مرفأ بيروت بعد الانفجار وتستخدم المادة الكيمياوية على نطاق واسع في شتى أرجاء العالم، كسماد أو كمادة متفجرة في قطاع التعدين. بيد أنه توجد قواعد صارمة بشأن الأماكن التي يجري تخزينها فيها ومدة ذلك. ويحاط موقع التخزين غالبا بسرية نظرا لإمكانية استخدام هذه المادة في صنع القنابل. ولا تزال هناك بلدان حول العالم لديها مستودعات لتخزين شحنات من تلك المادة، بينها بلدان عربيان: مواضيع قد تهمك نهاية اليمن أمر المدعي العام في اليمن، الذي مزقته الحرب، بفتح تحقيق على إثر تقارير إعلامية أفادت بوجود ما يزيد على 100 حاوية من نترات الأمونيوم في ميناء عدن الجنوبي. ويقال إن المادة الكيمياوية مستوردة قبل ثلاث سنوات وصادرتها القوات بقيادة السعودية التي تدعم الحكومة المعترف بها من قبل الأمم المتحدة. وقال طارق سلام، محافظ عدن: "القوات المنتشرة في هذا الميناء مسؤولة عن تخزين هذه الشحنة الخطرة والتي تقدر بنحو 4900 طن من نترات الأمونيوم وهي مخزنة في 130 حاوية شحن". بيد أن شركة موانئ خليج عدن اليمنية التابعة للحكومة قالت إن الحاويات تُستخدم بالفعل لتخزين "(مادة) اليوريا العضوية المستخدمة كسماد زراعي". وأضافت: "إنها مواد ليست متفجرة ولا مشعة". وقالت: "وليس من المحظور إدارتها أو تخزينها". العراق أمرت الحكومة العراقية بإجراء مراجعة فورية للمواد الخطرة في الموانئ والمطارات ورصدت تخزين نترات الأمونيوم في مطار بغداد الدولي. شحنة من نترات الأمونيوم صادرتها الجمارك الإندونيسية عام 2016 وقال مسؤول عسكري في تغريدة نُشرت يوم التاسع من أغسطس/آب الجاري: "مديرية الهندسة العسكرية في وزارة الدفاع العراقية ... نقلت بشكل آمن مواد شديدة الخطورة من قسم الشحن الجوي في مطار بغداد ... إلى وجهتها، في مخازن مديرية الهندسة العسكرية". الهند جرى تخزين ما يقرب من 740 طنا من تلك المادة في 37 حاوية في موقع يبعد 700 متر من منطقة سكنية على بعد نحو 20 كيلومترا خارج مدينة تشيناي، إحدى المدن الرئيسية في الهند، لمدة خمس سنوات، بينما خاضت السلطات في ولاية تاميل نادو الجنوبية معركة قضائية ضد شركة استوردتها من كوريا الجنوبية، في عام 2015، ادعت أنها كانت لأغراض زراعية. ورُفضت إجراءات التخليص الجمركي لتلك الشحنة. وأظهر تحقيق أن الشركة حصلت على المادة بموجب ترخيص غير صالح، وباعت المادة إلى "أفراد مجهولين" وشركات كانت تعمل سابقا في قطاع التعدين. وتلفت كمية صغيرة من المادة نتيجة فيضانات عام 2015. كما بيع 697 طنا، وهي الكمية المتبقية منها، بالمزاد ونقلت إلى ولاية تيلانجانا المجاورة. أستراليا طالب المواطنون في مدينتي نيوكاسل، نيو ساوث ويلز، حتى قبل حدوث انفجار بيروت، بنقل مخزون كبير من نترات الأمونيوم في مستودع يقع على بعد 3 كيلومترات من وسط المدينة أو تقليص كميته. إنتاج نترات الأمونيوم في فرنسا بيد أن شركة "أوريكا"، التي تورد المواد المتفجرة لقطاع التعدين، قالت إن المواد مخزنة بشكل آمن في مناطق "مقاومة للحريق ومبنية على نحو خاص بمواد غير قابلة للاشتعال". وقالت منظمة مراقبة السلامة في أماكن العمل في جنوب أستراليا إن نترات الأمونيوم مخزنة في 170 موقعا شديد التنظيم والمراقبة في شتى أرجاء المنطقة. المملكة المتحدة أُجري تحقيق في تخزين نترات الأمونيوم في ميناء كبير في لينكولنشاير وإمينغهام فضلا عن مواقع أخرى في منطقة هامبر. وقالت شركة الموانيء البريطانية "إيه بي بي"، التي تدير المواقع، إن الموانئ اتبعت قواعد صارمة تضمن تخزين المادة والتعامل معها بأمان. في ذات الوقت ألغت شركة "بورتيكو"، في ميناء بورتسموث، طلبا لتخزين نترات الأمونيوم، وقالت إن المادة لن تمر عبر الموقع. وعلى الرغم من أن الإعلان جاء بعد وقت قصير من حدوث انفجار بيروت، إلا أن الشركة قالت إن القرار كان لأسباب تجارية فقط. وقال ريتشارد برو، رئيس الرابطة الدولية لتنسيق تسليم البضائع، إن نترات الأمونيوم "تخضع لقواعد لأنها مادة خطرة مسجلة". وأضاف: "هي مادة آمنة نسبيا إن وجدت بمفردها... لكنها تصبح مشكلة عندما تتعرض لتلوث، على سبيل المثال بالزيت".

ਫਰਾਂਸ ਵਿੱਚ ਅਮੋਨੀਅਮ ਨਾਈਟ੍ਰੇਟ ਦਾ ਉਤਪਾਦਨ ਖ਼ੇਤਰ ਰਸਾਇਣਕ ਖਾਦ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਾਂ ਫਿਰ ਮਾਈਨਿੰਗ ਲਈ ਧਮਾਕਾ ਕਰਨ ਲਈ ਇਸ ਰਸਾਇਣ ਦੀ ਵਿਸ਼ਵ ਭਰ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਇਸ ਨੂੰ ਕਿੱਥੇ ਅਤੇ ਕਿੰਨੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਰਖਿਆ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਬਾਰੇ ਸਖ਼ਤ ਨਿਯਮ ਹਨ। End of YouTube post, 1 ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਬੰਬ ਬਣਾਏ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਨੂੰ ਸਟੋਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਜਗ੍ਹਾ ਨੂੰ ਗੁਪਤ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਚੇਨੰਈ ਤੋਂ ਕਰੀਬ 20 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਉੱਤੇ ਅਤੇ ਰਹਾਇਸ਼ੀ ਖੇਤਰ ਤੋਂ ਮਹਿਜ਼ 700 ਮੀਟਰ ਦੇ ਫ਼ਰਕ 'ਤੇ 37 ਕਨਟੇਨਰਾਂ ਵਿੱਚ 740 ਟਨ ਅਮੋਨੀਅਮ ਨਾਈਟ੍ਰੇਟ ਦਾ ਭੰਡਾਰ ਪਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ:- ਹਾਲਾਂਕਿ ਭਾਰਤ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਸੂਬੇ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਵੱਲੋਂ ਪਿਛਲੇ ਪੰਜ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਉਸ ਕੰਪਨੀ ਵਿਰੁੱਧ ਕਾਨੂੰਨੀ ਲੜਾਈ ਚੱਲ ਰਹੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ 2015 ਵਿੱਚ ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆ ਤੋਂ ਇਸ ਰਸਾਇਣ ਨੂੰ ਖੇਤੀ ਵਿੱਚ ਵਰਤੋਂ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦਾ ਕਹਿ ਕੇ ਦਰਾਮਦ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਖਪਤਕਾਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਇਸ ਨੂੰ ਲੈਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਪੜਤਾਲ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਕੰਪਨੀ ਨੇ... ਬੈਰੂਤ ਧਮਾਕੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ 2015 ਵਿੱਚ ਆਏ ਹੜ੍ਹਾਂ ਦੌਰਾਨ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਹਿੱਸਾ ਖ਼ਰਾਬ ਹੋਣ ਕਾਰਣ ਉਸ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਬਾਕੀ ਬਚਿਆ 697 ਟਨ ਹੁਣ ਗੁਆਂਢੀ ਰਾਜ ਤੇਲੰਗਾਨਾ ਨੂੰ ਨਿਲਾਮ ਕਰਕੇ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਯਮਨ ਯੁੱਧ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਯਮਨ ਦੇ ਆਟਾਰਨੀ ਜਨਰਲ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮੀਡੀਆ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਦੇ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਅਮੋਨੀਅਮ ਨਾਈਟ੍ਰੇਟ ਦੇ ਭਰੇ 100 ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਨਟੇਨਰ ਦੱਖਣੀ ਬੰਦਰਗਾਹ ਅਦੇਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖੇ ਗਏ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਰਸਾਇਣ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਯੂ ਐੱਨ ਦੀ ਹਮਾਇਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਫੋਰਸ ਵਲੋਂ ਸਾਉਦੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਜ਼ਬਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਆਦੇਨ ਦੇ ਗਵਰਨਰ ਤਾਰਿਕ ਸਲਾਮ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ, ਬੰਦਰਗਾਹ ਉੱਤੇ ਫੋਰਸਜ਼ ਇਸ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਕਾਰਗੋ ਨੂੰ ਸਟੋਰ ਕਰਨ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 130 ਸ਼ਿਪਿੰਗ ਕੰਨੇਟਨਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅੰਦਾਜ਼ਨ 4900 ਟਨ ਅਮੋਨੀਅਮ ਨਾਈਟ੍ਰੇਟ ਰਖਿਆ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਪਰ ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾ ਯਮਨ ਗਲਫ਼ ਆਫ਼ ਆਦੇਨ ਪੋਰਟਸ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਕੰਨਟੇਨਰਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਖੇਤੀ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਜੈਵਿਕ ਯੂਰੀਆ ਨੂੰ ਸਟੋਰ ਕਰਨ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ, ''ਇਹ ਨਾ ਤਾਂ ਫ਼ਟਣਯੋਗ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਰੇਡੀਓ ਐਕਟਿਵ ਹੈ।'' ''ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਇਸ ਨੂੰ ਸਟੋਰ ਕਰਨ 'ਤੇ ਕੋਈ ਪਾਬੰਧੀ ਹੈ।'' ਇਰਾਕ ਇਰਾਕੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਬੰਦਰਗਾਹਾਂ ਅਤੇ ਹਵਾਈ ਅੱਡਿਆਂ 'ਤੇ ਖਤਰਨਾਕ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੀ ਤੁਰੰਤ ਸਮੀਖਿਆ ਦੇ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਬਗਦਾਦ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ 'ਤੇ ਅਮੋਨੀਅਮ ਨਾਈਟ੍ਰੇਟ ਨੂੰ ਭੰਡਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇੱਕ ਫੌਜੀ ਅਧਿਕਾਰੀ ਨੇ 9 ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਟਵੀਟ ਕੀਤਾ ਸੀ ਕਿ, ਇਰਾਕੀ ਰੱਖਿਆ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੇ ਮਿਲਟਰੀ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਡਾਇਰੈਕਟੋਰੇਟ ਨੇ...ਬਗਦਾਦ ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ 'ਤੇ ਏਅਰ ਕਾਰਗੋ ਸੈਕਸ਼ਨ ਤੋਂ ਖਤਰਨਾਕ ਸਮੱਗਰੀ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਮੰਜ਼ਿਲ, ਮਿਲਟਰੀ ਇੰਜੀਨਿਅਰਿੰਗ ਡਾਇਰੈਕਟੋਰੇਟ ਦੇ ਗੁਦਾਮ ਵਿਖੇ ਪਹੁੰਚਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਬੈਰੂਤ ਵਿੱਚ ਧਮਾਕੇ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਨਿਊਕੈਸਲ ਅਤੇ ਨਿਊ ਸਾਊਥ ਵੇਲਜ਼ ਦੇ ਲੋਕ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਕਰੀਬ 3 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਇੱਕ ਵੇਅਰ ਹਾਊਸ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਪਈ ਅਮੋਨੀਅਮ ਨਾਈਟ੍ਰੇਟ ਦੇ ਤਾਦਾਦ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਜਾਂ ਫਿਰ ਕਿਤੇ ਹੋਰ ਰੱਖਣ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। 2016 ਵਿੱਚ ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ ਦੇ ਕਸਟਮ ਵਿਭਾਗ ਵੱਲੋਂ ਫੜਿਆ ਗਿਆ ਅਮੋਨੀਅਮ ਨਾਈਟ੍ਰੇਟ ਪਰ ਮਾਈਨਿੰਗ ਇੰਡਸਟਰੀ ਨੂੰ ਵਿਸਫੋਟਕ ਸਮੱਗਰੀ ਸਪਲਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਕੰਪਨੀ ਓਰਿਕਾ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ, ਇਸ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਹੜੇ ਅੱਗ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧਕ ਹਨ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਾ ਜਲਣਸ਼ੀਲ ਸਮੱਗਰੀ ਤੋਂ ਬਣਾਏ ਗਏ ਹਨ। ਦੱਖਣੀ ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਵਾਲੀਆਂ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨਿਸ਼ਚਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸੇਫ਼ਵਰਕ ਐਸ.ਏ. ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਪੂਰੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਅਮੋਨੀਅਮ ਨਾਈਟ੍ਰੇਟ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਅਤੇ ਨਿਗਰਾਨੀ ਵਾਲੀਆਂ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਹੀ ਭੰਡਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।'' ਯੂਕੇ ਦੀਆਂ ਬੰਦਰਗਾਹਾਂ ਲਿੰਕਨਸ਼ਾਇਰ, ਏਮਿੰਨਗਨ ਅਤੇ ਹੰਬਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕਈ ਬੰਦਰਗਾਹਾਂ 'ਤੇ ਜਿੱਥੇ ਅਮੋਨੀਅਮ ਨਾਈਟ੍ਰੇਟ ਨੂੰ ਭੰਡਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਦੀ ਜਾਂਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਐਸੋਸੀਏਟਿਡ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਪੋਰਟਜ਼, ਜੋ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਥਾਵਾਂ ਲਈ ਚਲਾਉਂਦੀ ਹੈ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਯੂਕੇ ਦੀਆਂ ਬੰਦਰਗਾਹਾਂ ਨੂੰ ਸਖ਼ਤ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦਿਆਂ ਅਜਿਹੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਭੰਡਾਰ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਸੰਭਾਲਣਾ ਪਵੇਗਾ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਪੋਰਟਮਾਊਥ ਦੀ ਬੰਦਰਗਾਹ, ਪੋਰਟਿਕੋ ਅਧਾਰਿਤ ਇੱਕ ਕੰਪਨੀ ਨੇ ਅਮੋਨੀਅਮ ਨਾਈਟ੍ਰੇਟ ਨੂੰ ਭੰਡਾਰ ਕਰਨ ਸੰਬੰਧੀ ਅਰਜ਼ੀ ਵਾਪਸ ਲੈਂਦਿਆ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ ਰਸਾਇਣ ਇਸ ਥਾਂ ਤੋਂ ਕਿਤੇ ਲਜਾਇਆ ਵੀ ਨਹੀਂ ਜਾਵੇਗਾ। ਭਾਵੇਂ ਕੰਪਨੀ ਨੇ ਬੈਰੂਤ ਧਮਾਕੇ ਤੋਂ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਇਹ ਬਿਆਨ ਦਿੱਤਾ ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦੇ ਕਾਰਨ ਵਪਾਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹਨ। ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਰਗੋ ਹੈਂਡਲਿੰਗ ਕੋਆਰਡੀਨੇਸ਼ਨ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦੇ ਮੁਖੀ ਰਿਚਰਡ ਬਰੋ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਅਮੋਨੀਅਮ ਨਾਈਟ੍ਰੇਟ ਰੈਗੂਲੇਟੇਡ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਰਜਿਸਟਰਡ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਅੱਗੇ ਕਿਹਾ, "ਇਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਮੁਕਾਬਲਤਨ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਪਦਾਰਥ ਹੈ।" "ਪਰ ਜਦੋਂ ਇਹ ਦੂਸ਼ਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਤੇਲ ਆਦਿ ਨਾਲ ਤਾਂ ਸਮੱਸਿਆ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।'' ਇਹ ਵੀਡੀਓ ਵੀ ਦੇਖੋ (ਬੀਬੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਲ FACEBOOK, INSTAGRAM, TWITTERਅਤੇ YouTube 'ਤੇ ਜੁੜੋ।)


وقالت الشركة إنها أبرمت عقودا تقضي بإنتاج 400 مليون جرعة على الأقل من اللقاح، والتي تطورها بالتعاون مع جامعة أكسفورد. وقالت شركة أسترا زينيكا إنها قادرة على إنتاج مليار جرعة من لقاح " AZD1222 " خلال هذه السنة وفي السنة التالية. وتتواصل التجارب والاختبارات الأولية على هذا اللقاح، وقالت شركة أسترا زينيكا إنها تدرك أن اللقاح قد لا يُحقق النتائج المرجوة منه. لكن الشركة أضافت أنها ملتزمة بتطوير البرنامج للاستخدام على المستوى السريري(في المستشفيات والعيادات)، وليس في حدود التجارب المختبرية. مواضيع قد تهمك نهاية وحذر علماء من أن لقاح فيروس كورونا، إذا تم تطويره، قد لا يوفر حصانة كاملة للمرضى، بينما حذر رئيس الوزراء البريطاني، بوريس جونسون، من احتمال عدم التمكن من صنع لقاح أبدا. وبالرغم من هذه التحفظات، تستمر البحوث المكثفة؛ إذ إن نحو 80 مجموعة طبية ودوائية حول العالم تعمل على صنع لقاحات محتملة. "مأساة عالمية" من يحصل على لقاح فيروس كورونا أولا؟ وأشارت شركة أسترا زينيكا إلى أن إنتاج اللقاح المطلوب سيتم في أكثر من بلد. وشكرت الشركة حكومتي المملكة المتحدة والولايات المتحدة لـ"دعمهما الكبير من أجل تسريع وتيرة تنمية وإنتاج اللقاح". وقالت أيضا إنها تجري مباحثات مع معهد سيروم في الهند وشركاء آخرين محتملين بهدف زيادة الإنتاج والتوزيع. وأوضحت الشركة أنها حصلت على دعم بقيمة أكثر من مليار دولار من هيئة البحث والتطوير الطبي الحيوي التابعة لوزارة الصحة الأمريكية (BARDA) من أجل تطوير، وإنتاج، وتسليم اللقاح. ووصف كبير المديرين التنفيذيين للشركة، باسكال سوريوت، وباء فيروس كورونا بأنه "مأساة عالمية" و "تحدٍ أمام الإنسانية". وقال "نحتاج إلى هزيمة الفيروس معا أو أنه سيستمر في التسبب في معاناة شخصية كبيرة وفي ترك آثار اقتصادية واجتماعية طويلة الأمد في كل بلد حول العالم". واختتم حديثه قائلا "نحن فخورون جدا بالتنسيق مع جامعة أكسفورد بهدف تحويل عملها الرائد إلى دواء يمكن إنتاجه على الصعيد العالمي".

ਮੋਨੋਕਲੋਨਲ ਐਂਟੀਬਾਡੀ ਬਿਲਕੁਲ ਇਮਿਊਨੋਗਲੋਬੂਲਿਨ ਐਂਟੀਬਾਡੀ ਵਾਂਗ ਹੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਦੇ ਨਾਮ ਵਿੱਚ ਕਲੋਨ ਹੈ। ਫਰਮ ਨੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਔਕਸਫੋਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਦਵਾਈ ਦੀਆਂ 40 ਕਰੋੜ ਖ਼ੁਰਾਕਾਂ ਉਪਲੱਬਧ ਕਰਵਾਉਣ ਦਾ ਸਮਝੌਤਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਐਸਟਰਾਜ਼ੈਨੇਕਾ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ AZD1222 ਵੈਕਸੀਨ ਦੀ ਇਸ ਅਤੇ ਅਗਲੇ ਸਾਲ ਇੱਕ ਅਰਬ ਖ਼ੁਰਾਕ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਹੈ। ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਟਰਾਇਲ ਚੱਲ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਐਸਟਰਾਜ਼ੈਨੇਕਾ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਟੀਕਾ ਅਸਰਦਾਇਕ ਨਾ ਹੋਵੇ ਪਰ ਉਹ ਕਲੀਨੀਕਲ ਟਰਾਇਲਾਂ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਬਚਨਬੱਧ ਹੈ। ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸ ਦੇਈਏ ਕਿ ਇਹ ਉਹੀ ਵੈਕਸੀਨ ਹੈ ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਕਿਹਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਔਕਸਫੋਰਡ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਟ੍ਰਾਇਲ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਆਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਟ੍ਰਾਇਲ ਬਾਰੇ ਹੋਰ ਪੜ੍ਹੋ- ਜਿੱਤ ਦੀ ਆਸ ਜਗਾਉਣ ਵਾਲਾ ਵੈਕਸੀਨ ਤਜਰਬਾ ਵਿਗਿਆਨੀ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦੇ ਰਹੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਖੋਜੀ ਗਈ ਨਹੀਂ ਵੈਕਸੀਨ ਰੋਗ ਰੋਧਕ ਸ਼ਕਤੀ ਉੱਤੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਸਰ ਨਾ ਕਰੇ, ਯੂਕੇ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਬੋਰਿਸ ਜੌਨਸਨ ਨੇ ਵੀ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੀ ਸੀ ਕਿ ਸ਼ਾਇਦ ਦਵਾਈ ਕਦੇ ਖੋਜੀ ਹੀ ਨਾ ਜਾਵੇ। ਭਾਰਤੀ ਕੰਪਨੀ ਨਾਲ ਵੀ ਗੱਲਬਾਤ ਐਸਟਰਾਜ਼ੈਨੇਕਾ ਨੇ ਵੈਕਸੀਨ ਨੂੰ ਇੱਕ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮੁਲਕਾਂ ਵਿਚ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਯੂਕੇ ਸਰਕਾਰਾਂ ਦਾ ਸਹਿਯੋਗ ਦੇਣ ਲਈ ਧੰਨਵਾਦ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕੰਪਨੀ ਮੁਤਾਬਕ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੀਰਮ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਸਣੇ ਹੋ ਕਈ ਸੰਭਾਵਿਤ ਭਾਈਵਾਲਾਂ ਨਾਲ ਵੈਕਸੀਨ ਬਣਾਉਣ ਤੇ ਸਪਲਾਈ ਕਰਨ ਲਈ ਗੱਲਬਾਤ ਚੱਲ ਰਹੇ ਹਨ। ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਬਾਓਮੈਡੀਕਲ ਐਡਵਾਂਸ ਰਿਸਰਚ ਐਂਡ ਡਿਵੈਂਲਪਮੈਂਟ ਨੇ ਇਸ ਲਈ 1 ਅਰਬ ਡਾਲਰ ਦਿੱਤੇ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਸਰਾਈਲ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕੀ ਸੀ ਇਸ ਤੋਂ ਕੁਝ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾ ਇਸਰਾਈਲ ਨੇ ਵੀ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਸੀ ਕਿ ਉਸਨੇ ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨ ਲਈ ਐਂਟੀਬਾਡੀਜ਼ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ। ਇਸਰਾਈਲ ਦੇ ਰੱਖਿਆ ਮੰਤਰੀ ਨਫ਼ਤਾਲੀ ਬੇਨੇਟ ਨੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਜੈਵਿਕ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ ਦੇ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਲਈ ਐਂਟੀਬਾਡੀ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰਨ ਵਿਚ "ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਫ਼ਲਤਾ" ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਸਬੰਧ ਵਿਚ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਗਏ ਬਿਆਨ ਵਿਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਐਂਟੀਬਾਡੀ ਵਾਇਰਸ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਰੱਖਿਆ ਮੰਤਰੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ''ਐਂਟੀਬਾਡੀ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰਨ ਦਾ ਕੰਮ ਪੂਰਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਇਸ ਨੂੰ ਪੇਟੈਂਟ ਕਰਨ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਵਿੱਚ ਹਾਂ। ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸ ਦੇ ਵੱਡੇ ਉਤਪਾਦਨ ਦਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ।" ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਆਈਆਈਬੀਆਰ ਨੇ ਪਿਛਲੇ ਦੋ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਇਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਵਿਗਿਆਨਕ ਸਫ਼ਲਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਸੰਸਥਾ ਨੇ ਇਕ ਐਂਟੀਬਾਡੀ ਬਣਾਈ ਹੈ ਜੋ ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਨੂੰ ਬੇਅਸਰ ਕਰੇਗੀ। ਦੂਸਰੇ ਟਵੀਟ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ, "ਮੁੱਖ ਮਾਪਦੰਡ: 1. ਐਂਟੀਬਾਡੀ ਇਕਸਾਰ, ਨਵਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਨੁਕਸਾਨਦੇਹ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਦੀ ਥੋੜੀ ਮਾਤਰਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪਰਖਿਆ ਗਿਆ।" ਤੀਜੇ ਟਵੀਟ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, "ਜੇ ਅਸੀਂ ਵਿਸ਼ਵ ਭਰ ਦੇ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਵਿਗਿਆਨਕ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਾਂ ਵੱਲ ਝਾਤ ਮਾਰੀਏ ਤਾਂ ਅਜਿਹਾ ਲਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਆਈਆਈਬੀਆਰ ਅਜਿਹਾ ਪਹਿਲਾ ਸੰਸਥਾਨ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਤਿੰਨੋਂ ਮਾਪਦੰਡਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਵਿਗਿਆਨਕ ਸਫਲਤਾ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਹੈ।" ਕਈ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਮੋਨਕਲੋਨਲ ਐਂਟੀਬਾਡੀਜ਼ ਹਨ। ਮੋਨੋਕਲੋਨਲ ਐਂਟੀਬਾਡੀਜ਼ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਕਈ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਕੈਂਸਰ ਦੇ ਇਲਾਜ ਵਿਚ ਵਰਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਮੋਨੋਕਲੋਨਲ ਐਂਟੀਬਾਡੀ ਕੀ ਹੈ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕੈਂਸਰ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਮੋਨੋਕਲੋਨਲ ਐਂਟੀਬਾਡੀ ਇੱਕ ਕਿਸਮ ਦਾ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਹੈ ਜੋ ਲੈਬ ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮਰੀਜ਼ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਦੁਸ਼ਮਣ ਸੈੱਲ ਨਾਲ ਚਿਪਕਦਾ ਹੈ।ਮੋਨੋਕਲੋਨਲ ਐਂਟੀਬਾਡੀਜ਼ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਕਈ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਕੈਂਸਰ ਦੇ ਇਲਾਜ ਵਿਚ ਵਰਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਸਰ ਗੰਗਾਰਾਮ ਹਸਪਤਾਲ ਦੇ ਮੈਡੀਸਨ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਵਾਈਸ ਚੇਅਰਮੈਨ ਡਾ. ਅਤੁਲ ਕੱਕੜ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਮੋਨੋਕਲੋਨਲ ਐਂਟੀਬਾਡੀਜ਼ ਕੋਈ ਨਵੀਂ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਪਿਛਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਕੈਂਸਰ, ਗਠੀਆ ਅਤੇ ਕਈ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀਆਂ ਲਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਹ ਅੱਗੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਮੋਨੋਕਲੋਨਲ ਐਂਟੀਬਾਡੀਜ਼ ਰੇਡੀਮੇਡ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸਦੇ ਨਾਮ ਵਿੱਚ ਹੈ ਮੋਨੋ - ਭਾਵ ਇਕ। ਮੋਨੋਕਲੋਨਲ ਐਂਟੀਬਾਡੀਜ਼ ਇਕ ਟਾਰਗੇਟ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।" ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਚਲਦਾ ਹੈ ਡਾ. ਅਤੁਲ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ''ਸਾਡਾ ਸਰੀਰ ਲਾਗ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਕਈ ਪੱਧਰਾਂ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸਰੀਰ ਖੁਦ ਇਮਿਊਨੋਗਲੋਬੂਲਿਨ ਐਂਟੀਬਾਡੀਜ਼ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਪਲਾਜ਼ਮਾ ਸੈੱਲਾਂ ਤੋਂ ਬਣੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।'' ਉਹ ਅੱਗੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਮੋਨੋਕਲੋਨਲ ਐਂਟੀਬਾਡੀ ਬਿਲਕੁਲ ਇਮਿਊਨੋਗਲੋਬੂਲਿਨ ਐਂਟੀਬਾਡੀ ਵਾਂਗ ਹੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਦੇ ਨਾਮ ਵਿੱਚ ਕਲੋਨ ਹੈ। ਮੋਨੋਕਲੋਨਲ ਐਂਟੀਬਾਡੀਜ਼ ਦਾ ਟਾਰਗੇਟ ਇਮਿਊਨੋਗਲੋਬੂਲਿਨ ਐਂਟੀਬਾਡੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਸਾਈਟ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮੋਨੋਕਲੋਨਲ ਐਂਟੀਬਾਡੀ ਸੰਕਰਮਿਤ ਸੈੱਲ ਨਾਲ ਚਿਪਕਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਬੇਅਸਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਮੋਨੋਕਲੋਨਲ ਐਂਟੀਬਾਡੀ ਬਿਲਕੁਲ ਇਮਿਊਨੋਗਲੋਬੂਲਿਨ ਐਂਟੀਬਾਡੀ ਵਾਂਗ ਹੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਦੇ ਨਾਮ ਵਿੱਚ ਕਲੋਨ ਹੈ। ਮੋਨੋਕਲੋਨਲ ਐਂਡੀਬਾਡੀ ਕਿਵੇਂ ਬਣਦੇ ਹਨ ਡਾ. ਅਤੁਲ ਕੱਕੜ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਜਿਸ ਸੈੱਲ ਦੀ ਸਾਨੂੰ ਲੋੜ ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਜਾਨਵਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅਕਸਰ ਲਗਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ (ਅਕਸਰ ਚੂਹੇ)। ਜਾਨਵਰ ਨੂੰ ਲੈਬ ਵਿਚ ਲਿਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਗਰ ਦੇ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ ਇਕ ਅੰਗ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਤਿੱਲੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਐਂਟੀਬਾਡੀਜ਼ ਜਾਨਵਰ ਦੇ ਇਸ ਅੰਗ ਵਿਚ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਐਂਟੀਬਾਡੀਜ਼ ਅਤੇ ਤਿੱਲੀ ਸੈੱਲ ਹਾਈਪਰਡੋਮਾ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਫਿਊਜ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਐਂਟੀਬਾਡੀਜ਼ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ ਫਿਰ ਉਸ ਨੂੰ ਕੱਢ ਕੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਡਾਕਟਰ ਅਤੁਲ ਕੱਕੜ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸਰਾਈਲ ਦੇ ਟੈਸਟਿੰਗ ਬਾਰੇ ਜਾਣਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਪਤਾ ਲੱਗ ਸਕੇਗਾ ਕਿ ਇਹ ਵਿਧੀ ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ 'ਤੇ ਕਿੰਨਾ ਕੰਮ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸਰਾਈਲ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਪੱਤਰਕਾਰ ਹਰਿੰਦਰ ਮਿਸ਼ਰਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਖੋਜਕਰਤਾਵਾਂ ਨੇ ਇਸ ਵੇਲੇ ਰਿਪੋਰਟ ਕੀਤੀ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕੀਤੀ ਹੈ ਜੋ ਮਰੀਜ਼ ਦੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵਾਇਰਸ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਹੈ ਅਤੇ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਜਲਦ ਹੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਫਾਈਡਿੰਗਾਂ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਪੇਪਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕਰੇਗਾ। ਇਸ ਐਂਟੀਬਾਡੀ ਦੇ ਬਾਰੇ ਅਜੇ ਹੋਰ ਕੋਈ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਨਾ ਹੀ ਬਿਆਨ ਵਿੱਚ ਇਹ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਇਸ ਐਂਟੀਬਾਡੀ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਮਨੁੱਖਾਂ ਉੱਤੇ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਹਰਿੰਦਰ ਮਿਸ਼ਰਾ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਆਈਆਈਬੀਆਰ ਨੇ ਕੁਝ ਕਲੀਨਿਕਲ ਟਰਾਇਲ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਇਸਰਾਈਲ ਦੇ ਰੱਖਿਆ ਮੰਤਰੀ ਨੇ ਖੁਦ ਐਂਟੀਬਾਡੀਜ਼ ਦੇਖੀਆਂ ਹਨ। ਰੱਖਿਆ ਮੰਤਰੀ ਬੇਨੇਟ ਨੇ ਆਈਆਈਬੀਆਰ ਦੀ ਲੈਬ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਕੋਰੋਨਾ ਵਿਸ਼ਾਣੂ ਲਈ ਟੀਕੇ ਦਾ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ। ਰੱਖਿਆ ਮੰਤਰੀ ਦੇ ਦਫ਼ਤਰ ਦੁਆਰਾ ਜਾਰੀ ਬਿਆਨ ਅਨੁਸਾਰ, ''ਰੱਖਿਆ ਮੰਤਰੀ ਨੂੰ ਲੈਬ ਵਿੱਚ ਐਂਟੀਬਾਡੀ ਦਿਖਾਈ ਗਈ ਸੀ ਜੋ ਵਾਇਰਸ 'ਤੇ ਅਸਰਦਾਰ ਹੈ ਤੇ ਬਿਮਾਰ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਵਾਇਰਸ ਨੂੰ ਬੇਅਸਰ ਕਰਦੀ ਹੈ।'' ਬਿਆਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਐਂਟੀਬਾਡੀ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰਨ ਦਾ ਕੰਮ ਪੂਰਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਸੰਸਥਾ "ਇਸ ਨੂੰ ਪੇਟੈਂਟ ਕਰਨ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ ਹੈ"। ਇਸ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੇ ਅਗਲੇ ਪੜਾਅ ਵਿਚ, ਖੋਜਕਰਤਾ ਵਪਾਰਕ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਐਂਟੀਬਾਡੀਜ਼ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਲਈ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕਰਨਗੇ। ਰੱਖਿਆ ਮੰਤਰੀ ਬੇਨੇਟ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਸਫ਼ਲਤਾ ਲਈ ਸੰਸਥਾ ਦੇ ਸਟਾਫ 'ਤੇ ਮਾਣ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਿਰਜਨਾਤਮਕਤਾ ਨੇ ਇਸ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਰਾਹ ਪੱਧਰਾ ਕੀਤਾ।ਇਸ ਸਾਲ ਮਾਰਚ ਵਿੱਚ, ਇਸਰਾਈਲੀ ਅਖ਼ਬਾਰ ਹੈਰੇਟਜ਼ ਨੇ ਸੂਤਰਾਂ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਨਾਲ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਸੰਸਥਾ ਦੇ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਸਫ਼ਲਤਾ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਆਈਆਈਬੀਆਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਸਾਲ 1952 ਵਿਚ ਇਸਰਾਈਲ ਡਿਫੈਂਸ ਫੋਰਸ ਸਾਇੰਸ ਕੋਰ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਇਹ ਇਕ ਨਾਗਰਿਕ ਸੰਸਥਾ ਬਣ ਗਈ। ਕੀ ਹੈ ਆਈਆਈਬੀਆਰ ਸੰਸਥਾ ਆਈਆਈਬੀਆਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਸਾਲ 1952 ਵਿਚ ਇਸਰਾਈਲ ਡਿਫੈਂਸ ਫੋਰਸ ਸਾਇੰਸ ਕੋਰਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਇਹ ਇਕ ਨਾਗਰਿਕ ਸੰਸਥਾ ਬਣ ਗਈ। ਤਕਨੀਕੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਹ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਦਫ਼ਤਰ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਹੇਠ ਹੈ, ਪਰ ਰੱਖਿਆ ਮੰਤਰਾਲੇ ਨਾਲ ਨੇੜਿਓਂ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸਰਾਈਲ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਬੈਨਜ਼ਾਮਿਨ ਨੇਤਨਯਾਹੂ ਨੇ ਸੰਸਥਾ ਨੂੰ 1 ਫਰਵਰੀ ਨੂੰ ਕੋਵਿਡ -19 ਲਈ ਇੱਕ ਟੀਕਾ ਵਿਕਸਤ ਕਰਨ ਦਾ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।ਇੱਥੇ 50 ਤੋਂ ਵੱਧ ਤਜਰਬੇਕਾਰ ਵਿਗਿਆਨੀ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਮੋਨੋਕਲੋਨਲ ਐਂਟੀਬਾਡੀਜ਼ ਦੇ ਸੰਭਾਵਿਤ ਮਾੜੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਯੂਐਸ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕੈਂਸਰ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਮੋਨੋਕਲੋਨਲ ਐਂਟੀਬਾਡੀਜ਼ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮਾੜੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਨਿਰਭਰਤਾ ਇਸ ਗੱਲ 'ਤੇ ਹੈ ਕਿ ਮਰੀਜ਼ ਕਿੰਨਾ ਤੰਦਰੁਸਤ ਹੈ ਇਲਾਜ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਬਿਮਾਰੀ ਕਿੰਨੀ ਗੰਭੀਰ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਸ ਕਿਸਮ ਦੇ ਐਂਟੀਬਾਡੀਜ਼ ਅਤੇ ਮਰੀਜ਼ ਨੂੰ ਕਿੰਨੀ ਖੁਰਾਕ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਇਮਿਊਨੋਥੈਰੇਪੀਆਂ ਵਾਂਗ, ਮੋਨੋਕਲੋਨਲ ਐਂਟੀਬਾਡੀਜ਼ ਦੇਣਾ ਚਮੜੀ ਸਬੰਧੀ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਪੈਦਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਫਲੂ ਵਰਗੇ ਲੱਛਣਾਂ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਹਲਕੇ ਮਾੜੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹਨ। ਗੰਭੀਰ ਮਾੜੇ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਮੂੰਹ ਅਤੇ ਚਮੜੀ 'ਤੇ ਫੋੜੇ ਪੈਦਾ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਗੰਭੀਰ ਲਾਗ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਹਾਰਟ ਫੇਲ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਦਿਲ ਦਾ ਦੌਰਾ ਜਾਂ ਫੇਫੜਿਆਂ ਦੀ ਗੰਭੀਰ ਬਿਮਾਰੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੀ ਸਖ਼ਤ ਪ੍ਰਤੀਕ੍ਰਿਆ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਸਥਿਤੀ ਵਿਚ ਕੈਪਿਲਰੀ ਲੀਕ ਸਿੰਡਰੋਮ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਤਰਲ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਛੋਟੇ ਖੂਨ ਦੀਆਂ ਨਾੜੀਆਂ ਤੋਂ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਟਿਸ਼ੂਆਂ ਵਿਚ ਲੀਕ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਕਈ ਅੰਗਾਂ ਦੇ ਫੇਲ੍ਹ ਹੋਣ ਦਾ ਡਰ ਕੈਪਿਲਰੀ ਦੇ ਲੀਕ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਅਜਿਹੀ ਟੀਕਾ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰਨ ਲਈ, ਇਸ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਾਨਵਰਾਂ' ਤੇ ਪ੍ਰੀ-ਕਲੀਨਿਕਲ ਅਜ਼ਮਾਇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਲੰਬੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਲੀਨਿਕਲ ਟਰਾਇਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਮਾੜੇ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦਾ ਵੱਖ ਵੱਖ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਉੱਤੇ ਕੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ।ਫਰਵਰੀ ਵਿੱਚ ਨਿਊਜ਼ ਪੋਰਟਲ ਵੈਨੈੱਟ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਇੱਕ ਲੇਖ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਪੰਜ ਜਹਾਜ਼ ਇਸਰਾਈਲ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚੇ ਸਨ, ਜੋ ਜਪਾਨ, ਇਟਲੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਵਿਸ਼ਾਣੂ ਦੇ ਨਮੂਨੇ ਲੈ ਕੇ ਆਏ ਸਨ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਉਥੇ ਟੀਕਾ ਲਗਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ। ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੀਆਂ ਖੋਜ ਟੀਮਾਂ ਕੋਵਿਡ -19 ਟੀਕਾ ਬਣਾਉਣ ਵਿਚ ਲੱਗੀ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਕਈ ਸਰਕਾਰੀ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨੇ ਵੀ ਕੋਵਿਡ -19 ਦਾ ਇਲਾਜ ਲੱਭਣ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਪਰ ਅਜੇ ਤੱਕ ਕਿਸੇ ਦੀ ਵੀ ਪੂਰੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕੀ ਹੈ। ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ (ਬੀਬੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਲ FACEBOOK, INSTAGRAM, TWITTERਅਤੇ YouTube 'ਤੇ ਜੁੜੋ।)


وتخوض اسرائيل صراعا مع الفلسطينيين ومع جيرانها العرب حول ملكية الأرض التي يعدها الكثير من اليهود والمسيحيين والمسلمين أرضا مقدسة، وذلك منذ تأسيس دولة اسرائيل عام 1948. وكان تقسيم فلسطين وتأسيس دولة اسرائيل في اعقاب الحرب العالمية الثانية تتويجا لطموحات الحركة الصهيونية في تأسيس دولة تجمع يهود الشتات في بلد واحد. في اعقاب محرقة اليهود التي نفذها النازيون تصاعدت الضغوط الدولية من أجل اعتراف دولي بدولة يهودية، وفي عام 1948 أعلن عن قيام دولة اسرائيل عقب تصويت في الأمم المتحدة لصالح تقسيم فلسطين. ومنذ ذلك الحين، اتسم تاريخ المنطقة بالصراعات بين اسرائيل من جهة والفلسطينيين - ممثلين بمنظمة التحرير الفلسطينية - والدول العربية من جهة أخرى. واضطر مئات الآلاف من الفلسطينيين الى الهجر ة من مساكنهم واراضيهم في حرب 1948 التي هبت فيها الجيوش العربية لنصرة اللجنة العربية العليا في فلسطين. وخسرت اسرائيل نحو 1 بالمئة من سكانها في القتال الذي انتهى بسلسلة من اتفاقات الهدنة الهشة. ومنذ ذلك الحين، تطورت اسرائيل تطورا كبيرا وتحولت من دولة زراعية تدار على النمط التعاوني الجماعي الى اقتصاد يعتمد التقنيات المتقدمة والرائدة. واستوعبت اسرائيل اليهود من اوروبا والشرق الأوسط وأمريكا الشمالية، واخيرا من الاتحاد السوفييتي السابق واثيوبيا. ولكن الصراع مع العالم العربي - بما في ذلك الحروب الكبرى في 1948 و1967 و1973 علاوة على الحروب الأضيق نطاقا كحرب السويس عام 1956 وحربي لبنان في عامي 1982 و2006 - ظل يهيمن على الحياة السياسية في اسرائيل. وتمثل العلاقة مع الفلسطينيين عاملا مهما في السياستين الداخلية والأمنية لإسرائيل، فالفلسطينيون الذين يعيشون في الضفة الغربية والقدس الشرقية يرزحون تحت الاحتلال الاسرائيلي منذ عام 1967. والمستوطنات التي شيدتها إسرائيل في الضفة الغربية، والتي يسكن فيها الآن نحو نصف مليون يهودي اسرائيلي، تعد غير شرعية من وجهة نظر القانون الدولي رغم طعن اسرائيل في ذلك. صراع غزة سحبت اسرائيل قواتها ومستوطنيها من قطاع غزة في عام 2005، منهية بذلك احتلالا للقطاع دام نحو 4 عقود. ولكن اسرائيل ما زالت تسيطر على مجالي القطاع الجوي والبحري، ولذا فالأمم المتحدة ما زالت تعتبر قطاع غزة ارضا محتلة. وبعد سيطرة حركة المقاومة الاسلامية حماس على القطاع في حزيران / يونيو 2007، كثفت اسرائيل حصارها لغزة. وفي عامي 2008 و2014، شنت اسرائيل هجومين عسكريين رئيسيين على غزة قائلة إنها تريد وقف اطلاق الصواريخ من القطاع على اهداف داخل اراضيها. يذكر ان اسرائيل ومصر وقعتا في عام 1979 على معاهدة سلام، ولكن اسرائيل لم تبدأ بالتفاوض مع الفلسطينيين حتى اوائل التسعينيات عقب سنوات من الانتفاضة الفلسطينية ضد الاحتلال. ورغم تسليم السيطرة على قطاع غزة واجزاء من الضفة الغربية الى الفلسطينيين، لم يتمكن الطرفان من التوصل الى اتفاق نهائي للسلام بعد. وتمثل قضايا كوضع القدس ومصير اللاجئين الفلسطينيين والمستوطنات اليهودية والهجمات التي تشنها بين الفينة والأخرى جماعات فلسطينية مسلحة العقبات الرئيسية التي تقف في طريق التوصل الى اتفاق نهائي للسلام بين الطرفين الاسرائيلي والفلسطيني. قلعة ماسادا احدى الآثار التاريخية المهمة في اسرائيل تسلسل زمني بعض المحطات المهمة في تاريخ اسرائيل 1917 - بريطانيا تسيطر على فلسطين بعد طرد العثمانيين، وتصدر وعد بلفور الذي دعمت من خلاله "تأسيس وطني قومي للشعب اليهودي". وتضمن الوعد "عدم المساس بالحقوق المدنية والدينية للشعوب غير اليهودية الموجودة في فلسطين". ونص وعد بلفور على "إن حكومة صاحب الجلالة تنظر بعين العطف إلى إقامة وطن قومي في فلسطين للشعب اليهودي، وستبذل غاية جهدها لتسهيل تحقيق هذه الغاية، على أن يفهم جلياً أنه لن يؤتى بعمل من شأنه أن ينتقص من الحقوق المدنية والدينية التي تتمتع بها الطوائف غير اليهودية المقيمة في فلسطين، ولا الحقوق أو الوضع السياسي الذي يتمتع به اليهود في أي بلد آخر". 1920 - مؤتمر سان ريمو للقوى المنتصرة في الحرب العالمية الأولى يضع فلسطين تحت الانتداب البريطاني من اجل "اعدادها لحكم نفسها بنفسها." الهجرة اليهودية الى أرض فلسطين - والتي زادت في القرن التاسع عشر - تتواصل. 1922 - بريطانيا تفصل شرق الأردن عن فلسطين، وتمنع الاستيطان اليهودي في شرق الأردن. 1939 - الحكومة البريطانية تقترح تحديد الهجرة اليهودية الى فلسطين بحوالي 10 آلاف في السنة باستثناء "حالات الطوارئ". الأربعينيات - الهولوكوست يشجع على هجرة جماعية الى فلسطين. مجموعات يهودية مسلحة ساعية الى اقامة دولة يهودية مستقلة تشتبك مع السلطة البريطانية في فلسطين. 1947 - الأمم المتحدة توصي بتقسيم فلسطين الى كيانين عربي ويهودي، واخضاع القدس وجوارها للسيطرة الدولية. 1948 - مع انتهاء الانتداب البريطاني، اسرائيل تعلن استقلالها وتقبل عضوا في منظمة الأمم المتحدة. 1948 و1949 - اندلاع اولى الحروب العربية الاسرائيلية، والحرب تنتهي بحصول اسرائيل على مساحات أكبر مما كانت مقررة لها بموجب خطة التقسيم بما في ذلك القدس الغربية. الأردن يضم الضفة الغربية والقدس الشرقية، بينما تتولى مصر ادارة قطاع غزة. نحو 750 الف فلسطيني (من مجموع يقدر بمليون ومئتي الف) يهربون او يطردون من ديارهم. من 1949 الى الستينيات - نحو مليون لاجئ يهودي من الدول ذات الاغلبية المسلمة اضافة الى ربع مليون من الناجين من المحرقة يصلون الى اسرائيل. 1956 - اسرائيل تتعاون مع بريطانيا وفرنسا في الهجوم على مصر ابان أزمة قناة السويس. شنت اسرائيل حربا على لبنان في عام 2006 1957 - اسرائيل تبدأ بانشاء مفاعل نووي كبير في ديمونة في صحراء النقب بمعونة فرنسية. مفاعل ديمونة يصبح لاحقا اساس برنامج التسلح النووي الاسرائيلي الذي تنفي الدولة وجوده رسميا. 1967 - بعد أشهر من التوترات والاشتباكات الحدودية، مصر تطرد قوة الأمم المتحدة من صحراء سيناء وتغلق مضائق تيران بوجه الملاحة الاسرائيلية مما حدا باسرائيل الى شن ضربة استباقية لمصر. الأردن وسوريا تشاركان في الحرب التي تستمر 6 ايام وتسفر عن سيطرة اسرائيل على القدس الشرقية والضفة الغربية ومرتفعات الجولان السورية وقطاع غزة وسيناء. الحكومة الاسرائيلية توافق على انشاء مستوطنات يهودية في كل هذه المناطق. 1973 - مصر وسوريا تشنان هجوما منسقا على القوات الاسرائيلية في سيناء وهضبة الجولان المحتلتين. اسرائيل تتمكن من رد الهجوم ولكن بعد تكبدها خسائر فادحة. المزاج العام في اسرائيل ينقلب على حزب العمل الحاكم. 1975 - الجمعية العامة للأمم المتحدة تصدق على مشروع قرار يصنف الصهيونية على انها شكل من اشكال العنصرية، ولكن القرار يلغى في عام 1991. 1977 - في تشرين الثاني / نوفمبر، الرئيس المصري أنور السادات يزور القدس ويطلق عملية سلمية تتكلل بانسحاب اسرائيل من سيناء واعتراف مصر باسرائيل وذلك بموجب اتفاقات كامب ديفيد في عام 1978. 1982 - اسرائيل تغزو لبنان في حزيران / يونيو من أجل طرد قيادة منظمة التحرير الفلسطينية منه، وذلك عقب محاولة اغتيال تعرض لها السفير الاسرائيلي في لندن نفذها فصيل فلسطيني صغير. 1982 - في ايلول / سبتمبر، وقعت مذبحة الفلسطينيين في مخيمي صبرا وشاتيلا في بيروت نفذها حلفاء اسرائيل في حزب الكتائب. تحقيق حكومي اسرائيلي يخلص الى ان وزير الدفاع آنذاك أرييل شارون يتحمل مسؤولية غير مباشرة عن المذبحة ويوصي باقالته. اندلاع احتجاجات واسعة في اسرائيل ضد المذبحة. 1984 - بدء عملية نقل يهود الفلاشا من اثيوبيا الى اسرائيل. 1985 - في حزيران / يونيو، اسرائيل تسحب قواتها من معظم الاراضي اللبنانية، ولكنها تحتفظ "بحزام أمني" في الجنوب. 1986 - الفني السابق مردخاي فانونو يكشف تفاصيل برنامج التسلح النووي الاسرائيلي في الصحافة البريطانية. 1987 - إندلاع الانتفاضة الفلسطينية الأولى في الاراضي الفلسطينية المحتلة، وتنظيم الاخوان المسلمين في غزة ينشئ حركة حماس. 1990 - الاتحاد السوفييتي يسمح لليهود السوفييت بالهجرة الى اسرائيل، مما يؤدي الى توافد نحو مليون منهم الى الدولة العبرية. 1991 - في كانون الثاني / يناير، واثناء حرب تحرير الكويت، العراق يطلق 39 صاروخا على اهداف في اسرائيل في محاولة منه لتوسيع الصراع، ولكن اسرائيل تمتنع عن الرد نزولا عند طلب أمريكي. 1991 - في تشرين الأول / اكتوبر، انطلق مؤتمر مدريد للسلام برعاية امريكية سوفيتية ومشاركة كل من اسرائيل ولبنان وسوريا والاردن وممثلين فلسطينيين. 1993 - رئيس الحكومة الاسرائيلية اسحق رابين ورئيس منظمة التحرير الفلسطينية ياسر عرفات يوقعان على اتفاق أوسلو الذي أطر لتأسيس سلطة فلسطينية وانهى الانتفاضة الأولى. 1994 - بين شهري أيار / مايو وتموز / يوليو، اسرائيل تنسحب من معظم قطاع غزة ومن مدينة أريحا في الضفة الغربية، مما سمح لعرفات بنقل ادارة منظمة التحرير من تونس، وتأسيس السلطة الوطنية الفلسطينية. 1994 - في تشرين الأول / أكتوبر، اسرائيل والاردن يوقعان على اتفاق وادي عربة للسلام. 1996 - حزب ليكود بقيادة بنيامين نتنياهو يعود للحكم في اسرائيل، ونتنياهو يتعهد بوقف أي تنازلات للفلسطينيين، ولكنه يوقع مع ذلك على بروتوكول الخليل ومذكرة واي ريفر. استمرار الاستيطان الاسرائيلي. 2000 - في أيار / مايو، اسرائيل تكمل انسحابها من جنوب لبنان. 2000 - في ايلول / سبتمبر، زعيم حزب ليكود أرييل شارون يزور "الحرم الشريف" في القدس مما يؤدي الى اندلاع احتجاجات واسعة النطاق. 2003 - في حزيران / يونيو، الرباعية الدولية (المكونة من الولايات المتحدة والاتحاد الاوروبي وروسيا والأمم المتحدة) تطرح "خارطة طريق" لحل الصراع الفلسطيني الاسرائيلي وتقترح اقامة دولة فلسطينية مستقلة. اسرائيل والسلطة الوطنية الفلسطينية تقبلان بخارطة الطريق التي تشترط تجميد الاستيطان في الضفة الغربية ووقف الهجمات التي تستهدف اسرائيليين. 2005 - اسرائيل تسحب قواتها ومستوطنيها من قطاع غزة في ايلول / سبتمبر، ولكنها تحتفظ بسيطرتها على مجال القطاع الجوي ومياهه الساحلية ومعابره الحدودية. 2006 - اسرائيل تشن حربها الثانية على لبنان في تموز / يوليو، وذلك عقب هجوم اختطف فيه مسلحو حزب الله اثنين من العسكريين الاسرائيليين. 2007 - مؤتمر أنابوليس الذي عقد في تشرين الثاني / نوفمبر يؤكد على ان "حل الدولتين" هو اساس المفاوضات المستقبلية بين اسرائيل والسلطة الفلسطينية. 2008 - اسرائيل تشن في كانون الأول / ديسمبر هجوما واسع النطاق على قطاع غزة قالت إن هدفه منع حركة حماس وغيرها من اطلاق صواريخ على اسرائيل. 2014 - اسرائيل ترد على هجمات نفذها مسلحون من غزة بشن هجوم بري وجوي على القطاع.

ਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਜ਼ਰਾਈਲ 15 ਮਈ 1948 ਨੂੰ ਹੋਂਦ 'ਚ ਆਇਆ ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸੱਤਾ ਖ਼ਤਮ ਕੀਤੀ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਮੁਲਕ ਦਾ ਐਲਾਨ 14 ਮਈ 1948 ਨੂੰ ਯਹੂਦੀ ਆਗੂ ਡੇਵਿਡ ਬੇਨ ਗੁਰੀਅਨ ਨੇ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਜ਼ਰਾਈਲ 15 ਮਈ 1948 ਨੂੰ ਹੋਂਦ 'ਚ ਆਇਆ ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸੱਤਾ ਖ਼ਤਮ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ ਯਹੂਦੀਆਂ ਲਈ ਵੱਖਰਾ ਮੁਲਕ ਮੱਧ ਪੂਰਬ 'ਚ ਬੀਬੀਸੀ ਦੇ ਪੱਤਰਕਾਰ ਰਹੇ ਟਿਮ ਲਵੈਲਿਨ ਮੁਤਾਬਕ ਇਹ ਇੱਕ ਆਮ ਧਾਰਨਾ ਹੈ ਕਿ ਯੂਰੋਪ 'ਚ ਨਾਜ਼ੀਆਂ ਦੇ ਅੱਤਵਾਦ ਅਤੇ ਹੋਲੋਕਾਸਟ ਕਾਰਨ ਹੀ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ। ਪਰ ਇਹ ਸਹੀ ਨਹੀਂ ਜਾਪਦਾ। ਯਹੂਦੀਆਂ ਲਈ ਵੱਖਰੇ ਮੁਲਕ ਦੀ ਨੀਂਹ ਤਾਂ ਕਰੀਬ 60 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਰੱਖੀ ਗਈ ਸੀ। 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਮੱਧ 'ਚ ਬਰਤਾਨਵੀ ਆਗੂਆਂ ਨੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਾਮਰਾਜ ਦੀ ਬਿਹਤਰੀ ਲਈ ਯਹੂਦੀਆਂ ਲਈ ਵੱਖ ਦੇਸ਼ ਹੋਣ ਦੀ ਗੱਲ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹੱਕ 'ਚ ਸਮਝਿਆ। ਫਿਰ ਦੋ ਅਜਿਹੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਵਾਪਰੀਆਂ ਜਦੋਂ ਯਹੂਦੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਲਈ ਵੱਖ ਦੇਸ਼ ਹੋਣ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਈ। ਪਹਿਲਾ ਜਦੋਂ ਯੂਰਪ ਦੇ ਮੁਲਕਾਂ 'ਚ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦ ਦਾ ਫੈਲਾਅ ਵੱਧ ਰਿਹਾ ਸੀ ਜਿਸ 'ਚੋਂ ਯਹੂਦੀ ਖ਼ੁਦ ਨੂੰ ਅਲੱਗ-ਥਲੱਗ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਦੂਜਾ ਜਦੋਂ ਜ਼ਾਰ ਦੇ ਸ਼ਾਸਨਕਾਲ ਵੇਲੇ ਰੂਸ ਨੇ ਯਹੂਦੀਆਂ ਦੀ ਕਰੀਬ 60 ਲੱਖ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਦਾ ਕਤਲੇਆਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਇਹ ਯਹੂਦੀਆਂ ਦੀ ਕੁੱਲ ਆਬਾਦੀ ਦਾ ਕਾਫ਼ੀ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ। ਪਹਿਲੀ ਵਿਸ਼ਵ ਜੰਗ 'ਚ ਤੁਰਕੀ ਦੀ ਹਾਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਫ਼ਲਸਤੀਨ 'ਚ 1917 ਤੋਂ 1922 ਤੱਕ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਨੇ ਇੱਕ ਫੌਜੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਵੱਜੋਂ ਸੱਤਾ ਸੰਭਾਲੀ ਯਹੂਦੀਆਂ ਦਾ ਪਰਵਾਸ ਬੀਬੀਸੀ ਦੇ ਪੱਤਰਕਾਰਾਂ ਦੀ ਪੜਤਾਲ ਮੁਤਾਬਕ, 1880 ਦੇ ਦਹਾਕੇ 'ਚ ਕੁਝ ਮਜਬੂਰ ਹੋਏ ਰੂਸੀ ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ-ਯੂਰਪੀਅਨ ਯਹੂਦੀਆਂ ਨੇ ਫ਼ਲਸਤੀਨ ਜਾ ਕੇ ਵੱਸਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਫ਼ਲਸਤੀਨ ਤੁਰਕੀ ਦੇ ਓਟੋਮਨ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਅਧੀਨ ਸੀ। ਓਟੋਮਨ ਸਾਮਰਾਜ ਨੇ 14ਵੀਂ ਤੋਂ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 'ਚ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਯੂਰਪ, ਪੱਛਮੀ ਏਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦੇ ਕਈ ਹਿੱਸਿਆ 'ਚ ਰਾਜ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਤੁਰਕੀ ਦੇ ਇੱਕ ਕਬਾਇਲੀ ਆਗੂ ਓਸਮਾਨ ਨੇ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਦਿਲਚਸਪ ਹੈ ਕਿ 1897 'ਚ ਪਹਿਲੀ ਯਹੂਦੀ ਕਾਂਗਰਸ ਵੇਲੇ ਇੱਕ ਦੂਰਦਰਸ਼ੀ ਆਸਟ੍ਰੀਅਨ-ਯਹੂਦੀ ਪੱਤਰਕਾਰ ਥਿਆਡੋਰ ਹੈਰਜ਼ਲ ਨੇ ਯਹੂਦੀਆਂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਮੁਲਕ ਦੀ ਲੋੜ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ 'ਚ ਯਹੂਦੀਆਂ ਦਾ ਸਾਥ ਮਿਲਿਆ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਬਰਤਾਨਵੀ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਇਸ ਬਾਰੇ ਮਨਾਉਣ ਦੀ ਉਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾਕਾਮ ਰਹੀ। ਨਵੰਬਰ 1917 'ਚ ਬਰਤਾਨਵੀ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸਕੱਤਰ ਆਰਥਰ ਬੈਲਫੌਰ ਨੇ ਪਹਿਲੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ 'ਚ ਜਦੋਂ ਯਹੂਦੀਆਂ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਚੱਲਣ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਸਮਝੀ ਤਾਂ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪਰ ਅਸਪੱਸ਼ਟ ਘੋਸ਼ਣਾ ਪੱਤਰ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ। ਘੋਸ਼ਣਾ ਪੱਤਰ 'ਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ, "ਸਾਡੀ ਸਰਕਾਰ ਫ਼ਲਸਤੀਨ 'ਚ ਯਹੂਦੀਆਂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਮੁਲਕ ਹੋਣ ਦੀ ਸਿਫਾਰਸ਼ ਦੇ ਹੱਕ 'ਚ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਸਿਰੇ ਚਾੜ੍ਹਨ ਲਈ ਆਪਣੀ ਪੂਰੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵੀ ਕਰੇਗੀ, ਪਰ ਇਹ ਵੀ ਸਾਫ ਹੈ ਕਿ ਫ਼ਲਸਤੀਨ 'ਚ ਗੈਰ-ਯਹੂਦੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨਾਲ ਕੋਈ ਪੱਖਪਾਤ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ।" ਪਹਿਲੀ ਵਿਸ਼ਵ ਜੰਗ 'ਚ ਤੁਰਕੀ ਦੀ ਹਾਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਫ਼ਲਸਤੀਨ 'ਚ 1917 ਤੋਂ 1922 ਤੱਕ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਨੇ ਇੱਕ ਫੌਜੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਵੱਜੋਂ ਸੱਤਾ ਸੰਭਾਲੀ। ਫਿਰ 'ਲੀਗ ਆਫ਼ ਨੇਸ਼ਨਜ਼' ਨੇ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਨੂੰ ਫ਼ਲਸਤੀਨ ਦੀ ਸੱਤਾ ਸੰਭਾਲਣ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਸ਼ਾਸ਼ਨ ਕਰਨ ਲਈ ਇਜ਼ਾਜਤ ਦਿੱਤੀ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਹੀ ਯੂਰਪ ਤੋਂ ਯਹੂਦੀਆਂ ਦਾ ਪਰਵਾਸ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਬਰਤਾਨਵੀ ਕੈਬਨਿਟ ਦੇ ਬੈਲਫੌਰ ਘੋਸ਼ਣਾ ਪੱਤਰ ਮੁਤਾਬਕ ਫ਼ਲਸਤੀਨ ਦੇ ਖ਼ੇਤਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਯਹੂਦੀ ਮੁਲਕ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਵਾਅਦੇ ਨੂੰ ਨਿਭਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਜ਼ਾਅਨਿਸਟ ਮੁਹਿੰਮ ਦੇ ਆਗੂਆਂ ਨੇ ਇਹ ਮੰਨਿਆ ਕਿ ਹੁਣ ਬਰਤਾਨਵੀ ਸਰਕਾਰ ਬੈਲਫੌਰ ਦਾ ਘੋਸ਼ਣਾ ਪੱਤਰ ਪੂਰਾ ਕਰੇਗੀ। ਜ਼ਾਅਨਿਸਟ ਮੁਹਿੰਮ ਦਾ ਮਕਸਦ ਫ਼ਲਸਤੀਨ 'ਚ ਯਹੂਦੀਆਂ ਦੇ ਵੱਖ ਮੁਲਕ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਨੀ ਸੀ। 1948 ’ਚ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਵਿੱਚ ਹਾਗਾਨਾ ਫਾਈਟਰ ਦੀ ਫਾਈਲ ਤਸਵੀਰ ਫ਼ਲਸਤੀਨੀ ਅਰਬਾਂ 'ਚ ਨਰਾਜ਼ਗੀ ਫ਼ਲਸਤੀਨ 'ਚ ਵਸੇ ਹੋਏ ਅਰਬ, ਜਿੰਨਾਂ ਦਾ ਬੈਲਫੌਰ ਦੇ ਘੋਸ਼ਣਾ ਪੱਤਰ 'ਚ ਜ਼ਿਕਰ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਉਹ ਇੰਨਾਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਕਾਫ਼ੀ ਗੁੱਸੇ 'ਚ ਸਨ। ਫ਼ਲਸਤੀਨ 'ਚ ਵਸੇ 9 ਲੱਖ ਅਰਬਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਖ਼ਦਸ਼ਾ ਸੀ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਲੋਕ ਜੋ ਤਕਨੀਕੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਬਿਹਤਰ ਹਨ, ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਕਾਬਜ਼ ਹੋ ਜਾਣਗੇ। 1920 ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 'ਚ ਫ਼ਲਸਤੀਨ 'ਚ ਫਿਰਕੂ ਦੰਗੇ ਭੜਕ ਗਏ ਅਤੇ ਇਸ ਦੌਰਾਨ 60 ਧਾਰਮਿਕ ਯਹੂਦੀਆਂ ਦਾ ਕਤਲੇਆਮ ਹੋਇਆ। ਇਹ ਘਟਨਾ ਯੇਰੂਸ਼ਲਮ ਤੋਂ ਕਰੀਬ 20 ਮੀਲ ਦੀ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਵਾਪਰੀ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ 1920 'ਚ ਹੀ ਫ਼ਲਸਤੀਨ 'ਚ ਆ ਕੇ ਵਸੇ ਯਹੂਦੀਆਂ ਨੇ 'ਹਾਗਾਨਾ' ਨਾਮ ਦੀ ਇੱਕ ਮਿਲੀਸ਼ਿਆ ਜਾਂ ਅੰਡਰਗ੍ਰਾਉਂਡ ਫੋਰਸ ਬਣਾਈ। ਇਸ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਅਰਥ 'ਰੱਖਿਆ' ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਯਹੂਦੀਆਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਇੱਕ ਸ਼ੈਡੋ ਸਰਕਾਰ ਵੀ ਬਣਾ ਲਈ ਜਿਸ 'ਚ ਸਮਾਜ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਹਿਲੂਆਂ ਜਿਵੇਂ ਪੜ੍ਹਾਈ, ਵਪਾਰ, ਕਿਸਾਨ, ਕਾਨੂੰਨ ਅਤੇ ਸਿਆਸਤ ਲਈ ਵਿਭਾਗ ਬਣਾਏ ਗਏ। ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੇ ਵੇਲੇ ਹਾਗਾਨਾ ਫਾਈਟਰਸ ਬਰਤਾਨਵੀ ਫੌਜ ਦੇ ਨਾਲ ਜੁੜ ਗਏ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਫੌਜ ਦਾ ਹੁਨਰ ਅਤੇ ਤਜਰਬਾ ਵੀ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲਿਆ। ਅਜਿਹਾ ਕਰ ਕੇ ਉਹ ਹੋਰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੋ ਗਏ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਕੁਝ ਯਹੂਦੀ ਕੱਟੜਪੰਥੀ ਧੜਿਆਂ ਦਾ ਜਨਮ ਵੀ ਹੋਇਆ ਜਿੰਨਾਂ ਨੇ ਕਤਲੇਆਮ, ਬੰਬ ਧਮਾਕੇ, ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਡਰਾਉਣਾ-ਧਮਕਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਪੂਰੇ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ 1930 'ਚ ਹਾਲਾਤ ਹੋਰ ਵਿਗੜਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਯਹੂਦੀਆਂ ਦਾ ਫ਼ਲਸਤੀਨ ਵੱਲ ਪਰਵਾਸ ਵੱਧਦਾ ਗਿਆ। ਫ਼ਲਸਤੀਨੀ ਅਰਬ ਇਸ ਸਭ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਗੁੱਸੇ 'ਚ ਸਨ। ਬੀਬੀਸੀ ਦੇ ਮੱਧ-ਪੂਰਬ 'ਚ ਪੱਤਰਕਾਰ ਰਹੇ ਟਿਮ ਲਵੈਲਿਨ ਮੁਤਾਬਕ, 1936 'ਚ ਅਰਬਾਂ ਨੇ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਵਿਦਰੋਹ ਛੇੜ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਯਹੂਦੀਆਂ ਦੇ ਇਸ ਪਰਵਾਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਰਤਾਨਵੀਆਂ ਨੂੰ ਮੰਨਦੇ ਸਨ। ਪਰ ਉਹ ਬਿਲਕੁਲ ਵੀ ਸੰਗਠਤ ਅਤੇ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ ਅਰਬ ਲੀਜਨ ਵੱਲੋਂ ਹਾਗਾਨਾ ਫਾਈਟਰਸ ’ਤੇ ਹਮਲੇ ਦੌਰਾਨ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਫ਼ਲਸਤੀਨ 'ਚ ਤਣਾਅ 1939 ਤੱਕ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਨਾ ਯਹੂਦੀਆਂ ਦੀਆਂ ਮੰਗਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰ ਸਕਿਆ ਅਤੇ ਨਾ ਅਰਬਾਂ ਨੂੰ ਖ਼ੁਸ਼ ਰੱਖ ਸਕਿਆ। ਫ਼ਲਸਤੀਨ 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ਾਸਨ ਦੌਰਾਨ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਨੇ ਫ਼ਲਸਤੀਨ ਦੇ ਅਰਬ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਫਰੈਕਚਰ (fracture) ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਨੇ ਫ਼ਲਸਤੀਨ ਨੂੰ ਅਰਬ ਅਤੇ ਯਹੂਦੀਆਂ ਦਰਮਿਆਨ ਵੰਡਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਵੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਯਹੂਦੀਆਂ ਦੇ ਪਰਵਾਸ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਲਗਾਉਣ ਦੀ ਵੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਅਜਿਹਾ ਫ਼ਲਸਤੀਨ ਬਨਾਉਣਗੇ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਫ਼ਲਸਤੀਨੀ ਕਰਨਗੇ ਪਰ ਉਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਇੱਕ ਅਲਗ ਸਮਾਜ ਵਜੋਂ ਯਹੂਦੀਆਂ ਦੀ ਵੱਸੋਂ ਵੀ ਹੋਵੇਗੀ। ਯਹੂਦੀਆਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਫ਼ਲਸਤੀਨ 'ਚ ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਕਾਫ਼ੀ ਤਣਾਅ ਪੈਦਾ ਹੋ ਚੁੱਕਿਆ ਸੀ। ਦੂਜੀ ਵਿਸ਼ਵ ਜੰਗ ਦੌਰਾਨ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਯਹੂਦੀਆਂ ਨੇ ਫ਼ਲਸਤੀਨ ਆਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। 1920 ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 'ਚ ਫ਼ਲਸਤੀਨ 'ਚ ਫਿਰਕੂ ਦੰਗੇ ਭੜਕ ਗਏ ਅਤੇ ਇਸ ਦੌਰਾਨ 60 ਧਾਰਮਿਕ ਯਹੂਦੀਆਂ ਦਾ ਕਤਲੇਆਮ ਹੋਇਆ ਜ਼ਾਅਨਿਸਟ ਲਹਿਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਬੀਬੀਸੀ ਦੇ ਮੱਧ-ਪੂਰਬ 'ਚ ਪੱਤਰਕਾਰ ਰਹੇ ਟਿਮ ਲਵੈਲਿਨ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਵੇਲੇ, ਜ਼ਾਅਨਿਸਟ ਮੂਵਮੇਂਟ ਤਾਕਤਵਰ ਹੋਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ ਜੋ ਫ਼ਲਸਤੀਨ 'ਚ ਯਹੂਦੀਆਂ ਲਈ ਵੱਖ ਦੇਸ਼ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਇਸ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਪੂਰੀਆਂ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਬਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ। 1945 'ਚ ਹਿਟਲਰ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸਥਿਤੀ ਕਾਫ਼ੀ ਸਾਫ਼ ਹੋਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ। ਯਹੂਦੀਆਂ ਨੇ ਬਰਤਾਨਵੀਆਂ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਦਾ ਰਸਤਾ ਵਿਖਾਉਣ ਲਈ ਆਪਣੀ ਅੱਤਵਾਦੀ ਮੁਹਿੰਮ ਨੂੰ ਹੋਰ ਤਿੱਖਾ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਯਹੂਦੀਆਂ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਲੱਗਦਾ ਸੀ ਕਿ ਬਰਤਾਨਵੀ ਅਰਬ ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਹੱਕ 'ਚ ਹਨ। ਯਹੂਦੀਆਂ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੰਗਠਨਾਂ ਨੇ ਫ਼ਲਸਤੀਨ ਵੱਲ ਪਲਾਇਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਅਮਰੀਕਾ ਤੋਂ ਜ਼ਾਅਨਿਸਟ ਮੂਵਮੇਂਟ ਨੂੰ ਕਾਫ਼ੀ ਸਾਥ ਮਿਲਿਆ। ਯੂਐੱਨ ਜਨਰਲ ਅਸੈਂਬਲੀ ਨੇ ਇਸ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਵੋਟ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਫ਼ਲਸਤੀਨ 'ਚ ਦੋ ਵੱਖ ਖ਼ੇਤਰ ਹੋਣਗੇ, ਇੱਕ ਯਹੂਦੀਆਂ ਦਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਅਰਬ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਸੌਂਪੀ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਨੂੰ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਸਰਕਾਰ ਕੋਲ ਨਾ ਤਾਂ ਇੰਨੀਂ ਤਾਕਤ ਬਚੀ ਸੀ ਅਤੇ ਨਾ ਇੰਨਾ ਜਿਗਰਾ ਕਿ ਉਹ ਫ਼ਲਸਤੀਨ ਵਿੱਚ ਹਾਲਾਤ ਸੰਭਾਲ ਸਕਣ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਅਜਿਹਾ ਵਿੱਚਲਾ ਰਸਤਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸੀ ਜੋ ਕਿ ਯਹੂਦੀਆਂ ਅਤੇ ਅਰਬ ਲੋਕਾਂ ਦੋਹਾਂ ਲਈ ਸਹੀ ਹੋਵੇ। ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਖੜੇ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਨੂੰ ਇਸ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤੀ। 29 ਨਵੰਬਰ 1947 ਨੂੰ, ਯੂਐੱਨ ਜਨਰਲ ਅਸੈਂਬਲੀ ਨੇ ਇਸ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਵੋਟ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਫ਼ਲਸਤੀਨ 'ਚ ਦੋ ਵੱਖ ਖ਼ੇਤਰ ਹੋਣਗੇ, ਇੱਕ ਯਹੂਦੀਆਂ ਦਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਅਰਬ ਲੋਕਾਂ ਦਾ । ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਾਫ਼ੀ ਹਿੰਸਾ ਹੋਈ ਕਿਉਂਕਿ ਅਰਬ ਇਸ ਫੈਸਲੇ ਦੀ ਮੁਖ਼ਾਲਫ਼ਤ ਕਰ ਰਹੇ ਸੀ ਅਤੇ ਯਹੂਦੀ ਇਸ ਫੈਸਲੇ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਲੜਾਈ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਨਾਲ ਹੀ ਹੋ ਗਈ। ਬਰਤਾਨਵੀ ਸ਼ਾਸਨ ਅਜੇ ਖ਼ਤਮ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਹੋਇਆ ਕਿ ਯਹੂਦੀ ਲੜਾਕੂਆਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰਸਤਾਵਤ ਨਵੇਂ ਮੁਲਕ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਨੂੰ ਕਬਜ਼ੇ 'ਚ ਲੈਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਅਕਸਰ ਉਹ ਅਰਬ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ֹ'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਸਨ। ਅਤੇ ਯਹੂਦੀਆਂ ਦੇ ਕਬਜ਼ੇ ਵਾਲੇ ਇਲਾਕੇ 'ਤੋਂ ਅਰਬ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕੱਢਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਬੀਬੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਐਂਡਰਾਇਡ ਫ਼ੋਨ 'ਤੇ ਇੰਝ ਲੈ ਕੇ ਆਓ: ਅਰਬਾਂ ਦਾ ਪਰਵਾਸ ਹੋਇਆ ਸ਼ੁਰੂ 9 ਅਪ੍ਰੈਲ 1948 ਨੂੰ ਯਹੂਦੀ ਲੜਾਕੂਆਂ ਨੇ ਫ਼ਲਸਤੀਨ 'ਚ ਪੱਛਮੀ ਯੇਰੂਸ਼ਲਮ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਕਤਲੇਆਮ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ, ਬਜ਼ੁਰਗ ਅਤੇ ਬੱਚੇ ਵੀ ਮਾਰੇ ਗਏ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹਫ਼ੜਾ-ਦਫ਼ੜੀ ਮੱਚ ਗਈ ਅਤੇ ਫ਼ਲਸਤੀਨ ਤੋਂ ਅਰਬ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਪਰਵਾਸ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਿਆ। ਜਿਸ ਗੱਲ ਦਾ ਯਹੂਦੀ ਸੰਗਠਨਾਂ ਨੂੰ ਖਦਸ਼ਾ ਸੀ, ਉਹ ਹੀ ਹੋਇਆ। ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਫੋਰਸ ਦੇ ਜਾਂਦਿਆਂ ਹੀ ਮਿਸਰ, ਜੌਰਡਨ, ਸੀਰੀਆ, ਈਰਾਕ ਅਤੇ ਲੈਬਨਾਨ ਤੋਂ ਅਰਬ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਫੌਜ ਨੇ ਫ਼ਲਸਤੀਨ 'ਚ ਹਮਲਾ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਪਰ ਅਰਬ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਫੌਜ ਦੀ ਇਹ ਮੁਹਿੰਮ ਬਿਲਕੁਲ ਵੀ ਸੰਗਠਤ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਨਾ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਤਿਆਰੀ ਸੀ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਤਾਲਮੇਲ। ਯੇਰੂਸ਼ਲਮ ਵਿੱਚ ਉਹ ਥਾਂ ਜਿੱਥੇ ਬਾਬਾ ਫ਼ਰੀਦ ਰਹੇ ਉਹ ਹਾਗਾਨਾ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨ ਲਈ ਸ਼ਾਇਦ ਪੂਰੇ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਹਾਗਾਨਾ, 1920 'ਚ ਜੋ ਯਹੂਦੀਆਂ ਦੀ ਅੰਡਰਗ੍ਰਾਉਂਡ ਫੋਰਸ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਸੀ, ਹੁਣ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਡੀਫੈਂਸ ਫੋਰਸ ਬਣ ਚੁੱਕੀ ਸੀ। ਫ਼ਲਸਤੀਨ ਮਿਲੀਸ਼ਿਆ ਅਤੇ ਫ਼ਲਸਤੀਨੀਆਂ ਲਈ ਲੜ ਰਹੇ ਹੋਰ ਅਰਬ ਲੜਾਕੂ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਟਿੱਕ ਨਹੀਂ ਸਕੇ। ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਨੇ ਅਰਬ ਲੀਜਨ ਨਾਂ ਦੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਜੌਰਡਨ ਦੇ ਕਿੰਗ ਅਬਦੁੱਲ੍ਹਾ ਦੀ ਕਮਾਂਡ ਹੇਠ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ। ਪਰ ਕਿੰਗ ਅਬਦੁੱਲਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਯਹੂਦੀ ਨੇਤਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ 'ਚ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਵੀ ਫ਼ਲਸਤੀਨ 'ਤੇ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਅਰਬ ਲੀਜਨ ਸਿਰਫ਼ ਪੂਰਬੀ ਯੇਰੂਸ਼ਲਮ ਦੇ ਪੂਰਾਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਜੌਰਡਨ ਦੇ ਵੈਸਟ ਬੈਂਕ ਇਲਾਕਿਆਂ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਣ ਲਈ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ ਜਿਸ 'ਚ ਉਹ ਕਾਮਯਾਬ ਵੀ ਰਹੀ। ਫ਼ਲਸਤੀਨੀ ਅਰਬਾਂ ਦੇ ਸਿਰ 'ਤੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਜੰਗ ਦੇ ਬੱਦਲ ਮੰਡਰਾ ਰਹੇ ਸਨ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਸਥਾਨਕ ਲੋਕਾਂ 'ਚ ਸਹਿਮ ਦਾ ਮਾਹੌਲ ਸੀ ਫ਼ਲਸਤੀਨੀਆਂ ਦਾ ਪਰਵਾਸ ਬੀਬੀਸੀ ਦੇ ਮੱਧ-ਪੂਰਬ 'ਚ ਪੱਤਰਕਾਰ ਰਹੇ ਟਿਮ ਲਵੈਲਿਨ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ 1949 ਦੇ ਮੱਧ 'ਚ 9 ਲੱਖ 'ਚੋਂ ਕਰੀਬ 7 ਲੱਖ ਫ਼ਲਸਤੀਨੀ ਅਰਬ ਆਪਣੇ ਮੁਲਕ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਜਾ ਚੁੱਕੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਿਰ 'ਤੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਜੰਗ ਦੇ ਬੱਦਲ ਮੰਡਰਾ ਰਹੇ ਸਨ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਸਥਾਨਕ ਲੋਕਾਂ 'ਚ ਸਹਿਮ ਦਾ ਮਾਹੌਲ ਸੀ। ਅਰਬ ਮੁਲਕਾਂ ਦੀ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਉਸ ਵੇਲੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਕੁਝ ਖ਼ਾਸ ਨਹੀਂ ਕਰ ਪਾ ਰਹੀ ਸੀ। ਅਮੀਰ ਅਤੇ ਰਸੂਖ਼ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਵੇਚ ਕੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਬਾਹਰ ਜਾਣ 'ਚ ਸਮਝਦਾਰੀ ਮੰਨੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਸੀ ਪਤਾ ਕਿ ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਲਈ ਹੀ ਆਪਣਾ ਘਰ-ਬਾਰ ਅਤੇ ਮੁਲਕ ਵੀ ਛੱਡ ਕੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਹ ਲਿਬਨਾਨ, ਸੀਰੀਆ, ਜੌਰਡਨ, ਮਿਸਰ ਅਤੇ ਫ਼ਲਸਤੀਨ ਦੇ ਰੀਫਿਊਜੀ ਕੈਂਪਾਂ 'ਚ ਜਾਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਫ਼ਲਸਤੀਨੀ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਕਰੀਬ 50 ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ 30 ਲੱਖ ਤੱਕ ਪੁੱਜ ਗਈ। ਇਜ਼ਰਾਈਲੀਆਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਦੇ ਫ਼ਲਸਤੀਨ 'ਚ ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਪਰਤਨ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਾਪਸੀ ਦਾ ਕੋਈ ਰਸਤਾ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ। ਮਿਸਰ, ਜੌਰਡਨ ਅਤੇ ਫ਼ਲਸਤੀਨ ਦੀਆਂ ਸ਼ਾਂਤੀ ਸੰਧੀਆਂ ਅਤੇ ਸਮਝੌਤੇ ਨਾਲ ਵੀ ਹਾਲਾਤ 'ਚ ਕੋਈ ਫ਼ਰਕ ਨਹੀਂ ਪਿਆ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਫ਼ਲਸਤੀਨੀ ਅਰਬ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਛੱਡ ਚੁੱਕੇ ਸਨ, ਮਹਿਜ਼ 2 ਲੱਖ ਦੇ ਕਰੀਬ ਫ਼ਲਸਤੀਨੀ ਅਰਬ ਹੀ ਇੱਥੇ ਬਚੇ ਸਨ। ਯਹੂਦੀਆਂ ਦੀ ਵੱਧਦੀ ਆਬਾਦੀ 1917 'ਚ ਜਿਥੇ ਫ਼ਲਸਤੀਨ 'ਚ ਕਰੀਬ 50,000 ਯਹੂਦੀ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 1948 ਆਉਦਿਆਂ 6,50,000 ਦੇ ਕਰੀਬ ਹੋ ਗਈ। ਅਤੇ ਯਹੂਦੀਆਂ ਨੂੰ ਹੁਣ ਇਜ਼ਰਾਈਲੀ ਕਿਹਾ ਜਾਣ ਲੱਗਿਆ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਫ਼ਲਸਤੀਨੀ ਅਰਬ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਛੱਡ ਚੁੱਕੇ ਸਨ। ਮਹਿਜ਼ 2 ਲੱਖ ਦੇ ਕਰੀਬ ਫ਼ਲਸਤੀਨੀ ਅਰਬ ਹੀ ਇੱਥੇ ਬਚੇ ਸਨ। 15 ਮਈ 1948 ਨੂੰ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਮੁਲਕ ਦੇ ਹੋਂਦ 'ਚ ਆਉਣ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਹੋਈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਸੋਵਿਅਤ ਯੂਨਿਅਨ ਵੱਲੋਂ ਉਸ ਦਿਨ ਹੀ ਮਾਨਤਾ ਮਿਲ ਗਈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਅਰਬ ਮੁਲਕਾਂ ਅਤੇ ਫ਼ਲਸਤੀਨੀ ਲੜਾਕੂਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਕਈ ਦਹਾਕਿਆਂ ਦਾ ਸੰਘਰਸ਼ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ 1948 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਰਬ ਮੁਲਕਾਂ ਤੇ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਵਿਚਕਾਰ ਦੋ ਵਾਰ ਜੰਗ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਅਤੇ ਦੋਹੇਂ ਜੰਗਾਂ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਨੇ ਜਿੱਤੀਆਂ ਹਨ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, 2 ਵਾਰ ਫ਼ਲਸਤੀਨੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਦੇ 'ਕਬਜ਼ੇ' ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਇੰਤਫਾਦਾ ਯਾਨੀ ਬਗਾਵਤ ਹੋਈ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਈ ਲੋਕ ਮਾਰੇ ਗਏ ਪਰ ਫ਼ਲਸਤੀਨੀਆਂ ਦੀ ਹਾਲਤ ਬਦਲਣ 'ਚ ਇਸ ਦਾ ਕੋਈ ਖ਼ਾਸ ਨਤੀਜਾ ਨਹੀਂ ਨਿਕਲਿਆ। ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ: (ਬੀਬੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਲ FACEBOOK, INSTAGRAM, TWITTERਅਤੇ YouTube 'ਤੇ ਜੁੜੋ।)


ترجع بعض أعمال العنف لأسباب طائفية. وكان أكثر من ثلثي القتلى من المدنيين، بحسب المنظمة الدولية. وترجع بعض أعمال العنف لأسباب طائفية. وقال المبعوث الأممي في العراق يان كوبيس إن هذه الأرقام تثير قدرا كبيرا من القلق والإحباط. وأكدت النائبة في البرلمان العراقي عن الكتلة الوطنية ناهدة الدايني لبي بي سي، الأربعاء أنباء واردة من قضاء المقدادية حول قيام مسلحين "بأعمال عنف ضد أبناء السنة في القضاء تضمنت تفجير منازل واستهداف أحياء سكنية بقذائف الهاون ونهب محال تجارية و قتل وخطف". مواضيع قد تهمك نهاية واطلعت الدايني بي بي سي على رسائل استغاثة نصية تلقتها من مواطنين في المقدادية ومناطق أخرى في محافظة ديالى يستنجدون بها. وأكد مصدر أمني في مدينة بعقوبة مركز محافظة ديالى شرقي العراق، أن مسلحين يعتقد انهم ينتمون لقوات الحشد الشعبي شنوا في وقت متأخر من ليلة الثلاثاء سلسلة أعمال انتقامية استهدفت أبناء الطائفة السنية في القضاء. وأضاف أنهم "فجروا بعبوات ناسفة 8 منازل في مناطق متفرقة من المقدادية تعود لأسر سنية بعد إخلاء قسم منها، ومن بينها منزل الدايني". وشهد قضاء المقدادية قبل يومين هجوما انتحاريا استهدف مجلس عزاء، وأسفر عن مقتل وجرح عشرات المعزين أغلبهم من قوات الحشد الشعبي. ونفى رئيس المجلس البلدي لقضاء المقدادية عدنان حسين الذي ينتمي لتيار الإصلاح الذي يتزعمه وزير الخارجية إبراهيم الجعفري صحة هذه الأخبار ووصفها بـ " الكاذبة والمضللة التي تروج لها وسائل إعلام مشبوهة ". ولم يتسن لبي بي سي تأكيد أو نفي تلك الأنباء من الحشد الشعبي. وفي غضون ذلك، أكد مصدر في قيادة الشرطة بمحافظة صلاح الدين اليوم أن القوات الامنية العراقية تقدمت في عملياتها لتطهير جزيرة سامراء. وقال المصدر إن الطيران الحربي العراقي الذي يشارك بكثافة في العملية فجر 3 مركبات مفخخة يقودها انتحاريون. وتهدف العمليات العراقية في سامراء إلى قطع خطوط الإمداد عن مسلحي تنظيم "الدولة الإسلامية" وتضيق الخناق عليه في مدينة الموصل.

ਸੰਸਥਾ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਰਵੇਅ ਇਹ ਅੰਕੜਾ ਮਿਆਂਮਾਰ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਤ ਅੰਕੜੇ 400 ਤੋਂ ਕਿਤੇ ਵੱਧ ਹੈ। ਐੱਮਐੱਸਐੱਫ ਮੁਤਾਬਕ ਅਗਸਤ ਤੱਕ 6,47,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਰੋਹਿੰਗਿਆ ਨੇ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਵੱਲ ਹਿਜ਼ਰਤ ਕੀਤੀ। ਰਖਾਈਨ ਦੇ ਹਿੰਦੂਆਂ ਨੂੰ ਕਿਸਦਾ ਡਰ? ਸੰਸਥਾ ਮੁਤਾਬਕ ਮੁਤਾਬਕ 25 ਅਗਸਤ ਤੋਂ 24 ਸਤੰਬਰ ਤੱਕ ਘੱਟੋ ਘੱਟ 9 ਹਜ਼ਾਰ ਰੋਹਿੰਗਿਆ ਮਿਆਂਮਾਰ (ਬਰਮਾ) 'ਚ ਮਾਰੇ ਗਏ। ਐੱਮਐੱਸਐੱਫ ਮੁਤਾਬਕ ਹਿੰਸਾ ਦੌਰਾਨ 6700 ਰੋਹਿੰਗਿਆ ਦੀਆਂ ਮੌਤਾਂ ਹੋਈਆਂ। ਇਸ ਵਿੱਚ 730 ਬੱਚੇ ਪੰਜ ਸਾਲਾ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਫੌਜ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਸੀ ਕਿ ਕਰੀਬ 400 ਲੋਕ ਮਾਰੇ ਗਏ ਸਨ ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਚੋਂ ਵੀ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਨੂੰ ਮੁਸਲਿਮ ਦਹਿਸ਼ਤਗਰਦ ਕਰਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕ੍ਰਿਮਿਨਲ ਕੋਰਟ ਲਈ ਕੇਸ ? ਜੋਨਾਥਨ ਹੈੱਡ, ਸਾਊਥ ਈਸਟ ਏਸ਼ੀਆ ਪੱਤਰਕਾਰ ਪੱਤਰਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਖੋਜਕਾਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀਆਂ ਨਾਲ ਕੀਤੀਆਂ ਗੱਲਾਂਬਾਤਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਧਾਰ 'ਤੇ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦਾ ਘਾਣ ਸੁਰੱਖਿਆ ਬਲਾਂ ਹੱਥੋਂ ਹੋਏ। ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ 'ਚੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਬਦਤਰ ਕੇਸਾਂ 'ਤੇ ਕੇਂਦਰਿਤ ਹਨ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਮੀਡੀਆ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਪਿੰਡ ਤੁਲਾ ਤੁਲੀ 'ਚ ਹੋਏ ਕਤਲ-ਏ-ਆਮ ਬਾਰੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਮੈਂ ਗੱਲਬਾਤ ਕੀਤੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਹ ਹਿੰਸਾ ਦੇ ਡਰ ਤੋਂ ਹਿਜ਼ਰਤ ਕਰ ਗਏ ਪਰ ਹਿੰਸਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡੇ 'ਤੇ ਹੰਡਾਈ ਨਹੀਂ। ਰੋਹਿੰਗਿਆ ਸ਼ਰਣਾਨਰਥੀਆਂ ਦੀ ਹੱਡ-ਬੀਤੀ ਐੱਮਐੱਸਐੱਫ ਵੱਲੋਂ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਧੇ ਗਏ ਇਹ ਅੰਕੜੇ ਅਣਮਨੁੱਖੀ ਘਾਣ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕ੍ਰਿਮੀਨਲ ਕੋਰਟ (ਆਈਸੀਸੀ) 'ਚ ਲੈ ਕੇ ਜਾਣ ਲਈ ਕਾਫੀ ਹਨ। ਇਹ ਅੰਕੜੇ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਫੌਜ ਵੱਲੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਆਪਰੇਸ਼ਨ ਬੇਹੱਦ ਖੌਫ਼ਨਾਕ ਸੀ। ਮੁਸ਼ਕਲ ਤਾਂ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਮਿਆਂਮਾਰ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਕ੍ਰਿਮਿਨਲ ਕੋਰਟ ਦੇ ਕਿਸੇ ਕਰਾਰ ਵਿੱਚ ਬੰਨਿਆ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਸਹਿਯੋਗ ਕਰਨ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ੀ ਕੈਂਪਾਂ 'ਚ ਕਿਵੇਂ ਰਹਿ ਰਹੇ ਰੋਹਿੰਗਿਆ? ਸਮੁੰਦਰੀ ਜਹਾਜ਼ ਰੋਹਿੰਗਿਆ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਚੱਲਿਆ ਕੇਸ ਦਾਇਰ ਕਰਨ ਲਈ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਕਾਉਂਸਲ ਦੇ 5 ਸਥਾਈ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਚੀਨ ਨੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਮਿਆਂਮਾਰ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਸੰਕਟ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਣ ਲਈ ਆਪਣਾ ਪੂਰਾ ਸਹਿਯੋਗ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਫੌਜ ਨੇ 25 ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਰੋਹਿੰਗਿਆ ਅਰਸਾ ਦਹਿਸ਼ਤਗਰਦਾਂ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਆਪਰੇਸ਼ਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਜਦੋਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲੋਂ 30 ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੁਲਿਸ ਚੌਂਕੀਆਂ 'ਤੇ ਹਮਲੇ ਕੀਤੇ ਗਏ। ਮੌਤ ਦੇ ਹਨ੍ਹੇਰੇ ’ਚ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ 'ਨੂਰ' ਇੱਕ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਤਫ਼ਤੀਸ਼ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਿਆਂਮਾਰ ਫੌਜ ਨੇ ਨਵੰਬਰ 'ਚ ਆਪ ਨੂੰ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਦੱਸਿਆ ਸੀ। ਫੌਜ ਨੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਥਾਨਕ ਵਾਸੀ ਨੂੰ ਮਾਰਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਿੰਡ ਸਾੜ੍ਹਣ, ਔਰਤਾਂ ਨਾਲ ਬਲਾਤਕਾਰ ਅਤੇ ਚੋਰੀ ਵਰਗੀਆਂ ਵਾਰਦਾਤਾਂ ਤੋਂ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਮਿਆਂਮਾਰ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਨੂੰ ਨਾਗਰਿਕਤਾ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੇ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀਆਂ ਵਜੋਂ ਹੀ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰੋਹਿੰਗਿਆ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀ ਬਣੇ ਚੌਗਿਰਦੇ ਲਈ ਖ਼ਤਰਾ? ਬਰਮਾ: ਹਿੰਦੂ ਕਤਲੇਆਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ 'ਨਕਾਬਪੋਸ਼' ਕੌਣ? ਸਰਕਾਰ ਉਹਾਂ ਨੂੰ ਰੋਹਿੰਗਿਆ ਨਹੀਂ ਕਹਿੰਦੀ ਬਲਕਿ ਬੰਗਾਲੀ ਮੁਸਲਿਮ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਬੀਬੀਸੀ ਪੱਤਰਕਾਰਾਂ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਦਾਅਵੇ ਸਬੂਤਾਂ ਤੋਂ ਉਲਟ ਹਨ। ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਬਾਰੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਮੁਖੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ "ਨਸਲਕੁਸ਼ੀ ਦਾ ਇੱਕ ਕਿਤਾਬੀ ਮਿਸਾਲ " ਜਾਪਦੀ ਹੈ। ਐੱਮਐੱਸਐੱਫ ਦੇ ਮੈਡੀਕਲ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਸਿਡਨੀ ਵੋਂਗ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ, "ਜੋ ਅਸੀਂ ਦੇਖਿਆ ਹੈ ਉਹ ਬੇਹੱਦ ਹੈਰਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਦੋਵੇਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਅੰਕੜਾ ਹੋਵੇ, ਜਿਨਾਂ ਨੇ ਹਿੰਸਾ ਦੌਰਾਨ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂ ਉਹ ਡਰਾਵਨੇ ਢੰਗ ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਤਸੀਹੇ ਢਾਏ ਗਏ ਜਾਂ ਮੌਤ ਦਿੱਤੀ ਗਈ।'' ਰੋਹਿੰਗਿਆ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀ ਬਣੇ ਚੌਗਿਰਦੇ ਲਈ ਖ਼ਤਰਾ? ਰੋਹਿੰਗਿਆ ਮਾਮਲਾ: ਯੂਐੱਨ ਦੀ ਅਣਗਹਿਲੀ ਐੱਮਐੱਸਐੱਫ ਮੁਤਾਬਕ- ਇਸ ਦੀ ਤੁਲਨਾ 'ਚ ਐੱਮਐੱਸਐੱਫ ਮੁਤਾਬਕ 5 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਮੌਤ ਦਾ ਕਾਰਨ ਵੋਂਗ ਮੁਤਾਬਕ, ''ਮੌਤਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਦਾ ਅੰਕੜਾ ਵੱਧ ਹੋਣ ਦਾ ਵੀ ਖਦਸ਼ਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਅਸੀਂ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀ ਬਸਤੀਆਂ ਦੇ ਸਰਵੇਖਣ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕੇ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਪਰਿਵਾਰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਜੋ ਮਿਆਂਮਾਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਹੀਂ ਆ ਸਕੇ।" ਨਵੰਬਰ 'ਚ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਨੇ ਲੱਖਾਂ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀਆਂ ਦੀ ਵਾਪਸੀ ਲਈ ਮਿਆਂਮਾਰ ਨਾਲ ਇੱਕ ਸਮਝੌਤਾ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਐੱਮਐੱਸਐੱਫ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਸਮਝੌਤਾ ਅਧੂਰਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਲੋਕ ਅਜੇ ਵੀ ਭੱਜ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪਿਛਲੇ ਕੁਝ ਹਫਤਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਹਿੰਸਾ ਦੀਆਂ ਖ਼ਬਰਾਂ ਵੀ ਆਈਆਂ ਸਨ। ਰੋਹਿੰਗਿਆ ਨਸਲਕੁਸ਼ੀ ਦੀਆਂ ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਤਸਵੀਰਾਂ ਮਿਆਂਮਾਰ - 'ਰੋਹਿੰਗਿਆ ਹਿੰਦੂਆਂ ਦੀ ਸਮੂਹਿਕ ਕਬਰ' ਸੰਸਥਾ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਕਿ ਸਹਾਇਤਾ ਗਰੁੱਪਾਂ ਦੀ ਮਿਆਂਮਾਰ ਦੇ ਰਖਾਇਨ ਸੂਬੇ 'ਚ ਪਹੁੰਚ ਸੀਮਤ ਹੈ। ਰੋਹਿੰਗਿਆ ਇੱਕ ਬਿਨਾਂ ਦੇਸ ਦੇ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਭਾਈਚਾਰਾ ਹੈ ਜਿੰਸਨੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਮਿਆਂਮਾਰ ਵਿੱਚ ਤਸੀਹੇ ਝੱਲੇ। (ਬੀਬੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਲFACEBOOK, INSTAGRAM, TWITTERਅਤੇ YouTube'ਤੇ ਜੁੜੋ।)


متجر بقالة جديد لأمازون دون بائعين ودون آلات دفع وخلال العام الماضي، اختبر موظفو الشركة متجر "أمازون غو"، الذي افتتح في مدينة سياتل الأمريكية. وبمجرد أن يغادر المتسوقون المتجر تتم إضافة مشترواتهم على بطاقاتهم الائتمانية مباشرة. ويدخل المتسوقون المتجر عبر بوابات تشبه تلك الموجودة بمحطات قطارات الأنفاق، حيث يسجلون دخولهم عبر تطبيق خاص بالمتجر على هواتفهم الذكية. وعند اختيار أي صنف وسحبه من مكانه تقوم أجهزة الاستشعار الموجودة على الأرفف بإضافته على الفاتورة، وفي حال الرغبة في إرجاع أي منتج يجب وضعه على الرف مرة أخرى وفي نفس المكان ليتم حذفه من الفاتورة. تتبع المتسوقين كاميرات خاصة تقوم بتحديد ما يشترونه وفتح المتجر أبوابه للعاملين في شركة أمازون، عملاق التسوق بالتجزئة عبر الإنترنت، في ديسمبر/كانون الأول 2016، وكان من المتوقع أن يكون متاحا للجمهور بشكل أسرع من هذا. لكن مصدرا داخل أمازون أكد ظهور بعض مشاكل التشغيل مبكرا، وهو ما أعاق التسريع بجعله متاحا للجمهور. ومن المشاكل التحديد الصحيح للمتسوقين الذين لديهم نفس شكل الجسم، بالإضافة إلى تحريك الأطفال للمنتجات من مكانها ووضعها في أماكن أخرى. وقالت جيانا بيوريني، رئيس "أمازون غو"، إن العمل بالمتجر كان يجري بشكل جيد خلال فترة التجارب، مشيدة بقدرة أجهزة الكمبيوتر على الرؤية والآلات على التعلم. ولم تذكر أمازون شيئا عن افتتاح فروع أخرى من متجر "أمازون غو"، والتي هي منفصلة عن كل متاجر بيع الأطعمة التي اشترتها العام الماضي مقابل 13.7 مليار دولار. وحتى الآن لا توجد أي خطط لدى أمازون لتقديم هذه التكنولوجيا الحديثة إلى المئات من متاجر "هول فوودز". من ناحية أخرى تدرك متاجر البيع بالتجزئة أن حصول الزبائن على مشترياتهم بسرعة تزيد فرص عودتهم للتسوق مرة أخرى. كما أن القضاء على الصفوف الطويلة من المتسوقين سيمنح أي متجر ميزة كبيرة تعزز مكانته في المنافسة مع الآخرين. أمازون افتتحت متاجر لبيع الكتب في سياتل ومدن أمريكية أخرى ولم يكن متجر أمازون في سياتل هو الأول للشركة عل أرض الواقع، فمن قبل افتتحت الشركة متجرا لبيع الكتب مباشرة بعيدا عن الإنترنت، وكان في سياتل أيضا حيث المقر الرئيسي للشركة. والآن لديها 13 متجرا لبيع الكتب في الولايات المتحدة بالإضافة إلى العشرات من المنافذ المؤقتة المنبثقة عنها. وكشفت أمازون للمرة الأولى عن عائدات متاجرها الواقعية للبيع المباشر، في حسابات الربع الثالث في أكتوبر/ تشرين الأول الماضي، والتي بلغت 1.28 مليار دولار، وجاءت غالبيتها من متاجر "هول فوودز". وفي حين أن متاجر أمازون المباشرة لا تعد من مصادر تحقيق الأرباح، يقول محللون إن الشركة تستخدمها لزيادة الاهتمام بالعلامة التجارية وتعزيز المشاركة في عضوية "برايم" لديها Prime Membership. وتسمح هذه العضوية بامتيازات مادية، فمثلا يدفع الأعضاء في المتاجر الواقعية نفس الأسعار التي يدفعونها عند شراء الكتب عبر الإنترنت، بينما يدفع المشترون العاديون ثمنا أغلى للكتاب في المتجر الواقعي. وألمح بريان أولزافسكي، المسؤول المالي في أمازون، إلى أن منافسي الشركة يجب أن يتوقعوا المزيد من متاجر البيع المباشر في الأشهر والسنوات المقبلة. وقال في أكتوبر/ تشرين الأول إن "الشركة ستشهد المزيد من التوسع، إنها لا تزال مرحلة مبكرة، لذلك سوف تتطور هذه الخطط مع مرور الوقت".

ਐਮਾਜ਼ਨ ਗੋਅ ਦੇ ਸਟਾਫ਼ ਵੱਲੋਂ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਸਿਆਟਲ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨਵੀਂ ਸੇਵਾ ਦਾ ਟੈਸਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਚੈਕ-ਆਉਟ ਸੇਵਾ 'ਚ ਗਾਹਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਖਰੀਦੀਆਂ ਗਈਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਚੈੱਕ ਕਰਨ ਲਈ ਕੈਮਰੇ ਤੇ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਸੈਂਸਰ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ ਗਈ। ਭਾਰਤੀ ਦੇਵੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਰੰਗ ਸਾਵਲਾ? ਟਰੰਪ ਦਾ ਸੈਕਸ ਸਕੈਂਡਲ ਮੱਠਾ ਕਿਉਂ ਹੈ? ਬੱਚੇ ਟੀਚਰ ਅਤੇ ਜਮਾਤੀਆਂ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਿਉਂ ਕਰਦੇ ਹਨ? ਸਟੋਰ ਛੱਡਣ ਸਮੇਂ ਬਿੱਲ ਗਾਹਕਾਂ ਦੇ ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਕਾਰਡ 'ਚ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਟੋਰ 'ਚ ਦਾਖਿਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਖਰੀਦਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਐਮਾਜ਼ਨ ਗੋਅ ਦੀ ਸਮਾਰਟਫੋਨ ਐਪ ਨੂੰ ਸਕੈਨ ਕਰਨਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਗਾਹਕ ਵੱਲੋਂ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰਦਿਆਂ ਹੀ ਸਟੋਰ 'ਚ ਲੱਗੇ ਸੈਂਸਰ ਉਸ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਕੀਮਤ ਬਿੱਲ 'ਚ ਪਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜੇ ਕਰ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਵਾਪਿਸ ਰੱਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਬਿੱਲ ਵਿੱਚੋਂ ਉਸ ਦੀ ਕੀਮਤ ਨੂੰ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਮੁਲਾਜ਼ਮਾਂ ਲਈ ਦਸੰਬਰ 2016 'ਚ ਐਮਾਜ਼ਨ ਗੋਅ ਸਟੋਰ ਨੂੰ ਆਨਲਾਈਨ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਗਿਆ ਤੇ ਛੇਤੀ ਹੀ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਵੀ ਖੁੱਲਣ ਦੀ ਆਸ ਹੈ। ਐਮਾਜ਼ਨ ਗੋਅ ਦੇ ਮੁਖੀ ਗਿਆਨਾ ਪੀਉਰਿਨੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਟੈਸਟ ਮੌਕੇ ਸਟੋਰ ਨੇ ਵਧੀਆ ਢੰਗ ਨਾਲ ਚੱਲਿਆ। ਮਿਲੋ, ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੀ 'ਕਰਾਟੇ ਗਰਲ' ਨੂੰ ਕੀ ਹੈ ਸਿਆਸੀ ਹਿੱਸੇਦਾਰੀ ਦਾ ਔਰਤਾਂ 'ਤੇ ਅਸਰ? ਫਿਲਹਾਲ ਕੰਪਨੀ ਦੀ ਇਸ ਤਕਨੀਕ ਨੂੰ ਸੈਕੜੇ ਸਟੋਰ ਤੱਕ ਪਹੁਚਾਉਣ ਦੀ ਕੋਈ ਯੋਜਨਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਸ ਨਵੀਂ ਸੇਵਾ ਨਾਲ ਸੁਪਰ ਮਾਰਕੀਟ 'ਚ ਲੱਗਦੀਆਂ ਲੰਮੀਆਂ ਕਤਾਰਾਂ ਤੋਂ ਗਾਹਕਾਂ ਨੂੰ ਨਿਜਾਤ ਮਿਲੇਗੀ। ਇਹ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਇਸ ਸੇਵਾ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਵੀ ਰਿਟੇਲਰ ਲਈ ਹੋਰਨਾਂ ਰਿਟੇਲਰਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵੱਧ ਲਾਭ ਮਿਲੇਗਾ। (ਬੀਬੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਲ FACEBOOK, INSTAGRAM, TWITTERਅਤੇ YouTube 'ਤੇ ਜੁੜੋ।)


ينفي حافظ سعيد مزاعم اتهامه بالإرهاب. وخضع سعيد الذي كانت الولايات المتحدة قد رصدت مكافأة قيمتها 10 ملايين دولار لمن يرشد عنه، للإقامة الجبرية في مدينة لاهور ، شمال شرقي باكستان، منذ يناير/كانون الثاني الماضي. وأمرت محكمة باكستانية الأسبوع الحالي بإطلاق سراح سعيد رافضة حجج الحكومة التي قالت إنه يشكل تهديدا للأمن العام. وأدت هجمات مومباي المنسقة التي نفذها مسلحون متطرفون إلى أكثر من 160 قتيلا. ونفى سعيد، الذي أفرج عنه مساء الخميس، أي مشاركة في تنفيذ هجمات مومباي. وقال سعيد في مقطع فيديو بعد الإفراج عنه "دأبت الهند دائما على توجيه مزاعم الإرهاب...لكن المحكمة العليا في لاهور أثبتت أن دعاية الهند خاطئة". ويُنْظر إلى وضع سعيد رهن الإقامة الجبرية منذ يناير الماضي على أنه جاء بتعليمات من الرئيس الأمريكي، دونالد ترامب. هجمات مومباي عام 2008 وأسس رجل الدين الباكستاني تنظيم "عسكر طيبة" المتشدد في التسعينيات من القرن العشرين، وعندما حُظر التنطيم، أعاد تأسيس تنظيم قديم يسمى "جماعة الدعوة" عام 2002. ويقول سعيد إن جماعة الدعوة تهتم بالرفاهية الإسلامية، لكن واشنطن ترى أن هذه الجماعة ماهي سوى واجهة لتنظيم عسكر طيبة. وكانت الهند قد دعت باكستان مرارا إلى محاكمة سعيد، وهي القضية التي تحول دون تطبيع العلاقات بين الجارين النوويين منذ الهجوم على العاصمة التجارية للهند. وأعربت الهند عن غضبها بسبب عدم اعتقال سعيد في باكستان رغم أنها تقدمت، كما تقول، بأدلة ضده.

ਹਾਫ਼ਿਜ਼ ਸਈਅਦ ਇੱਕ ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੀ ਘੱਟ ਸਮਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਨਜ਼ਰਬੰਦੀ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਮੁੰਬਈ 'ਚ 2008 'ਚ ਹੋਏ ਦੇ ਹਮਲੇ 'ਚ 160 ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋਕ ਮਰੇ ਸਨ। ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਸੂਚੀਬੱਧ ਅੱਤਵਾਦੀ ਸੰਗਠਨ ਜਮਾਤ ਉਦ-ਦਾਵਾ ਦੇ ਮੁਖੀ ਮੌਲਵੀ ਹਾਫ਼ਿਜ਼ ਸਈਅਦ ਦੇ ਸਿਰ 'ਤੇ 10 ਮਿਲੀਅਨ ਅਮਰੀਕੀ ਡਾਲਰ ਦਾ ਇਨਾਮ ਸੀ। ਜਗਤਾਰ ਮਾਮਲੇ 'ਚ ਸਖ਼ਤ ਹੋਈ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਪਾਕ: ਖ਼ੁਦ ਨੂੰ 'ਸਿੰਗਲ' ਸਾਬਤ ਕਰਨ ਲਈ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਮੀਰਾ ਜਮਾਤ ਉਦ-ਦਾਵਾ ਦੇ ਇੱਕ ਬੁਲਾਰੇ ਮੁਤਾਬਿਕ ਲਾਹੌਰ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਦੇ ਫ਼ੈਸਲੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੱਲ੍ਹ ਉਸ ਨੂੰ ਰਿਹਾਅ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਇੱਕ ਬੁਲਾਰੇ ਅਹਿਮਦ ਨਾਦੀਨ ਨੇ ਕਿਹਾ, ''ਕੇਸ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰ ਰਹੇ ਸਮੀਖਿਆ ਬੋਰਡ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਜ਼ਰਬੰਦੀ ਵਧਾਉਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿਉਂਕਿ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਕੋਈ ਸਬੂਤ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ।' ' ਭਾਰਤ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਇਹ ਗੱਲ ਕਹਿ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਇਸ ਗੱਲ ਦੇ ਕੋਈ ਸਬੂਤ ਹਨ ਕਿ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿਚ "ਸਰਕਾਰੀ ਏਜੰਸੀਆਂ" ਹਮਲੇ ਦੀ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਪਰ ਇਸਲਾਮਾਬਾਦ ਇਸ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜਮਾਤ ਉਦ-ਦਾਵਾ ਨੂੰ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੁਆਰਾ ਲਸ਼ਕਰ-ਏ-ਤਾਇਬਾ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੀ ਵਿੱਤੀ ਰਾਜਧਾਨੀ 'ਤੇ ਹਮਲੇ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਾਲ 2008 ਵਿੱਚ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਬੰਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸਈਅਦ ਨੇ ਇੱਕ ਉੱਚ-ਪੱਧਰੀ ਜਨਤਕ ਜੀਵਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਲਗਾਤਾਰ ਭਾਰਤ ਵਿਰੋਧੀ ਭਾਸ਼ਣ ਦਿੰਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜਮਾਤ ਉਦ-ਦਾਵਾ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਕੰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸਮਾਜਕ ਕੰਮਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। (ਬੀਬੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਲ FACEBOOK, INSTAGRAM, TWITTERਅਤੇ YouTube 'ਤੇ ਜੁੜੋ।)


وصدرت الدراسة في وقت سابق من هذا الشهر، إلا أنه تم رفضها من قبل الصين وتحدى علماء مستقلون منهجيتها. ماذا جاء في الدراسة؟ يعتمد البحث على صور تم التقاطها عبر الأقمار الصناعية لحركات مرور السيارات حول المستشفيات في مدينة ووهان – بؤرة انتشار فيروس كورونا -، كما يتتبع عمليات البحث عبر الإنترنت عن أعراض طبية محددة. وبحسب هذه الدراسة ، هناك ارتفاع ملحوظ في عدد السيارات الموجودة بمواقف السيارات خارج ستة مستشفيات في مدينة ووهان منذ أواخر أغسطس/ آب وحتى 1 ديسمبر/ كانون الأول 2019. وتشير الدراسة إلى أنه بالتزامن مع هذا الارتفاع فى أعداد السيارات ، لوحظت زيادة في عمليات البحث عن أعراض محتملة متربطة بالإصابة بفيروس كورونا مثل "السعال" و "الإسهال". مواضيع قد تهمك نهاية وتعد نتائج هذه الدراسة اكتشافا مهما لأن أول حالة إصابة بفيروس كورونا في مدينة ووهان تم الإبلاغ عنها في بداية ديسمبر / كانون الأول. وأشار أكاديميون إلى أنه "في حينأننا لا نستطيع تأكيد ما إذا كان تزايد الحركة حول المستشفيات و البحث عن أعراض كورونا عبر الإنترنت مرتبطا بشكل مباشر بانتشار فيروس كورونا ، فإن أدلتنا تدعم أبحاثا أخرى حديثة أشارت إلى أن ظهور فيروس كورونا كان سابقا على الظهور المعلن عنه في سوق هوانان للمأكولات البحرية". ولقيت دراسة هارفارد الكثير من الزخم في وسائل الإعلام، حيث قام الرئيس الأمريكي دونالد ترامب، الذي انتقد بشدة تعامل الصين مع الوباء، بنشر تغريده تحتوي مقالا منشورا على موقع فوكس نيوز يسلط الضوء على نتائج تلك الدراسة. وتمت قراءة التغريدة أكثر من ثلاثة ملايين مرة. إلى أى مدى تعد هذه الأدلة قوية؟ تشير الدراسة إلى أن هناك زيادة في البحث عبر الإنترنت عن أعراض مرتبطة بالإصابة بفيروس كورونا، وخاصة "الإسهال" ، وذلك على محرك البحث الصيني الشهير "بايدو". وفي المقابل أكد مسؤولو شركة "بايدو" أنه كان هناك انخفاض في عمليات البحث عن "الإسهال" خلال تلك الفترة. إذن أين الحقيقة؟ إن المصطلح المستخدم في بحث جامعة هارفارد يُترجم حرفيا من اللغة الصينية على أنه "من أعراض الإسهال" وتحققت بي بي سي باستخدام أدوات البحث فى موقع بايدو، والتي تسمح للمستخدمين بتحليل شعبية كلمات البحث تماما كغوغل تريندز. وبحسب فحص بي بي سي ، بالفعل زاد البحث عن عبارة "أعراض الإسهال" منذ أغسطس/ آب 2019 إلا أن كلمة "الإسهال" ، وهى الأكثر شيوعا في البحث في مدينة ووهان، انخفض معدل البحث عنها اعتبارا من أغسطس/ آب 2019 وحتى بدء تفشي الفيروس. وقال الباحث الرئيسي فى الدراسة الصادرة عن هارفارد بنيامين رادر لبي بي سي إن " كلمة البحث التى اخترناها للتعبير عن الإسهال، تم اختيارها لأنها كانت الاختيار الأقرب لحالات الإصابة المؤكدة بمرض كوفيد 19 الذي يسببه فيروس كورونا وتم اقتراحها باعتبارها كلمة البحث الأكثر ارتباطا بفيروس كورونا". كما فحص فريق بي بي سي أيضا معدلات البحث عن كلمتي "الحمى" و "صعوبة التنفس" ، وهما من الأعراض الشائعة الأخرى المرتبطة بالإصابة بفيروس كورونا. وتبين أن معدلات البحث عن كلمة "الحمى" زادت بمقدار ضئيل بعد أغسطس/ آب، وتقريبا بنفس المعدل زاد البحث عن كلمة "السعال" ، كما انخفضت معدلات البحث عن كلمة "صعوبة في التنفس" خلال نفس الفترة، الأمر الذى يثير أسئلة حول الاعتماد على معدلات البحث عن كلمة الإسهال تحديدا كمؤشر على انتشار الفيروس. وكانت دراسة قد أجريت في المملكة المتحدة على ما يقرب من 17 ألف مريض بفيروس كورونا قد أشارت إلى أن الإسهال هو سابع أكثر الأعراض شيوعا عند الإصابة بفيروس كورونا، وهو أقل بكثير من الأعراض الثلاثة الأولى: السعال والحمى وضيق التنفس. ماذا عن تزايد أعداد السيارات فى محيط المشافي؟ ذكرت دراسة جامعة هارفارد ارتفاعا في أعداد السيارات في مواقف السيارات في ستة مستشفيات خلال الفترة من أغسطس/ آب إلى ديسمبر/ كانون الأول 2019. ومع ذلك وجد فريق بي بي سي عيوبا خطيرة في هذا التحليل. فدراسة هارفارد أشارت إلى أنه تم استبعاد الصور التى غطت فيها الأشجار وظلال المباني السيارات، لتجنب المبالغة بالزيادة أو النقصان في عدد السيارات. وتظهر صور الأقمار الصناعية التي تم نشرها عبر وسائل الإعلام مساحات كبيرة من مواقف السيارات في المستشفيات تغطيها مبان عالية مما يعني أنه من غير الممكن تقييم عدد السيارات الموجودة بدقة. وهناك أيضا موقف سيارات تحت الأرض في مستشفى "تيانيو"، لكن المدخل فقط هو ما يمكان التقاطه عبر صور الأقمار الصناعية وليس السيارات الموجودة تحت الأرض. وقال الباحث الرئيسي لدراسة هارفارد، بنيامين رادر، "بالتأكيد لا يمكننا حساب عدد السيارات في مواقف السيارات تحت الأرض في أي فترة زمنية من الدراسة ، وهذه هي محدودية هذا النوع من الدراسات". وهناك أيضا شكوك بشأن اختيار المستشفيات التى أجريت عليها الدراسة، إذ أن مستشفى هوبي للنساء والأطفال هو أحد المواقع المدرجة ضمن دراسة جامعة هارفارد، ولكن، كما هو معروف، نادرا ما يحتاج الأطفال إلى علاج في المستشفى عند الإصابة بفيروس كورونا. ورداً على ذلك، يقول الباحثون إن نتائجهم تظل تظهر زيادة استخدام مواقف السيارات بشكل عام حتى إذا تم استبعاد هذا المستشفى. وكان بإمكان الباحثين أيضا مقارنة بياناتهم بالمستشفيات في مدن صينية أخرى، لمعرفة ما إذا كانت الزيادات في حركة المرور وكلمات البحث مرتبطة بمدينة ووهان ، حيث ظهر الفيروس لأول مرة، أم لا. وبدون هذه المقارنة ، بالإضافة إلى الأسئلة التي طرحناها حول عمليات البحث عبر الإنترنت عن الأعراض الطبية المرتبطة بالفيروس، فإن الدليل على تلقي سكان ووهان للعلاج من فيروس كورونا في أغسطس/ آب من العام الماضي لا تزال موضع جدل كبير. كما أنه، لا يزال هناك الكثير مما لا نعرفه عن الانتشار المبكر لفيروس كورونا في مدينة ووهان الصينية.

ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵੂਹਾਨ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਹੋਈ ਸੀ ਹਾਰਵਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਇਹ ਅਧਿਐਨ ਕਾਫੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋਇਆ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਇਸ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਤਾਂ ਚੀਨ ਵੱਲੋਂ ਇਸ ਨੂੰ ਖਾਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਤੇ ਇਸ ਰਿਸਰਚ ਨੂੰ ਸੁਤੰਤਰਤ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਚੁਣੌਤੀ ਵੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਖੋਜ ਕੀ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ? ਖੋਜ ਦੀ ਕਿਸੇ ਸਹਿਯੋਗੀ ਵੱਲੋਂ ਸਮੀਖਿਆ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਅਤੇ ਇਹ ਵੂਹਾਨ ਹਸਪਤਾਲ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਆਵਾਜਾਈ ਦੀਆਂ ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਤਸਵੀਰਾਂ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮੈਡੀਕਲ ਲੱਛਣਾਂ ਲਈ ਆਨਲਾਈਨ ਖੋਜਾਂ ਦੀ ਟ੍ਰੈਕਿੰਗ ’ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਮੁਤਾਬਕ ਅਗਸਤ ਤੋਂ 1 ਦਸੰਬਰ ਤੱਕ ਉੱਥੇ 6 ਹਸਪਤਾਲਾਂ ਦੇ ਬਾਹਰ ਪਾਰਕਿੰਗ ਵਿੱਚ ਵਾਹਨਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜਾਈ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ। ਹਾਰਵਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਵਰਗੇ ਲੱਛਣ ਜਿਵੇਂ "ਖੰਘ" ਅਤੇ "ਡਾਈਰੀਆ" ਦੀ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਵਾਧੇ ਨਾਲ ਇਹ ਸੰਜੋਗ ਦੀ ਗੱਲ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਖੋਜ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਵੂਹਾਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਮਾਮਲਾ ਦਸੰਬਰ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਅਧਿਐਨਕਰਤਾ ਲਿਖਦੇ ਹਨ, "ਹਾਲਾਂਕਿ, ਅਸੀਂ ਪੁਸ਼ਟੀ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ ਕਿ ਆਵਾਜਾਈ ਦੀ ਵਧੀ ਮਾਤਰਾ ਵਾਇਰਸ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਹੈ, ਸਾਡੇ ਸਬੂਤ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਹੂਆਨਨ ਸੀ ਫੂਡ ਮਾਰਿਕਟ ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਹੱਲੇ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਕੁਝ ਅਫ਼ਰਾ-ਤਫ਼ਰੀ ਵਾਲਾ ਮਾਹੌਲ ਸੀ।" ਅਮਰੀਕੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਡੌਨਲਡ ਟਰੰਪ ਦੇ ਟਵੀਟ ਸਣੇ ਹਾਰਵਰਡ ਅਧਿਐਨ ਨੂੰ ਮੀਡੀਆ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕਾਫੀ ਥਾਂ ਮਿਲੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਟਵੀਟ ਨੂੰ 30 ਲੱਖ (3 ਮਿਲੀਅਨ) ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਾਰ ਸ਼ੇਅਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ...ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਬੂਤ ਕੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ? ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਚੀਨ ਦੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸਰਚ ਇੰਜਨ ਬਾਇਡੂ (Baidu) ’ਤੇ ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਸਬੰਧੀ ਲੱਛਣਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਡਾਈਰੀਆ ਬਾਰੇ ਆਨਲਾਈਨ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਬਾਇਡੂ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੀ ਰਾਇ ਖੋਜ ’ਤੇ ਅਲਗ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ "ਡਾਈਰੀਆ" ਬਾਰੇ ਖੋਜ ਘਟੀ ਹੈ। ਤਾਂ ਚੱਲ ਕੀ ਰਿਹਾ ਹੈ ? ਹਾਰਵਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤੀ ਗਈ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਦਾ ਤਰਜਮਾ ਜੇਕਰ ਚੀਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਤੋਂ ਕਰੀਏ ਤਾਂ "ਡਾਈਰੀਆ ਲੱਛਣ" ਵਜੋਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਬਾਇਡੂ ਟੂਲ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਕੇ ਦੇਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਗੂਗਲ ਟਰੈਂਡਸ ਵਾਂਗ ਯੂਜਰਜ਼ ਨੂੰ ਟਰੈਂਡਿੰਗ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦਾ ਹੈ। ਸਰਚ-ਟਰਮ "ਡਾਈਰੀਆ ਦੇ ਲੱਛਣ" (symptom of diarrhea) ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਅਗਸਤ ਤੋਂ ਵੱਧ ਨਜ਼ਰ ਆਈ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਅਸੀਂ ਵੀ "ਡਾਈਰੀਆ" ਟਰਮ ਚਲਾਈ, ਜੋ ਵੂਹਾਨ ਵਿੱਚ ਬੇਹੱਦ ਆਮ ਖੋਜ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਅਗਸਤ 2019 ਤੋਂ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਘੱਟ ਨਜ਼ਰ ਆਈ, ਜਦੋਂ ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਹਾਰਵਰਡ ਪੇਪਰ ਦੇ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਰੀਡਰ ਬੈਨਜਾਮਿਨ ਨੇ ਬੀਬੀਸੀ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ, "ਅਸੀਂ "ਡਾਈਰੀਆ" ਸਰਚ ਟਰਮ ਇਸ ਲਈ ਵਰਤੀ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਕੋਵਿਡ-19 ਕੇਸਾਂ ਲਈ "ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ" ਨਾਲੋਂ ਵਧੇਰੇ ਢੁਕਵੀਂ ਹੈ।" ਅਸੀਂ ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਦੇ ਆਮ ਲੱਛਣ "ਬੁਖਾਰ" ਅਤੇ "ਸਾਹ ਲੈਣ ਵਿੱਚ ਦਿੱਕਤ" ਵਰਗੀਆਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਖੋਜਾਂ ਵੀ ਦੇਖੀਆਂ। ਅਗਸਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ "ਬੁਖਾਰ" ਲਈ ਥੋੜ੍ਹਾ ਸਰਚ ਵੱਧ ਹੋਈ ਅਤੇ ਇੰਨੀ ਕੁ ਹੀ "ਖੰਘ" ਲਈ ਵੀ ਹੋਈ ਹੋਵੇਗੀ ਅਤੇ "ਸਾਹ ਲੈਣ ਵਿੱਚ ਦਿੱਕਤ" ਬਾਰੇ ਸਰਚ ਇਸੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਘੱਟੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਰੋਗ ਦੇ ਇੱਕ ਸੰਕੇਤ ਵਜੋਂ ਡਾਈਰੀਆ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਕਰਕੇ ਅਧਿਐਨ ’ਤੇ ਕੁਝ ਸਵਾਲ ਵੀ ਉੱਠੇ। ਬਰਤਾਨੀਆ ਵਿੱਚ 17,000 ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ’ਤੇ ਹੋਏ ਇੱਕ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਡਾਈਰੀਆ ਸਤਵਾਂ ਲੱਛਣ ਹੈ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤੇ ਖੰਘ, ਬੁਖਾਰ ਤੇ ਸਾਹ ਲੈਣ ਵਿੱਚ ਦਿੱਕਤ ਸੀ। ਕਾਰਾਂ ਦੇ ਨੰਬਰਾਂ ਬਾਰੀ ਕੀ ਸੀ? ਹਾਰਵਰਡ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ 6 ਹਸਪਤਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਅਗਸਤ ਤੋਂ ਦਸੰਬਰ 2019 ਤੱਕ ਪਾਰਿਕੰਗ ਵਿੱਚ ਵਾਹਨਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜਾਈ ਵਿੱਚ ਵਾਧੇ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਵੂਹਾਨ ਦੇ ਹਸਪਤਾਲ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਂ ਹਾਲਾਂਕਿ, ਅਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਗੰਭੀਰ ਖਾਮੀਆਂ ਦੇਖੀਆਂ। ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਤਿੰਨ ਵਾਹਨਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਕਰਨ ਵੇਲੇ ਟ੍ਰੀ ਕਵਰ ਅਤੇ ਇਮਾਰਤਾਂ ਦੇ ਪਰਛਾਵਿਆਂ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਰੱਖਿਆ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਮੀਡੀਆ ਵਿੱਚ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਤਸਵੀਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹਸਪਤਾਲ ਕਾਰ ਪਾਰਕਿੰਗ ਦੇ ਵੱਡੇ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਵੱਡੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਨਾਲ ਢਕਿਆ ਹੋਇਆ ਦਿਖਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਕਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਦਾ ਸਹੀ ਮੁਲੰਕਣ ਕਰਨਾ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਹੇਠਲੇ ਟਵੀਟ ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ, ਚਿੱਟੇ ਬੌਕਸਾਂ ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ ਉੱਚੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਦੇ ਅਸਪੱਸ਼ਟ ਖੇਤਰਾਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਟੀਆਂਯੂ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਅੰਡਰ-ਗਰਾਊਂਡ ਕਾਰ ਪਾਰਕਿੰਗ ਹੈ, ਜੋ ਬਾਇਡੂ ’ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਪਰ ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਤਸਵੀਰ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਗੇਟ ਹੀ ਦਿਖਦਾ ਹੈ ਨਾ ਹੇਠਾਂ ਖੜੀਆਂ ਕਾਰਾਂ। ਅਧਿਐਨ ਦੇ ਲੇਖਕ ਬੈਨਜਾਮਿਨ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ, "ਬਿਲਕੁਲ, ਅਸੀਂ ਅਧਿਐਨ ਦੌਰਾਨ ਅੰਡਰ-ਗਰਾਊਂਡ ਪਾਰਕਿੰਗ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਲਈ ਇਹ ਇੱਕ ਸੀਮਾ ਵਾਂਗ ਹੈ।" ਇਸੇ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਅਧਿਐਨ ਲਈ ਹਸਪਤਾਲਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ’ਤੇ ਵੀ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਹਨ। ਹੁਬੈਈ ਵੂਮੈਨ ਅਤੇ ਚਿਲਡਰਨ ਹਸਪਤਾਲ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਪਰ ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਦੇ ਇਲਾਜ ਲਈ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਹਸਪਤਾਲ ਲੈ ਕੇ ਜਾਣ ਦੀ ਘੱਟ ਹੀ ਲੋੜ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਵਜੋਂ, ਲੇਖਕ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਇਸ ਹਸਪਤਾਲ ਨੂੰ ਸਰਵੇਖਣ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਵੀ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਾਰ ਪਾਰਕਿੰਗ ਦੀ ਵਧੀ ਹੋਈ ਵਰਤੋਂ ਨੂੰ ਹੀ ਦਿਖਾਉਣਗੇ। ਖੋਜਕਾਰ, ਇਹ ਦੇਖਣ ਲਈ ਕਿ ਵੂਹਾਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਆਵਾਜਾਈ ਦੀ ਵਧਦੀ ਤਾਦਾਦ ਅਤੇ ਪੁੱਛਗਿੱਛ ਵਿੱਚ ਵਾਧੇ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ ਆਪਣੇ ਡਾਟਾ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਹੋਰ ਚੀਨੀ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੇ ਹਸਪਤਾਲਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਇੱਥੇ ਹੀ ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਦੀ ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੀ ਸੀ। ਤੁਲਨਾ ਦੇ ਬਿਨਾਂ, ਅਸੀਂ ਮੈਡੀਕਲ ਲੱਛਣਾਂ ਲਈ ਆਨਲਾਈਨ ਪੁੱਛੇ ਗਏ ਸਵਾਲਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਵੂਹਾਨ ਵਾਸੀਆਂ ਲਈ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਅਗਸਤ ਤੋਂ ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਲਈ ਇਲਾਜ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਦੇ ਸਬੂਤ ਵਧੇਰੇ ਮੁਕਾਬਲਾਕੁਨ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਵੂਹਾਨ ਵਿੱਚ ਵਿਰਸ ਜਲਦੀ ਫੈਲਣ ਬਾਰੇ ਛੇਤੀ ਫੈਲਣ ਬਾਰੇ ਅਜੇ ਵੀ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਪਤਾ। ਇਹ ਵੀਡੀਓ ਵੀ ਦੇਖੋ (ਬੀਬੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਲ FACEBOOK, INSTAGRAM, TWITTERਅਤੇ YouTube 'ਤੇ ਜੁੜੋ।)


ترامب يدعو إلى العمل مع روسيا بطريقة بناءة وقد شكر فلاديمير بوتين نظيره الأمريكي، دونالد ترامب، على المعلومات الاستخباراتية في مكالمة بينهما، حسب البيت الأبيض. وكشفت السلطات الروسية أنه خطط لتنفيذ الهجوم يوم السبت. وجاء في بيان البيت الأبيض أن "إرهابيين" اعتقلوا قبل هجوم "ربما أسفر عن مقتل عدد كبير من الناس". وقالت وكالة الاستخبارات الروسية (أف سي بي) الجمعة في بيان إنها اعتقلت 7 أعضاء في خلية تدعم تنظيم الدولة الإسلامية، وصادرت كمية كبيرة من المتفجرات والأسلحة والمنشورات المتطرفة. وقال الكرملين إن الجماعة كانت تخطط لتفجير كاتدرائية وأماكن عامة أخرى وقتل الناس في ثاني أكبر مدن روسيا. وأخبر بوتين ترامب أن وكالة الاستخبارات الروسية ستقدم معلومات عن التهديدات الإرهابية للولايات المتحدة، حسب بيان الكرملين. وتعتقد وكالات استخباراتية أمريكية، من بينها سي آي أيه، أن روسيا حاولت التأثير في نتيجة الانتخابات الرئاسية الأمريكية الأخيرة، لصالح ترامب، ولكن الرئيس الأمريكي ينفي ذلك. وتحقق لجنة أمريكية خاصة في احتمال تعامل مسؤولين في حملة ترامب مع موسكو. وعلى الرغم من نفي ترامب أي تعامل مع روسيا، فإنه يؤكد على أهمية العمل معها بطريقة "بناءة". وتحدث الرئيسان الخميس بشأن ملف كوريا الشمالية. وشكر ترامب نظيره الروسي لأنه "اعترف بأداء الولايات المتحدة الاقتصادي"، في ندوته السنوية، حسب البيت الأبيض. وقال البيت الأبيض إن الرئيسين اتفقا في مكالمة الأحد على أن هذا التعاون "مثال عن الأشياء الإيجابية التي يمكن أن تحدث عندما يعمل بلدانا معا". وكان تفجير قطار الأنفاق في سانت بطرسبرغ في أبريل/ نيسان قد أسفر عن مقتل 13 شخصا، ويعتقد أنه من تنفيذ إسلاميين متشددين. ونقلت وكالة إيتر تاس عن مدير وكالة الاستخبارات الروسية قوله إن المتطرفين العائدين من سوريا يشكلون تهديدا حقيقيا لروسيا. وأضاف، ألكسندر بورتنيكوف، أن الأجهزة الأمنية أحبطت 18 هجوما إرهابيا في عام 2017.

ਰੂਸ ਮੁਤਾਬਕ ਇਹ ਹਮਲਾ ਕਥਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸ਼ਨੀਵਾਰ ਨੂੰ ਕਜ਼ਾਨ ਕੈਥੇਡਰਲ 'ਤੇ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਸੀ 'ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ ਬਚਾਇਆ ਰੂਸ ਨੂੰ ਅੱਤਵਾਦੀ ਹਮਲੇ ਤੋਂ' ਵ੍ਹਾਈਟ ਹਾਊਸ ਅਤੇ ਕ੍ਰੇਮਲੀਨ ਨੇ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਇਸ ਲਈ ਰੂਸ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਵਲਾਦੀਮੀਰ ਪੁਤਿਨ ਨੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਡੌਨਲਡ ਟਰੰਪ ਨੂੰ ਫੋਨ ਕਰਕੇ ਸ਼ਕਰੀਆ ਅਦਾ ਵੀ ਕੀਤਾ। ਵ੍ਹਾਈਟ ਹਾਊਸ ਦੇ ਇੱਕ ਬਿਆਨ ਮੁਤਾਬਕ ਹਮਲੇ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ "ਦਹਿਸ਼ਤਗਰਦ" ਫੜ੍ਹੇ ਗਏ ਸਨ "ਜੋ ਵੱਡੀ ਸੰਖਿਆ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜਾਨ ਲੈ ਕੇ ਸਕਦੇ ਸਨ"। ਸਥਾਨਕ ਸਰਕਾਰਾਂ ਦੀ ਚੋਣ 'ਚ ਕਾਂਗਰਸ ਦੀ ਝੰਡੀ ਕੌਣ ਜਿੱਤੇਗਾ ਗੁਜਰਾਤ? ਸਿਰਫ਼ ਕੁਝ ਘੰਟੇ ਬਾਕੀ 'ਆਧਾਰ ਲਿੰਕ ਕਰਵਾਉਣ ਦੇ ਗੰਭੀਰ ਨਤੀਜੇ ਪਛਾਣੇ ਸਰਕਾਰ' ਰੂਸੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਸੇਵਾ ਐੱਫਐਸਬੀ ਨੇ ਇੱਕ ਬਿਆਨ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸਲਾਮਿਕ ਸਟੇਟ ਦੇ 7 ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲੋਂ ਵੱਡੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਅਸਲਾ ਵੀ ਬਰਾਮਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਐੱਫਐਸਬੀ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸ਼ਨੀਵਾਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਧਾਰਮਿਕ ਥਾਂ 'ਤੇ ਆਤਮਘਆਤੀ ਹਮਲਾ ਕਰਕੇ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਇਹ ਗਰੁੱਪ ਰੂਸ ਦੇ ਦੂਜੇ ਵੱਡੇ ਸ਼ਹਿਰ 'ਚ ਕੈਥਡਰਲ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜਨਤਕ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਹਮਲੇ ਕਰਨ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਰੂਸੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਪੁਤਿਨ ਨੇ ਅਮਰੀਕੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਟਰੰਪ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਰੂਸੀ ਜਾਂਚ ਏਜੰਸੀਆਂ ਅਮਰੀਕਾ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਖ਼ੁਫ਼ੀਆ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮਿਲਣ 'ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸਾਂਝਾ ਕਰੇਗੀ। (ਬੀਬੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਲ FACEBOOK, INSTAGRAM, TWITTERਅਤੇ YouTube 'ਤੇ ਜੁੜੋ।)


يتمثل الهدف من إطلاق الحشرات في تقليص أعداد فصيلة أيدس أجيبتي وأدى ترخيص هذا المشروع بعد سنوات من النقاش إلى اعتراضات من قبل جماعات معنية بالبيئة حذرت من عواقب غير مقصودة لهذه الخطوة. ويحذر نشطاء من الأضرار التي قد تتعرض لها الأنظمة البيئية، واحتمال ظهور بعوض مُهَجَّن ومقاوم للمبيدات الحشرية. غير أن الشركة المعنية بهذا المشروع تقول إنه لن تكون هناك مخاطر على الإنسان أو البيئة، مشيرة إلى مجموعة من الدراسات تحظى بالدعم الحكومي. وتأتي خطة إطلاق البعوض في سلسلة جزر فلوريدا كيز، وهي مجموعة من الجزر المرجانية، العام المقبل بعد شهور من موافقة الجهات التنظيمية الأمريكية. مواضيع قد تهمك نهاية وفي مايو/أيار، سمحت وكالة البيئة الأمريكية لشركة أوكزيتيك، التي تتخذ من المملكة المتحدة مقرا لها وتعمل في الولايات المتحدة، بإنتاج ذكور بعوض معدل وراثيا من فصيلة أيدس أجيبتي التي تُعرف بدورها في نشر أمراض قاتلة مثل حمى الضنك، وفيروس زيكا، والحمى الصفراء. ولا يعضُّ البشر سوى الإناث من البعوض بسبب حاجتها إلى الدم لإنتاج البيض. ولهذا تتمثل الخطة في إطلاق ذكور البعوض المُعدل وراثيا الذي يُؤمل أن يتم التزاوج بينه وبين الإناث الموجودة في البرية. ومع مرور الوقت، سيكون الهدف هو تقليص أعداد البعوض من فصيلة أيدس أجيبتي في المنطقة، وبالتالي تخفيض انتشار الوباء بالنسبة إلى الإنسان. ووافق مسؤولو "دائرة مكافحة البعوض في جزر فلوريدا كيز" على إطلاق 750 مليون حشرة مُعدلة وراثيا على مدى عامين. وتعرضت الخطة لانتقادات عديدة، ووقع نحو 240 ألف شخص وقعوا على عريضة احتجاج عبر موقع Change.org. وحسب موقع أوكزيتيك، وجدت الشركة نتائج إيجابية أثناء إجراء تجارب ميدانية في البرازيل. كما أنها تخطط لنشر البعوض في ولاية تكساس بدءا من عام 2021 وحظيت بموافقة فيدرالية، وليس على مستوى الولاية أو موافقة محلية، حسب تقارير. وحذرت مجموعة "أصدقاء الأرض" المعنية بالمحافظة على البيئة في بيان من "إطلاق بعوض مُعدل وراثيا سيجعل سكان فلوريدا، والبيئة، يواجهون المخاطر في خضم الوباء". لكن عالما في موقع أوكزيتيك قال لوكالة الأسوشييتد برس "أطلقنا أكثر من مليار من البعوض على مدى سنوات. ليس ثمة مخاطر محتملة على البيئة أو الإنسان". وتنتشر فصيلة أيدس أجيبتي بكثافة في جنوب فلوريدا ويمكن العثور عليها بشكل اعتيادي في المناطق الحضرية حيث تعيش في البرك المائية الراكدة. وطوَّر هذا البعوض مقاومة للمبيدات الحشرية في عدة مناطق بما في ذلك في سلسلة جزر فلوريدا كيز.

ਮਕਸਦ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਨਾਲ ਮੱਛਰਾਂ ਤੋਂ ਫੈਲਣ ਵਾਲੀਆਂ ਡੇਂਗੂ ਅਤੇ ਜ਼ੀਕਾ ਵਾਇਰਸ ਵਰਗੀਆਂ ਬੀਮਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਰੋਕਿਆ ਜਾ ਸਕੇਗਾ। ਇੱਕ ਦਹਾਕੇ ਤੋਂ ਲਟਕ ਰਹੇ ਇਸ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਨੂੰ ਹਰੀ ਝੰਡੀ ਮਿਲਦਿਆਂ ਹੀ ਵਾਤਾਵਰਣ ਪ੍ਰੇਮੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਇਸ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਇੱਕ ਗਰੁੱਪ ਨੇ ਯੋਜਨਾ ਨੂੰ "ਜੁਰਾਸਿਕ ਪਾਰਕ ਅਕਸਪੈਰੀਮੈਂਟ" ਕਹਿ ਕੇ ਇਸ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ: ਕਾਰਕੁਨਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਨਾਲ ਈਕੋਸਿਸਟਮਾਂ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੱਛਰਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਹਾਈਬਰੀਡ ਨਸਲ ਪੈਦਾ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਉੱਪਰ ਕੀਟਨਾਸ਼ਕ ਬੇਅਸਰ ਹੋ ਜਾਣਗੇ। ਜਦਕਿ ਕੰਪਨੀ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖਾਂ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਉੱਪਰ ਕੋਈ ਮਾੜਾ ਅਸਰ ਨਹੀਂ ਪਵੇਗਾ। ਇਹ ਮੱਛਰ ਫੋਲਿਰੀਡਾ ਕੀਜ਼ ਨਾਂਅ ਦੇ ਦੀਪ ਸਮੂਹ ਉੱਪਰ ਅਗਲੇ ਸਾਲ ਛੱਡੇ ਜਾਣੇ ਹਨ। ਮਈ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਵਾਤਾਵਰਣ ਏਜੰਸੀ ਨੇ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕੰਪਨੀ ਔਗ਼ਜ਼ੌਟਿਕ ਨੂੰ ਜਨੈਟਿਕ ਰੱਦੋਬਦਲ ਕਰ ਕੇ ਬਣਾਏ ਨਰ ਏਡੀਜ਼ ਏਜਿਪਟੀ ਮੱਛਰਾਂ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ ਜਿਨਾਂ ਨੂੰ OX5034 ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ ਵਿੱਚ ਕੀਤੇ ਗਏ ਟਰਾਇਲ ਏਡੀਜ਼ ਏਜਿਪਟੀ ਮੱਛਰਾਂ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਨਲੇਵਾ ਬੀਮਾਰੀਆਂ ਡੇਂਗੂ, ਜ਼ੀਕਾ, ਚਿਕਨਗੁਨੀਆ ਅਤੇ ਯੈਲੂ ਫੀਵਰ ਫੈਲਾਉਣ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰਜਾਤੀ ਦੀਆਂ ਕੇਵਲ ਮਾਦਾ ਮੱਛਰ ਹੀ ਮਨੁੱਖੀ ਖੂਨ ਪੀਂਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਂਡੇ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਲਈ ਖੂਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉਮੀਦ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ ਕਿ ਜਨੈਟਿਕ ਰੱਦੋਬਦਲ ਨਾਲ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਨਰ ਮੱਛਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਦੀਨਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜੇ ਬਣਾਉਣਗੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਰ ਮੱਛਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਮਾਦਾ ਦੇ ਅੰਡਿਆਂ ਨੂੰ ਡੰਗ ਮਾਰਨ ਦੇ ਪੜਾਅ ’ਤੇ ਪਹੁੰਚਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਮਾਰ ਦੇਵੇਗਾ। ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਨਰ ਜੋ ਕਿ ਸਿਰਫ਼ ਰਸ ਉੱਪਰ ਹੀ ਜਿਊਂਦੇ ਹਨ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਪਣੇ ਜੀਨ ਅੱਗੇ ਤੋਰਦੇ ਰਹਿਣਗੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਾਂ ਪਾ ਕੇ ਮੱਛਰਾਂ ਦੀ ਅਬਾਦੀ ਵਿੱਚ ਕਮੀ ਆ ਜਾਵੇਗੀ ਅਤੇ ਜਾਨਲੇਵਾ ਬੀਮਾਰੀਆਂ ਦੇ ਫੈਲਾਅ ਨੂੰ ਠੱਲ੍ਹ ਪਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਮਿਲੇਗੀ। ਮੰਗਲਵਾਰ ਨੂੰ ਫਲੋਰਿਡਾ ਕੀਜ਼ ਦੇ ਮੱਛਰ ਕੰਟਰੋਲ ਵਿਭਾਗ ਨੇ ਅਗਾਮੀ ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ ਇਨ੍ਹਾਂ 750 ਮਿਲੀਅਨ ਮੱਛਰਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡੇ ਜਾਣ ਨੂੰ ਹਰੀ ਝੰਡੀ ਦਿੱਤੀ। ਇਸ ਯੋਜਨਾ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 240,000 ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਚੇਂਜ.ਔਆਰਜੀ ਉੱਪਰ ਅਮਰੀਕੀ ਸੂਬਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮੱਛਰਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਲਈ ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾ ਵਜੋਂ ਵਰਤਣ ਦਾ ਇਲਜ਼ਾਮ ਲਾਉਂਦੀ ਇੱਕ ਪਟੀਸ਼ਨ ਉੱਪਸ ਦਸਤਖ਼ਤ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਕੰਪਨੀ ਦੀ ਵੈਬਸਾਈਟ ਮੁਤਾਬਕ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮੱਛਰਾਂ ਉੱਪਰ ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ ਵਿੱਚ ਕੀਤੇ ਗਏ ਟਰਾਇਲਜ਼ ਦੇ ਵਧੀਆ ਨਤੀਜੇ ਮਿਲੇ ਹਨ। ਕੰਪਨੀ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮੱਛਰਾਂ ਨੂੰ ਸਾਲ 2021 ਵਿੱਚ ਟੈਕਸਾਸ ਸੂਬੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਛੱਡਣ ਦੀ ਹੈ। ਖ਼ਬਰਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਇਸ ਕੰਮ ਲਈ ਕੰਪਨੀ ਨੂੰ ਹਾਲਾਂਕਿ ਫੈਡਰਲ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ ਤਾਂ ਮਿਲ ਗਈ ਹੈ ਪਰ ਸੂਬਿਆਂ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦੀ ਹਰੀ ਝੰਡੀ ਮਿਲਣੀ ਬਾਕੀ ਹੈ। ਫਰੈਂਡਸ ਆਫ਼ ਦਿ ਅਰਥ ਨਾਮਕ ਵਾਤਾਵਰਣ ਪੱਖੀ ਗਰੁੱਪ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬਿਆਨ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਹੈ,"ਇਹ ਮੱਛਰ ਛੱਡਣ ਨਾਲ ਫਲੋਰਿਡਾ ਵਾਸੀ, ਵਾਤਾਵਰਣ ਅਤੇ ਖ਼ਤਰੇ ਵਿੱਚ ਪਈਆਂ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਇਸ ਮਹਾਮਾਰੀ ਦੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬੇਲੋੜੇ ਖ਼ਤਰੇ ਵਿੱਚ ਪੈ ਜਾਣਗੀਆਂ।" ਹਾਲਾਂਕਿ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਇੱਕ ਸਾਇੰਸਦਾਨ ਨੇ ਖ਼ਬਰ ਏਜੰਸੀ ਏਪੀ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ,"ਪਿਛਲੇ ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ ਅਸੀਂ ਖਰਬਾਂ ਮੱਛਰ ਛੱਡੇ ਹਨ। ਵਾਤਾਵਰਣ ਜਾਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਖ਼ਤਰੇ ਦੀ ਕੋਈ ਸੰਭਾਵਨਾ ਨਹੀਂ ਹੈ।" ਫਲੋਰਿਡਾ ਵਿੱਚ ਏਡੀਜ਼ ਏਜਿਪਟੀ ਦੱਖਣੀ ਫਲੋਰਿਡਾ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਭਰਭੂਰ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉੱਥੇ ਇਹ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਤੈਰਾਕੀ-ਤਲਾਬਾਂ ਦੇ ਖੜ੍ਹੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਵਧਦੇ-ਫੁਲਦੇ ਹਨ। ਕਈ ਖੇਤਰ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਫੋਲੋਰਿਡਾ ਕੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮੱਛਰਾਂ ਉੱਪਰ ਕੀਟਨਾਸ਼ਕਾਂ ਦਾ ਅਸਰ ਵੀ ਹੋਣੋ ਹਟ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ: ਇਹ ਵੀਡੀਓ ਵੀ ਦੇਖੋ (ਬੀਬੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਲ FACEBOOK, INSTAGRAM, TWITTERਅਤੇ YouTube 'ਤੇ ਜੁੜੋ।)


وأعلن بن عوف، في بيان بثه التلفزيون الرسمي، إنه اختار الفريق عبد الفتاح البرهان رئيسا جديدا للمجلس. وقد أدى البرهان اليمين الدستورية لاستلام مهامه رسميا. وقال بن عوف أيضا إن رئيس الأركان الفريق أول ركن كمال عبد المعروف الماحي أعفي من منصبه كنائب لرئيس المجلس العسكري. وأضاف بن عوف "حرصا على تماسك المنظومة الأمنية والقوات المسلحة بصفة خاصة، من الشروخ والفتن، وتوكلا على الله لنبدأ مسيرة التغيير هذه، قد تعين على اجتياز المراحل الصعبة". وفي تطور جديد، طالبت قوات الدعم السريع المجلس العسكري الانتقالي في السودان بضرورة إجراء حوار مع القوى السياسية كافة في البلاد. ودعته في بيان إلي "وضع خطة واضحة للفترة الانتقالية التي يجب أن تكون لمدة ستة أشهر كحد أقصى". كما اقترحت أن تكون الحكومة الانتقالية مكونة من مدنيين وعسكريين متفق عليها من قبل تجمع المهنيين والأحزاب السياسية ومنظمات المجتمع المدني. "مستقبل السودان" وعبر مئات الآلاف من السودانيين المعتصمين بساحة القيادة العامة الجيش عن فرحتهم بعد استقالة بن عوف. وخرج الآلاف في شوارع الخرطوم عقب الإعلان، بالرغم من دخول فرض حظر التجوال حيّز التنفيذ. وكان المجلس العسكري قد تعهد بتشكيل "حكومة مدنية"، مؤكدا على أن أولويته الرئيسية هي "الحفاظ على الأمن العام". وجاءت الإطاحة بالبشير بعد شهور من التظاهر احتجاجا على ارتفاع تكاليف المعيشة. لكن المتظاهرين استمروا في اعتصامهم أمام مقر قيادة الجيش في الخرطوم وسط مخاوف بشأن الإجراءات التي أعلن عنها المجلس العسكري. وحاول متحدث باسم المجلس طمأنة المحتجين قائلا، إن مستقبل السودان "سيحدده المتظاهرون" الذين خرجوا ضد البشير. ما الذي حدث يوم الجمعة؟ على الرغم من تنحي عمر البشير فإن المحتجين واصلوا اعتصامهم أمام مقر القوات المسلحة في العاصمة الخرطوم متحدين حظر التجول. ويطالب المحتجون بإدارة مدنية للفترة الانتقالية. وقال متحدث باسم القوات المسلحة الجمعة إن الجيش لا يريد السلطة وإن مستقبل السودان يصنعه المحتجون، ولكنه أضاف أن "الجيش سيحافظ على النظام ولن يسمح بالاضطرابات". وقال المجلس العسكري أيضا إنه لن يسلم البشير للمحكمة الجنائية الدولية لمواجهة التهم الموجهة إليه والتي ينفيها. وفرض المجلس حالة الطوارئ لمدة 3 أشهر وعلق العمل بالدستور. الجيش يتجنب العنف مع المحتجين ويرى محرر الشؤون الأفريقية في بي بي سي، فرغل كين، أنه من الصعب أو ربما من المستحيل أن يلجأ الجيش إلى العنف مع المحتجين لأنه سبق أن أعلن قبل تنحي البشير عدم استعمال العنف من أجل الحفاظ على الأرواح. ولكنه يتساءل عن دور الضباط الجيش الشباب الذين احتفى بهم المحتجون في الشوارع، إذا كانوا سيتركون الضباط من جيل البشير احتكار السلطة في البلاد.

ਮਿਲਟਰੀ ਕਾਊਂਸਲ ਦੇ ਮੁਖੀ ਅਵਦ ਇਬਨ ਅਉਫ਼ ਦੇਸ ਦੇ ਰੱਖਿਆ ਮੰਤਰੀ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਰਕਾਰੀ ਟੀਵੀ ਚੈਨਲ 'ਤੇ ਇਸ ਬਾਰੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ ਜਰਨਲ ਅਬਦਲ ਫਤ੍ਹਾ ਅਬਦਲਰਹਮਨ ਬੁਰਹਾਨ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਐਲਾਨਿਆ। ਫੌਜ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਅਗਲੇ ਦੋ ਸਾਲ ਹੋਰ ਸੁਡਾਨ ਦੀ ਸੱਤਾ ਸੰਭਾਲਣਗੇ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਚੋਣਾਂ ਕਰਵਾਈਆਂ ਜਾਣਗੀਆਂ। ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ: ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਓਮਰ ਅਲ-ਬਸ਼ੀਰ ਪਿਛਲੇ 30 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਮੁਲਕ ਦੀ ਸੱਤਾ ਉੱਤੇ ਕਾਬਜ਼ ਸਨ। ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਦਸੰਬਰ ਵਿੱਚ ਮਹਿੰਗਾਈ ਵਧਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਬਦਅਮਨੀ ਫੈਲ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਖ਼ਿਲਾਫ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਏ ਸਨ। ਆਖ਼ਰ 11 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਫੌਜ ਨੇ ਗੱਦੀਓਂ ਲਾਹ ਕੇ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ। ਸੁਡਾਨ ਸੰਕਟ ਬਾਰੇ 7 ਅਹਿਮ ਗੱਲਾਂ ਜੋ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੁਡਾਨ ਸੰਕਟ ਬਾਰੇ ਜਾਨਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ: ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ ਜਰਨਲ ਅਬਦਲ ਫਤ੍ਹਾ ਅਬਦਲਰਹਮਨ ਬੁਰਹਾਨ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਕਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਸੰਵਾਦ ਕਰਦੇ ਦੇਖੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਿਵੇਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਏ? ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਸਿਰਫ਼ ਵਧ ਰਹੀ ਮਹਿੰਗਾਈ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ ਸਨ ਪਰ ਜਲਦੀ ਹੀ ਇਸ ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਓਮਰ ਅਲ-ਬਸ਼ੀਰ ਨੂੰ ਗੱਦੀਓਂ ਲਾਂਭੇ ਕਰਨ ਦੀ ਮੰਗ ਵੀ ਜੁੜ ਗਈ। 6 ਅਪ੍ਰੈਲ ਨੂੰ ਸੁਡਾਨ ਦੀ 1985 ਦੀ ਅਹਿੰਸਕ-ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦੀ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਦਿਨ ਸੁਡਾਨ ਦੇ ਤਤਕਾਲੀ ਤਾਨਾਸ਼ਾਹ ਜਾਫਰ ਨਿਮੇਰੀ ਨੂੰ ਗੱਦੀ ਤੋਂ ਉਤਾਰਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸੇ ਦਿਨ 2019 ਨੂੰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਨੇ ਵੀ ਜ਼ੋਰ ਫੜ੍ਹ ਲਿਆ। ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਕਾਰੀ ਸਾਲ 2011 ਦੇ ਅਰਬ ਸਪਰਿੰਗ ਦੇ ਨਾਅਰੇ ਲਾਉਂਦੇ ਸੁਡਾਨ ਦੀ ਫੌਜ ਦੇ ਹੈਡਕੁਆਰਟਰ ਦੇ ਬਾਹਰ ਜੁੜ ਗਏ ਅਤੇ ਉੱਥੋਂ ਜਾਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਕਾਰੀ ਕੌਣ ਹਨ? ਦੇਸ ਦੇ ਆਰਥਿਕ ਸੰਕਟ ਨੇ ਸੁਡਾਨ ਦੇ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕਜੁੱਟ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਲੋਕ ਸੜਕਾਂ ਤੇ ਆ ਗਏ। ਸੁਡਾਨ ਦੇ ਡਾਕਟਰਾਂ, ਸਿਹਤ ਕਾਮਿਆਂ ਅਤੇ ਵਕੀਲਾਂ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਾ ਸੰਸਥਾ, ਸੁਡਾਨੀਜ਼ ਪ੍ਰੋਫੈਸ਼ਨਲਜ਼ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ (ਐੱਸਪੀਏ) ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ। ਸੁਡਾਨ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਿੰਦੂ ਬਣੀ ਇਹ ਕੁੜੀ ਦੇਸ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਰਹੀਆਂ। ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਕਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ 70 ਫੀਸਦੀ ਔਰਤਾਂ ਹਨ। ਇਹ ਔਰਤਾਂ ਸਮਾਜ ਦੇ ਹਰ ਵਰਗ ਅਤੇ ਹਰ ਉਮਰ ਦੀਆਂ ਹਨ। ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਕਾਰੀ ਨੌਜਵਾਨ ਹਨ, ਪਰ ਭੀੜ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ ਹਰ ਉਮਰ ਦੇ ਲੋਕ ਦੇਖੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਕੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਕਾਰੀ ਫੌਜੀ ਸਰਕਾਰ ਤੋਂ ਖ਼ੁਸ਼ ਹਨ? ਨਹੀਂ, ਬਿਲਕੁਲ ਨਹੀਂ। ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਸੁਡਾਨ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਨੂੰ ਗੱਦੀ ਤੋਂ ਲਾਹੁਣ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਐੱਸਪੀਏ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ ਕੀ ਉਹ ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਫੌਜੀ ਹੈਡਕੁਆਰਟਰ ਦੇ ਸਾਹਮਣਿਓਂ ਆਪਣਾ ਧਰਨਾ ਨਾ ਚੁੱਕਣ ਜਦ ਤੱਕ ਫੌਜ ਕਿਸੇ ਨਾਗਰਿਕ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਸੱਤਾ ਨਹੀਂ ਸੌਂਪ ਦਿੰਦੀ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਕਰਫਿਊ ਦੀ ਵੀ ਉਲੰਘਣਾ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਐੱਸਪੀਏ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਸੀ ਕਿ ਤਖ਼ਤਾ ਪਲਟ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਬਸ਼ੀਰ ਦੇ ਨਜ਼ੀਦੀਕੀ ਕੁਝ ਫੌਜੀ ਅਫਸਰਾਂ ਨੇ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਸੁਡਾਨ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਦਰਪੇਸ਼ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਕੁਝ ਫੌਜੀ ਨਾਗਰਿ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਕਾਰੀਆਂ ਦੇ ਬਚਾਅ ਵਿੱਚ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ ਫੌਜੀ ਲੀਡਰਾਂ ਨੇ ਕੀ ਕਿਹਾ? ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਨੂੰ ਗੱਦੀ ਤੋਂ ਉਤਾਰਨ ਦੇ ਐਲਾਨ ਸਮੇਂ ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ ਜਨਰਲ ਅਵਾਦ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਦੇਸ ਵਿੱਚ ਦੋ ਮਹੀਨਿਆਂ ਤੱਕ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਰਹੇਗੀ ਅਤੇ ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਤਾਂ ਟ੍ਰਾਂਜ਼ਿਸ਼ਨ ਪੀਰੀਅਡ ਹੋਵੇਗਾ। ਆਪਣੇ ਸੰਬੋਧਨ ਦੌਰਾਨ ਉਹ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਕਾਰੀਆਂ ਦੇ ਪੱਖੀ ਲੱਗ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਸਨ, "ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਸੱਤਾ ਨੂੰ ਅਤੇ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਨੂੰ ਵਾਚਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਸਪਸ਼ਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗਰੀਬ ਹੋਰ ਗਰੀਬ ਹੋਏ ਹਨ ਅਤੇ ਅਮੀਰ ਹਾਲੇ ਵੀ ਅਮੀਰ ਹਨ ਅਤੇ ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਹਾਲੇ ਵੀ ਬਰਾਬਰੀ ਦੇ ਕੋਈ ਮੌਕੇ ਨਹੀਂ ਹਨ।" ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਹਾਲਾਂਕਿ ਟ੍ਰਾਂਜ਼ਿਸ਼ਨ ਪੀਰੀਅਡ ਦੋ ਸਾਲ ਦਾ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਪਰ ਜੇ ਸਭ ਕੁਝ ਸਹੀ ਰਿਹਾ ਤਾਂ ਇਹ ਇੱਕ ਮਹੀਨੇ ਤੱਕ ਦਾ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਕਿ ਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਆਰਥਿਕ ਅਤੇ ਸਿਆਸੀ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦੇ ਹੱਲ ਸੁਡਾਨ ਦੇ ਲੋਕ ਹੀ ਕਰਨਗੇ। ਓਮਰ - ਅਲ ਬਸ਼ੀਰ ਸਾਬਕਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦਾ ਕੀ ਬਣੇਗਾ? ਮਿਲਟਰਕੀ ਕਾਊਂਸਲ ਮੁਤਾਬਕ ਉਹ ਹਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਹਨ ਪਰ ਤਖ਼ਤਾ ਪਲਟ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਦੇਖੇ ਨਹੀਂ ਗਏ। ਸੁਡਾਨ ਦੇ ਡਾਰਫੁਰ ਖੇਤਰ ਦੇ ਸੰਕਟ ਸਮੇਂ ਹੋਏ ਜੰਗੀ ਅਪਰਾਧਾਂ ਵਿੱਚ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕੋਰਟ ਆਫ਼ ਜਸਟਿਸ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭਾਲ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਮਿਲਟਰੀ ਹਾਕਮਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਦੇਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਮੁਕੱਦਮਾਂ ਚਲਾਇਆ ਜਾਵੇਗਾ। ਜਨਰਲ ਆਬਦਿਨ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ, "ਅਸੀਂ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਬਿਲਕੁਲ ਬਰਦਾਸ਼ਤ ਨਹੀਂ ਕਰਾਂਗੇ।" ਸ਼ੁੱਕਰਵਾਰ ਨੂੰ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਬਸ਼ੀਰ ਨੂੰ ਗੱਦੀਓਂ ਲਾਹੇ ਜਾਣ ਦਾ ਜਸ਼ਨ ਮਨਾਉਂਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਕਾਰੀ ਸੁਡਾਨ ਨੂੰ ਹੁਣ ਕੌਣ ਸੰਭਾਲ ਰਿਹਾ ਹੈ? ਕਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਬਸ਼ੀਰ ਨੂੰ ਗੱਦੀਓਂ ਲਾਹੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਜ਼ੀਦੀਕੀ ਸਮਝੇ ਜਾਂਦੇ ਅਵਦ ਇਬਨ ਅਉਫ਼ ਨੇ ਮਿਲਟਰੀ ਕਾਊਂਸਲ ਦੇ ਮੁਖੀ ਵਜੋਂ ਸਹੁੰ ਚੁੱਕੀ ਸੀ। ਸਾਲ 2003 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਏ ਡਾਰੁਫ ਸੂਬੇ ਦੇ ਸੰਕਟ ਸਮੇਂ ਉਹ ਸੁਡਾਨ ਦੀ ਮਿਲਟਰੀ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ ਦੇ ਮੁਖੀ ਸਨ ਅਤੇ ਸਾਲ 2007 ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਪਰ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਲਾ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਅਮਰੀਕਾ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਡਾਰਫੁਰ ਵਿੱਚ ਜੁਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਜਨਾਜਵੀਦ ਮਿਲੀਸ਼ੀਆ ਦੇ ਹਮਾਇਤੀ ਸਨ। ਹੁਣ ਸ਼ੁੱਕਰਵਾਰ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸਹੁੰ ਦੇ 24 ਘੰਟਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅਸਤੀਫ਼ੇ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਸਰਕਾਰੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ 'ਤੇ ਦਿੱਤੇ ਆਪਣੇ ਸੰਬੋਧਨ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ ਜਰਨਲ ਅਬਦਲ ਫਤ੍ਹਾ ਅਬਦਲਰਹਮਨ ਬੁਰਹਾਨ ਨੂੰ ਟ੍ਰਾਂਜ਼ਿਸ਼ਨਲ ਮਿਲਟਰੀ ਕਾਊਂਸਲ ਦਾ ਮੁਖੀ ਬਣਾਇਆ ਸੀ। ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ:- ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਵੀਡੀਓਜ਼ ਵੀ ਦੇਖ ਸਕਦੇ ਹੋ: (ਬੀਬੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਲ FACEBOOK, INSTAGRAM, TWITTERਅਤੇ YouTube 'ਤੇ ਜੁੜੋ।)


سايمون وغرايمي مع الطفلين ألكسندرا وكالدر والد ألكسندرا يُدعى سايمون. أما والد كالدر يُدعى غرايمي. فكيف يمكن لتوأم أن يكون من أبوين مختلفين؟ أربعة آباء، وثلاث قارات، وطفلان سايمون وغرايمي حريصان على البقاء على تواصل مع الأم البديلة، ميغ ستون، إذ يتعذر التواصل مع الأم البيولوجية عندما أراد سايمون وغرايمي أن ينجبا، كانت مهمتهما شاقة. فهما ينتميان لعدد قليل من الأزواج البريطانيين الذين اختاروا التلقيح الصناعي، وزرعا الجنينين في نفس التوقيت في رحم نفس الأم البديلة. كانت العملية طويلة ومعقدة، إذ تعين على كل منهما العثور على بويضة لتخصيبها. وكانت الفكرة المبدئية أن يُنجب كل منهما طفله من حمل مختلف. لكن الوكالة التي كانت تبحث لهما عن متبرعة قالت إنه من الممكن تلقيح جنينين في نفس الوقت، في رحم نفس الأم البديلة. ورغم أن سايمون وغرايمي يعيشان في المملكة المتحدة، إلا أنهما اضطرا للسفر إلى الخارج لإتمام مشروعهما. ويقول سايمون: "وجدنا بويضة من متبرعة مجهولة في الولايات المتحدة، إذ أن علاج الخصوبة الذي تلقيناه كان في لاس فيغاس." واُخذت البويضات وقُسمت إلى مجموعتين؛ خُصبت إحداها بحيوانات منوية من سايمون، وخُصبت الأخرى بحيوانات منوية من غرايمي. وجُمعت الأجنة وجُمدت، ونُقلت الأجنة الأقوى في كل مجموعة لزراعتها في الأم البديلة في كندا. أم بديلة كندية قال سايمون أنه وشريكه قد ينجبان المزيد من الأطفال عن طريق التلقيح الصناعي. وبذلك، يكون للأجنة نفس الأم البيولوجية، وأبوان مختلفان، وزُرعا معا داخل رحم نفس الأم البديلة، وتُدعى ميغ ستون، وهي امرأة كندية عرضت أن تحمل أجنة سايمون وغرايمي. ويقول سايمون إن الاختيار وقع على كندا بسبب النظام القانوني، "فهو يشبه النظام في المملكة المتحدة إلى حد كبير، كونه عاطفيا وليس ربحيا." وعاد الأبوان إلى المملكة المتحدة، في انتظار الأخبار السعيدة من كندا. وأخيرا، تلقيا المكالمة التي طالما انتظراها. ويقول غرايمي: "اختلجتنا الكثير من المشاعر في نفس اللحظة. كنا في غاية السعادة." وتابع الأبوان الحمل عن بعد، ثم سافرا إلى كندا قبل ستة أسابيع من الموعد المحدد للولادة. وعبر الأبوان عن حرصهما على الحفاظ على علاقة طيبة بالأم البديلة، إذ تعذر عليهما وعلى الأطفال التواصل مع الأم البيولوجية التي تبرعت ببويضاتها. وهل يفكر الرجلان في الإنجاب مجددا؟ الطفلان مصدر سعادة بالغة للأبوين، وقد لا ينتهي الأمر عند هذه المرحلة. وقال سايمون باسما "لا شيء مستحيل".

ਸੀਮੋਨ ਅਤੇ ਗ੍ਰੇਅਮ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਮੈਗ ਸਟੋਨ ਸਗਰੋਗੇਟ ਮਾਂ ਬਣੀ ਐਲੈਗਜ਼ੈਨਡਰਾ ਅਤੇ ਕੈਲਡਰ 19 ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੇ ਜੌੜੇ ਭੈਣ-ਭਰਾ ਹਨ ਪਰ ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਇੱਕੋ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਐਲੈਗਜ਼ੈਨਡਰਾ ਸੀਮੋਨ ਦੀ ਧੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਸਦਾ ਭਰਾ ਕੈਲਡਰ ਗ੍ਰੇਅਮ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ ਪਰ ਇਹ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੌੜੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਦੋ ਵੱਖ ਪਿਤਾ ਹੋਣ? ਚਾਰ ਮਾਪੇ, ਤਿੰਨ ਦੇਸ ਅਤੇ ਦੋ ਬੱਚੇ ਜਦੋਂ ਸੀਮੋਨ ਅਤੇ ਗ੍ਰੇਅਮ ਬਰਨੀ-ਐਡਵਰਡਸ ਨੇ ਫ਼ੈਸਲਾ ਲਿਆ ਕਿ ਉਹ ਪਿਤਾ ਬਨਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਸੀ। ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਥੋੜ੍ਹੇ ਬਰਤਾਨਵੀ ਜੋੜਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਈਵੀਐਫ਼ ਰਾਹੀਂ ਇੱਕ-ਇੱਕ ਭਰੂਣ ਨੂੰ ਫ਼ਰਟੀਲਾਇਜ਼ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਹੀ ਕੁੱਖ ਵਿੱਚ ਇਮਪਲਾਂਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਹ ਪੂਰੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਬਹੁਤ ਹੀ ਲੰਬੀ ਅਤੇ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਸੀ। ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ-ਇੱਕ ਅੰਡੇ ਦੀ ਭਾਲ ਕਰਨੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਫਰਟੀਲਾਇਜ਼ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ। ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ: ਸੀਮੋਨ ਅਤੇ ਗ੍ਰੇਅਮ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਮੈਗ ਸਟੋਨ ਸਗਰੋਗੇਟ ਮਾਂ ਬਣੀ ਪਹਿਲਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਸੀ ਕਿ ਦੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਔਰਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦੇਣ ਪਰ ਜਿਹੜੀ ਏਜੰਸੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਡੋਨਰ ਲੱਭਣ ਵਿਚ ਮਦਦ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ ਉਸ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਇੱਕੋ ਸਰੋਗੇਟ ਮਾਂ ਵਿਚ ਦੋ ਬੱਚੇ ਇਕੱਠੇ ਪਲ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਸੀਮੋਨ ਅਤੇ ਗ੍ਰੇਅਮ ਯੂਕੇ ਦੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਹਨ ਪਰ ਉਹ ਮਦਦ ਲਈ ਵਿਦੇਸ਼ ਗਏ। ਸੀਮੋਨ ਮੁਤਾਬਕ, "ਸਾਡਾ ਫਰਟੀਲਿਟੀ ਸਬੰਧੀ ਇਲਾਜ ਲਾਸ ਵੇਗਸ 'ਚ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਸੀ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਤੋਂ ਸਾਨੂੰ ਅਣਪਛਾਤੀ ਐੱਗ ਡੋਨਰ ਮਿਲ ਗਈ।" ਇਨ੍ਹਾਂ ਅੰਡਿਆਂ ਨੂੰ ਦੋ ਸਮੂਹਾਂ ਵਿਚ ਵੰਡਿਆਂ ਗਿਆ, ਅੱਧਿਆਂ ਨੂੰ ਸੀਮੋਨ ਦੇ ਸ਼ੁਕਰਾਣੂਆਂ ਨਾਲ ਫਰਟੀਲਾਇਜ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਸੀ ਅਤੇ ਅੱਧਿਆਂ ਨੂੰ ਗ੍ਰੇਅਮ ਦੇ ਸ਼ੁਕਰਾਣੂਆਂ ਨਾਲ। ਫਿਰ ਭਰੂਣ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੋਹਾਂ ਸਮੂਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ-ਇੱਕ ਸਭ ਤੋਂ ਮਜ਼ਬੂਤ ਭਰੂਣ ਚੁਣ ਕੇ ਇੱਕੋ ਕੁੱਖ ਅੰਦਰ ਇਮਪਲਾਂਟ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ। ਕੈਨੇਡਾ ਦੀ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਇਸ ਮਾਂ ਨੇ ਹੁਣ ਦੋਹਾਂ ਭਰੂਣਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਗਰਭ ਵਿਚ ਰੱਖਣਾ ਸੀ। ਸੀਮੋਨ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਹੋਰ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਚਾਹਤ ਰੱਖਦੇ ਹਨ ਕੈਨੇਡਾ ਦੀ ਸਰੋਗੇਟ ਮਾਂ ਬਾਈਓਲੋਜਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਭਰੂਣਾਂ ਦੀ ਇੱਕੋ ਮਾਂ ਹੋਵੇਗੀ ਅਤੇ ਦੋ ਵੱਖ- ਵੱਖ ਪਿਤਾ। ਇਹ ਦੋਨੋਂ ਭਰੂਣ ਮੈਗ ਸਟੋਨ ਦੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਪਲਣੇ ਸੀ। ਕੈਨੇਡਾ ਦੀ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਮੈਗ ਸਟੋਨ ਨੇ ਸਾਈਮਨ ਅਤੇ ਗ੍ਰੇਅਮ ਵਾਸਤੇ ਸਰੋਗੇਟ ਮਾਂ ਬਨਣ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਸਾਈਮਨ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ, "ਅਸੀਂ ਕੈਨੇਡਾ ਨੂੰ ਇਸ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਸਾਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਾਨੂੰਨੀ ਢਾਂਚਾ ਪਸੰਦ ਆਇਆ। ਇੱਥੇ ਸਥਿਤੀ ਯੂਕੇ ਵਰਗੀ ਹੀ ਹੈ। ਇਹ ਪਰਉਪਕਾਰੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਨਹੀਂ ਹੈ।" ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਪਿਤਾ ਯੂਕੇ ਵਾਪਿਸ ਪਰਤ ਚੁੱਕੇ ਸਨ ਅਤੇ ਕੈਨੇਡਾ ਤੋਂ ਚੰਗੀ ਖਬਰ ਦਾ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਅਖੀਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਫੋਨ ਆ ਹੀ ਗਿਆ ਜਿਸਦੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਡੀਕ ਸੀ। ਗ੍ਰੇਅਮ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਅਸੀਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਖੁਸ਼ ਹਾਂ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਚੰਗਾ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰ ਰਹੇ ਹਾਂ।" ਸੀਮੋਨ ਅਤੇ ਗ੍ਰੇਅਮ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਤੋਂ ਛੇ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਕੈਨੇਡਾ ਚਲੇ ਗਏ। ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ: ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਹ ਵੀਡੀਓ ਵੀ ਪਸੰਦ ਆ ਸਕਦੇ ਹਨ: (ਬੀਬੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਲ FACEBOOK, INSTAGRAM, TWITTERਅਤੇ YouTube 'ਤੇ ਜੁੜੋ।)


عاملة إغاثة تكشف تعرض السوريات للاستغلال الجنسي مقابل المساعدات وأفاد عمال في مجال الإغاثة الإنسانية بأن العملية كانت تتم بطريق مقايضة المساعدات أو التنقل بمزايا جنسية. وقد نبهت منظمتان عاملتان فى مجال الإغاثة الإنسانية إلى تلك الانتهاكات منذ نحو ثلاث سنوات، غير أن تقريرا - أُعد لصالح صندوق الأمم المتحدة للسكان العام الماضى - كشف النقاب عن أن عمليات مقايضة المساعدات بالجنس لا تزال مستمرة فى جنوب سوريا. وقالت الأمم المتحدة ووكالات الإغاثة إنها لا تتسامح مطلقا مع الاستغلال، ولم تكن على دراية بأي حالات إساءة معاملة من قِبل المنظمات الشريكة في المنطقة. وقال عمال الإغاثة لـ بى بى سى إن الاستغلال واسع الانتشار لدرجة أن بعض النساء السوريات يرفضن الذهاب إلى مراكز التوزيع لأن الناس سوف يفترضون أنهم عرضوا أجسادهم مقابل المساعدات التى جلبوها إلى ديارهم. وقال أحد العمال إن بعض الوكالات الإنسانية تغض الطرف عن الاستغلال لإن استخدام أطراف ثالثة ومسؤولين محليين هو الطريقة الوحيدة لتوصيل المساعدات في الأجزاء الأكثر خطورة من سوريا التي لم يتمكن الموظفون الدوليون من الوصول إليها. وأجرى صندوق الأمم المتحدة للسكان تقييما للعنف القائم على نوع الجنس في المنطقة في العام الماضي وخلص إلى أن المساعدات الإنسانية يجري تبادلها مقابل الجنس في مختلف المحافظات في سوريا. وسلط التقرير الذي جاء تحت عنوان "أصوات من سوريا 2018" على أمثلة من النساء والفتيات اللواتي تزوجن مسؤولين لفترة قصيرة من الزمن لتقديم "الخدمات الجنسية" مقابل الحصول على الطعام، موضحاً أن الكثير من موزعي المساعدات الإنسانية يطلبون أرقام هواتف النساء والفتيات، ويعرضون إيصالهن لمنازلهن بسيارتهم مقابل الحصول على شي في المقابل أو يعرضن الحصول على معونات غذائية مقابل زيارتهن في منازلهن وقضاء ليلة معهن. وأضافت أن "النساء والفتيات اللواتي ليس لهن من يحميهن" مثل الأرامل والمطلقات، والنازحات داخليا يعتبرن معرضين بشكل خاص للاستغلال الجنسي ". ومع ذلك فقد تم الإبلاغ عن هذا الاستغلال لأول مرة منذ ثلاث سنوات. وقالت دانييل سبنسر، وهي مستشارة إنسانية تعمل لصالح جمعية خيرية، إنها سمعت عن تلك المزاعم من مجموعة من النساء السوريات في مخيم للاجئين في الأردن في مارس/آذار 2015. وقد أجرت مجموعة مركزة مع بعض من هؤلاء النسوة اللاتي أخبرنها كيف أن أفرادا من المجالس المحلية في مناطق مثل درعا والقنيطرة قد عرضوا عليهن المساعدات مقابل ممارسة الجنس. وقالت سبنسر: "كانوا يحجبون المساعدات التي تم تسليمها ثم يستخدمون هؤلاء النساء لممارسة الجنس". وقد تم الإبلاغ عن هذا الاستغلال الجنسي في سوريا لأول مرة في 2015. وقالت سبنسر: "أتذكر امرأة كانت تبكي في الغرفة، وكانت تشعر بضيق شديد لما تعرضت له. ويجب حماية النساء والفتيات عندما يحاولن الحصول على الغذاء والصابون والمواد الأساسية للعيش. آخر شيء تحتاج إليه هو رجل، من المفترض أن تثقِ به ويُفترض أنك ستحصلين على المساعدات منه، ثم يطلب منك ممارسة الجنس معه ويحجب عنك المعونة." وأضافت: "كان الأمر منتشرا لدرجة أنه لا يمكن للنساء أن يذهبن دون أن يلحق بهن العار. وأصبح هناك افتراض بأنه إذا ذهبت أي امرأة إلى أماكن توزيع المساعدات، فإنها قد قدمت تنازلا جنسيا مقابل المساعدة". وبعد بضعة أشهر، وبالتحديد في يونيو/حزيران 2015، أجرت لجنة الإنقاذ الدولية مسحا شمل 190 امرأة وفتاة في درعا والقنيطرة. وأشارت اللجنة إلى أن 40 بالمئة قلن إنهن تعرضن لعنف جنسي أثناء الحصول على الخدمات، بما في ذلك المساعدات الإنسانية. وقال متحدث باسم اللجنة: "خلص المسح إلى أن العنف الجنسي كان مصدر قلق على نطاق واسع، بما في ذلك عند محاولة الوصول إلى مختلف أنواع الخدمات في جنوب سوريا، وتشمل هذه الخدمات توزيع المساعدات الإنسانية". وقد عُرضت هذه التقارير في اجتماع لوكالات الأمم المتحدة والجمعيات الخيرية الدولية، استضافه صندوق الأمم المتحدة للسكان في العاصمة الأردنية عمان في 15 يوليو/تموز 2015. ونتيجة لهذا الاجتماع، شددت بعض وكالات الإغاثة إجراءاتها. وقالت لجنة الإنقاذ الدولية: "ضمن عملياتنا الخاصة، أطلقنا برامج وأنظمة جديدة لحماية النساء والفتيات في جنوب سوريا بشكل أفضل. ولا تزال هذه البرامج تتلقى التمويل من قِبل مجموعة من الجهات المانحة، بما في ذلك وزارة التنمية الدولية في المملكة المتحدة". قالت دانييل سبنسر إن "الاستغلال والاعتداء الجنسي على النساء والفتيات قد جرى تجاهله. لقد كان معروفا وجرى تجاهله لمدة سبع سنوات" تجاهل هذه الإساءة منذ سنوات وقد وسعت جمعية "كير" الخيرية فريق الرصد التابع لها في سوريا، وأنشأت آلية لتقديم الشكاوى، ولم تعد تسلم المساعدات إلى المجالس المحلية. كما طلبت من مختلف وكالات الأمم المتحدة، بما فيها مكتب الأمم المتحدة لتنسيق الشؤون الإنسانية والمفوضية السامية للأمم المتحدة لشؤون اللاجئين، إجراء مزيد من التحقيقات وإنشاء آليات جديدة للإبلاغ. لكن جمعية "كير" رفضت إجراء دراسات في مخيمات اللاجئين الأردنية. وتزعم سبنسر أن قطاع المساعدات يغض الطرف عن ضمان وصول المساعدات إلى جنوب سوريا. وقالت: "الاستغلال والاعتداء الجنسي على النساء والفتيات قد جرى تجاهله. لقد كان معروفا وجرى تجاهله لمدة سبع سنوات". وأضافت: "الأمم المتحدة والنظام القائم حاليا قد اختارا التضحية بأجساد النساء." وتابعت: "في مكان ما اتخذ قرار بالموافقة على أن تتعرض أجساد النساء للاستخدام والإيذاء والانتهاك من أجل تقديم المساعدات لمجموعة أكبر من الناس". وقال مصدر آخر حضر اجتماع يوليو/تموز 2015 نيابة عن إحدى وكالات الأمم المتحدة، لبي بي سي: "كانت هناك تقارير موثوقة عن وجود استغلال وانتهاك جنسي أثناء تقديم المساعدات عبر الحدود، ولم تتخذ الأمم المتحدة أية خطوات جدية للتعامل معها أو إنهائها." وقال متحدث باسم صندوق الأمم المتحدة للسكان إنه سمع عن حالات محتملة لاستغلال النساء السوريات في جنوب سوريا من جمعية "كير". وأشار المتحدث إلى أنه لم يتلق أي ادعاءات بوقوع انتهاكات أو استغلال من قِبل المنظمتين غير الحكوميتين اللتين يعمل معهما في جنوب سوريا. وأوضح المتحدث أيضا أن صندوق الأمم المتحدة للسكان لا يعمل مع المجالس المحلية كشركاء منفذين. وأكد متحدث باسم منظمة الأمم المتحدة للطفولة (اليونيسيف) إنه كان حاضرا في اجتماع يوليو/تموز 2015. وقالت المنظمة إنها أجرت مراجعة لشركائها المحليين في جنوب سوريا ولم تكن على علم بأي ادعاءات ضدهم في هذه المرحلة. لكنها قالت إن الاستغلال الجنسي يشكل خطرا كبيرا في سوريا، وأشارت إلى أنها بصدد إنشاء آلية مجتمعية للشكاوى وتقديم مزيدا من التدريب لشركائها. وقال متحدث باسم وزارة التنمية الدولية البريطانية إن الوزارة لم تكن على علم بأية حالات من هذا القبيل تتعلق بالمساعدات البريطانية. وقالت الوزارة: "هناك آليات قائمة بالفعل للتعامل مع قضايا الاعتداء والاستغلال. ويستخدم شركاء وزارة التنمية الدولية في سوريا مراقبين من طرف ثالث للتأكد من توزيع المساعدات البريطانية في سوريا". لا تسامح على الإطلاق وقالت متحدثة باسم منظمة أوكسفام إن المنظمة لا تعمل مع المجالس المحلية التي تقدم المساعدات في جنوب سوريا حتى عام 2015، ولا تفعل ذلك اليوم أيضا. وأضافت: "عملنا داخل سوريا يركز إلى حد كبير على توفير أجهزة كبيرة لتوريد المياه للمجتمعات السورية، وليس تقديم المساعدات لأفراد أو أسر معينة". وتابعت: "لم نتلق تقارير عن وجود استغلال جنسي أثناء تسليم المساعدات في عام 2015، لكن لدينا سياسة لا تتسامح إطلاقا مع مثل هذا الاستغلال". وقال متحدث باسم مفوضية شؤون اللاجئين إنه كان على علم بالادعاءات فى ذلك الوقت، لكن لم تكن هناك معلومات كافية لتحديد المتورطين في ذلك واتخاذ إجراءات ضدهم. لكنه قال إن المفوضية طلبت إجراء بحوث جديدة لمعرفة المزيد من المعلومات، كما بذلت جهودا إضافية لتعزيز إجراءات الوقاية، وعمليات الإبلاغ، وتقديم التدريب اللازم للشركاء المحليين.

ਇੱਕ ਮਦਦ ਵੰਡਣ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਕਈ ਮਰਦ ਖਾਣਾ ਦੇਣ ਦੇ ਬਦਲੇ ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਜਿਨਸੀ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਰਿਪੋਰਟ ਮੁਤਾਬਕ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਵਾਰਦਾਤਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਚੁਨੌਤੀ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਇਹ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਸੀਰੀਆ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਜਾਰੀ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਸੰਗਠਨਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਜਿਨਸੀ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਨੂੰ ਬਿਲਕੁਲ ਵੀ ਬਰਦਾਸ਼ਤ ਨਹੀਂ ਕਰਨਗੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਇੱਕ ਮਦਦ ਵੰਡਣ ਵਾਲੇ ਕਾਮੇ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਮਦਦ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਏਜੰਸੀਆਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਸਥਾਨਿਕ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਬਗੈਰ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਵੰਡਣਾ ਔਖਾ ਹੈ। ਜਿਨਸੀ ਸ਼ੋਸ਼ਣ 'ਤੇ ਹੋਈ ਇੱਕ ਖੋਜ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੀ ਇੱਕ ਏਜੰਸੀ ਨੇ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਸੀਰੀਆ ਵਿੱਚ ਲਿੰਗ ਆਧਾਰਿਤ ਹਿੰਸਾ 'ਤੇ ਇੱਕ ਖੋਜ ਕੀਤੀ ਸੀ ਜਿਸ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਸੀਰੀਆ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਦੇਣ ਦੇ ਬਦਲੇ ਜਿਨਸੀ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਵਾਇਸ ਫਰੋਮ ਸੀਰੀਆ 2018 ਨਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਰਿਪੋਰਟ ਮੁਤਾਬਕ: "ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਕੁੜੀਆਂ ਵੀ ਹਨ ਜੋ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਥੋੜੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਤਾਂ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਖਾਣਾ ਮਿਲ ਸਕੇ।" ਰਿਪੋਰਟ ਮੁਤਾਬਕ: "ਵਿਧਵਾ ਅਤੇ ਤਲਾਕਸ਼ੁਦਾ ਔਰਤਾਂ, ਜੋ ਕਿ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਮਰਦ ਤੋਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਦਾ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਿਨਸੀ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।" ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਜਿਨਸੀ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਨੂੰ ਕੀਤਾ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਮਦਦ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਸੰਗਠਨਾਂ ਨੇ ਸੀਰੀਆ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖਣ ਵਾਲੀ ਟੀਮ ਬਣਾਈ। ਇਸ ਨੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੀਆਂ ਵੱਖ ਵੱਖ ਏਜੰਸੀਆਂ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੇਸਾਂ 'ਤੇ ਜਾਂਚ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ ਪਰ ਇਸ ਨੂੰ ਜਾਰਡਨ ਦੇ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀ ਕੈਂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਂਚ ਕਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ। ਡੌਨੀਅਲ ਸਪੈਂਸਰ, ਮਦਦ ਵੰਡਣ ਵਾਲੇ ਸੰਗਠਨ ਦੀ ਸਲਾਹਕਾਰ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਹੈ ਕਿ ਮਦਦ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸੰਗਠਨਾਂ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਯਕੀਨੀ ਨਹੀਂ ਬਣਾਇਆ ਕਿ ਦੱਖਣੀ ਸੀਰੀਆ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਪਹੁੰਚ ਰਹੀ ਹੈ। "ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਜ਼ਿਆਦਾ ਲੋਕਾਂ ਤੱਕ ਮਦਦ ਪਹੁੰਚਣ ਲਈ ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਜਿਨਸੀ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਹੋਣਾ ਸਹੀ ਹੈ।" ਇੱਕ ਹੋਰ ਸਰੋਤ, ਜੋ ਜੁਲਾਈ 2015 ਵਿੱਚ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੀ ਇੱਕ ਮੀਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਹਾਜ਼ਰ ਸੀ, ਨੇ ਬੀਬੀਸੀ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ: "ਉੱਥੇ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਸਨ ਕਿ ਜਦੋਂ ਮਦਦ ਪਹੁੰਚਾਈ ਜਾਂਦੀ ਸੀ ਤਾਂ ਜਿਨਸੀ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਹੋਇਆ।" ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੀ ਬੱਚਿਆਂ ਬਾਰੇ ਸੰਗਠਨ ਯੂਨੀਸੈਫ ਦੇ ਇੱਕ ਬੁਲਾਰੇ ਨੇ ਵੀ ਇਸ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਉਹ ਜੁਲਾਈ 2015 ਦੀ ਮੀਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਇਸ ਸੰਗਠਨ ਨੇ ਸਥਾਨਕ ਭਾਈਵਾਲਾਂ ਦੀ ਸਮੀਖਿਆ ਕੀਤੀ ਪਰ ਉਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਇਲਜ਼ਾਮਾਂ ਤੋਂ ਜਾਣੂ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਮਾਣਿਆ ਕਿ ਸੀਰੀਆ ਵਿੱਚ ਜਿਨਸੀ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਖ਼ਤਰਾ ਹੈ।" ਯੂਕੇ ਵਿੱਚ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਇੱਕ ਬੁਲਾਰੇ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਯੂਕੇ ਦੀ ਮਦਦ ਏਜੰਸੀਆਂ ਬਾਰੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੇਸਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਬਾਰੇ ਨਹੀਂ ਪਤਾ। ਬਰਦਾਸ਼ਤ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਇਸ ਬੁਲਾਰੇ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਨੂੰ ਚੁੱਕਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਤੇ ਇਸ ਏਜੰਸੀ ਨੂੰ ਰਿਪੋਰਟ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।" ਓਕਸਫਾਮ ਦੇ ਇੱਕ ਬੁਲਾਰੇ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਮਦਦ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਲਈ ਸਥਾਨਿਕ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰ ਰਹੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾ 2015 ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਹੁਣ। ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀਆਂ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਇੱਕ ਏਜੰਸੀ ਦੇ ਬੁਲਾਰੇ ਅੰਦਰੇਜ ਮਾਹੇਸਿਕ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਇਸ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਦਦ ਪਹੁੰਚਣ ਵਿੱਚ ਜਿਨਸੀ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।" ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ, "ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਕੁੜੀਆਂ ਦੇ ਜਿਨਸੀ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਬਾਰੇ ਪਤਾ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਨੂੰ ਪਿਛਲੇ ਸੱਤ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।" (ਬੀਬੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਲ FACEBOOK, INSTAGRAM, TWITTERਅਤੇ YouTube 'ਤੇ ਜੁੜੋ।)


بيعت تذاكر الفيلم الأمريكي " النمر الاسود"، الذي يصور بطولات أمير خيالي، عبر الانترنت في غضون دقائق وقد جاء العرض بعد رفع الحظر عن العروض السينمائية كجزء من جملة اصلاحات كشف عنها ولي العهد الامير محمد بن سلمان العام الماضي، وثمة خطط لفتح المئات من دور عرض السينما في البلاد بحلول عام 2030. وقد بيعت تذاكر الفيلم الأمريكي " النمر الاسود"، الذي يصور بطولات أمير خيالي، عبر الانترنت في غضون دقائق. كما تضمن العرض اعلانا لأحد المشروبات الغازية تظهر فيه امرأة وهي تقود سيارة وهو ما يشير الى اصلاح آخر مرتقب في شهر يونيو حزيران المقبل، حيث سيسمح حينها للنساء بقيادة السيارات في السعودية لأول مرة في تاريخ البلاد. وشهد العام الماضي بداية مساع حثيثة لجلب الترفيه للسعودية، ويأتي ذلك ضمن خطة طموح للإصلاح السياسي والاجتماعي وضعها ولي العهد الأمير محمد بن سلمان تحت عنوان "رؤية 2030"، والتي تهدف إلى إصلاح الاقتصاد السعودي بحيث لا يعتمد على النفط بحلول 2030. ويهدف برنامج الإصلاح الاقتصادي لولي العهد السعودي إلى تحويل الاقتصاد السعودي من الاعتماد على النفط وتوفير فرص عمل جديدة وفتح فرص للسعوديين لإنفاق أموالهم داخل البلاد وليس خارجها. وكانت هناك العديد من صالات السينما في السعودية خلال سبعينيات القرن الماضي، لكن رجال الدين أقنعوا السلطات بحظرها. ويقبل السعوديون على الإعلام الغربي والثقافة الغربية، ولكنهم كانوا يشاهدون الأفلام الغربية بصورة خاصة في منازلهم عبر القنوات الفضائية أو الهواتف المحمولة. وتعتقد السلطات السعودية وسلاسل دور العرض أن هناك سوقا ضخمة جديدة لدور العرض في السعودية وقد تصل عائداتها إلى مليار دولار في العام من مبيعات التذاكر عبر 350 دار عرض بحلول 2030. وقال المصدر لوكالة رويترز للأنباء إنه لن يتم الفصل بين الجنسين في دور العرض، ولكن لم يتضح بعد نوعية الأفلام التي سيسمح بعرضها، ومن المحتمل أن تقوم الرقابة بقطع بعض مشاهد من الأفلام. وقاد ولي العهد الشاب برنامجا للإصلاح تم البدء فيه العام الماضي. ويهدف إلى زيادة الإنفاق المنزلي على أنشطة الثقافة والترفيه من 2.9 في المئة إلى 6 في المئة عام 2030. وكان ولي العهد السعودي قد أعلن السماح للنساء بقيادة السيارة لأول مرة على الإطلاق بدءا من يونيو/حزيران 2018، وهي خطوة كان يعارضها رجال الدين المحافظون. وشن الأمير ايضا حملة على الفساد في المملكة أدت إلى احتجاز المئات ومن بينهم أعداد من كبار الأعضاء في الأسرة المالكة وكبار رجال الأعمال، ثم حصولهم على عفو مقابل تسويات مالية مع الدولة. ولكن منتقديه يقولون إن الاجراءات التي اتخذها تهدف لإخضاع بعض معارضيه السياسيين، ويقولون إن الإصلاحات الاقتصادية والاجتماعية لا يتقابلها إصلاحات سياسية.

20 ਅਕਤੂਬਰ 2017 ਨੂੰ ਗਿਆਦ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸ਼ੌਰਟ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਦੌਰਾਨ ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਸਿਨੇਮਾ ਚੇਨ ਏਐਮਸੀ ਦੇ ਨਾਲ ਹੋਏ ਕਰਾਰ ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ, ਅਗਲੇ ਪੰਜ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਦੇ 15 ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ 40 ਸਿਨੇਮਾ ਹਾਲ ਖੇਲ੍ਹੇ ਜਾਣਗੇ। 1970 ਵਿੱਚ ਬੰਦ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ ਸਿਨੇਮਾ ਹਾਲ ਇਸ ਨੂੰ ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਵਿੱਚ ਮਨੋਰੰਜਨ ਦੀ ਇੰਡਸਟਰੀ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਪਿਛਲੇ 10 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਚਲ ਰਹੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਵਿਜ਼ਨ 2030 ਕ੍ਰਾਊਨ ਪ੍ਰਿੰਸ ਮੋਹੰਮਦ ਬਿਨ ਸਲਮਾਨ ਦੀ ਆਰਥਿਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸੁਧਾਰ ਦੀ ਇੱਕ ਯੋਜਨਾ ਹੈ। ਰੂੜੀਵਾਦੀ ਮੁਸਲਿਮ ਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿੱਚ 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਸਿਨੇਮਾ ਹਾਲ ਸਨ। ਪਰ ਕੱਟੜਪੰਥੀ ਮੁਸਲਿਮ ਧਾਰਮਿਕ ਆਗੂਆਂ ਦੇ ਹੁਕਮਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜਨਵਰੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੁਫ਼ਤੀ ਸ਼ੇਖ ਅਬਦੁਲ ਅਜ਼ੀਜ਼ ਅਲ-ਸ਼ੇਖ ਨੇ ਸਿਨੇਮਾ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਬੁਰਾਈਆਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਜੇਕਰ ਇਜਾਜ਼ਤ ਮਿਲੀ ਤਾਂ ਇਸ ਨਾਲ ਨੈਤਿਕਤਾ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ। 2030 ਤੱਕ 350 ਸਿਨੇਮਾ ਹਾਲ ਦਾ ਟੀਚਾ ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਦੇ ਸ਼ਾਹੀ ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਸੰਗਠਨ ਸੁੰਨੀ ਇਸਲਾਮ ਦੇ ਕੱਟੜ ਰੂਪ ਵਹਾਬੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਨੂੰ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸਲਾਮੀ ਕਾਨੂੰਨ ਅਤੇ ਪਹਿਰਾਵੇ ਨੂੰ ਸਖ਼ਤੀ ਨਾਲ ਲਾਗੂ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਦੇ ਲੋਕ ਪੱਛਮੀ ਮੀਡੀਆ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਪਸੰਦ ਕਰਦੇ ਹਨ ਪਰ ਉਹ ਇਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਫ਼ੋਨ ਤੇ ਟੀਵੀ ਜ਼ਰੀਏ ਨਿਜੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦੇਖਣਾ ਪਸੰਦ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸਾਊਦੀ ਅਧਿਕਾਰੀ ਅਤੇ ਸਿਨੇਮਾ ਆਪਰੇਟਰ ਦੋਹਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ 2030 ਤੱਕ ਲਗਭਗ 350 ਥੀਏਟਰਾਂ ਜ਼ਰੀਏ ਸਲਾਨਾ ਟਿਕਟਾਂ ਦੀ ਵਿਕਰੀ ਵਿੱਚ 1 ਅਰਬ ਡਾਲਰ ਤੱਕ ਦਾ ਵਾਧਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਕੀ ਹੈ ਵਿਜ਼ਨ 2030? ਪਹਿਲਾਂ ਸਿਨੇਮਾ ਦੀ ਸਕਰੀਨਿੰਗ ਰਾਜਧਾਨੀ ਦੇ ਕਿੰਗ ਅਬਦੁੱਲਾ ਫਾਇਨਾਂਸ਼ੀਅਲ ਡਿਸਟ੍ਰਿਕਟ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇਗੀ। ਇੱਕ ਸੂਤਰ ਨੇ ਰਾਇਟਰਸ ਨਿਊਜ਼ ਏਜੰਸੀ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਦਿਖਾਈ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਫ਼ਿਲਮ ਮਾਰਵਲ ਸਟੂਡੀਓ ਦੀ ਬਲਾਕਬਸਟਰ ਬਲੈਕ ਪੈਂਥਰ ਹੋਵੇਗੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਸਪੱਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦਿਖਾਉਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਹੋਵੇਗੀ। ਵਿਜ਼ਨ 2030 ਦਾ ਟੀਚਾ ਸਾਊਦੀ ਅਰਥਚਾਰੇ ਦੀ ਤੇਲ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰਤਾ ਹਟਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਨਾ ਹੈ, ਨਵੀਆਂ ਨੌਕਰੀਆਂ ਦੇਣਾ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਪੈਸਾ ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਖ਼ਰਚ ਕਰਨ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਦੇਣਾ ਹੈ। ਫ਼ਿਲਹਾਲ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਨਿਵੇਸ਼ ਲਿਆਉਣ ਦੀ ਲਗਾਤਾਰ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ 32 ਸਾਲਾ ਕ੍ਰਾਊਨ ਪ੍ਰਿੰਸ ਨੇ ਇਸ ਸਮਾਗਮ ਦੇ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ ਸੀ। ਮਕਸਦ ਤੇਲ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਮੁਲਕ ਵਿੱਚ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਤੇ ਮੋਨਰੰਜਨ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਉੱਤੇ ਘਰੇਲੂ ਖ਼ਰਚ ਨੂੰ 2.9% ਤੋਂ ਵਧਾ ਕੇ 2030 ਤੱਕ 6% ਕਰਨ ਦਾ ਹੈ। ਸਾਊਦੀ ਵਿੱਚ ਜੂਨ 2018 ਤੋਂ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਨੂੰ ਡਰਾਇਵਿੰਗ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਵੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇਗੀ, ਰੁੜੀਵਾਦੀ ਧਾਰਮਿਕ ਆਗੂ ਇਸਦਾ ਵੀ ਵਿਰੋਧ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। (ਬੀਬੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਲ FACEBOOK, INSTAGRAM, TWITTERਅਤੇ YouTube 'ਤੇ ਜੁੜੋ।)


يتجمع الناس في تايمز سكوير بانتظار نتائج الانتخابات في مدينة نيويورك لا نعرف، لأنه لم تفرز بعد أصوات كافية لدونالد ترامب أو لجو بايدن لكي يعلن أي منهما النصر. نحن في يومنا الثاني من الفرز، ونظرا للوقت الذي يستغرقه فرز العدد الهائل من الأصوات التي أرسلت بالبريد، والتي أدلي بها خلال هذه الانتخابات التي خيم عليها وباء كورونا، فقد يقتضي إعلان النتيجة في الواقع أياما. وإذا كانت هناك اعتراضات قانونية على النتائج، فربما يستغرق الأمر أسابيع. وقد تتعقد الأمور أكثر. مواضيع قد تهمك نهاية ألم يفز جو بايدن بالتصويت الشعبي؟ نعم، حتى الآن، لكن هذا ليس ما يقرر من سيصبح رئيسا. حتى تصبح رئيسا، فإنك لا تحتاج في الواقع للفوز بالتصويت الشعبي. ولكن يتعين على المرشح، بدلا من ذلك، الفوز بالأغلبية في نظام يعرف بالمجمع الانتخابي، تحصل فيه كل ولاية على عدد معين من الأصوات أو "الناخبين" بما يتناسب تقريبا مع عدد سكانها. لذا إذا فزت بهذه الولاية، فستفوز بأصواتها، (باستثناء نبراسكا ومين، وهذا أمر معقد). ويبلغ إجمالي أصوات المجمع الانتخابي 538 صوتا، ويجب أن يحصل الفائز على 270 صوتا منها حتى يصبح رئيسا. لكن لماذا يستغرق كل هذا الوقت الطويل؟ يرجع هذا جزئيا إلى كيفية فرز الولايات الفردية وترتيب عد الأنواع المختلفة من الأصوات (على سبيل المثال، الأصوات البريدية). دعنا نقسم الأمر إلى ما يحدث في بعض الولايات الخلافية: أريزونا (11 صوتا): يتقدم جو بايدن بفارق ضئيل حيث لا يزال يتعين فرز حوالي 500 ألف صوت، وفقا لوسائل الإعلام المحلية. أكثر من نصف هؤلاء هم من مقاطعة ماريكوبا، موطن 60 في المئة من سكان الولاية. نيفادا (6 أصوات): يتقدم بايدن بفارق ضئيل للغاية. نشرت حكومة الولاية أسئلة شائعة تقول إن العد يسير بالوتيرة المتوقعة، وهو جدول زمني حدده قانون نيفادا. لم يتم احتساب الأصوات البريدية بعد، وستأتي التحديثات في الصباح. جورجيا (16 صوتا): يتفوق ترامب بفارق ضئيل جدا على بايدن في جورجيا، حيث قال سكرتير الولاية إن التصويت يجب أن يكتمل بحلول منتصف نهار الخميس. بنسلفانيا (20 صوتا): في ولاية بنسلفانيا، هناك أكثر من 580.000 بطاقة اقتراع بريدية متبقية للفرز، وذلك لأن قانون الولاية ينص على أنه لا يمكن عد الأصوات البريدية قبل يوم الانتخابات. يتقدم ترامب على بايدن حتى الآن ولكن نظرا لأن بطاقات الاقتراع عبر البريد تميل إلى أن تصبح ديمقراطية، بحسب محللين، لذلك فإن أي شيء ممكن. ويسكونسن (10) وميشيغان (16): تتوقع بي بي سي فوز بايدن في ميشيغان، وكذلك تفعل وسائل الإعلام الأمريكية، حيث يتقدم بنسبة تقل عن 1في المئة من الأصوات. لماذا يجب أن يكون الأمر صعبا جدا؟ على عكس بعض الدول الأخرى، لا توجد هيئة أو لجنة انتخابات واحدة تشرف على الانتخابات في الولايات المتحدة. تضع كل ولاية قوانينها وأنظمتها الخاصة لفرز الأصوات. هل هي مجرد عمليات حسابية حتى الآن؟ لكنها في الحقيقة ليست مجرد عمليات حسابية يبدو الآن أن استطلاعات الرأي الواردة هذا الأسبوع لم تخبرنا القصة الكاملة عن الجمهور الأمريكي. لم يدرك العديد من المراقبين أن السباق سيكون متقاربا للغاية. يقول روبرت كاف، رئيس قسم الإحصاء في بي بي سي، إنه لا يزال من السابق لأوانه القول ما إذا كانت هذه الانتخابات كابوسا لأصحاب الاقتراع. أظهرت استطلاعات الرأي الوطنية النهائية أن بايدن يتقدم على ترامب بنحو ثماني نقاط في الولايات الخلافية، وهو أيضا في المقدمة، ولكن بهامش أقل بكثير. ويعتقد بعض الخبراء أن هناك جزءا من الجمهور الأمريكي لن يشارك حتى في استطلاعات الرأي، لأنهم لا يثقون في المؤسسات القائمة عليها، ومن المرجح أن يصوتوا لصالح ترامب. قد تكون أولويات الناخبين أسيء تقديرها قليلا. في حين أن جائحة كورونا تسيطر على عناوين الأخبار، وجد استطلاع أجرته شركة Edison Research أن المزيد من الناخبين (ثلث الإجمالي) أدرجوا الاقتصاد باعتباره مشكلتهم الرئيسية، وكان هو رسالة ترامب الأساسية. ويبدو التصويت لترامب أكثر تنوعا قليلا مما قد يفترضه الكثيرون. يحتفل أنصار ترامب في فلوريدا، حيث حقق فوزا حاسما ماذا قالوا؟ خاطب جو بايدن مؤيديه قائلا "نحن في الطريق إلى الفوز"، لكنه حثهم على الصبر. وقال دونالد ترامب إن الجمهوريين فازوا. وادعى حدوث تزوير واحتيال. ولكن فرز الأصوات لا يزال لم يستكمل، ولا يوجد دليل على وجود أي تزوير. وكان ترامب قد قال في تغريدة قبل ذلك "لقد تفوقنا كثيرا، لكنهم يحاولون سرقة الانتخابات". وأشار موقع تويتر إلى أن التغريدة ربما تكون مضللة. وقالت حملة ترامب إن هذه رقابة. القصة في سطر واحد؟ يحقق دونالد ترامب أداء أفضل مما كان متوقعًا، أما جو بايدن فلم ينجح في الفوز بتلك الولايات التي تدور فيها المعركة، والتي تفرز الأصوات بسرعة، وهذا يعني المزيد من البلبلة وعدم اليقين انتظارا لنتائج بضع ولايات رئيسية. كانت هناك قصص انتخابية أخرى أيضا ... ما هو الوضع الآن؟ قد لا نعرف لعدة أيام. يبدو هذا هو السيناريو الأكثر احتمالا لأن هذه المعركة ستتحول إلى الأصوات الواردة بالبريد، التي لم تحتسب بعد في أماكن مثل: ميشيغان، وويسكونسن وبنسلفانيا. يمكن للمحامين أن يتدخلوا. قال دونالد ترامب في السابق إنه سيقدم طعونا قانونية إذا كانت النتيجة متقاربة. وهذا يعني أنه من المحتمل أن يستغرق إعلان النتيجة أسابيع. ولكن هل سيؤدي عدم اليقين إلى الاضطرابات؟ سيكون هناك بالتأكيد حالة من البلبلة، وعلى الرغم من أن عددا من الأمريكيين تحدثوا عن مخاوف، فمن السابق لأوانه القول بأنه سيكون هناك اضطرابات كبيرة.

ਕਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਟੇਟਾਂ ਵਿੱਚ ਅਜੇ ਗਿਣਤੀ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ ਚੱਲੋ ਦੱਸੋ, ਫਿਰ ਕੌਣ ਬਣ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਗਲਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ? ਸਾਨੂੰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਪਤਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਅਜੇ ਤੱਕ ਲੋੜੀਂਦੀਆਂ ਵੋਟਾਂ ਨਹੀਂ ਗਿਣੀਆਂ ਗਈਆਂ, ਜਿਸ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਡੌਨਲਡ ਟਰੰਪ ਜਾਂ ਜੋਅ ਬਾਇਡਨ ਦੀ ਜਿੱਤ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ। ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ- ਦਰਅਸਲ, ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਦੌਰਾਨ ਪਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਡਾਕ ਵੋਟਾਂ ਨੂੰ ਗਿਣਨ ਵਿੱਚ ਸਮਾਂ ਲੱਗ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਕਾਨੂੰਨੀ ਚੁਣੌਤੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਤਾਂ ਇਸ ਵਿੱਚ ਹਫ਼ਤੇ ਵੀ ਲਗ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਮੁਸ਼ਕਲ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਕੋਈ ਸੁਰਾਗ਼ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੈ? ਤੁਹਾਨੂੰ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਬਣਨ ਲਈ ਵੱਧ ਵੋਟਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਬਲਕਿ ਇਸ ਦੇ ਬਜਾਇ ਉਮੀਦਵਾਰ ਨੂੰ ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਲ ਕਾਲਜ ਕਹੇ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ ਬਹੁਮਤ ਹਾਸਲ ਕਰਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਹਰੇਕ ਸਟੇਟ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਅਨੁਪਾਤ ਅਨੁਸਾਰ ਮੋਟੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵੋਟਾਂ ਜਾਂ "ਇਲੈਕਟਰ" ਹਾਸਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਸਟੇਟ ਨੂੰ ਜਿੱਤਦੇ ਹੋ ਤਾਂ ਉਸ ਦੀਆਂ ਵੋਟਾਂ ਵੀ ਜਿੱਤ ਜਾਂਦੇ ਹੋ (ਨੈਬਰਾਸਕਾ ਤੇ ਮੈਨ ਵਿੱਚ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਹੈ)। ਕੁੱਲ 538 ਸਟੇਟ ਵੋਟ ਹਨ ਹਨ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਬਣਨ ਲਈ 270 ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਵਾਰ ਰਿਕਾਰਡ ਤੋੜ ਵੋਟ ਪੈਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਅਜੇ ਵੀ ਕੁਝ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਟੇਟਾਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਦੇ ਵੋਟਰ ਹਾਰ-ਜਿੱਤ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਤੱਕ ਕੀ-ਕੀ ਹੋਇਆ ਚੱਲੋ, ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਸਟੇਟਾਂ 'ਤੇ ਝਾਤ ਮਾਰਦੇ ਹਾਂ। ਫਲੋਰੀਡਾ: ਇੱਥੇ ਟਰੰਪ ਜਿੱਤ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਦੱਸਿਆ ਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਮਿਆਮੀ-ਡੇਡ ਕਾਊਂਟੀ ਵਿੱਚ ਕਿਊਬਾ ਅਮਰੀਕੀ ਸਮਰਥਨ। ਅਰੀਜ਼ੋਨਾ: ਇਸ ਸਟੇਟ ਨੇ 1996 ਤੋਂ ਡੈਮੋਕ੍ਰੇਟਜ਼ ਲਈ ਵੋਟ ਨਹੀਂ ਪਾਈ ਪਰ ਇੱਥੇ ਬਾਇਡਨ ਲਈ ਸੰਭਾਵਿਤ ਜਿੱਤ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਮਿਲ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਉੱਥੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਲੈਟਿਨ ਨੌਜਵਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਭੁਗਤ ਰਹੇ ਹਨ। ਵਿਸਕੌਨਸਿਨ ਅਤੇ ਪੈਨਸਿਲੇਵੈਨੀਆ: ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੂਬਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅਜੇ ਪੋਸਟਲ ਵੋਟਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਸ਼ੁਰੂ ਨਹੀਂ ਹੋਈ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਕਈ ਦਿਨ ਲਗ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ:- ਇੱਕ ਰਾਤ ਦੀ ਇੱਕ ਲਾਈਨ ਦੀ ਕਹਾਣੀ? ਡੌਨਲਡ ਟਰੰਪ ਆਸ ਨਾਲੋਂ ਵਧੀਆ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜੋਅ ਬਾਇਡਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਟੇਟਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤਣ ਵਿੱਚ ਅਸਫ਼ਲ ਰਹੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਵੋਟਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਜਲਦੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਕਿ ਕੁਝ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਟੇਟਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਹੋਣ ਤੱਕ ਸਥਿਤੀ ਸਾਫ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ। ਅਮਰੀਕੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਚੋਣਾਂ ’ਚ ਭਾਰਤੀ ਮੂਲ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਕੀ ਮੁੱਦੇ ਹਨ? ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ... ਜੋਅ ਬਾਇਡਨ ਨੇ ਸਮਰਥਕਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਅਸੀਂ ਇਹ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੇ ਹਾਂ" ਪਰ ਨਾਲ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹੌਂਸਲਾ ਰੱਖਣ ਦੀ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ। ਡੌਨਲਡ ਟੰਰਪ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਰਿਪਬਲਿਕਨਸ ਦੀ ਜਿੱਤ ਹੋਈ ਹੈ ਅਤੇ ਧੋਖਾਧੜੀ ਦੇ ਗਲਤ ਇਲਜ਼ਾਮ ਲਗਾਏ। ਜਿਵੇਂ ਸਾਨੂੰ ਪਤਾ ਹੈ, ਵੋਟਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਚੱਲ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਧੋਖਾਧੜੀ ਦੇ ਕੋਈ ਸਬੂਤ ਨਹੀਂ ਮਿਲੇ ਹਨ। ਹੋਰ ਕੀ ਹੈ ਖ਼ਾਸ? US ਚੋਣਾਂ: ਭਾਰਤੀ-ਅਮਰੀਕੀ ਵੋਟਰ ਕਿਹੜੇ ਸੂਬਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ ਲਿਆ ਸਕਦੇ ਹਨ? ਹੁਣ ਅੱਗੇ ਕੀ? ਸਾਨੂੰ ਸ਼ਾਇਦ ਕੁਝ ਦਿਨ ਪਤਾ ਨਾ ਲੱਗੇ। ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੰਭਾਵਿਤ ਜਾਪਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਮਿਸ਼ੀਗਨ, ਵੈਸਕਾਨਸਿਨ ਅਤੇ ਪੈਨਲਸਲੇਵੈਨੀਆ ਵਰਗੀਆਂ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਪੋਸਟਲ ਵੋਟਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਬਾਕੀ ਹੈ। ਵਕੀਲ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਡੌਨਲਡ ਟਰੰਪ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜੇ ਨਤੀਜੇ ਨੇੜੇ ਹੋਏ ਤਾਂ ਕਾਨੂੰਨੀ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਗੇ, ਇਸ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਹਫ਼ਤੇ ਲਗ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਕੀ ਅਨਿਸ਼ਚਿਤਤਾ ਕਾਰਨ ਅਸ਼ਾਂਤੀ ਪੈਦਾ ਹੋਵੇਗੀ? ਅਨਿਸ਼ਚਿਤਤਾ ਤਾਂ ਹੋਣ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਕਈ ਅਮਰੀਕੀਆਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਚਿੰਤਾ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਇਹ ਕਹਿਣਾ ਗ਼ਲਤ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਕੋਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਅਸ਼ਾਂਤੀ ਹੈ। ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ: (ਬੀਬੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਲ FACEBOOK, INSTAGRAM, TWITTERਅਤੇ YouTube 'ਤੇ ਜੁੜੋ।)