਯਾਨ ਲਈ ਸੀ।ਪ੍ਰਿੰਸ ਸੰਯੁਕਤ ਅਰਬ ਅਮੀਰਾਤ (ਯੂਏਈ) ਦੇ ਛੇ ਸ਼ਾਹੀ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਸੀ। ਮਰਦਾਨਾ ਤਾਕਤ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੇ ਉਹ ਲਗਭਗ 100 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (65 ਮੀਲ) ਦੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦੁਰਲੱਭ ਪੰਛੀ ਹੁਬਾਰਾ ਬਸਟਰਡ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸੀ। ਪੰਛੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਮਾਸ ਨੂੰ ਕੁਝ ਲੋਕ ਕਾਮ ਉਤੇਜਨਾ ਲਈ ਵਧੀਆ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਅਰਬ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਲੋਕ ਹੁਬਾਰਾ ਪੰਛੀਆਂ ਦਾ ਮੀਟ ਮਰਦਾਨਾ ਤਾਕਤ ਲਈ ਵਧੀਆ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਸ਼ੇਖ ਨੂੰ ਕਾਰ ਪਸੰਦ ਆਈ, ਅਤੇ ਉਹ ਹਨੀਫ਼ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਗਿਆ, ਜੋ ਉਸ ਸਮੇਂ 31 ਸਾਲ ਦਾ ਸੀ। ਹਾਜੀ ਹਨੀਫ਼ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਲੰਬੀ ਦੋਸਤੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੋਈ। ਹੁਣ ਉਹ ਪਿਛਲੇ ਸੈਂਤੀ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਉਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਾਹੀ ਮਹਿਮਾਨਾਂ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹਨ। ਅਜਿਹੇ ਮਹਿਮਾਨ ਹਰ ਸਾਲ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਹੁਬਾਰਿਆਂ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਟਰਕੀ ਦੇ ਆਕਾਰ ਵਾਲੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਰਮੀਲੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਘਟ ਰਹੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨਾ ਵਿਵਾਦਪੂਰਨ ਹੈ, ਪਰ ਅਜੇ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਖੇਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਰਬ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਲੋਕ ਹੁਬਾਰਾ ਪੰਥੀਆਂ ਦਾ ਮੀਟ ਮਰਦਾਨਾ ਤਾਕਤ ਲਈ ਵਧੀਆ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਅਮੀਰ ਖਾੜੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਰਸੂਖ਼ਦਾਰਾਂ ਨਾਲ ਰਿਸ਼ਤੇ ਗੂੜ੍ਹੇ ਕਰਨ ਦੇ ਲਈ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸਮੂਹ ਹਨ, ਜੋ ਗੁਪਤ ਸ਼ਿਕਾਰ ਦੀ ਹਮਾਇਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਭ ਇੱਥੇ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਚੱਲਦਾ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਅਜਿਹੀਆਂ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕਹਿੰਦੇ ਕਿ ਸ਼ੇਖ਼ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਲੋੜੀਂਦੇ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਅਤੇ ਪੂੰਜੀ ਲੈ ਕੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਸ਼ਾਹੀ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਅਯਾਸ਼ੀ ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਸ ਤੋਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਣ ਵਾਲਾ ਅਸਲ ਫ਼ਾਇਦਾ ਹਾਲੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਸ਼ਿਕਾਰਗਾਹਾਂ ਦੇ ਕੁਝ ਬਾਸ਼ਿੰਦੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸ਼ਾਹੀ ਵਿਅਕਤੀ ਨਿੱਜੀ ਆਨੰਦ ਲਈ ਅਜਿਹਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਹਰ ਸਾਲ ਨਵੰਬਰ ਅਤੇ ਫਰਵਰੀ ਵਿਚਕਾਰ ਹਾਜੀ ਹਨੀਫ ਸ਼ਾਹੀ ਪਾਰਟੀਆਂ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਹਾਜੀ ਹਨੀਫ ਗਵਾਦਰ ਦੀ ਰਣਨੀਤਕ ਬੰਦਰਗਾਹ ਤੋਂ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਇੱਕ ਘੰਟੇ ਦੀ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਬਲੂਚਿਸਤਾਨ ਸੂਬੇ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿ ਸਰਦੀਆਂ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬੀਬੀਸੀ ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਉਸ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਟਾਫ਼ ਵੱਲੋਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਾਹੀ ਮਹਿਮਾਨਾਂ ਲਈ ਕੀਤੀਆਂ ਤਿਆਰੀਆਂ ਨੂੰ ਦੇਖਣ। ਪਾਸਨੀ ਜਿਹੀ ਜਗ੍ਹਾ 'ਤੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਦਾਅਵਤ ਸੀ। ਪਾਸਨੀ ਜਿੱਥੇ ਮੁੱਢਲੀਆਂ ਜ਼ਰੂਰਤਾਂ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰਿਆਂ ਲਈ ਦੂਰ ਦਾ ਸੁਪਨਾ ਹਨ। ਹਾਜੀ ਹਨੀਫ਼ ਦੀ ਹਵੇਲੀ ਕੋਲ ਆਬੂ ਧਾਬੀ ਦਾ ਸ਼ਾਹੀ ਨਿਸ਼ਾਨ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿਚਲਾ ਅਰਬ ਇੱਥੇ ਸਾਨੂੰ ਦੋ ਵਿਅਕਤੀ ਮਿਲੇ ਅਤੇ ਸਾਨੂੰ ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ ਦੀ ਸੜਕ ਤੋਂ ਕੁਝ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਹਾਜੀ ਦੀ ਮਹਿਲਨੁਮਾ ਹਵੇਲੀ ਤੱਕ ਲੈ ਕੇ ਗਏ। ਯੂਏਈ ਦੇ ਨੰਬਰ ਪਲੇਟ ਵਾਲੀ ਜੀਪ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਇੰਝ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਵਾਇਆ ਜਿਵੇਂ ਅਸੀਂ ਅਬੂ ਧਾਬੀ ਵਿੱਚ ਹੋਈਏ। ਸਾਡੀ ਇਹ ਭਾਵਨਾ ਅਬੂ ਧਾਬੀ ਸ਼ਾਹੀਪੁਣੇ ਦੇ ਵੱਡੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਿਖਰ 'ਤੇ ਲਗਾਏ ਗਏ ਬਾਜ਼ ਨਾਲ ਸੰਪੂਰਨ ਹੋਈ। ਇਸ ਨੂੰ ਦੇਖਦਿਆਂ ਅਸੀਂ ਘਰ ਵਿੱਚ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾਖਲ ਹੋਏ ਜਿਵੇਂ ਅਸੀਂ ਕਿਸੇ ਬੀਹੜ ਵਿਚਕਾਰ ਨਖ਼ਲਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਬੈਠੇ ਹੋਈਏ। ਇੱਥੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸ਼ਾਹੀ ਮਹਿਮਾਨ ਦਰਜਨਾਂ ਸਥਾਨਕ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕਿੱਤੇ ਲਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਪਹੁੰਚਦਿਆਂ ਹੀ ਅਸੀਂ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਕਈ ਲੋਕ ਸ਼ੇਖ ਦੇ ਬਾਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁੱਝੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਕੁਝ ਹੋਰ ਰਸੋਈ ਚਮਕਾ ਰਹੇ ਸਨ ਅਤੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਐੱਸਯੂਵੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਸਾਰੇ ਗੈਰੇਜ ਵਿੱਚ ਲਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਵੀਡੀਓ: ਬੀਬੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨੂੰ ਇੰਝ ਲਿਆਓ ਆਪਣੀ ਹੋਮ ਸਕਰੀਨ ’ਤੇ ਖਾਕੀ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਸਾਨੂੰ ਮਹਿਮਾਨਖ਼ਾਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲੈ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਇਤਰ ਦੀਆਂ ਖ਼ੁਸ਼ਬੋਆਂ ਨੇ ਨੇ ਸਾਡਾ ਸਵਾਗਤ ਕੀਤਾ। ਇੱਕ ਸੋਫ਼ੇ 'ਤੇ ਬੈਠੇ ਹਾਜੀ ਹਨੀਫ਼ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਾਡੀ ਜਗ੍ਹਾ ਕਿਵੇਂ ਲੱਗੀ?" ਹੁਣ ਸੱਤਰਵਿਆਂ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚੇ ਹਾਜ਼ੀ ਇੱਕ ਵਧੀਆ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਦਿਖਾਇਆ, ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਜਾਰੀ ਸ਼ੇਖ ਦੀਆਂ ਫੇਰੀਆਂ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ। ਇੱਕ ਐੱਸਯੂਵੀ "ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਾਰ ਦਿਵਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ, ਉਹ ਦੁਬਾਰਾ ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਆਇਆ। 1988 ਤੱਕ ਮੈਂ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਨੇ ਸ਼ੇਖ ਲਈ 20 ਕਾਰਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਾਡੇ 'ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕੀਤਾ।" ਪਾਸਨੀ ਲਈ ਇਹ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਲਗਭਗ 35 ਸਥਾਨਕਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਕਮਾਈ ਦਾ ਸਾਧਨ ਹਨ, ਜੋ ਮਹਿਮਾਨਾਂ ਦੀ ਆਮਦ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਕੰਮ 'ਤੇ ਰੱਖ ਲਏ ਹਨ। ਕੁਝ ਬਾਜ਼ਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿਖਾਉਣ ਲਈ ਰੱਖੇ ਕਬੂਤਰਾਂ ਦੀ ਸਾਂਭ-ਸੰਭਾਲ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਤਿੰਨ ਜਣੇ ਬਾਗ਼ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਸ਼ੇਖ਼ ਲਈ ਨਿੰਬੂ ਉਗਾਏ ਗਏ ਹਨ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਕੁਝ ਬਾਜ਼ਾਂ ਕੱਪੜੇ ਧੋਣ ਦਾ ਇੰਚਾਰਜ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਰਸੋਈਏ ਹਨ ਤੇ ਕੁਝ ਸਫ਼ਾਈ ਦਾ ਖ਼ਿਆਲ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਵਾਹਨਾਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਮੋਟਰਸਾਈਕਲ 'ਤੇ ਸਵਾਰ ਨੂੰ ਹੁਬਾਰਾ ਲੱਭਣ ਲ਼ਈ ਦੇ ਆਸ ਪਾਸ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਦੌਰੇ ਲਈ ਪੈਸੇ ਮਿਲਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਜੋ ਸ਼ੇਖ਼ ਨੂੰ ਸ਼ਿਕਾਰ ਲੱਭਣ ਵਿੱਚ ਮਿਹਨਤ ਨਾ ਕਰਨੀ ਪਵੇ। ਹਾਜੀ ਹਨੀਫ ਦੇ ਤਿੰਨ ਬੇਟੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮਦਦ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਹ ਹੈ ਉਹ ਸਾਂਡਾ ਜਿਸ ਦਾ ਤੇਲ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ ਗੈਰੇਜ ਅਤੇ ਸ਼ੇਖ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਲਈ ਰੱਖੀਆਂ ਗਈਆਂ 20 ਐੱਸਯੂਵੀਆਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਵਿਚਕਾਰਲਾ ਪੁੱਤਰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦਾ ਇੰਚਾਰਜ ਹੈ, ਅੰਗ-ਰੱਖਿਅਕ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਤੀਜਾ ਇਹ ਦੇਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਥਾਨਕ ਲੋਕ ਹੁਬਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਬਲੈਕ ਮਾਰਕੀਟ ਵਿੱਚ ਨਾ ਵੇਚਣ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੇ 1973 ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਹੀ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਹਾਜੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸ਼ੇਖ਼ ਦੇ ਨੌਕਰ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਪਰ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬੇਟੇ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਨ ਅਣਗਿਣਤ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਨਿੱਜੀ ਹੈਸੀਅਤ ਵਿੱਚ ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਬਲੋਚਿਸਤਾਨ ਦੇ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਣ ਵਾਲੇ ਇੱਕ ਪਰਵਾਸੀ ਪੰਛੀ ਹੁਬਾਰਾ ਬਸਟਰਡ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਖਾੜੀ ਤੋਂ ਆਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਸਾਲ 1989 ਵਿੱਚ ਇਸਲਾਮਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਮਦਦ ਲਈ ਸੂਬਾਈ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨੂੰ ਰਸਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਇਲਾਕਿਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਹੀ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਤਕਸੀਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਪਾਸਨੀ, ਪੰਜਗੁਰ ਅਤੇ ਗਵਾਦਰ ਨੂੰ ਯੂਏਈ ਦੇ ਸ਼ਾਹੀ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਲਈ ਤੈਅ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਸਮੁੰਦਰੀ ਕੰਢੇ ਦੇ ਨਾਲ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਅਵਰਾਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਝਲ ਝਾਓ ਕਤਰ ਦੇ ਸ਼ੇਖਾਂ ਲਈ ਮਿੱਥਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਸਥਿਤ ਚਾਘੀ ਨੂੰ ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਦੇ ਸ਼ਾਹੀ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਸੌਂਪਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਹਾਜੀ ਵਰਗੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਸਮੇਂ ਵੀ ਸ਼ਾਹੀ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੇ ਮੇਜ਼ਬਾਨਾਂ ਵਜੋਂ ਅਲਾਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਸੱਤਰਵਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਕਾਰ ਪਾਰਟੀਆਂ ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਹੁਬਾਰੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ, ਉੱਥੇ ਹੀ ਡੇਰਾ ਲਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਸ਼ਿਕਾਰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਹਫ਼ਤੇ ਤੱਕ ਚੱਲਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਸ਼ਾਹੀ ਲੋਕ ਵਾਪਸੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪੰਛੀਆਂ ਨੂੰ ਕੈਂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਪਕਾ ਕੇ ਖਾ ਲੈਂਦੇ ਸਨ। ਪਰ ਦੱਖਣੀ-ਪੱਛਮੀ ਬਲੂਚਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਜਾਰੀ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਵੱਖਵਾਦੀ ਬਗ਼ਾਵਤ ਦੇ ਜ਼ੋਰ ਫੜਨ ਕਾਰਨ ਸੁਰੱਖਿਆ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋ ਗਈ। ਇਸ ਲਈ ਹੁਣ ਮਨ ਚਾਹੀ ਥਾਂ 'ਤੇ ਡੇਰਾ ਲਾਉਣਾ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਸ਼ਾਹੀ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਹੁਣ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਆਪਣੀ ਪਸੰਦ ਮੁਤਾਬਕ ਹੋਟਲਾਂ ਜਾਂ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਕਿ ਹਾਜੀ ਹਨੀਫ ਵਰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਟਿਕਾਣੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਰੇਗਿਸਤਾਨ ਤੋਂ ਕੁਝ ਮਿੰਟਾਂ ਦੀ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਹੀ ਸਥਿਤ ਹਨ। ਕਰਿੰਦੇ ਪੰਛੀਆਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਲੱਭ ਕੇ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਾਜ਼ ਬੇਸ਼ਕੀਮਤੀ ਹੁਬਾਰਿਆਂ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰਨਗੇ- ਜਦੋਂ ਇਹ ਫੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਪੰਛੀ ਦੇ ਗਲੇ 'ਤੇ ਚਾਕੂ ਨਾਲ ਕੱਟ ਮਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਈ ਵਾਰ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਵੀ ਪੰਛੀਆਂ ਨੂੰ ਗੋਲੀ ਮਾਰ ਦਿੰਦੇ ਸਨ। ਹੁਣ ਗ਼ੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਕਾਰਨ ਕਾਰਿੰਦੇ ਅਕਸਰ ਹੁਬਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਫੜ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਾਜ਼ਾਂ ਲਈ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਵਿਵਾਦਮਈ ਮੁੱਦਾ ਹੁਬਾਰਾ ਬਸਟਰਡਜ਼ ਜਾਂ ਏਸ਼ੀਅਨ ਹੌਬਾਰਜ਼, ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਵਿਵਾਦਪੂਰਨ ਮੁੱਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਹ ਕਦੇ ਅਰਬ ਪ੍ਰਾਇਦੀਪ 'ਤੇ ਵਧੇ ਫੁੱਲੇ ਸਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਹੁਣ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਯੂਨੀਅਨ ਆਫ ਕੰਜ਼ਰਵੇਸ਼ਨ ਆਫ਼ ਨੇਚਰ (ਆਈਯੂਸੀਐੱਨ) ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਆਬਾਦੀ ਦਾ ਕਿਆਸ 50,000 ਤੋਂ 100,000 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਲਗਾਇਆ ਹੈ। ਉਹ ਖਤਰੇ ਵਾਲੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀ ਲਾਲ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ "ਸਵਾਮੀ" ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਇਹ ਭਾਈਚਾਰਕ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਚੰਗੇ ਸਬੰਧ ਕਾਇਮ ਕਰਨ ਦਾ ਤਰੀਕਾ ਹੈ। ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਤੇਲ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਖਾੜੀ 'ਤੇ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਕਰਜ਼ੇ ਅਤੇ ਨਿਵੇਸ਼ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਚੋਖੀ ਰਕਮ ਹਾਸਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਦਫ਼ਤਰ ਦੇ ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ ਬੁਲਾਰੇ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ"ਸ਼ਰਮਿੰਦਗੀ ਭਰੇ ਕੰਮ" ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਕੋਈ ਫਾਇਦਾ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ। ਸਾਬਕਾ ਬੁਲਾਰੇ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਇਹ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਸਾਡੇ ਲਈ ਕੂਟਨੀਤਕ ਮੋਰਚੇ 'ਤੇ ਬੇਕਾਰ ਅਤੇ ਵਿਅਰਥ ਹਨ, ਫਿਰ ਵੀ ਸਰਕਾਰਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕਰਦੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਹਾਜੀ ਹਨੀਫ਼ ਨੇ ਆਪਣੀ ਬਹੁਤੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਸ਼ੇਖ਼ਾਂ ਦੀ ਨੌਕਰੀ ਵਿੱਚ ਲੰਘਾਈ ਹੈ ਸਾਬਕਾ ਅਧਿਕਾਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਪਿਛਲੇ 25 ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ ਸੰਯੁਕਤ ਅਰਬ ਅਮੀਰਾਤ-ਪਾਕਿ ਸਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖੀਏ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੂੰ ਇਸ ਤੋਂ 'ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ'। ਅਰਬ ਰਾਜਕੁਮਾਰਾਂ ਤੋਂ ਪਾਕਿ ਦੀਆਂ ਉਮੀਦਾਂ ਇਸ ਸਰਦੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੇ ਇਸ ਆਸ ਨਾਲ ਸੰਯੁਕਤ ਅਰਬ ਅਮੀਰਾਤ ਦੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਦੇ ਦੌਰੇ ਦਾ ਬੜੀ ਬੇਸਬਰੀ ਨਾਲ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਕੀਤਾ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਿਕਾਰ ਯਾਤਰਾ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਗਰਮਾਹਟ ਲੈ ਕੇ ਆਵੇਗੀ। ਸਾਲ 2020 ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਨੂੰ ਹੁਣ ਯੂਏਈ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਵੀਜ਼ਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲੇਗਾ। ਜਿੱਥੋਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵੱਡੀ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਪੂੰਜੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਕਾਂ ਨੇ ਇਸ ਕਦਮ ਨੂੰ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿਵਾਦ ਵਰਗੇ ਮੁੱਦਿਆਂ ਉੱਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਉੱਤੇ ਦਬਾਅ ਪਾਉਣ ਦੇ ਇੱਕ ਤਰੀਕੇ ਵਜੋਂ ਵੇਖਿਆ। ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਇਮਰਾਨ ਖਾਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੰਤਰੀ ਮੰਡਲ ਅਜਿਹੇ ਦਾਅਵਿਆਂ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ - ਜਾਂ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਯੂਏਈ ਨਾਲ ਸਬੰਧਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਰੁਕਾਵਟ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਸ਼ਿਕਾਰ ਜਾਰੀ ਰਹਿਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਇੱਕ ਸਾਲ ਬਾਅਦ 2015 ਵਿੱਚ ਪਾਬੰਦੀ ਹਟਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਲਾਗੂ ਸੀ, ਉਦੋਂ ਹੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਕੁਝ ਸ਼ਰਤਾਂ ਅਧੀਨ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪਰਮਿਟ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਗਏ। ਸਥਾਨਕ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਹਾਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ੇਖ "ਪਾਸਨੀ ਲਈ ਚੰਗੇ" ਰਹੇ ਹਨ - ਅਤੇ ਹਾਜੀ ਨੇ ਨਿਸ਼ਚਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਤਰੱਕੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉਹ ਖੁਸ਼ ਹਨ ਕਿ ਸ਼ੇਖ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਸਥਾਨਕ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੈ ਬਲਕਿ ਖੂਹ, ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਡਿਸਪੈਂਸਰੀਆਂ ਵੀ ਬਣਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਅੜਿੱਕਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਸਕੂਲ ਬਿਨਾਂ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਅਤੇ ਡਿਸਪੈਂਸਰੀਆਂ ਬਿਨਾਂ ਦਵਾਈਆਂ ਜਾਂ ਸਟਾਫ ਤੋਂ ਹਨ। "ਸ਼ੇਖ ਸਿਰਫ਼ ਕੁਝ ਨਿਰਮਾਣ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਇਹ ਯਕੀਨੀ ਨਹੀਂ ਬਣਾ ਸਕਦੇ ਕਿ ਸਟਾਫ ਵੀ ਇੱਥੇ ਪਹੁੰਚੇ। ਇਹ ਸੂਬਾਈ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਕੰਮ ਹੈ।" ਪਰ ਸਭ ਕੁਝ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਹਾਜੀ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਤਿੰਨ ਬੇਟੇ ਸ਼ੇਖ਼ ਦੀ ਨੌਕਰੀ 'ਤੇ ਲੱਗਣ। "ਮੈਂ ਸ਼ੇਖ ਦਾ ਨੌਕਰ ਹਾਂ, ਪਰ ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਕਿ ਮੇਰੇ ਬੱਚੇ ਮੇਰੇ ਵਾਂਗ ਹੀ ਕਰਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਰਾਹ ਚੁਣ ਕੇ ਚੱਲਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਕਾਰੋਬਾਰ ਵਿੱਚ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਨਾਮ ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।" " ਮੈਂ ਜੋ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਉਸ ਨਾਲ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਿਤਾ ਲਈ ਹੈ, ਮੈਂ ਇਸ ਨਾਲ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹਾਂ।" ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਦੀ ਔਰਤਾਂ ਕਿਵੇਂ ਜਿਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਮਰਦਾਂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ: (ਬੀਬੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਲ FACEBOOK, INSTAGRAM, TWITTERਅਤੇ YouTube 'ਤੇ ਜੁੜੋ।)


زوج عروس تنظيم الدولة: لم أر غضاضة في الزواج من فتاة عمرها 15 عاما وتزوج ياغو ريديك من شميمة بيغوم بعد وصولها إلى سوريا للانضمام إلى تنظيم الدولة عام 2015. واعترف ريديك، 27 سنة، لبي بي سي بأنه قاتل في صفوف تنظيم الدولة الإسلامية، لكنه أكد أنه الآن يرد العودة إلى بلاده مع زوجته لتربية طفلهم هناك. ويُحتجز الشاب الهولندي في الوقت الراهن في مركز احتجاز كردي شمال شرقي سوريا. ويواجه ريديك تهما قد تصل عقوبتها إلى السجن لست سنوات للانضمام إلى جماعة إرهابية حال عودته إلى هولندا. وأكد زوج بيغوم لمراسلة شؤون الشرق الأوسط في بي بي سي، كوينتين سومرفيل، إنه رفض الاستمرار في صفوف التنظيم وحاول الخروج منه. وأضاف أنه كان مسجونا في الرقة في سوريا وتعرض للتعذيب بعد اتهام التنظيم له بأنه جاسوس هولندي. غادرت شميمة بريطانيا وهي في الخامسة عشرة من عمرها وانضمت إلى تنظيم الدولة الإسلامية في سوريا واعتقلت شميمة وزوجها في مدينة باغوز في دير الزور، آخر معاقل تنظيم الدولة الإسلامية في سوريا. واستسلم ريديك لجماعة من المقاتلين السوريين بينما انتهى المآل بشميمة ووليدها إلى مخيم الهول للاجئين في شمال سوريا، لكن تقارير تشير إلى نقلها إلى مكان آخر. وأخبر الزوج بي بي سي إنه لم يخطئ عندما تزوج من بيجوم، 19 سنة، لأن الزواج كان "باختيارها". واستطرد في حكاية ما حدث بينه وبين شميمة، إذ قال إنه لم يهتم في البداية بفتاة مراهقة جاءت من شرق لندن وانضمت إلى مركز النساء التابع للتنظيم، ذلك لأنها كانت صغيرة السن جدا. وأضاف: "عندما أخبرني صديق بأن هناك فتاة تريد الزواج، لم أبد اهتماما بسبب سنها. لكني وافقت على العرض فيما بعد". وأشار إلى أنه عندما التقى شميمة كانت "بحالة عقلية جيدة"، مؤكدا على أن الزواج كان "اختيارها، وأنها كانت تبحث عن شريك لها"، وأنه دُعي لأن يكون هذا الشريك. لكنه اعترف "بأنها كانت صغيرة جدا، وربما كان من الأفضل أن تنتظر لبعض الوقت. لكنها اختارت أن تتزوج في هذه السن المبكرة، وكذلك أنا اخترت أن أتزوجها". وسحبت السلطات البريطانية الجنسية من بيغوم بسبب حملها جنسية دولة أخرى هي بنغلاديش عبر أمها التي تحمل نفس الجنسية. أكد ريديك أنه تزوج شميمة باختيارها بعد انضمامهما لتنظيم الدولة الإسلامية لكن وزارة الخارجية في بنغلاديش قالت إن الفتاة لا تحمل الجنسية البنغالية وأنه لن يُسمح لها بدخول البلاد. وأبلغت أسرة شميمة الشهر الماضي وزارة الداخلية البريطانية بأنها سوف تعارض القرار بسحب الجنسية من الابنة التي لا تزال عالقة في سوريا. وجاء في رسالة أرسلتها الأسرة إلى وزير الداخلية البريطانية، ساجد جافيد، القول إنهم لن "يتخلوا عن ابنتهم"، مطالبين بالمساعدة من أجل إعادة طفل شميمة الصغير إلى بريطانيا. وقال جيريمي كوربين، زعيم حزب العمال المعارض، إن لبيغوم "الحق في العودة إلى بريطانيا"، واصفا قرار سحب الجنسة منها بأنه "متطرف". ولم تُسحب الجنسية الهولندية من ريديك، على الرغم من وجوده في قائمة انتظار الإرهابيين في هولندا. وقد ولد ريديك في هولندا وعاش في أحد الضواحي هناك ، قبل أن يهجر كل ذلك في 2014 ويسافر إلى سوريا للانضمام إلى تنظيم الدولة الإسلامية.

ਜਦੋਂ ਯਾਗੋ ਦਾ ਸ਼ਮੀਮਾ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਮਰ 23 ਸਾਲ ਦੀ ਸੀ 27 ਸਾਲਾ ਯਾਗੋ ਰਿਡੀਜਕ ਨੇ ਬੀਬੀਸੀ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਦਿਆਂ ਕਬੂਲਿਆ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸਲਾਮਿਕ ਸਟੇਟ ਗਰੁੱਪ ਲਈ ਲੜਾਈ ਲੜੀ ਹੈ ਪਰ ਹੁਣ ਉਹ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਨਵਜੰਮੇ ਬੱਚੇ ਨਾਲ ਘਰ ਪਰਤਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਸ਼ਮੀਮਾ ਬੇਗ਼ਮ ਸਾਲ 2015 ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਤੋਂ ਭੱਜ ਕੇ ਇਸਲਾਮਿਕ ਸਟੇਟ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ 3 ਸਕੂਲੀ ਵਿਦਿਆਰਥਣਾਂ 'ਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ, ਜੋ 15 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ 'ਚ ਆਈਐਸਆਈ 'ਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੀਰੀਆ ਪਹੁੰਚਣ ਦੇ ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ ਯਾਗੋ ਰਿਡੀਜਕ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ ਸੀ। ਯਾਗੋ ਉੱਤਰੀ-ਪੂਰਬੀ ਸੀਰੀਆ 'ਚ ਕੁਰਦ ਡਿਟੈਂਸ਼ਨ ਸੈਂਟਰ ਵਿੱਚ ਹਨ। 'ਆਈਐਸਆਈ ਨੂੰ ਛੱਡਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ' ਜੇਕਰ ਯਾਗੋ ਨੀਦਰਲੈਂਡ ਵਾਪਸ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਈਐਸਆਈ 'ਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਣ ਕਾਰਨ 6 ਸਾਲ ਤੱਕ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਬੀਬੀਸੀ ਦੇ ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਦੇ ਪੱਤਰਕਾਰ ਕੁਐਂਟਿਨ ਸੋਮਰਵਿਲੇ ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ ਇੱਕ ਇੰਟਰਵਿਊ ਵਿੱਚ ਯਾਗੋ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਮੈਂ ਆਈਐਸਆਈਐਸ ਨੂੰ ਛੱਡਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ- ਕਦੀਜਾ ਸੁਲਤਾਨਾ, ਅਮੀਰਾ ਆਬੇਸ ਅਤੇ ਸ਼ਮੀਨਾ ਬੇਗ਼ਮ ਤਿੰਨੇ ਹੀ 2015 ਨੂੰ ਬਰਤਾਨੀਆਂ ਤੋਂ ਭੱਜੀਆਂ ਸਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ, "ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਆਈਐੱਸ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਡਚ ਜਾਸੂਸ ਹੋਣ ਦਾ ਇਲਜ਼ਾਮ ਲਗਾ ਕੇ ਰੱਕਾ ਦੀ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਕੈਦ ਕਰਕੇ ਤਸੀਹੇ ਦਿੱਤੇ ਸਨ।" ਆਈਐਸਆਈਐਸ ਦੇ ਕਬਜ਼ੇ 'ਚ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਾਰੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹਾਂ ਨੇ ਬਗੈਰ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਜਿਣਸੀ ਰਿਸ਼ਤੇ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਔਰਤ 'ਤੇ ਪੱਥਰਬਾਜੀ ਕੀਤੀ, ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਲਾਸ਼ਾਂ ਦੇ ਢੇਰ ਦੇਖੇ ਅਤੇ ਨਵਜੰਮੀ ਬੱਚੀ ਨੂੰ ਕੁਪੋਸ਼ਣ ਨਾਲ ਮਰਦੇ ਵੀ ਦੇਖਿਆ। 19 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਸ਼ਮੀਮਾ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨਾਲ ਆਈਐਸ ਗਰੁੱਪ ਦੇ ਆਖ਼ਰੀ ਅੱਡੇ ਬਾਘੁਜ਼ ਤੋਂ ਭੱਜ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਯਾਗੋ ਨੇ ਸੀਰੀਆ ਲੜਾਕਿਆਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਤਮ ਸਮਰਪਣ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਸ਼ਮੀਮਾ ਆਪਣੇ ਨਵਜੰਮੇ ਬੇਟੇ ਜਾਰਾਹ ਨਾਲ ਉੱਤਰੀ ਸੀਰੀਆ 'ਚ ਅਲ-ਹਵਲ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀ ਕੈਂਪ 'ਚ 39 ਹਜ਼ਾਰ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਰਹਿਣ ਲੱਗੀ। ਹੁਣ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਕਥਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਿਤੇ ਹੋਰ ਚਲੀ ਗਈ ਹੈ। 'ਪਹਿਲਾਂ ਕੀਤਾ ਵਿਆਹ ਲਈ ਮਨ੍ਹਾਂ' ਯਾਗੋ ਨੇ ਬੀਬੀਸੀ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ਮੀਮਾ ਬੇਗ਼ਮ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਨਾਲ ਕੋਈ ਇਤਰਾਜ਼ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਉਹ 15 ਸਾਲ ਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ 23 ਸਾਲ ਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਇਹ "ਉਸ ਦੀ ਮਰਜ਼ੀ" ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਲੰਡਨ ਤੋਂ ਭੱਜੀ ਸਕੂਲੀ ਵਿਦਿਆਰਥਣ ਨੂੰ ਰੱਕਾ ਦੇ ਵੂਮੈਨ ਸੈਂਟਰ 'ਚ ਮਿਲੇ ਸਨ। ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਵਿਆਹ ਲਈ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ ਸਨ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਛੋਟੀ ਸੀ। ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ- ਸੀਰੀਆ ’ਚ ਆਈਐਸ 90 ਫੀਸਦ ਕਬਜ਼ੇ ਵਾਲਾ ਇਲਾਕਾ ਗੁਆਇਆ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਜਦੋਂ ਮੇਰੇ ਦੋਸਤ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਇੱਕ ਕੁੜੀ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੈ, ਮੈਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਤਾਂ ਇਤਰਾਜ਼ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਉਮਰ ਛੋਟੀ ਹੈ ਪਰ ਫਿਰ ਮੈਂ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਿਆ।" ਯਾਗੋ ਨੇ ਜ਼ੋਰ ਦੇ ਕੇ ਕਿਹਾ, "ਇਹ ਉਸ ਦੀ ਮਰਜ਼ੀ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਲਈ ਪਤੀ ਲੱਭ ਰਹੀ ਸੀ।" ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੰਨਿਆ, "ਉਸਦੀ ਉਮਰ ਛੋਟੀ ਸੀ, ਸ਼ਾਇਦ ਉਸ ਲਈ ਇਹ ਚੰਗਾ ਹੁੰਦਾ ਕਿ ਜੇਕਰ ਉਹ ਥੋੜ੍ਹਾ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਕਰ ਲੈਂਦੀ, ਪਰ ਉਸ ਨੇ ਅਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਉਸ ਨੇ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਉਣਾ ਚਾਹਿਆ ਅਤੇ ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਆਹ ਲਈ ਚੁਣਿਆ।" ਬਰਤਾਨੀਆਂ ਨੇ ਰੱਦ ਕੀਤੀ ਸ਼ਮੀਮਾ ਦੀ ਨਾਗਰਿਕਤਾ ਫਰਵਰੀ 2015 ਵਿੱਚ ਬੈਥਾਨਲ ਗਰੀਨ ਅਕਾਦਮੀ ਤੋਂ ਭੱਜੀਆਂ ਬੇਗ਼ਮ ਅਤੇ ਆਮੀਰਾ ਆਬੇਜ਼ ਦੀ ਉਮਰ 15 ਸਾਲ ਦੀ ਜਦ ਕਿ ਕਾਦੀਜ਼ਾ ਸੁਲਤਾਨਾ ਦੀ ਉਮਰ ਉਸ ਵੇਲੇ 16 ਸਾਲ ਦੀ ਸੀ। ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਦੀਜਾ ਸੁਲਤਾਨਾ ਸਾਲ 2016 ਵਿੱਚ ਹਵਾਈ ਹਮਲੇ ਵਿੱਚ ਮਾਰੀ ਗਈ ਹੈ। ਸ਼ਮੀਮਾ ਬੇਗ਼ਮ ਨਾਲ ਇਸਲਾਮਿਕ ਸਟੇਟ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਲਈ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਤੋਂ ਭੱਜ ਗਏ, ਹੁਣ ਵਾਪਸ ਆਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਬਰਤਾਨੀਆਂ ਨੇ ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਸ਼ਮੀਮਾ ਦੀ ਨਾਗਰਿਕਤਾ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ੀ ਨਾਗਿਰਕ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ੀ ਨਾਗਰਿਕ ਹੈ। ਪਰ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਮੰਤਰਾਲੇ ਨੇ ਇਸ 'ਤੇ ਵਿਵਾਦ ਖੜ੍ਹਾ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸ਼ਮੀਮਾ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ੀ ਨਾਗਰਿਕ ਨਹੀਂ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੇਸ 'ਚ ਰਹਿਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇਗੀ। ਪਿਛਲੇ ਮਹੀਨੇ ਸ਼ਮੀਮਾ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਬਰਤਾਨੀਆਂ ਦੇ ਗ੍ਰਹਿ ਮੰਤਰੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਮੀਮਾ ਦੀ ਬਰਤਾਨੀਆ ਨਾਗਰਿਕਤਾ ਰੱਦ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਫ਼ੈਸਲੇ ਨੂੰ ਚੁਣੌਤੀ ਦੇ ਰਹੇ ਹਾਂ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਯਾਗੋ ਵੀ ਅੱਤਵਾਦੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ 'ਚ ਹਨ ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਡਚ ਨਾਗਰਿਕਤਾ ਅਜੇ ਤੱਕ ਰੱਦ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ- ਇਹ ਵੀਡੀਓ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰ ਦੇਖੋ- (ਬੀਬੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਲ FACEBOOK, INSTAGRAM, TWITTERਅਤੇ YouTube 'ਤੇ ਜੁੜੋ।)


كان جراح هو الرضيع الثالث الذي تفقده شميمة بيغوم بعد ولادته وجاء إعلان الجماعة، التي تدير المعسكر الذي تقيم فيه شميمة، عن وفاة الطفل الرضيع الجمعة. وأشارت شهادة الوفاة إلى أن الطفل، الذي عاش لأقل من ثلاثة أسابيع، مات جراء الإصابة بالتهاب رئوي. وقال متحدث باسم الحكومة البريطانية إن وفاة أي طفل " مآساة وفجيعة بالغة للأسرة". وأضاف أن الحكومة دأبت على التحذير من عواقب السفر إلى سوريا وسوف "تواصل فعل ما تستطيع لمنع الناس من الانجرار إلى الإرهاب والسفر إلى مناطق النزاعات الخطيرة" وعُثر على شميمة، التي غادرت بريطانيا مع صديقتين لها في 2015 للانضمام إلى تنظيم الدولة، في أحد المخيمات في سوريا في فبراير/ شباط الماضي. وأرادت الشابة، التي تزوجت من عضو هولندي في التنظيم، العودة إلى بريطانيا، لكن الحكومة البريطانية سحبت منها الجنسية. وأُبلغ ياغو ريديك، زوج شميمة المحتجز في سجن قريب من مخيم اللاجئين الذي تقيم فيه، بوفاة طفله. وقال مسعف يعمل لدى الهلال الأحمر الكردي لبي بي سي إن طبيبا فحص الرضيع قبل أن يُنقل إلى المستشفى مع والدته، لكن الطفل توفي في الساعة الواحدة والنصف ظهرا بالتوقيت المحلي. وعادت شميمة إلى المخيم بعد وفاة ابنها الذي دُفن هناك. وكان متحدث إعلامي باسم قوات سوريا الديمقراطية، قد قال قبل تأكيد الوفاة، إن الطفل على قيد الحياة وفي حالة صحية جيدة. قالت شميمة إنها ليست نادمة على الالتحاق بتنظيم الدولة "لا شيء سوى التعاطف" قال ساجد جاويد، وزير داخلية بريطانيا، قبل تأكيد وفاة الرضيع: "قد يكون هناك الكثير من الأطفال الأبرياء تماما الذين وُلدوا في منطقة الحرب هذه." وأضاف: "ليس في وسعي سوى التعاطف مع الأطفال الذين وُرطوا في هذا الأمر، وهو ما يؤكد لنا كم هو خطير جدا أن يكون أي شخص في منطقة حرب كهذه." ووضعت شميمة، 19 سنة، مولودها الشهر الماضي بعد أن عثر عليها صحفي في مخيم اللاجئين السوريين بوقت قصير، وذلك بعد أن غادرت مدينة باغوز، آخر معاقل تنظيم الدولة. وقالت شميمة في وقت سابق إنها فقدت طفلين بالفعل، وإنها سمّت وليدها الجديد "جرّاح" على اسم مولودها الأول. وبما أن الطفل وُلد قبل سحب الجنسية من أمه، فإنه اعتبر بريطانيا. وفي مقابلة مع بي بي سي بعد ولادة جراح، قالت شميمة إنها ليست نادمة على السفر إلى سوريا مع أنها لا توافق على كل ما فعله تنظيم الدولة الإسلامية. وأضافت أنها لم تكن ترغب في أن تصبح "فتاة دعاية" لتنظيم الدولة الإسلامية، وأنها تريد فقط أن تربي طفلها في مناخ هادئ في بريطانيا. وكانت شميمة بصحبة أكاديزا سلطانا وأميرة أبايز، وهما فتاتان من مدرستها، عندما غادرت حي بيثنال غرين شرقي لندن إلى سوريا في 2015. وقال جاويد في وقت سابق إن "سحب الجنسية من بيغوم لن يمتد إلى ابنها"، موضحا أن "الأطفال لا ينبغي أن يعانوا، لذا إذا فقد الوالدان الجنسية البريطانية لن يكون لذلك تأثير على حقوق الطفل." غادرت شميمة بريطانيا وهي في سن الخامسة عشرة للانضمام إلى تنظيم الدولة في 2015 وقالت أسرة شميمة، بعد تجريد ابنتها من الجنسية البريطانية، إنهم سوف يتقدمون بطعن على قرار وزارة الداخلية، مطالبين بإحضار الرضيع إلى بريطانيا. ونشر محامي بيغوم تغريدة على موقع التواصل الاجتماعي تويتر لرد وزارة الداخلية على مطلب الأسرة. وقال أكونجي: "أخبرتهم الداخلية البريطانية بأن مسألة إحضار الطفل إلى بريطانيا أمر من اختصاص الخارجية، والتي تحتاج إلى موافقة من والدته." وتلتزم الخارجية بدراسة جميع طلبات المساعدة القنصلية، وفقا لخطاب الداخلية الذي تسلمته أسرة شميمة ردا على طلبها. وقال مراسل الشؤون الداخلية لدى بي بي سي دانيال سانفورد إنه ربما كان بإمكان الحكومة البريطانية إحضار الرضيع من سوريا، لكن الأمر "صعب من الناحية السياسية". وأضاف: "ثبت مرارا أن موقف الحكومة - الذي يتضمن أن الذهاب لإخراج الناس من المخيمات ينطوي على خطورة بالغة- غير دقيق على الإطلاق لأن الصحفيين يتمكنون من الوصول إلى تلك المخيمات وهم آمنون نسبيا." وتابع: "العمل مع الهلال الأحمر، على سبيل المثال، قد يساعد على إخراج الناس من تلك المخيمات إذا ما توافرت إرادة سياسية لذلك." "لقد فشلت الدولة" قال دال بابو، مفتش شرطة سابق في لندن وصديق عائلة شميمة، لبي بي سي: "لقد فشلنا كدولة في حماية الطفل." وأضاف: "كان من الممكن تفادي مقتل مواطن بريطاني، واستغاثت الأسرة بالفعل بوزارة الداخلية، وطلبت المساعدة، لكن الوزارة أرسلت ردا يفيد بأنهم توجهوا إلى الوزارة غير المعنية بالأمر." غادرت بيغوم بريطانيا إلى سوريا هي واثنتان من زميلات الدراسة هما أكاديزا سلطانا وأميرة أبايز. وأكد أن "وزارة الداخلية لم تحاول المساعدة على الإطلاق"، معربا عن صدمته من "طريقة تعاملها مع الموقف". كما انتقدت ديان أبوت، وزيرة الداخلية في حكومة الظل المعارضة في بريطانيا، إجراءات الداخلية عبر تغريدة على حسابها على تويتر، قائلة: "أنا ضد القانون الدولي عندما يسمح بترك شخص بدون جنسية، والآن مات طفل بريء نتيجة لتجريد امرأة بريطانية من جنسيتها، إنه أمر قاس وغير إنساني." وقالت كريستي ماكنايل، رئيسة قسم السياسات والدعم والحملات بمنظمة "سيف تشليدرن" ( انقذوا الأطفال) الخيرية: "جميع أطفال تنظيم الدولة ضحايا الصراع ولابد أن يُعاملوا كذلك." وأضافت: "كان من الممكن تفادي وفاة هذا الطفل وغيره من الأطفال. ولابد أن تتحمل بريطانيا وغيرها من الدول التي ينتمي إليها آباء وأمهات هؤلاء الأطفال مسؤوليتها تجاه مواطنيها الموجودين في شمال شرق سوريا."

ਸ਼ਮੀਮਾ ਬੇਗਮ ਦੀ ਆਪਣੇ ਮਰਹੂਮ ਬੱਚੇ ਨਾਲ ਕੁਝ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਸ਼ਮੀਮਾ ਬੇਗਮ ਜਿਸ ਕੈਂਪ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਰਹੀ ਹੈ ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਗਰੁੱਪ ਨੇ ਸ਼ੁੱਕਰਵਾਰ ਨੂੰ ਇਸ ਖ਼ਬਰ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ, ਬੱਚੇ ਦੀ ਉਮਰ ਇੱਕ ਮਹੀਨੇ ਤੋਂ ਘੱਟ ਸੀ। ਬਰਤਾਨੀਆ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਇੱਕ ਬੁਲਾਰੇ ਨੇ ਬੱਚੇ ਦੀ ਮੌਤ ਨੂੰ ਦੁਖਦਾਈ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਲਈ ਡੂੰਘੇ ਸਦਮੇ ਵਾਲਾ ਦੱਸਿਆ। ਬੁਲਾਰੇ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸਰਕਾਰ ਸੀਰੀਆ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਖਿਲਾਫ ਲਗਾਤਾਰ ਸਾਵਧਾਨ ਕਰਦੀ ਰਹੀ ਅਤੇ "ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਵੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਅੱਤਵਾਦ ਵੱਲ ਖਿੱਚੇ ਜਾਣ ਤੇ ਗੰਭੀਰ ਸੰਕਟ ਵਾਲੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਤੋਂ ਰੋਕਣ ਲਈ ਹਰ ਸੰਭਵ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੀ ਰਹੇਗੀ।" ਹਾਲਾਂਕਿ ਵਿਰੋਧੀ ਪਾਰਟੀਆਂ ਨੇ ਲੰਡਨ ਦੇ ਮੇਅਰ ਸਾਦਿਕ ਖਾਨ ਤੇ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਵੀ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ: ਕਦੀਜਾ ਸੁਲਤਾਨਾ, ਅਮੀਰਾ ਆਬੇਸ ਅਤੇ ਸ਼ਮੀਨਾ ਬੇਗ਼ਮ ਤਿੰਨੇ ਹੀ 2015 ਨੂੰ ਬਰਤਾਨੀਆਂ ਤੋਂ ਭੱਜੀਆਂ ਸਨ ਬੇਗ਼ਮ ਫਰਵਰੀ 2015 ਵਿੱਚ ਬੈਥਾਨਲ ਗਰੀਨ ਅਕਾਦਮੀ (ਬਰਤਾਨੀਆ) ਤੋਂ 15 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀਆਂ ਦੋ ਸਹੇਲੀਆਂ ਨਾਲ ਭੱਜੀ ਸੀ। ਫਰਵਰੀ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸੀਰੀਆ ਦੇ ਇੱਕ ਰਿਫਿਊਜੀ ਕੈਂਪ ਵਿੱਚ ਮਿਲੀ ਸੀ। ਬੇਗ਼ਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦੇਸ ਬਰਤਾਨੀਆ ਪਰਤਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਜ਼ਾਹਰ ਕੀਤੀ ਸੀ ਪਰ ਬਰਤਾਨੀਆ ਨੇ ਉਸਦੀ ਨਾਗਰਿਕਤਾ ਖੋਹ ਲਈ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਘੁੰਮਣ ਜਾਣ ਦਾ ਕਹਿ ਕੇ ਗੈਟਵਿੱਕ ਏਅਰਪੋਰਟ ਤੋਂ ਤੁਰਕੀ ਭੱਜੀਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੀਰੀਆ ਦੀ ਸਰਹੱਦ ਪਾਰ ਕਰ ਲਈ ਸੀ। ਸ਼ਮੀਮਾ ਦਾ ਪਤੀ ਯਾਗੋ ਰਿਡਿਕ, ਇੱਕ ਡੱਚ ਹੈ ਤੇ ਆਈਐੱਸ ਲੜਾਕਾ ਸੀ ਅਤੇ ਸ਼ਮੀਮਾ ਦੇ ਕੈਂਪ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕ ਹੀ ਇੱਕ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਉਸ ਤੱਕ ਵੀ ਬੱਚੇ ਦੀ ਮੌਤ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਪਹੁੰਚਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ ਦੋ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਗੁਆਇਆ ਬੱਚੇ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬੀਬੀਸੀ ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ ਇੰਟਰਵਿਊ ਵਿੱਚ ਸ਼ਮੀਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਚੁੱਪਚਾਪ ਆਪਣੇ ਬੇਟੇ ਜੱਰਾਹ ਨੂੰ ਬਰਤਾਨੀਆ ਵਿੱਚ ਪਾਲਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸ਼ਮੀਮਾ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਸੀਰੀਆ ਜਾਣ ਦਾ ਕੋਈ ਦੁਖ ਨਹੀਂ, ਹਾਂ ਉਹ ਆਈਐਸ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੇ ਕੰਮਾਂ ਨਾਲ ਸਹਿਮਤ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਪਤੀ ਯਾਗੋ ਰਿਡਿਕ ਆਈਐਸ ਲੜਾਕਾ ਰਹਿ ਚੁੱਕਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਸ਼ਮੀਮਾ ਬੇਗ਼ਮ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਮੁਲਕ ਨੀਦਰਲੈਂਡ ਜਾਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਔਲਾਦ ਕੁੜੀ ਸੀ, ਉਹ ਇੱਕ ਸਾਲ ਤੇ 9 ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਮਹੀਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਬਾਘੂਜ਼ 'ਚ ਦਫ਼ਨਾਇਆ ਗਿਆ। ਟਾਈਮਜ਼ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਮੁਤਾਬਕ, ਉਸ ਦੇ 8 ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੇ ਦੂਜੇ ਬੱਚੇ ਦੀ ਮੌਤ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋਈ ਸੀ, ਉਹ ਕੁਪੋਸ਼ਣ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ: ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਹ ਵੀਡੀਓ ਪਸੰਦ ਆ ਸਕਦੇ ਹਨ (ਬੀਬੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਲ FACEBOOK, INSTAGRAM, TWITTERਅਤੇ YouTube 'ਤੇ ਜੁੜੋ।)


وأكدت الدراسة، التي أجريت على أكثر من ألف امرأة، أن الخطر يتضاعف في حال نوم الحوامل على ظهورهن في الأشهر الثلاثة الأخيرة من الحمل. وتناولت الدراسة 291 حالة حمل انتهت بوضع الجنين ميتا، و735 حالة انتهت بوضع الجنين حيا. ويقول الباحثون إن وضع المرأة الحامل في النوم مهم للغاية، وأشاروا إلى أنه لا يجب على الحوامل أن يشعرن بالقلق إذا استلقين على ظهورهن أثناء اليقظة. وتنتهي حالة من بين كل 225 حالة حمل في المملكة المتحدة بوضع الجنين ميتا. ويقول مؤلفو الدراسة إنه يمكن إنقاذ حياة نحو 130 طفل كل عام إذا نامت الحوامل على جانبهن. وتعد الدراسة، التي أجريت في ميدلاند وشمال انجلترا ونشرت في المجلة البريطانية لأمراض النساء والتوليد، هي الأكبر من نوعها، وتؤكد النتائج التي توصلت إليها دراسات أصغر في نيوزيلندا وأستراليا. هل الاستيقاظ على ظهرك يسبب مشكلة؟ ينصح ألكسندر هيزيل، مدير مركز تومي للأبحاث المتعلقة بولادة الأجنة أمواتا بمستشفى سانت ماري في مانشستر والذي أشرف على البحث، النساء في الأشهر الثلاثة الأخيرة من الحمل بالنوم على جانبهن في أي وقت، بما في ذلك القيلولة أثناء النهار. يقول هيزيل: "ما لا أريده هو أن تستيقظ النساء وهن على ظهورهن ثم يقلن: يا إلهي، لقد فعلت شيئا مروعا لطفلي". ويضيف: "السؤال الذي طرحناه كان يتعلق على وجه التحديد بالوضع الذي ينام عليه الناس، وهذا مهم لأنك تقضي وقتا أطول في هذا الوضع أكثر من غيره من الأوضاع الأخرى." ويتابع: "وأيضا لا يمكنك أن تفعل أي شيء فيما يتعق بالوضع الذي تستيقظ عليه، لكن يمكنك أن تتحكم في الوضع الذي تنام عليه". تعيش ميشيل كوتل، 36 عاما، في لندن وهي طبيبة علم نفس وتكتب في مدونة "عزيزتي أورلا" الحائزة على عدة جوائز ولا يمكن للباحثين أن يقولوا على وجه التحديد لماذا يزداد خطر وضع الجنين ميتا- لكن هناك الكثير من البيانات التي تشير إلى أنه عندما تكون المرأة مستلقية على ظهرها، فإن الوزن المشترك للطفل والرحم يضغط على الأوعية الدموية التي يمكن بعد ذلك أن تحد من تدفق الدم والأكسجين للطفل. يقول إدوارد موريس، من المجلة البريطانية لأمراض النساء والتوليد، إن البحث الجديد "موضع ترحيب كبير". ويضيف: "هذه دراسة هامة تضيف إلى مجموعة متزايدة من الأدلة على أن وضع النوم في الفترات الأخيرة من الحمل يعد أحد عوامل الخطورة لولادة الجنين ميتا، ويمكن التحكم في هذا العامل." وقد بدأ مركز تومي الخيري للأبحاث حملة لزيادة الوعي بالدراسة وتشجيع النساء على النوم على جانبهن. وضعت ميشيل كوتل طفلتها، أورلا، ميتة بعد 37 أسبوعا من الحمل في عام 2016، بعد حمل صحي لم تكن به أية علامات على أن هناك أي شيء خطأ. وتكتب كوتل في مدونة باسم "عزيزتي أورلا" وتتواصل مع النساء اللائي يواجهن التجربة نفسها. تقول كوتل، التي وضعت ابنتها الثانية بعد عام، إن النصائح العملية من هذا القبيل للأمهات تكون مهمة للغاية. وأضافت: "أعتقد حقا أن مثل هذه النصائح تساعد على تمكين الناس، لأنها تجعل المرء يشعر بأنها شيء يمكن الالتزام به على أمل أن يكون الحمل صحي بشكل أكبر ويسهم في التوصل إلى نتائج أفضل". وتابعت: "عندما أنظر إلى الوراء الآن كنت أشعر فعلا بالصدمة الشديدة في الحمل الثاني لأن الأمر كان يشبه أن تعيش أسوأ كابوس كل يوم." تقول كوتل: "في كل لحظة يكون الجنين فيها مستقرا فإنك لا تعرف ما إذا كان على قيد الحياة أم لا، وهو أمر مرعب تماما." وتضيف: "يكون الليل هو أسوأ فترة، لأن كثيرا من الناس يقولون إنهم يعتقدون أن طفلهم قد مات عندما يكونوا نائمين. أعتقد أن هذا أمر مخيف حقا لأنه يتعين عليك أن تنام." وتتابع: "لذلك أعتقد أن وجود أشياء واضحة يمكن أن تساعدك على الشعور بأنك على ما يرام هي مهمة للغاية بالنسبة للنساء". نصائح للذهاب إلى النوم على جانبك -ضعي وسادة أو عدة وسائد وراء ظهرك لتشجعي نفسك على النوم على جانبك -إذا كنت تستيقظين أثناء الليل، تحققي من وضعك وعودي إلى النوم على جانبك -اهتمي بوضع النوم خلال النهار كما تهتمين به تماما أثناء الليل -إذا استيقظت ووجدت نفسك على ظهرك خلال الليل، لا تقلقي وغيري وضعك للنوم على جانبك مرة أخرى -لم تجد الدراسة فرقا في المخاطر بين النوم على الجانب الأيمن أو الأيسر

ਗਰਭਵਤੀ ਔਰਤਾਂ 1000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਔਰਤਾਂ ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਰਵੇਖਣ ਮੁਤਾਬਕ ਆਖ਼ਰੀ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਿੱਧੇ ਪੈਣ ਨਾਲ ਬੱਚੇ ਲਈ ਖ਼ਤਰਾ ਵੱਧ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸਰਵੇਖਣ ਵਿੱਚ 291 ਔਰਤਾਂ ਸਨ ਜਿੰਨਾਂ ਦੇ ਬੱਚੇ ਮਰੇ ਹੋਏ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਅਤੇ 735 ਉਹ ਗਰਭ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ ਜਿੰਨਾਂ ਨੇ ਜੀਵਿਤ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ 225 ਗਰਭਾਂ ਚੋਂ ਇੱਕ ਨਿਰਜੀਵ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਔਰਤਾਂ ਗਰਭ ਦੌਰਾਨ ਪਾਸਾ ਵੱਟ ਕੇ ਸੌਣ ਤਾਂ ਇੱਕ ਸਾਲ ਵਿੱਚ 130 ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਜਾਨ ਬਚਾਈ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਭਾਜਪਾ ਦੇ 22 ਸਾਲ ਬਾਅਦ... ਮੰਗਣੀ ਵੇਲੇ ਕਿਹੜੇ ਸਵਾਲਾਂ ਤੋਂ ਖਿਝਦੀਆਂ ਨੇ ਕੁੜੀਆਂ? ਸੌਣ ਦਾ ਤਰੀਕਾ ਬੇਹੱਦ ਅਹਿਮ ਮੈਨਚੈਸਟਰ ਦੇ ਸੇਂਟ ਮੈਰੀਜ਼ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਟੌਮੀ ਸਟਿਲਬਰਥ ਰਿਸਰਚ ਸੈਂਟਰ ਦੇ ਕਲਿਨੀਕਲ ਡਾਏਰੈਕਟਰ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਐਲਗਜ਼ੈਨਡਰ ਹੀਜ਼ੈੱਲ ਨੇ ਇਹ ਰਿਸਰਚ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ, ''ਅਸੀਂ ਸਵਾਲ ਇਹ ਪੁੱਛਿਆ ਸੀ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਕਿਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸੌਂਦੇ ਹੋ ਅਤੇ ਇਹ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮਾਂ ਸੌਣ ਚ ਬਿਤਾਉਂਦੇ ਹੋ।'' ''ਇਸ ਦਾ ਮਤਲਬ ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਿ ਔਰਤਾਂ ਸਵੇਰੇ ਉੱਠਕੇ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਪੈ ਜਾਣ ਜੇ ਉਹ ਖ਼ੁਦ ਨੂੰ ਸਿੱਧੇ ਪਈਆਂ ਹੋਈਆਂ ਪਾਉਣ।'' ਉਨ੍ਹਾਂ ਅੱਗੇ ਕਿਹਾ, ''ਉਠਣ ਵੇਲੇ ਕਿਸ ਦਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਪਏ ਹੋ ਇਸ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ ਪਰ ਸੌਣ ਵੇਲੇ ਤਾਂ ਖ਼ਿਆਲ ਰੱਖ ਹੀ ਸਕਦੇ ਹੋ।'' ਪਾਸੇ ਵੱਟ ਕੇ ਸੌਣ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਜਾਣਕਾਰੀ ਖੋਜਕਾਰ ਮੁਤਾਬਕ ਸੌਣ ਦੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨਿਰਜੀਵ ਗਰਭ ਦਾ ਖਤ਼ਰਾ ਕਿਵੇਂ ਵੱਧਦਾ ਹੈ ਇਹ ਪੱਕਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਅੰਕੜੇ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜਦ ਗਰਭਵਤੀ ਔਰਤ ਸਿੱਧਾ ਪੈਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਬੱਚੇ ਅਤੇ ਗਰਭ ਦਾ ਭਾਰ ਖ਼ੂਨ ਦੀਆਂ ਨਾੜਾਂ ਤੇ ਦਬਾਅ ਪਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਨਾਲ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਖ਼ੂਨ ਅਤੇ ਆਕਸੀਜਨ ਦਾ ਘਾਟਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। (ਬੀਬੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਫੇਸਬੁੱਕ ਪੰਨੇ ਉੱਤੇ ਜਾਣ ਲਈ ਇੱਥੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲਿੰਕ ਉੱਤੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰਕੇ ਇੰਸਟਾਗ੍ਰਾਮ ਪੰਨਾ ਦੇਖੋ।)


يقول خبراء إن أجهزة الروبوت يمكن رصد نشاطها بسهولة على تويتر وأضافت الصحيفة أن تعليق الحسابات وحجبها يعد جزءا من جهود كبيرة تبذلها الشركة لتحسين جودة التغريدات على منصتها. ويُعتقد أن الكثير من الحسابات يستخدمها متصيدون أو برامج آلية بهدف تشويه استخدام الخدمة. ورفض تويتر التعليق على مقال الصحيفة، وقال إن الشركة تبذل جهودا بغية "تحسين" المحادثات العامة على شبكة التواصل الاجتماعي. وقال جوان غوزمان، باحث في مؤسسة "يو سي إل" اكتشف وجود مئات الآلاف من البرامج الآلية على مواقع التواصل الاجتماعي، إن تويتر تجاهل التصدي للتغريدات الآلية لسنوات. وأضاف لبي بي سي :"حتى وقت قريب لم يكن يعتقد توتير أن البرامج الآلية تمثل مشكلة على منصته ولم يبذل جهودا قوية لاكتشافها". وقال :"جاء ذلك بعد خروج بريطانيا من الاتحاد الأوروبي والانتخابات الأمريكية عام 2016، حيث أصبحت هذه البرامج عائقا، وبدأ تويتر وفيسبوك أيضا التعامل بجدية مع الأمر". وقالت ديل هارفي، رئيسة الثقة والسلامة في تويتر، للصحيفة إنه يتعين علينا حاليا الاهتمام "بالحفاظ على السلامة" أكثر من دعم حرية التعبير. وأضافت هارفي :"من بين أكبر التحولات التي تواجهنا هو الطريقة التي نفكر بها بشأن الموازنة بين حرية التعبير والقدرة على حرية التعبير وتهدئة خطاب الآخر". وقالت: "حرية التعبير لا تعني حقا أي شيء إذا لم يشعر الناس بالأمان". القط والفأر وقال متحدث باسم تويتر إن تقرير واشنطن بوست "ليس جديدا"، وأضاف أن تعليق الحسابات جزء من "عمل مستمر لتحسين جودة المحادثات العامة على تويتر". وأضاف أن إجراءات اتخذت ضد 142 ألف تطبيق ضخ ما يزيد على 130 مليون تغريدة "منخفضة الجودة وغير مرغوب فيها" على تويتر. وكانت شركة تويتر قد استحوذت الشهر الماضي على شركة "سمايت"، شركة متخصصة في التكنولوجيا تساعد المستخدمين في التصدي للبرامج الخبيثة والانتهاكات والاحتيال. وقال غوزمان، الذي ساعد في ابتكار برنامج "أستروسكرين" لرصد البرامج الآلية، إنه كان من الصعب على تويتر رصد وإزالة الحسابات المزيفة. وأضاف : "توجد لعبة قط وفأر بين صناع البرامج الآلية وشبكات التواصل الاجتماعي، إذا يحدّث صناع البرامج الآلية طرقهم بسرعة تجنبا للاكتشاف". وقال : "مع تحقيق تقدم مثل الذكاء الصناعي مثير الجدل، سوف تشهد نشاط للبرامج الآلية في المستقبل يصعب اكتشافها". --------------------------------------- يمكنكم تسلم إشعارات بأهم الموضوعات بعد تحميل أحدث نسخة من تطبيق بي بي سي عربي على هاتفكم المحمول.

ਇਨ੍ਹਾਂ ਅਕਾਊਂਟਸ ਨੂੰ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਦੀ ਸਫਾਈ ਕਰਨ ਦੇ ਇੱਕ ਯਤਨ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਬੰਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਅਖ਼ਬਾਰ ਮੁਤਾਬਕ ਇਨ੍ਹਾਂ ਅਕਾਊਂਟਸ ਨੂੰ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਦੀ ਸਫਾਈ ਕਰਨ ਦੇ ਇੱਕ ਯਤਨ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਬੰਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਟਵਿੱਟਰ ਨੇ ਅਖ਼ਬਾਰ ਦੀ ਇਸ ਖ਼ਬਰ ਬਾਰੇ ਟਿੱਪਣੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕੀਤਾ ਪਰ ਇਹ ਜ਼ਰੂਰ ਮੰਨਿਆ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੀ ਵੈਬਸਾਈਟ ਜ਼ਰੀਏ ਜਨਤਕ ਸੰਵਾਦ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਯਤਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ: ਚੂਹੇ ਬਿੱਲੀ ਦਾ ਖੇਡ ਯੂਸੀਐਲ ਦੇ ਖੋਜੀ ਜੁਆਨ ਗੁਜ਼ਮੈਨ ਨੇ ਅਜਿਹੇ ਫਰਜ਼ੀ ਹਜ਼ਾਰਾ ਟਵਿੱਟਰ ਅਕਾਊਂਟ ਦਾ ਖੁਲਾਸਾ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਟਵਿੱਟਰ ਨੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੀ ਆਪਣੇ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਉੱਪਰ ਫਰਜ਼ੀ ਟਵਿੱਟਰ ਐਕਾਊਂਟ ਦੀ ਹੋਂਦ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। "ਬੋਲਣ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ" ਦਾ ਕੋਈ ਅਰਥ ਨਹੀਂ ਜੇਕਰ ਲੋਕ ਖ਼ੁਦ ਨੂੰ ਮਹਿਫੂਜ਼ ਹੀ ਨਾ ਸਮਝਣ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬੀਬੀਸੀ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ, "ਟਵਿੱਟਰ ਨੇ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਉੱਪਰ ਫੇਕ ਇੱਕ ਸਮੱਸਿਆ ਹਨ ਅਤੇ ਕਦੇ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਤਾ ਲਾਉਣ ਦਾ ਯਤਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ।" "ਬ੍ਰੈਕਸਿਟ ਅਤੇ 2016 ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਇਹ ਫਰਜ਼ੀ ਐਕਾਊਂਟ ਇੱਕ ਬੋਝ ਬਣੇ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਟਵਿੱਟਰ ਅਤੇ ਫੇਸਬੁੱਕ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨਾਲ ਲੈਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।" ਟਵਿੱਟਰ ਦੇ ਟਰੱਸਟ ਅਤੇ ਸੇਫਟੀ ਬਾਰੇ ਮੁਖੀ ਡੈਲ ਹਾਰਵੀ ਨੇ ਅਖ਼ਬਾਰ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਫਿਲਹਾਲ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ "ਬੋਲਣ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ" ਨਾਲੋਂ "ਸੁਰੱਖਿਆ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣਾ" ਵਧੇਰੇ ਸੀ। "ਬੋਲਣ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ" ਦਾ ਕੋਈ ਅਰਥ ਨਹੀਂ ਜੇਕਰ ਲੋਕ ਖ਼ੁਦ ਨੂੰ ਮਹਿਫੂਜ਼ ਹੀ ਨਾ ਸਮਝਣ। ਟਵਿੱਟਰ ਦੇ ਇੱਕ ਬੁਲਾਰੇ ਨੇ ਕਿਹਾ ਅਖ਼ਬਾਰ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਵੀ ਨਵਾਂ ਨਹੀਂ ਸੀ ਅਤੇ ਸ਼ੱਕੀ ਖਾਤਿਆਂ ਨੂੰ ਹਟਾਉਣਾ ਪਲੇਟਫਾਰਮ 'ਤੇ ਜਨਤਕ ਸੰਵਾਦ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਯਤਨਾਂ ਦਾ ਹੀ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਆਰਟੀਫੀਸ਼ੀਅਲ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਨਾਲ ਰੋਬੋਟਸ ਨੂੰ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਫੜਣਾ ਹੋਰ ਵੀ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ। ਬੁਲਾਰੇ ਨੇ ਯੋਇਲ ਰੌਥ ਅਤੇ ਮਿਸ ਹਾਰਵੇ ਦੇ ਇੱਕ ਬਲੌਗ ਵੱਲ ਸੰਕੇਤ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਟਵਿੱਟਰ ਉੱਪਰ ਘਟੀਆ ਅਤੇ ਝੂਠੀਆਂ ਟਵੀਟਸ ਪਾਉਣ ਬਾਰੇ 142, 000 ਅਰਜ਼ੀਆਂ ਉੱਪਰ ਕਾਰਵਾਈ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਪਿਛਲੇ ਮਹੀਨੇ ਟਵਿੱਟਰ ਨੇ ਸਪੈਮ, ਅਬਿਊਜ਼ ਅਤੇ ਧੋਖਾਧੜੀ ਫੜਨ ਵਾਲੀ ਤਕਨੀਕ ਦੀ ਮਾਹਰ ਸਮਾਇਟ ਕੰਪਨੀ ਨਾਲ ਵੀ ਕਰਾਰ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਰੋਬੋਟ ਵੱਲੋਂ ਬਣਾਏ ਟਵੀਟਸ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸੌਫ਼ਟਵੇਅਰ ਐਸਟਰੋਸਕਰੀਨ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਸਹਿਯੋਗੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਗੁਜ਼ਮੈਨ ਮੁਤਾਬਕ ਟਵਿੱਟਰ ਲਈ ਅਜਿਹੇ ਅਕਾਊਂਟ ਦੀ ਸ਼ਨਾਖ਼ਤ ਕਰਨਾ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਹੁੰਦਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਗੱਲਬਾਤ ਕਰ ਸਕਣ ਵਾਲੀ ਆਰਟੀਫੀਸ਼ੀਅਲ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਨਾਲ ਫਰਜ਼ੀ ਐਕਾਊਂਟਸ ਨੂੰ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਫੜਣਾ ਹੋਰ ਵੀ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ। ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਪੋਸਟ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਨੂੰ ਟਵਿੱਟਰ ਦੇ ਸ਼ੇਅਰਾਂ ਵਿੱਚ ਆਈ 8.5 ਫੀਸਦੀ ਦੀ ਗਿਰਾਵਟ ਲਈ ਜਿੰਮੇਵਾਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਮੌਰਨਿੰਗਸਟਾਰ ਦੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਕ ਅਲੀ ਮੌਘਾਰਬੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਸ ਗਿਰਾਵਟ ਦਾ ਇੱਕ ਕਾਰਨ ਇਹ ਧਾਰਨਾ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ ਕਿ ਯੂਜ਼ਰ ਘੱਟਣ ਨਾਲ ਟਵਿੱਟਰ ਦਾ ਲਾਭ ਵੀ ਘਟੇਗਾ। ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ: (ਬੀਬੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਲ FACEBOOK, INSTAGRAM, TWITTERਅਤੇ YouTube 'ਤੇ ਜੁੜੋ।)


حظيت الانتخابات بمتابعة كبيرة وفي الحقيقة فإن خيار المواطنين الأمريكيين كل 4 سنوات يمكنه أن يغير السياسات الخارجية للبلاد بشكل كامل. قسم المتابعة الإعلامية في بي بي سي قام بمتابعة أهم التعليقات في العالم على الانتخابات الجارية والتي أظهر ت نتائجها تقاربا شديدا بين دونالد ترامب وجو بايدن. الشرق الأوسط عكست التغطية الإعلامية للانتخابات في منطقة الشرق الأوسط عدم اليقين حول النتائج، خاصة وأن النتائج النهائية يمكن أن تستغرق عدة أيام. وقد علقت قناة "بريس تي في" الإيرانية الدولية برامجها المعتادة لتبث تغطية مباشرة للانتخابات. مواضيع قد تهمك نهاية أما "خطر الحرب الأهلية" فشكل نقطة حوار ساخنة حيث قال أحد المذيعين إن الناظر إلى الانتخابات من الخارج يرى أنها "تبدو مرعبة". بينما قالت قناة "أي أر إن إن الحكومية الإيرانية" إن الانتخابات عقدت "في ظل المخاوف من حدوث قلاقل". الصين العلاقات بين واشنطن وبكين سيطرت على اهتمامات الإعلام الصيني في التغطية خاصة في ظل تراجع التبادل التجاري بين الجانبين إلى مستوى منخفض لكن كلا المرشحين تعهد بالتعامل مع الصين بشكل صارم في حال نجاحه. ولذلك قد لا يبدو من الغريب أن تصف بعض وسائل الإعلام الصينية الانتخابات بأنها "مثيرة للانقسام وفوضوية وشابها الشغب". وقالت وكالة أنباء شينخوا "الكثير من وسائل الإعلام والمتابعين يرون أن الانتخابات قد تؤدي إلى فوضى وقلاقل اجتماعية". أما جريدة غلوبال تايمز الحكومية فعنونت صفحتها الرئيسية بالقول إن "التوتر والفوضى يخيمان على الانتخابات الأمريكية". أوروبا في روسيا أفردت التلفزة الرسمية روسيا 24 تغطية مفتوحة للانتخابات وقال أحد المذيعين "نحن نواصل متابعتنا لهذا الجنون". ومن المهم استرجاع أن الاستخبارات الأمريكية تعتقد أن روسيا حاولت توجيه الانتخابات الماضية عام 2016 لصالح فوز ترامب وهي اتهامات تنفيها موسكو. لكن مذيعين من قناة روسيا 24 تهكما على الاتهامات المحتملة لموسكو بالتدخل في هذه الانتخابات قائلين "بعض الرفقاء سيستمعون لنا ويستنتجون أننا قمنا بالفعل بإعلان فوز ترامب" بينما قال آخر "إنها رياضيات صرفة وحسابات لا أكثر". في بقية أنحاء أوروبا تابعت وسائل الإعلام الانتخابات، فقد حذرت وزيرة الدفاع الألمانية أنغريت كرامب كارينباور من أن الولايات المتحدة تواجه "وضعا قابلا للانفجار". وقالت إن الرئيس ترامب، الذي تعهد بالطعن في نتيجة الانتخابات أمام المحاكم، يخاطر بإثارة "أزمة دستورية في الولايات المتحدة". وأضافت "إنه أمر يقلقنا بشدة". أما صحيفة "إل جورنال" الإيطالية فحذرت من مخاطر القلاقل الاجتماعية قائلة إن "الولايات المتحدة على حافة الاشتعال". أمريكا اللاتينية علقت وسائل الإعلام في أمريكا اللاتينية على نقطة أن نجاح ترامب في الفوز في فلوريدا كان نتيجة دعم من الناخبين اللاتينيين. وقالت الديلي "فولها دي ساوباولو" البرازيلية "نجاح ترامب في فلوريدا يدفن نصر الديمقراطيين" بينما قالت في العنوان "أصوات الفنزويليين والكوبيين والإيفانجليكانيين تدعم الرئيس الحالي". وقال معلقون في المنطقة إن نتيجة فلوريدا أظهرت أن استراتيجية الرئيس الجمهوري لربط منافسه الديمقراطي جو بايدن بالاشتراكية وجدت صدى بين الناخبين الكوبيين والفنزويليين في المنفى. وقالت صحيفة "إل إسبكتادور" الكولومبية اليومية إن "ترامب أمن مجموعة انتخابية رئيسية أخرى في فلوريدا: الكوبيون الأمريكيون وغيرهم من اللاتينيين مقتنعون بأن الرئيس وحده يضمن أنهم سيكونون في مأمن من حكومة اشتراكية".

ਅਮਰੀਕੀ ਚੋਣਾਂ 2020 ਡੌਨਲਡ ਟਰੰਪ ਅਤੇ ਜੋਅ ਬਾਈਡਨ ਆਹਮੋ-ਸਾਹਮਣੇ ਹਨ ਅਮਰੀਕਾ ਦਾ ਅਗਲਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਚੁਣਨ ਲਈ ਵੋਟਾਂ ਪਾਈਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਰਿਪਬਲਿਕਨਜ਼ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਕੰਜ਼ਰਵੇਟਿਵ ਪਾਰਟੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮੌਜੂਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਡੌਨਲਡ ਟਰੰਪ ਦੂਜੀ ਵਾਰ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਦੇ ਉਮੀਦਵਾਰ ਹਨ ਅਤੇ ਡੈਮੋਕ੍ਰੇਟਜ਼ ਦੇ ਉਮੀਦਵਾਰ ਜੋਅ ਬਾਇਡਨ ਹਨ। ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ- ਆਓ ਇੱਕ ਸੰਖੇਪ ਝਾਤ ਮਾਰਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਚੋਣਾਂ ਦੇ ਦਿਨ ਹੁਣ ਤੱਕ ਕੀ-ਕੀ ਹੋਇਆ:- 9 ਟਾਈਮ ਜ਼ੋਨਸ ਵਿੱਚ ਵੋਟਿੰਗ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ 50 ਸੂਬਿਆਂ ਵਿੱਚ 9 ਟਾਈਮ ਜ਼ੋਨਸ ਵਿੱਚ ਵੋਟਾਂ ਪਾਈਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਤੜਕੇ ਸਵੇਰ ਤੋਂ ਹੀ ਵੋਟ ਪਾਉਣ ਲਈ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਲਾਈਨਾਂ ਲਗੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਪੋਲਿੰਗ ਸਟੇਸ਼ਨ ਪੂਰੇ ਦੇਸ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰੀਕੇ ਦੀਆਂ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਬਣਾਏ ਗਏ ਜਿਵੇਂ ਸਕੂਲ, ਲਾਈਬ੍ਰੇਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪੋਲਿੰਗ ਸਟੇਸ਼ਨ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਪ-ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਆਹੁਦੇ ਲਈ ਉਮੀਦਵਾਰ ਉਪ-ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਲਈ ਰਿਪਬਲਿਕਨਸ ਵੱਲੋਂ ਮਾਈਕ ਪੈਂਸ ਤੇ ਡੈਮੋਕਰੈਟਸ ਵੱਲੋਂ ਕਮਲਾ ਹੈਰਿਸ ਵਿਚਕਾਰ ਮੁਕਾਬਲਾ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਕਮਲਾ ਹੈਰਿਸ ਦੀ ਜਿੱਤ ਲਈ ਤਮਿਲ ਨਾਡੂ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਚੇਨੱਈ ਤੋਂ 350 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਥੁਲਾਸੇਨਦਰਾਪੁਰਮ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਨਾ ਪੀਵੀ ਗੋਪਾਲਨ ਰਿਹਾ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਹੁਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਚੇਨੱਈ ਜਾ ਕੇ ਵਸ ਗਿਆ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਕਮਲਾ ਹੈਰਿਸ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਈ ਸ਼ੁਭਕਾਮਾਨਾਵਾਂ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਪੋਸਟਰ ਵੀ ਲਾਏ ਹਨ। ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਇਨ੍ਹਾਂ ਚੋਣਾਂ ਦਾ ਅਹਿਮ ਮੁੱਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਵੋਟ ਪਾਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੈਂਡ ਸੈਨੀਟਾਈਜ਼ਰ ਬਾਰੇ ਕੀ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈਂਡ ਸੈਨੇਟਾਈਜ਼ਰਸ ਨਾਲ ਬੈਲਟ ਪੇਪਰ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਯੂਐੱਸ ਸੈਂਟਰਜ਼ ਫਾਰ ਡਿਸੀਜ਼ ਕੰਟਰੋਲ ਐਂਡ ਪ੍ਰੀਵੈਂਸ਼ਨ ਨੇ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਕਿ ਐਲਕੋਹਲ ਬੇਸ ਹੈਂਡ ਸੈਨੀਟਾਈਜ਼ਰਸ ਪੇਪਸ ਬੈਲਟ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਇਸ ਲਈ ਕਿਉਂਕਿ ਜੋ ਬੈਲਟ ਗਿੱਲੇ ਹੋ ਜਾਣਗੇ ਉਹ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਫਟ ਸਕਦੇ ਹਨ ਤੇ ਇਲੈਕਟਰੋਨਿਕ ਵੋਟਿੰਗ ਮਸ਼ੀਨ ਵਿੱਚ ਫਸ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ:- ਸੀਡੀਸੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਪੋਲਿੰਗ ਸਟੇਸ਼ਨਾਂ 'ਤੇ ਵਾਇਰਸ ਤੋਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੋਣ ਲਈ ਵੋਟਰਾਂ ਨੂੰ ਸੈਨੀਟਾਈਜ਼ਰਸ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾਏ ਜਾਣ ਪਰ ਨਾਲ ਹੀ ਇਹ ਵੀ ਧਿਆਨ ਰੱਖਿਆ ਜਾਵੇ ਕਿ ਬੈਲਟ ਪੇਪਰ ਫੜ੍ਹਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵੋਟਰਾਂ ਦਾ ਹੱਥ ਸੁੱਕੇ ਹੋਣ। ਅਮਰੀਕਾ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾ ਵੋਟ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਮਗਰੋਂ ਵੀ ਉਮੀਦਵਾਰ ਕਿਉਂ ਹਾਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ਮਾਹਿਰਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਵਾਰ ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਰਿਕਾਰਡ ਤੋੜ ਵੋਟਿੰਗ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਇਹ ਵੀ ਸੰਭਵ ਹੈ ਕਿ ਜ਼ਿਆਦਾ ਵੋਟ ਮਿਲਣ ਮਗਰੋਂ ਵੀ ਉਮੀਦਵਾਰ ਹਾਰ ਜਾਵੇ। ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਵੋਟਰ ਸੂਬਾ-ਪੱਧਰੀ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੇ ਨਤੀਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੇ ਉਮੀਦਵਾਰ ਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਵੋਟ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਬਣਨ ਲਈ ਇੱਕ ਉਮੀਦਵਾਰ ਨੂੰ ਇਲੈਕਟੋਰਲ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ 270 ਵੋਟ ਚਾਹੀਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਹਰ ਸੂਬੇ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਆਬਾਦੀ ਅਨੁਸਾਰ ਵੋਟ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਟੋਟਲ ਵੋਟਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 530 ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸੰਭਵ ਹੈ ਕਿ ਕੁਝ ਸੂਬਾ ਪੱਧਰੀ ਮੁਕਾਬਲੇ ਜਿੱਤ ਲੈਣ ਨਾਲ ਉਮੀਦਵਾਰ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਚੁਣਿਆ ਜਾਵੇ, ਭਾਵੇਂ ਪੂਰੇ ਦੇਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਘੱਟ ਵੋਟਾਂ ਪੈਣ। ਅਮਰੀਕੀ ਚੋਣਾਂ ਕਾਰਨ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਟਿੱਕਾ ਕਿਉਂ ਟਰੈਂਡ ਕੀਤਾ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਜਿੱਥੇ ਵੋਟਾਂ ਪੈ ਰਹੀਆਂ ਹਨ ਤਾਂ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਟਵਿੱਟਰ 'ਤੇ ਟਿੱਕਾ ਟਰੈਂਡ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਡੈਮੋਕਰੇਟਿਕ ਕਾਂਗਰਸਵੂਮਨ, ਪ੍ਰਮਿਲਾ ਜਾਇਪਾਲ ਨੇ ਉਪ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਅਹੁਦੇ ਲਈ ਉਮੀਦਵਾਰ ਕਮਲਾ ਹੈਰਿਸ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ ਪਨੀਰ ਟਿੱਕਾ ਬਣਾਇਆ। ਪ੍ਰਮਿਲਾ ਅਨੁਸਾਰ ਕਮਲਾ ਹੈਰਿਸ ਇੰਸਟਾਗ੍ਰਾਮ 'ਤੇ ਕਹਿ ਚੁੱਕੇ ਹਨ ਕਿ ਟਿੱਕਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਨਪਸੰਦ ਭਾਰਤੀ ਖਾਣਾ ਹੈ। ਪਰ ਟਵਿੱਟਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਮਿਲਾ ਦੇ ਪਨੀਰ ਟਿੱਕੇ ਦੀ ਰੈਸੇਪੀ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਵੀ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਕਈ ਯੂਜ਼ਰਸ ਕਹਿ ਰਹੇ ਹਨ ਕਿ ਪਨੀਰ ਟਿੱਕਾ ਤਾਂ ਬਿਨਾਂ ਗ੍ਰੇਵੀ ਦੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਲੋਕ ਹੋਰ ਖਾਣਿਆਂ ਦੀ ਤਸਵੀਰਾਂ ਨੂੰ ਗਲਤ ਨਾਂ ਨਾਲ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ 'ਤੇ ਪਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ: (ਬੀਬੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਲ FACEBOOK, INSTAGRAM, TWITTERਅਤੇ YouTube 'ਤੇ ਜੁੜੋ।)


من هي شميما بيغوم وماذا تفعل؟ شاميما بيغوم من بيثنال غرين شرقي لندن غاردت بريطانيا عام 2015 في عنفوان قوة التنظيم الدولة الإسلامية في سوريا والعراق. وكانت شاميما واثنتان من صديقاتها وهما أميرة عباسي وخديجة سلطانة غادرن لندن من مطار غاتويك إلى تركيا بعد الكذب على أولياء أمورهن بشأن خططهن، بينما سعين للانضمام لصديقة رابعة وهي شارمينا بيغوم التي غادرت عام 2014. تدابير جديدة لحماية طلبة المدارس في بريطانيا من التشدد "معارك شرسة" لطرد تنظيم الدولة الإسلامية من آخر معاقله شرقي سوريا وقد قام المهربون الذين يعملون لحساب التنظيم بنقلهن عبر الحدود إلى المناطق التي يسيطر عليها مقاتلو التنظيم في سوريا وهناك تزوجن بالمقاتلين الأجانب الذين تدفقوا على التنظيم من كل أنحاء العالم. كان هدف التنظيم تربية جيل جديد من الأطفال الموالين لدولة الخلافة المزعومة وإغراء الشابات كان المفتاح الرئيسي في هذه الخطة. ومثل غيرها من الشابات البريطانيات عاشت شاميما في البداية في بيت مع أخريات حيث خضعن للمزيد من الدروس الأيديولوجية لحين العثور على العريس المناسب. وقد قتلت خديجة سلطانة بعد ذلك بعامين في غارة جوية على الرقة، بحسب تقارير إعلامية. كما أفادت التقارير أن زوج شاميما هو يوغو ريدجيك وهو هولندي انجليزي تحول للإسلام وكانت قد قالت في حديثها مع صحيفة التايمز إن طفليهما الأول والثاني توفيا جراء سوء التغذية وقلة الأدوية. ومع تصاعد الغارات الجوية على الرقة وانكماش المساحة التي يسيطر عليها التنظيم هرب الزوجان إلى آخر معاقل التنظيم قبل أن تنتقل شاميما إلى مخيم للاجئين وهي حامل بطفلها الثالث. ما مدى تطرفها؟ عندما هربت شاميما وصديقتاها إلى سوريا كان الأهل وأجهزة الأمن البريطانية يأملون في أن تعود الفتيات إلى رشدهن ويحاولن العودة. كما كانت أجهزة الأمن في لندن تخشى من تحول الفتيات إلى أدوات دعائية في يد تنظيم الدولة. يبدو من لهجة شاميما مع صحيفة التايمز أنها غير نادمة فعندما وصفت رؤيتها لرأس مقاتل معادي للتنظيم مقطوعة لم تبد منزعجة ووصفته بأنه "عدو الإسلام". هل يمكنها العودة لبريطانيا؟ على المدى القصير الإجابة هي لا، إذ لا يوجد طاقم قنصلي بريطاني في سوريا للمساعدة ولن يأمر المسؤولون القوات بالمخاطرة بحياتهم لمساعدة شخص انضم لتنظيم إرهابي محظور. ولكن على افتراض أنها خرجت من مخيم اللاجئين وعبرت الحدود لتركيا، هل يمكنها أن تستقل الطائرة لبريطانيا؟ حكاية مغربية غادرت لاستعادة أحفادها من تنظيم الدولة الإجابة أيضا لا، إذ ليس بحوزتها أي مستندات سفر حيث أن المنضمين للتنظيم كانوا يجبرون على تسليم جوازات سفرهم وفي الواقع أن بعضهم أحرقها كدليل على ولائه للتنظيم. ولدى وزارة الداخلية البريطانية سلطة إلغاء جوازات السفر للحيلولة دون تنقل الناس بحرية وهذا تكتيك معروف لمنع المقاتلين من عبور الحدود، كما أن لبريطانيا سلطة تجريد شاميما من الجنسية وهذا الأمر مستبعد لأنها ليست مقاتلة. ولو وصلت إلى مكان آمن فإنه بوسع المسؤولين الأمنيين التحكم مؤقتا في مسألة عودتها من خلال أمر الاستبعاد المؤقت وهو إجراء قانوني استخدم 9 مرات في عام 2017. وهذا الإجراء القانوني يمنع عودة مواطن بريطاني حتى يوافق على رضوخه للتحقيق والمراقبة وإذا تطلب الأمر الخضوع لما يلزم للتخلص من "تطرفه". وماذا عن سنها؟ من الناحية القانونية فإن شاميما كانت طفلة عندما انضمت للتنظيم فإذا كانت دون الثامنة عشر فإن الحكومة البريطانية عليها واجب الأخذ "بمصلحتها" في الاعتبار لدى النظر في الخطوة المقبلة. ولكنها تبدو الآن بالغة وغير نادمة وإذا كانت تريد العودة فعليها تحمل تبعات أعمالها ومواجهة محاكمة محتملة حتى لو كانت قصتها عن زواج وإساءة معاملة. وتقول شاميما إنها في الشهر التاسع من الحمل وانها لو وضعت بسلام فإنها تريد العودة لبريطانيا وهذه قضية مختلفة قليلا وأكثر تعقيدا. فإذا كانت شاميما مازالت بريطانية فإن طفلها سيكون كذلك وذلك سيتطلب الأخذ في الاعتبار مصلحة الطفل. ولا يعني ذلك إرسال قوات لإخراجها من هناك، ولكن سيكون على الخدمات الاجتماعية النظر في مسألة عودة أم وطفل لو كانت لديهما القدرة على العودة. ووفقا للإحصائيات فإنه ومنذ عام 2015 تم منع نحو 100 طفل في انجلترا وويلز من نقلهم لمناطق الصراع في سوريا والعراق، وقد تطلب ذلك إجراءات قانونية من بينها نقل رعايتهم لأسر أخرى، وقد قدمت أدلة في بعض القضايا على تعرض الأطفال لغسيل دماغ من الآباء لذلك فإن مسألة طفل شاميما معقدة. هل تحاكم شميما بيغوم؟ هل حقا هزم تنظيم الدولة الإسلامية؟ من الصالح العام الإقدام على خطوة كهذه ،وكذلك هناك سابقة بهذا الشأن. فهناك تارينا شاكيل من بورتون آبون ترينت، وهي أيضا عروس جهادية خرجت من منطقة النزاع، ولدى عودتها لبريطانيا سجنت لعضويتها بجماعة إرهابية وهذه هي نوعية المحاكمة التي قد تواجهها شاميما في حالة عودتها. ولكن إذا عادت بيغوم إلى بريطانيا فإنها ستخضع لتحقيقات دقيقة كما ستخضع لبرنامج إعادة تأهيل لتخليصها من الافكار المتطرفة من خلال مجموعة من الخبراء المدربين وهذا عمل صعب ولا ينجح عادة. ولكن هؤلاء الخبراء هم فقط من بوسعهم تحديد ما إذا كان بوسع شاميما بيغوم العودة للحياة الطبيعية أم لا.

ਬੇਗ਼ਮ 15 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਬਰਤਾਨੀਆਂ ਛੱਡਿਆ ਸੀ ਟਾਈਮਜ਼ ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਇੰਟਰਵਿਊ ਵਿੱਚ 19 ਸਾਲਾਂ ਸ਼ਮੀਮਾ ਬੇਗ਼ਮ ਨੇ 'ਕੱਟੇ ਹੋਏ' ਸਿਰ ਕੂੜੇਦਾਨਾਂ 'ਚ ਦੇਖੇ ਜਾਣ ਦੀ ਗੱਲ ਕਹੀ ਪਰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਸ ਨਾਲ 'ਉਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਫਰਕ ਨਹੀਂ ਪਿਆ'। ਸੀਰੀਆ ਦੇ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀ ਕੈਂਪ 'ਤੋਂ ਉਸ ਨੇ ਗੱਲ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਗਰਭਵਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਨੌਵਾਂ ਮਹੀਨਾ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਬੱਚੇ ਲਈ ਘਰ ਵਾਪਸ ਆਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਦੋ ਬੱਚੇ ਹੋਰ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਬਰਤਾਨੀਆਂ ਤੋਂ ਉਸ ਨਾਲ ਭੱਜਣ ਵਾਲੀਆਂ ਉਸ ਦੀਆਂ ਦੋ ਹੋਰ ਸਕੂਲੀ ਦੋਸਤਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਇੱਕ ਬੰਬ ਧਮਾਕੇ ਵਿੱਚ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। 'ਆਮ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਾਂਗ ਸੀ' ਫਰਵਰੀ 2015 ਵਿੱਚ ਬੈਥਾਨਲ ਗਰੀਨ ਅਕਾਦਮੀ ਤੋਂ ਭੱਜੀਆਂ ਬੇਗ਼ਮ ਅਤੇ ਆਮੀਰਾ ਆਬੇਜ਼ ਦੀ ਉਮਰ 15 ਸਾਲ ਦੀ ਜਦ ਕਿ ਕਾਦੀਜ਼ਾ ਸੁਲਤਾਨਾ ਦੀ ਉਮਰ ਉਸ ਵੇਲੇ 16 ਸਾਲ ਦੀ ਸੀ। ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ- ਕਦੀਜਾ ਸੁਲਤਾਨਾ, ਅਮੀਰਾ ਆਬੇਸ ਅਤੇ ਸ਼ਮੀਨਾ ਬੇਗ਼ਮ ਤਿੰਨੇ ਹੀ 2015 ਨੂੰ ਬਰਤਾਨੀਆਂ ਤੋਂ ਭੱਜੀਆਂ ਸਨ ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਘੁੰਮਣ ਦਾ ਕਹਿ ਕੇ ਗੈਟਵਿੱਕ ਏਅਰਪੋਰਟ ਤੋਂ ਤੁਰਕੀ ਭੱਜੀਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੀਰੀਆ ਦੀ ਸਰਹੱਦ ਪਾਰ ਕਰ ਲਈ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਟਾਈਮਜ਼ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਰਾਕਾ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਉਹ ਹੋਰ ਵਿਆਹੀਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਨਾਲ ਰੁਕੀ। ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਮੈਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ 20-25 ਸਾਲ ਦੇ ਲੜਾਕੇ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਉਣ ਦੀ ਅਰਜ਼ੀ ਦਿੱਤੀ ਸੀ।" 10 ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਦਾ ਵਿਆਹ 27 ਸਾਲ ਦੇ ਡਚ ਮੂਲ ਦੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨਾਲ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਇਸਲਾਮ ਕਬੂਲ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਉਸ ਨਾਲ ਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦੋ ਹਫ਼ਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਜੋੜਾ ਆਈਐਸ ਗਰੁੱਪ ਦੇ ਆਖ਼ਰੀ ਅੱਡੇ ਬਾਘੁਜ ਤੋਂ ਭੱਜ ਗਿਆ ਸੀ। ਪਰ ਭੱਜਣ ਕਾਰਨ ਉਸ ਦੇ ਪਤੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੀਰੀਆ ਦੇ ਲੜਾਕਿਆਂ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਹੁਣ ਉੱਤਰੀ ਸੀਰੀਆ ਵਿੱਚ 39 ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀਆਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਰਹੀ ਹੈ। ਟਾਈਮਜ਼ ਦੇ ਪੱਤਰਕਾਰ ਐਂਥਨੀ ਲੋਇਡ ਨੇ ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਆਈਐਸ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਜ਼ਬੂਤ ਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਦਾ ਤਜ਼ਰਬਾ ਉਸ ਦੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ ਹੀ ਸੀ ਤਾਂ ਬੇਗ਼ਮ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਜੀ ਹਾਂ, ਉਹ ਇੱਕ ਆਮ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਾਂਗ ਸੀ, ਜਿਹੜੀ ਪ੍ਰਚਾਰ ਵੀਡੀਓ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਸੀ ਉਹੀ ਇਥੋਂ ਦੀ ਆਮ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਸੀ।" "ਹੁਣ ਅਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹਰੇਕ ਥਾਂ ਬੰਬ, ਆਦਿ ਸੀ ਪਰ ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ...ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਜਦੋਂ 'ਕੱਟਿਆ ਹੋਇਆ ਸਿਰ ਕੂੜੇਦਾਨ ਵਿੱਚ ਦੇਖਿਆ ਤਾਂ ਮੈਂ ਬਿਲਕੁਲ ਵੀ ਨਹੀਂ ਘਬਰਾਈ।" "ਇਹ ਜੰਗ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚੋਂ ਕਬਜ਼ੇ 'ਚ ਲਏ ਇਸਲਾਮ ਦੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦਾ ਸੀ।" ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਮੈਂ ਸਿਰਫ਼ ਇਹ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਜੇਕਰ ਉਸ ਨੂੰ ਮੌਕਾ ਮਿਲਦਾ ਤਾਂ ਉਹ ਮੁਸਲਮਾਨ ਔਰਤ ਨਾਲ ਕੀ ਕਰਦਾ।" ਉਸ ਨੇ ਲੋਇਡ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ, "ਮੈਂ ਹੁਣ ਉਹ 15 ਸਾਲ ਦੀ ਮੂਰਖ਼ ਸਕੂਲੀ ਬੱਚੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਜੋ ਬੈਥਨਾਲ ਗਰੀਨ ਅਕਾਦਮੀ ਤੋਂ 4 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਭੱਜੀ ਸੀ।" ਸੀਰੀਆ ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਘੂਟਾ ਤੋਂ ਭੱਜਣ ਲਈ ਕਿਉਂ ਮਜਬੂਰ ਲੋਕ? "ਮੈਨੂੰ ਇੱਥੇ ਆਉਣ ਦਾ ਕੋਈ ਪਛਤਾਵਾ ਨਹੀਂ ਹੈ।" "ਮੈਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸੋਚਦੀ ਸੀ ਅਸੀਂ ਇਕੱਠੇ ਮਰਾਂਗੇ।" ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਮੈਨੂੰ ਵੱਡੀਆਂ ਉਮੀਦਾਂ ਨਹੀਂ ਸਨ ਪਰ ਜੋ ਵੀ ਸਨ ਉਹ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਛੋਟੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਇੰਨਾ ਜ਼ੁਲਮ ਅਤੇ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਲਗਦਾ ਕਿ ਉਹ ਜਿੱਤ ਦੇ ਲਾਇਕ ਵੀ ਹਨ।" ਉਸ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਅਜਿਹੀ ਜੇਲ੍ਹ 'ਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਜ਼ੁਲਮ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਕਦੀਜਾ ਸੁਲਤਾਨਾ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਵਕੀਲ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸਾਲ 2016 ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਕਿ ਉਹ ਰੂਸੀ ਹਵਾਈ ਹਮਲੇ ਵਿੱਚ ਮਾਰੀ ਗਈ ਹੈ। ਬੇਗ਼ਮ ਨੇ ਟਾਈਮਜ਼ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਸ ਦੀਆਂ ਸਹੇਲੀਆਂ ਦੀ ਬੰਬ ਧਮਾਕਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਉਸ ਘਰ 'ਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਜਿੱਥੇ 'ਕੁਝ ਖ਼ੁਫ਼ੀਆਂ ਕੰਮ ਚੱਲ' ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਅੱਗੇ ਦੱਸਿਆ, "ਮੈਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਸੋਚਿਆ ਸੀ ਕਿ ਅਜਿਹਾ ਕੁਝ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਂ ਇਸ ਸਭ ਤੋਂ ਮੁਨਕਰ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸੋਚਦੀ ਸੀ ਕਿ ਜੇਕਰ ਅਸੀਂ ਮਾਰੇ ਗਏ ਤਾਂ ਇਕੱਠੇ ਮਾਰੇ ਜਾਵਾਂਗੇ।" ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ- 'ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਬੱਚੇ ਦੀ ਚਿੰਤਾ' ਬੇਗ਼ਮ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਦੋ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਗੁਆਉਣਾ 'ਸਦਮੇ ਵਾਂਗ' ਸੀ, "ਜਿਸ ਤੋਂ ਮੈਂ ਹੁਣ ਬਾਹਰ ਆਈ, ਇਹ ਬੇਹੱਦ ਔਖਾ ਸੀ"। ਉਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਔਲਾਦ ਕੁੜੀ ਸੀ, ਉਹ ਇੱਕ ਸਾਲ ਤੇ 9 ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਮਹੀਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਬੁਘਜ 'ਚ ਦਫ਼ਨਾਇਆ ਗਿਆ। ਟਾਈਮਜ਼ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਮੁਤਾਬਕ, ਉਸ ਦੇ 8 ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੇ ਦੂਜੇ ਬੱਚੇ ਦੀ ਮੌਤ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋਈ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਹ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦਾ ਸੀ ਤੇ ਕੁਪੋਸ਼ਣ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਅਖ਼ਬਾਰ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਹਸਪਤਾਲ ਲੈ ਕੇ ਗਈ ਸੀ ਪਰ ਉਸ ਮੁਤਾਬਕ, "ਉੱਥੇ ਕੋਈ ਦਵਾਈ ਉਪਲਬਧ ਨਹੀਂ ਸੀ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਲੋੜੀਂਦਾ ਮੈਡੀਕਲ ਸਟਾਫ।" ਉਸ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਬੱਚੇ ਲਈ "ਵਧੇਰੇ ਚਿੰਤਤ" ਹੈ। ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਹੀ ਉਸ ਨੇ ਬੁਘਜ ਛੱਡਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਦੱਸਿਆ, "ਮੈਂ ਕਮਜ਼ੋਰ ਸੀ, ਮੈਂ ਇਸ ਦੁੱਖ ਅਤੇ ਸੰਤਾਪ ਨੂੰ ਸਹਿਣ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕੀ ਜੋ ਜੰਗ ਦੇ ਮੈਦਾਨ 'ਚ ਸੀ।" ਸੀਰੀਆ ’ਚ ਆਈਐਸ 90 ਫੀਸਦ ਕਬਜ਼ੇ ਵਾਲਾ ਇਲਾਕਾ ਗੁਆਇਆ "ਪਰ ਮੈਂ ਡਰ ਗਈ ਸੀ ਕਿ ਜੇਕਰ ਮੈਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਹੀ ਤਾਂ ਇਹ ਬੱਚਾ ਵੀ ਮੇਰੇ ਹੋਰਨਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਵਾਂਗ ਮਾਰਿਆ ਜਾਵੇਗਾ।" ਉਸ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਹ ਇਸ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀ ਕੈਂਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਚਿੰਤਤ ਹੈ ਕਿ ਕਿਤੇ ਉਹ ਬਿਮਾਰ ਨਾ ਹੋ ਜਾਵੇ। ਉਸ ਨੇ ਦੱਸਿਆ, "ਇਸੇ ਲਈ ਮੈਂ ਸੱਚਮੁੱਚ ਬਰਤਾਨੀਆਂ ਵਾਪਸ ਜਾਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹਾਂ। ਉੱਥੇ ਸਿਹਤ ਦੇ ਲਿਹਾਜ਼ ਨਾਲ ਤਾਂ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਧਿਆਨ ਰੱਖਿਆ ਜਾਵੇਗਾ।" ਉਹ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਕਿਸੇ ਵੇਲੇ ਵੀ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦੇ ਸਕਦੀ ਹੈ। "ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਾਪਸ ਜਾਣ ਲਈ ਸਭ ਕੁਝ ਕਰਾਂਗੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਬੱਚੇ ਨਾਲ ਚੁੱਪਚਾਪ ਰਹਾਂਗੀ।" ਆਈਐਸ ਨੇ ਈਰਾਕ ਦੇ ਮੌਸੂਲ ਅਤੇ ਸੀਰੀਆ ਦੇ ਰਾਕਾ ਵਰਗੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਗੜ੍ਹਾਂ ਸਣੇ ਆਪਣੇ ਵਧੇਰੇ ਅਧਿਕਾਰ ਖੇਤਰ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਗੁਆ ਲਿਆ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉੱਤਰੀ-ਪੂਰਬੀ ਸੀਰੀਆ ਵਿੱਚ ਜੰਗ ਅਜੇ ਵੀ ਜਾਰੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਕੁਰਦਿਸ਼ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੇ ਸੀਰੀਆ ਡੈਮੋਕਰੇਟਿਕ ਫੋਰਸ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹਾਲ ਵਿੱਚ ਦਰਜਨਾਂ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਲੜਾਕਿਆਂ ਨੂੰ ਫੜਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ- ਇਹ ਵੀਡੀਓ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰ ਦੇਖੋ- (ਬੀਬੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਲ FACEBOOK, INSTAGRAM, TWITTERਅਤੇ YouTube 'ਤੇ ਜੁੜੋ।)


جاستين بيبر وهايلي بالدوين وأضافت أن بيبر (24 عاما) تقدم بطلب يد بالدوين، في منتجع سياحي في جزر باهاماس، مشيرة إلى أن رجال الأمن التابعين للمغني طلبوا من موظفي المطعم إبعاد هواتفهم النقالة، قبل أن يصارح بالدوين بالخطوبة، بحسب "تي إم زد". وأكدت سي إن إن و "إي نيوز" خبر خطوبة بيبر، كما احتفل والدا المغني الكندي بهذا الخبر على انستغرام وتويتر. وكان بيبر وبالدوين قد تواعدا منذ فترة، ثم افترقا، إلا أنهما عادا لبعضهما البعض في الآونة الأخيرة. ونشر والد بيبر، جيرمي صورة لابنه على إنستغرام قائلاً "متحمس للفصل التالي"، فيما عبرت والدته، بآتي ماليت، عن سعادتها لهذا الخبر على تويتر. وذكر تقرير "تي إم زد" أن بالدوين وبيبر عادا لبعضهما البعض بعد انفصال الأخير عن صديقته سيلينا غوماز. جاستين بيبر ممنوع من الغناء في الصين بسبب "سوء التصرف" مغنية تتهم جاستن بيبر بسرقة أغنية "Sorry" وقد ظهرت بالدوين على صفحات مجلة "فوغ" الأمريكية، و"ماري كلير"، و"هاربر بازار "الإسبانية، كما شاركت في العديد من عروض الأزياء ومقاطع فيديو كليب والبرامج التلفزيونية. ظهرت عارضة الأزياء هايلي بالدوين على صفحات مجلات شهيرة وبالدوين هي ابنة ستيفن بالدوين، الممثل والمنتج الذي لعب دور البطولة في أفلام مثل "ولد في الرابع من يوليو/تموز"، و"المشتبه بهم المعتادون"، و"فليستونز إن فيفا روك فيغاس". وهي أيضاً ابنة شقيق الممثل أليك بالدوين، الذي لعب دور البطولة في عدة أفلام ومنها "ذا هانت فور ريد أكتوبر"، كما أنه معروف بدوره في المسلسل التلفزيوني "30 روك"، وتجسيده لشخصية الرئيس الأمريكي دونالد ترامب في برنامج السبت المسائي. وفي الوقت التي تعتبر أخبار الخطوبة سعيدة لبيبر وبالدوين، إلا أن العديد من مستخدمي وسائل التواصل الاجتماعي لم يبتهجوا بها، إذ عبر بعض معجبيه عن غضبهم لخطوبة نجمهم المحبوب، وكذلك شعورهم بالحزن لصديقته السابقة سيلينا.

ਰਿਪੋਰਟ ਮੁਤਾਬਕ ਬਹਾਮਾਸ ਦੇ ਇੱਕ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟ ਵਿੱਚ ਬੀਬਰ ਨੇ ਹੈਲੀ ਬਾਲਡਵਿਨ ਨੂੰ ਪਰਪੋਜ਼ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਹੋਟਲ ਦੇ ਸਟਾਫ਼ ਦੇ ਫੋਨ ਦੂਰ ਰਖਵਾ ਦਿੱਤੇ ਗਏ। ਸੀਐੱਨਐੱਨ ਅਤੇ ਈ! ਨਿਊਜ਼ ਨੇ ਮੰਗਣੀ ਦੀਆਂ ਖ਼ਬਰਾਂ ਉੱਤੇ ਮੁਹਰ ਲਾਈ ਹੈ। End of Instagram post, 1 ਜਸਟਿਨ ਬੀਬਰ ਦੇ ਪਿਤਾ ਜੇਰਮੀ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਇੰਸਟਾਗ੍ਰਾਮ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਤਸਵੀਰ ਸਾਂਝੀ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਲਿਖਿਆ ''ਮੈਂ ਅਗਲੇ ਚੈਪਟਰ ਲਈ ਕਾਹਲਾ ਹਾਂ'' ਜਦਕਿ ਬੀਬਰ ਦੀ ਮਾਤਾ ਪੈਟੀ ਮੈਲੇਟ ਨੇ ਆਪਣੀ ਖੁਸ਼ੀ ਟਵਿੱਟਰ ਉੱਤੇ ਸਾਂਝੀ ਕੀਤੀ। ਨਿਊਜ਼ ਵੈੱਬਸਾਈਟ TMZ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਬੀਬਰ ਤੇ ਬਾਲਡਵਿਨ ਉਸ ਵੇਲੇ ਨੇੜੇ ਆਏ ਜਦੋਂ ਬੀਬਰ ਗਾਇਕਾ ਸਲੀਨਾ ਗੋਮੇਜ਼ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋਏ। ਕੌਣ ਹੈ ਹੈਲੀ ਬਾਲਡਵਿਨ? ਹਾਲਾਂਕਿ ਕਈ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਯੂਜ਼ਰ ਇਸ ਖ਼ਬਰ ਨਾਲ ਉਨੇ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਨਜ਼ਰ ਨਹੀਂ ਆਏ ਜਿੰਨੇ ਹੋਏ ਚਾਹੀਦੇ ਸਨ। (ਬੀਬੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਲ FACEBOOK, INSTAGRAM, TWITTERਅਤੇ YouTube 'ਤੇ ਜੁੜੋ।)


عوض محمد أحمد بن عوف وقال وزير الدفاع، عوض بن عوف، في كلمة بثها التلفزيون الحكومي إن الجيش قرر الإشراف على فترة انتقالية لمدة سنتين، تعقبها انتخابات. وأضاف أنه تم فرض حالة طوارئ لمدة ثلاثة أشهر. واستمرت الاحتجاجات ضد البشير، الذي يحكم السودان منذ عام 1989، عدة أشهر. وأعلن بن عوف "اقتلاع النظام"، وأن البشير متحفظ عليه في "مكان آمن". وقال إن البلاد عانت من "سوء الإدارة، والفساد وغياب العدالة". كما أعلن وزير الدفاع تعليق العمل بالدستو، وحظر تجوال ليلا لمدة شهر، إضافة إلى إغلاق المعابر الحدودية حتى إشعار آخر، وإغلاق المجال الجوي لمدة 24 ساعة. والبشير مطلوب وفقا لمذكرة توقيف دولية، صادرة عن المحكمة الجنائية الدولية، التي تتهمه بارتكاب "جرائم حرب" و"جرائم ضد الإنسانية"، في منطقة دارفور بغرب السودان. كيف كان رد فعل المتظاهرين؟ اعتبر تجمع المهنيين السودانيين أن بيان الجيش "انقلابا" من شأنه أن يعيد إنتاج "الوجوه والمؤسسات نفسها التي ثار شعبنا العظيم عليها". وحث المواطنين على مواصلة الاعتصام خارج مقر قيادة الجيش والبقاء في شوارع المدن في جميع أنحاء البلاد. وجاء في بيان تجمع المهنيين، الذي لعب دورا بارزا في تنظيم الاحتجاجات: "يسعى هؤلاء الذين دمروا البلاد وقتلوا الناس إلى سرقة كل قطرة دم وعرق سكبها الشعب السوداني في ثورتهم التي هزت عرش الطغيان". وقال التجمع في وقت سابق إن أي إدارة انتقالية يجب ألا تضم أي شخص مما أسماه بـ"النظام المستبد". ردود فعل دولية ناشد الأمين العام للأمم المتحدة أنطونيو غوتيريش "الجميع التحلي بالهدوء وبأقصى درجات ضبط النفس"، كما حث على انتقال يلبي "الطموحات الديمقراطية" للشعب. وقال دبلوماسيون إن مجلس الأمن التابع للأمم المتحدة سيناقش الوضع في اجتماع مغلق يوم الجمعة بدعوة من الولايات المتحدة وفرنسا وبريطانيا وألمانيا وبلجيكا وبولندا. وقال وزير الخارجية البريطاني جيريمي هنت إن تشكيل مجلس عسكري لمدة عامين "ليس حلا". وأضاف على تويتر: "نحتاج إلى رؤية تحرك سريع نحو قيادة تمثيلية ومدنية شاملة. وعلينا أن نضمن عدم وقوع المزيد من العنف". كما أدان الاتحاد الأفريقي تولي الجيش السلطة، وقال رئيس مفوضية الاتحاد الإفريقي موسى فقي محمد إن بيان الجيش السوداني لا يمثل "استجابة مناسبة" للتحديات التي تواجه البلاد وتطلعات شعبها. ودعت روسيا إلى الهدوء، وقالت إنها تراقب الوضع. وأعرب ديمتري بيسكوف، المتحدث باسم الرئاسة الروسية، عن أمله في ألا تتضرر العلاقات الثنائية، أيا كان من في السلطة. وأشاد كومي نايدو، الأمين العام لمنظمة العفو الدولية، بشجاعة الشعب السوداني، لكنه قال إنه "يشعر بالقلق إزاء مجموعة التدابير الطارئة" التي أعلنها الجيش. وقال أيضا في بيان إن العدالة "طال انتظارها" بالنسبة للبشير. وأضاف نايدو: "عمر البشير مطلوب في بعض أبشع انتهاكات حقوق الإنسان في جيلنا، ونحن نحتاج إلى أن نراه في النهاية يتحمل المسؤولية". متظاهرون يحتفلون ببيان الجيش ما الدافع وراء المظاهرات؟ بدأت المظاهرات احتجاجا على ارتفاع تكاليف المعيشة، ولكن المتظاهرين صعدوا احتجاجاتهم مطالبين بتنحي الرئيس وحكومته. وأمرت الشرطة قواتها ألا تتدخل ضد المتظاهرين، ولكن جماعات حقوق الإنسان وجهت انتقادات للحكومة لقمع المتظاهرين. متظاهرون يحيون الجيش ويقول مسؤلون حكوميين إن 38 شخصا قتلوا منذ بداية الاحتجاجات في ديسمبر/كانون الاول، لكن منظمة هيومن رايتس ووتش قالت إن العدد أكبر. وفي فبراير/شباط بدا كما لو أن البشير سيستقيل، ولكنه أعلن حالة الطوارئ العامة في البلاد. من هو عمر البشير؟ البشير ضابط سابق في الجيش، لكنه استولى على السلطة عام 1989 في انقلاب عسكري. وشهد حكمه حربا أهلية. وانتهت الحرب مع جنوب السودان عام 2005، وأعلن الجنوب استقلاله عام 2011. وشهد أقليم دارفور، غربي البلاد، حربا أهلية أخرى. ووجهت المحكمة الجنائية الدولية اتهامات للبشير بارتكاب جرائم حرب وجرائم ضد الإنسانية في دارفور. البشير وعلى الرغم من إصدار المحكمة الجنائية الدولية مذكرة اعتقال بحقه، فاز البشير بانتخابات متعاقبة عامي 2010 و2015. ولكن فوزه الأخير شهد مقاطعة أحزاب المعارضة الرئيسية. وأدى صدور مذكرة الاعتقال إلى حظر سفر البشير، ولكنه قام بزيارات رسمية لمصر والسعودية وجنوب أفريقيا. واضطر البشير لمغادرة جنوب افريقيا في يونيو/حزيران 2015 بعدما بحثت محكمة إمكانية تنفيذ مذكرة الاعتقال.

ਸਰਕਾਰੀ ਟੀਵੀ ਚੈਨਲ ਉੱਤੇ ਬੋਲਦਿਆਂ ਅਵਾਡ ਇਬਨ ਓਫ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਫੌਜ ਨੇ ਮੁਲਕ ਵਿਚ ਆਮ ਚੋਣਾਂ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਅਗਲੇ ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਸੱਤਾ ਤਬਦੀਲੀ ਦੌਰਾਨ ਨਿਗਰਾਨ ਬਣਨ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨੇ ਲਈ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਲਗਾਉਣ ਦਾ ਵੀ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ। 1989 ਵਿਚ ਮੁਲਕ ਦੀ ਸੱਤਾ ਉੱਤੇ ਕਾਬਜ਼ ਬਾਸ਼ੀਰ ਵਿਰੋਧੀ ਮੁਜ਼ਾਹਰੇ ਪਿਛਲੇ ਕਈ ਮਹੀਨਿਆਂ ਤੋਂ ਜਾਰੀ ਸਨ। ਰੱਖਿਆ ਮੰਤਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਮੌਜਦਾ ਨਿਜ਼ਾਮ ਨੂੰ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਅਗਲੇ ਹੁਕਮਾਂ ਤੱਕ ਸੰਵਿਧਾਨ ਮੁਅੱਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਮੁਲਕ ਦੀਆਂ ਸਰਹੱਦਾਂ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਏਅਰਸਪੇਸ ਨੂੰ ਵੀ 24 ਘੰਟਿਆਂ ਲਈ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਬਸ਼ੀਰ ਉੱਤੇ ਸੂਡਾਨ ਦੇ ਡਾਰਫੁਰHeadline: "ਇਹ ਮੇਰੀ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦੀ ਪੜ੍ਹੀ ਹੋਈ ਸਭ ਤੋਂ ਬੁਰੀ ਚੀਜ਼ ਹੈ" Facebook Teaser: ਕਿਹੜੇ ਟਵੀਟ ਨੇ ਛੇੜੀ 'ਫ਼ਿਰਕਾਪ੍ਰਸਤੀ' ਅਤੇ 'ਦੇਸ਼ਭਗਤੀ' ਬਾਰੇ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ 'ਤੇ ਬਹਿਸ ? ਬੀਜੇਪੀ ਦੇ ਆਫ਼ੀਸ਼ੀਅਲ ਪੇਜ ਤੋਂ 11 ਅਪ੍ਰੈਲ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਦੁਪਹਿਰ ਇੱਕ ਟਵੀਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਹ ਟਵੀਟ ਬੀਜੇਪੀ ਦੇ ਕੌਮੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਅਮਿਤ ਸ਼ਾਹ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ 'ਤੇ ਇਹ ਟਵੀਟ ਚਰਚਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਫ਼ਿਲਮ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਜਗਤ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਲੋਕ ਇਸ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਹ ਟਵੀਟ ਸੀ, "ਅਸੀਂ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ NRC ਲਾਗੂ ਕਰਨਾ ਸੁਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕਰਾਂਗੇ। ਸਿਵਾਏ ਬੁੱਧ, ਹਿੰਦੂ ਅਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਅਸੀਂ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚੋਂ ਸਾਰੇ ਘੁਸਪੈਠੀਏ ਹਟਾ ਦੇਵਾਂਗੇ- ਸ੍ਰੀ ਅਮਿਤ ਸ਼ਾਹ #NamoForNewIndia" https://twitter.com/BJP4India/status/1116246724119371776 ਇਸ ਟਵੀਟ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚਰਚਾ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ, ਇਹ ਦੇਖਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜਾਣ ਲਓ ਕਿ ਆਖ਼ਰ NRC ਕੀ ਹੈ ? NRC (National register of citizens of India) ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਸੂਚੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਸਾਮ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ 'ਅਸਲ' ਭਾਰਤੀ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣਗੇ। ਇਹ ਰਜਿਸਟਰ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਸਾਲ 1951 ਵਿੱਚ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਰਜਿਸਟਰ ਦੇ ਅਗਲੇ ਤਿਆਰ ਖਰੜੇ ਵਿੱਚ ਅਸਾਮ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਦਰਜ ਹੋਣਗੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ 24 ਮਾਰਚ 1971 ਤੱਕ ਜਾਂ ਉਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਅਸਾਮ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਦੇ ਸਬੂਤ ਮੌਜੂਦ ਹੋਣਗੇ ਜਾਂ ਉਹ ਲੋਕ ਜਿੰਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਜਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਨਾਮ 1951 ਵਿੱਚ ਬਣੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਹੋਣਗੇ। ਅਸਾਮ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਇਕੱਲਾ ਅਜਿਹਾ ਸੂਬਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਗਿਰਕਤਾ ਰਜਿਸਟਰ ਹੈ। ਭਾਜਪਾ ਦੇ ਇਸ ਟਵੀਟ ਤੋਂ ਇਸ ਰਜਿਸਟਰ ਨੂੰ ਸਮੁੱਚੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਦੇ ਸੰਕੇਤ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਾਂ NRC ਸਬੰਧੀ ਭਾਜਪਾ ਦੇ ਪੇਜ ਤੋਂ ਹੋਏ ਟਵੀਟ ਸਬੰਧੀ ਆਏ ਪ੍ਰਤੀਕਰਮ ਬਾਰੇ। ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਅਤੇ ਅਦਾਕਾਰਾ ਪੂਜਾ ਭੱਟ ਨੇ ਵੀ ਇਸ ਟਵੀਟ 'ਤੇ ਟਿੱਪਣੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਜੇ ਇਹ ਫ਼ਿਰਕਾਪ੍ਰਸਤ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਤਾ ਇਹ ਕੀ ਹੈ? ਜੇ ਇਹ ਵੰਡ ਦਾ ਭਿਆਨਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਨਹੀ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਤਾ ਇਹ ਕੀ ਹੈ? ਜੇ ਇਹ ਨਫ਼ਰਤ ਦੀ ਸਿਆਸਤ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਤਾ ਇਹ ਕੀ ਹੈ? ਕੀ ਇਹ ਭਾਰਤ ਹੈ? ਜਾਂ ਭਾਰਤ ਦੀ ਧਰਮ ਨਿਰਪੱਖਤਾ ਦਾ ਮੂਲ ਵਿਚਾਰ ਹਾਈਜੈਕ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ?" https://twitter.com/PoojaB1972/status/1116298008335982593 ਪੂਜਾ ਭੱਟ ਦੀ ਮਾਂ ਅਤੇ ਅਦਾਕਾਰਾ ਸੋਨੀ ਰਾਜ਼ਦਾਨ ਨੇ ਲਿਖਿਆ, "ਇਹ ਮੇਰੀ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦੀ ਪੜ੍ਹੀ ਹੋਈ ਸਭ ਤੋਂ ਬੁਰੀ ਚੀਜ਼ ਹੈ...ਅਤੇ ਜੇ ਇਹ ਲੋਕ ਜੋ ਕਹਿ ਰਹੇ ਹਨ ਉਹ ਵਾਕਈ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਰੱਬ ਭਾਰਤ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰੇ!" https://twitter.com/Soni_Razdan/status/1116300005558689794 ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਨੌਜਵਾਨ ਅਵਤਾਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਇਸ ਟਵੀਟ 'ਤੇ ਕੀਤੀ ਟਿੱਪਣੀ ਵੀ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ 'ਤੇ ਵਾਇਰਲ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ਅਵਤਾਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਲਿਖਿਆ, "ਕ੍ਰਿਪਾ ਕਰਕੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਵੋਟਾਂ ਖ਼ਾਤਰ ਇਸਤੇਮਾਲ ਨਾ ਕਰੋ..ਸਾਨੂੰ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਹੋਵੇਗੀ ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਟਵੀਟ ਵਿੱਚੋਂ "ਸਿੱਖ" ਵੀ ਹਟਾ ਦੇਓ...ਮੁਸਲਿਮ ਵੀ ਸਾਡੇ ਓਨੇ ਹੀ ਭਰਾ ਹਨ ਜਿੰਨੇ ਕਿ ਹਿੰਦੂ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਧਰਮ।" https://twitter.com/AvtarSi18298015/status/1116283958029774848 ਅਵਤਾਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਇਸ ਟਿੱਪਣੀ ਦੇ ਪੱਖ ਅਤੇ ਅਲੋਚਨਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅਨੇਕਾਂ ਟਵੀਟ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ। ਅਵਤਾਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਇਸ ਟਵੀਟ ਤੇ ਟਿੱਪਣੀ ਕਰਦਿਆਂ ਇੱਕ ਟਵਿਟਰ ਯੂਜ਼ਰ ਸ਼ੌਰਭ ਸ਼੍ਰੀਵਾਸਤਵ ਨੇ ਲਿਖਿਆ, "ਹਿੰਦੂ ਵੀ ਹਟਾ ਦਿਓ। ਸਿਰਫ਼ ਸੰਘੀ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰੋ।" https://twitter.com/Sourabhshri88/status/1116308818349182976 ਧਰੁਵ ਰਾਠੀ ਨੇ ਭਾਜਪਾ ਦੇ ਇਸ ਟਵੀਟ 'ਤੇ ਆਪਣਾ ਪ੍ਰਤੀਕਰਮ ਦਿੱਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਲਿਖਿਆ, "ਅਵਿਸ਼ਵਾਸ਼ਯੋਗ ਕੀ ਅਮਿਤ ਸ਼ਾਹ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਾਰੇ ਨਾਸਤਿਕ, ਮੁਸਲਿਮ, ਇਸਾਈ,ਪਾਰਸੀ, ਯਹੂਦੀ ਅਤੇ ਐਗਨੋਸਟਿਕ ਨਿਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਉਜਾੜੇ ਦੀ ਧਮਕੀ ਦੇ ਰਹੇ ਹਨ? ਇਹ ਲੱਖਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਦੰਗੇ ਭੜਕਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ NRC ਕਿਸੇ ਨੂੰ 'ਘੁਸਪੈਠੀਆ' ਕਰਾਰ ਦੇਣ ਦੀ ਬੇਹਦ ਨਾਕਸ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਹੈ।" https://twitter.com/dhruv_rathee/status/1116285684627668993 ਵਿਰੋਧ ਵਿੱਚ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਬਲਕਿ ਭਾਜਪਾ ਦੇ ਪੇਜ ਤੋਂ ਹੋਏ ਟਵੀਟ ਦੇ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ 'ਤੇ ਭਾਜਪਾ ਦਾ ਬਚਾਅ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਲੇਖਕ ਸੰਕ੍ਰਾਂਤ ਸਾਨੂ ਨੇ ਬੀਜੇਪੀ ਦੇ ਇਸ ਟਵੀਟ ਥੱਲੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਕਈ ਸਾਰੇ ਟਵੀਟ ਕੀਤੇ। ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ, " 'ਸੈਕੁਲਰ ਲੋਕਾਂ' ਨੂੰ ਕੀ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ ? ਉਹ ਸੋਚਣ ਅਤੇ ਤਰਕ ਦੇਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਗੁਆ ਚੁੱਕੇ ਹਨ? ਅਮਿਤ ਸ਼ਾਹ ਸਾਰੇ ਭਾਰਤੀ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਕਰ ਰਹੇ ਜੋ ਵੰਡ ਵੇਲੇ ਇਧਰ ਰਹਿ ਗਏ ਸਨ, ਬਲਕਿ ਉਹਨਾਂ ਘੁਸਪੈਠੀਆਂ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ ਜੋ ਦਹਾਕਿਆਂ ਬਾਅਦ ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਏ। " https://twitter.com/sankrant/status/1116304878421385226 ਭਾਜਪਾ ਦੇ ਇਸ ਟਵੀਟ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਵਿੱਚ ਜੋ ਲੋਕ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸੰਕ੍ਰਾਂਤ ਸਾਨੂ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ। ਆਪਣੇ ਇੱਕ ਟਵੀਟ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਲਿਖਿਆ, "ਸੰਵਿਧਾਨ ਕੋਈ ਪਵਿੱਤਰ ਧਾਰਮਿਕ ਕਿਤਾਬ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਬਦਲਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸਿਟੀਜ਼ਨਸ਼ਿਪ ਬਿੱਲ ਇਹੀ ਕਰਦਾ ਹੈ।" https://twitter.com/sankrant/status/1116389007938682881 ਭਾਜਪਾ ਦੇ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਟਵੀਟ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਟਵਿਟਰ ਯੂਜ਼ਰ ਸ਼ੁਭਮ ਸੱਤਿਯਮ ਨੇ ਲਿਖਿਆ, "ਧਰਮ ਨਿਰਪੱਖ ਦੇਸ਼ ਹੋਣ ਦਾ ਇਹ ਮਤਲਬ ਨਹੀਂ ਕਿ ਅਸੀਂ ਰਿਫਿਊਜੀ-ਹੋਸਟ ਸਟੇਟ ਬਣ ਜਾਈਏ ਜਾਂ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਪ੍ਰਵਾਸੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰ ਲਈਏ।ਫ਼ਰਕ ਨੂੰ ਸਮਝੋ" https://twitter.com/SatyamRosicky/status/1116285287921881089 ਚੌਂਕੀਦਾਰ ਬਿੰਦੂ ਗੋਸਾਈਂ ਨੇ ਟਵੀਟ ਕੀਤਾ, "ਉਮੀਦ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਨੂੰ 100 ਫ਼ੀਸਦੀ ਲਾਗੂ ਕਰੋਗੇ। ਭਾਰਤ ਅਣਚਾਹੇ ਭਾਰ ਕਾਰਨ ਓਵਰਲੋਡਿਡ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਘੁਸਪੈਠੀਆਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਦਵਾਓ।" https://twitter.com/BinduGusain/status/1116637349964705794 ਭਾਜਪਾ ਦੇ ਪੇਜ 'ਤੇ ਅਮਿਤ ਸ਼ਾਹ ਦੇ ਭਾਸ਼ਣ ਦੀ ਕਲਿੱਪ ਸਮੇਤ ਇੱਕ ਹੋਰ ਟਵੀਟ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ (ਪਿੰਨਡ ਟੂ ਟੌਪ), ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੇ ਟਵੀਟ ਨਾਲੋਂ ਵਧਾ ਕੇ ਕੁਝ ਭਾਈਚਾਰੇ ਜੋੜੇ ਗਏ ਹਨ, ਪਰ ਮੁਸਲਮਾਨ ਇਸ ਟਵੀਟ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਲਿਖਿਆ ਹੈ, "ਮਾਂ ਭਾਰਤੀ ਲਈ ਖੂਨ ਵਹਾਉਣ ਵਾਲੇ ਬਹਾਦਰ ਗੋਰਖਾ ਜਾਤੀ ਨੂੰ ਡਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ। ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਮੁਲਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਆਏ ਸਾਰੇ ਹਿੰਦੂ, ਸਿੱਖ, ਬੋਧੀ, ਜੈਨੀ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਚਨ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਭਾਰਤੀ ਨਾਗਰਿਕਤਾ ਦੇਣ ਦਾ ਕੰਮ ਭਾਜਪਾ ਕਰੇਗੀ: ਸ੍ਰੀ ਅਮਿਤ ਸ਼ਾਹ #ModiHiAayega" https://twitter.com/BJP4India/status/1116713604516986880 ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਮਨੁੱਖਤਾ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਅਪਰਾਧ ਤੇ ਜੰਗੀ ਜੁਰਮ ਦੇ ਇਲਜ਼ਾਮਾਂ ਤਹਿਤ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕਰਿਮੀਨਲ ਕੋਰਟ ਨੇ ਵਾਰੰਟ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ: ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਵੀਡੀਓਜ਼ ਵੀ ਦੇਖ ਸਕਦੇ ਹੋ: (ਬੀਬੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਲ FACEBOOK, INSTAGRAM, TWITTERਅਤੇ YouTube 'ਤੇ ਜੁੜੋ।)