تعرضت إيف إنسلر للاعتداء الجنسي والجسدي من قبل والدها وقد استعرضت المسرحية تجارب جنسية لعدد من النساء، سواء كانت بالإكراه أو رضاهن. وقُدمت في أكثر من 140 دولة لتحطم المحظورات وتتجاوز المحرمات، وتبكي الجمهور تارة وتُضحكه تارة أخرى. وكشفت إنسلر، الناشطة في مجال حقوق المرأة حالياً، لبي بي سي أن مسرحيتها الأخيرة التي تحمل عنوان "اعتذار"صادمة كمسرحيتها الأولى، لكنها هذه المرة مستمدة من تجربتها الحقيقة، ومقتبسة من كتيب أشبه برسالة، كتبه والدها لها يعتذر فيها عن الطريقة التي ارتكب بها اعتداءاته الجنسية ضدها منذ طفولتها، وقد تحولت هذه الاعتداءات إلى عنف جسدي بعد أن بلغت العاشرة من عمرها ورفضت طلباته. قتلوها حرقا بعد أن أبلغت عن تحرش مدير المدرسة بها المسرح "ينقذ" نساء مررن بتجارب تحرش ولجوء وفقدان ذاكرة مسرحية "مونولوج المهبل" كوميدية وتراجيدية على حدٍ سواء اعتداء جنسي تتذكر الكاتبة في الحوار الذي أجرته معها بي بي سي، طفولتها بكل تفاصيلها الدقيقة وتقول: "أتذكر أنني كنت سعيدة عندما كنت في الخامسة من عمري، وكنت أعشق والدي، لكنني شعرتُ لاحقاً أن هناك خللا ما رغم أنني لم أفهم وقتها ما كان يحدث لجسدي". وتتابع: "كانت هناك أمور تحدث لجسدي، لم تكن باختياري. وأحببتُ والدي أكثر من أي شيء آخر في العالم، لذلك انتابتني مشاعر مختلطة، مشاعر كان هو المسؤول عنها، أحسستُ بالخطأ وكل تلك الأشياء المعقدة المرعبة". ومع استمرار ذلك لفترة طويلة، شعرت إنسلر بأنها لا ترغب أن يستمر ما يقوم به والدها. كان هيام والدها بها غريباً ومبالغاً، وغلب على كل شيء في العائلة. وبدأت الأمور تتغير، عندما قررت رفض طلباته والابتعاد عنه عندما بلغت العاشرة من عمرها، وتظاهرت في إحدى الليالي بالموت، فلم يعتدِ عليها والدها تلك الليلة، لكن الأمور أخذت مجرى آخر، ليتحول اعتداءه إلى نوع آخر. إيف إنسلر ناشطة في مجال حقوق المرأة اعتراف الأم تقول الكاتبة إن والدها لم يكن يحبها فحسب، بل كان مهووساً بها، ولم يكن ذلك خافياً على أحد في العائلة، إلا أنها لم تعلم فيما لو كان إخوتها على دراية بطبيعة العلاقة بينهما أم لا. أما والدتها، فقد اعترفت بعد سنوات طويلة بعلمها بالاعتداءات الجسدية التي كانت تتعرض لها في طفولتها. وفيما بعد قالت لها الأم: "كنت أعلم بما يجري، فقد كانت كل العلامات موجودة على جسدك، وكنت تعانين من الالتهابات دائماً وتستيقظين ليلاً بسبب رؤية الكوابيس، بالإضافة إلى أن شخصيتك كانت تتغير". كما اعترفت والدتها لاحقاً، أن عمَّ الطفلة لاحظ ذلك ونبَّه زوجة أخيه من اهتمام وتصرفات أخيه المبالغة بطريقة غير مألوفة تجاه ابنته. وتقول إنسلر: " لم أكن على علم بمدى معرفة والدتي في ذلك الوقت بطبيعة العلاقة بيني وبين والدي، وفيما لو كانت قادرة على الاعتراف بشيء من هذا القبيل". تقول إنسلر إن والدها جعلها تشعر بالذنب باستمرار اعتداء جسدي ورداً على سؤال بي بي سي، فيما لو تلقت أي دعم في تلك المرحلة، تقول: "كانت لدي خالة رائعة، بالإضافة إلى مربيات كنتُ أحظى بمحبتهن ورعايتهن، أعتقد أنهن أنقذن حياتي". توقف والدها عن الاعتداء الجنسي عليها وبدأ بإيذائها جسدياً وضربها بعنف، وعن تلك المرحلة تقول: " كنت كالمنفصلة عن نفسي، لكننا نعرف جميعاً صفات المعتدي جيداً وكمية المشروبات التي يتناولها، وكيف يكون مزاجه وماذا تعني خشونة أو نعومة صوته على حد تعبيرها. "أتذكر والدي عندما كان يناديني من الطابق العلوي، كنت أستطيع تخمين مدى عنفه من نبرة صوته". وتتابع: "كنت أركض إلى المرآة وأقول لنفسي بصوت عالٍ. لن تكوني هنا. لن تشعري بشيء. لن يستطيع إيذاءك. لقد ذهب بعيدًا. لن تكون هنا. لن تشعري بشيء. لن تشعري بأي شيء يفعله بك". تقول إنسلر إنها ترعرت في زمن لم يكن فيها الرجال مخطئون أبداً هل نجحت الخطة؟ كثيراً ما كانت إنسلر تهرب من الواقع وتنفصل عن ذاتها عن طريق اللجوء إلى الكتابة. وتقول: "ابتكار شخصيات خيالية والعيش معها، فصلني عن الألم الذي شعرت به مراراً". لكن، كيف ترجمتِ إحساسك بانعدام قيمتك في علاقاتك عندما كبرت؟ تردُ بابتسامة ساخرة: "لا أعلم، إنه لأمر محزن للغاية أن أقول بأنني لم أكن أشعر أبداً بأنني جديرة بكل من أحبني". "كنت دائماً في المرتبة الثانية لدى والدي، كانت هناك أمي، ثم أنا، لم أتخيل قط أن يرغب أي رجل أو امرأة بأن يكون معي وحدي فقط، لأنني كنت دائماً مع الاثنين". وأضافت: "كنت أتصور بأنني سأكون دائماً الشخص الثاني لدى أي شخص ، سيكونون رجالاً متزوجين، وسأكون العشيقة ". "أعتقد أننا ننجذب إلى الأشخاص الذين كانوا يقومون بالاعتداءات متوهمين أننا سنغيرهم ونغير ماضيهم، ولأن شخصياتهم مألوفة لدينا"، وتتابع: "لم أختر من أحبوني حقاً، لأنني كنت مرتابة من الماضي، فقد أحببت مرة عندما كنت طفلة، لكنني تعرضتُ للخيانة". تحول والد إيف من الاعتداء الجنسي عليها إلى الإيذاء البدني لها هل كنت تودين سماع كلمة آسف من والدك عندما كنت طفلة؟ كنتُ أكتبُ إلى والدي رسائل اعتذار باستمرار، لأنه كان يجعلني أشعر بالذنب بشكل دائم، كان اسمي الثاني هو "أنا آسفة". ولكن كان لدي اعتقاد آخر، وهو أنني كلما أكثرت من الاعتذار، فسوف يقوم بفعل الشيء ذاته. ماذا كان سيحقق اعتذارك ؟ أشياء كثيرة، كان ذلك سيحررني من الشعور بأنني الطرف المذنب في علاقتنا. لماذا برأيك لم يعتذر منك؟ لأن والدي تربى في وقت لم يكن فيه الرجال يعتقدون أنهم مخطئون إطلاقاً. كان والدي الرئيس التنفيذي للشركة، الرئيس التنفيذي لعائلتي. لقد كان على حق دائماً. كانت فكرة عدم موافقتي لرأيه، جريمة يعاقب عليها القانون. كيف كان شعورك عندما مات؟ كان الأمر غريباً للغاية، يبدو أن والدي كان يعاني من مرض السرطان لفترة طويلة قبل وفاته، ولم يتصل بي ، ولم تخبرني والدتي بأنه كان يحتضر. لم تكن لديه القدرة أو الرغبة بوداع أي شخص إطلاقاً. أتذكر أنني ذهبتُ إلى خزانة ملابسه وجلستُ أمامها، أتذكر السترة الصفراء التي كان يرتديها وأشمها، كنت كمن يقول، حسناً، هذه خاتمتنا. كنُتُ كالمخدرة تماما، لم أشعر بشيء معين. تقول إيف أن اعتداءات والدها جعلها تشعر بأنها بلا قيمة هل كنت غاضبة منه؟ أعتقد أن الأمر استغرق سنوات حتى أدركتُ حجم ما فعله والدي بي. ربما يكون هذا صحيحاً بالنسبة لأي ناجٍ. أتذكر عندما كنت في العشرينات من عمري، وبينما كنت مع أصدقاء الدراسة في الحانة، أخبرتهم طرفة مضحكة عن والدي. "كان والدي يضربني بشدة، وصرخ في وجه والدتي لتذهب وتحضر سكيناً من المطبخ لطعني ، لكنها ولحسن حظي غادرت الغرفة ولم ترجع". عندها توقف أصدقائي عن الضحك، وسألوا باستغراب: "ماذا قلت؟". وكانت هي المرة الأولى التي أتلقى فيها ردود فعل من العالم حول جنون وقساوة ما عايشته، شعرت بالرعب فعلاً". هل كانت محاولتك تأليف كتاب "اعتذار" شكلاً من العلاج ؟ ما حدث خلال هذا الكتابة هو أنني تمكنت من إعادة صياغة القصة، لقد انتقل أبي من هذا الوحش المتجانس إلى أحد المدافعين، تحول من ذلك النوع من المخلوقات المخيفة إلى كائن ضعيف مكسور وهش. حررتُ نفسي بهذا المعنى بشكل لا يصدق. أستطيع القول إنني ربما أعرف أبي أكثر من معرفته لنفسه. ما سبب سلوكه حسب ما توصلت إليه؟ نشأ أبي في بيئة تتعامل معه على أنه الفتى الذهبي، صاحب الحق الإلهي مثل الملوك. لقد كان معبوداً، لكن لم يكن ذلك حباً، وهذه المثالية لا تسمح للإنسان بأن تظهر عليه سمات الضعف والانكسار. أتخيل أن أبي سيُظهر تلك الصفات حتى وهو في قبره، تحت الأرض لأنه لا يريد أن يخيب أمل الناس الذين عبدوه. أعتقد أننا نفعل هذا للصبيان. نحن لا نسمح لهم بأن يكونوا بشراً، وهذا يؤدي إلى افتقارهم إلى شعورهم بالتعاطف مع الآخرين. هل كان هناك دافع محدد لكتابة هذا الكتاب في هذا الوقت؟ لقد شاركتُ في حركة محاربة العنف ضد النساء والفتيات منذ 21 عاماً، وسمعت أسوأ القصص في العالم. وتبادر إلى ذهني سؤال بعد كل ما قيل في حملة "مي تو" التي أفصحت فيها النساء عن كل التفاصيل، ولكن أين الرجال من كل هذا؟ لماذا لم أسمع رجلاً يعتذر علناً وبشكل واضح وشامل على الإطلاق؟ إذا لم يتقدم الرجال الآن ويعتذروا وأعني بذلك تقديم بيان شرح مفصل وشامل بالأفعال السيئة التي قاموا بها، فكيف سينتهي هذا؟ لا تشعر إنسلر بأي حقد تجاه والديها، بعد أن اعترفت والدتها بعلمها بما حدث لها واعتذارها منها مراراً.

ਅਮਰੀਕੀ ਨਾਟਕਕਾਰ ਈਵ ਐਨਸਲਰ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕਹਾਣੀ 'ਦਿ ਅਪਾਲਜੀ' 'ਚ ਦੱਸੀ ਹੈ ਇਸ ਨਾਟਕ ਦਾ ਮੰਚਨ 140 ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੇਸਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸਹਿਮਤੀ ਅਤੇ ਬਿਨਾਂ ਸਹਿਮਤੀ ਵਾਲੇ ਜਿਨਸੀ ਤਜਰਬਿਆਂ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੱਸੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਇਸ ਦਾ ਮੰਚਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਇਸ ਨੇ ਉੱਥੋਂ ਦੀਆਂ ਰੂੜੀਵਾਦੀਆਂ ਮਾਨਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸੱਟ ਮਾਰੀ ਅਤੇ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਖ਼ੂਬ ਹਸਾਇਆ ਅਤੇ ਰੁਲਾਇਆ ਵੀ। ਐਨਸਲਰ ਦੀ ਨਵੀਂ ਰਚਨਾ 'ਦਿ ਅਪਾਲਜੀ' ਵੀ ਕੁਝ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਦੂਜੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈਰਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਕਾਲਪਨਿਕ ਕਿਤਾਬ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਐਨਸਲਰ ਦੇ ਪਿਤਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਚਿੱਠੀ ਲਿਖਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਮਾੜੇ ਵਤੀਰੇ ਅਤੇ ਜਿਨਸੀ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਲਈ ਮੁਆਫ਼ੀ ਮੰਗਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ- ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਐਨਸਲਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇਹ ਅਧੂਰਾ ਕੰਮ ਪੂਰਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਲੇਖਿਕਾ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਲਈ ਲੜਨ ਵਾਲੀ ਕਾਰਕੁਨ ਵੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬੀਬੀਸੀ ਵਰਲਡ ਸਰਵਿਸ ਦੇ ਰੇਡੀਓ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਆਊਟਲੁਕ 'ਚ ਗੱਲਬਾਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਹੋਏ ਮਾੜੇ ਵਤੀਰੇ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ। ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਕਈ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਐਨਸਲਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇਹ ਅਧੂਰਾ ਕੰਮ ਪੂਰਾ ਕਰਦੀ ਹੈ ਹੋਏ ਮਾੜੇ ਵਤੀਰੇ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤੁਸੀਂ ਕਿਹੋ-ਜਿਹੇ ਸੀ? ਮੈਨੂੰ ਯਾਦ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਇੱਕ ਖੁਸ਼ ਮਿਜਾਜ਼ ਇਨਸਾਨ ਸੀ। ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਵੀ ਯਾਦ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਬੇਹੱਦ ਪਿਆਰ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਫਿਰ ਸਭ ਕੁਝ ਕਿਵੇਂ ਬਦਲਿਆ? ਮੈਨੂੰ ਲਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਲਗਾਅ ਗ਼ਲਤ ਸੀ। ਮੈਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਕੁਝ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਆ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਕਿ ਕੀ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਮੈਨੂੰ ਬਸ ਪਤਾ ਸੀ ਕਿ ਕੁਝ ਗੜਬੜ ਹੈ। ਕਈ ਚੀਜ਼ਾਂ ਮੇਰੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਨਾਲ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਉਹ ਸਭ ਮੇਰੀ ਮਰਜ਼ੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਇਹ ਸਭ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੈਂ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪਿਆਰ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਮੈਂ ਚੰਗਾ-ਮਾੜਾ ਦੋਵਾਂ ਦਾ ਤਜਰਬਾ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੀ ਸੀ, ਕਦੇ-ਕਦਾਈਂ ਡਰਾਉਣਾ ਵੀ। ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਮੈਨੂੰ ਅਹਿਸਾਸ ਹੋਇਆ ਕਿ ਇਹ ਸਭ ਉਹ ਸੀ ਜੋ ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਇਹ ਬੇਹੱਦ ਘਟੀਆ ਸੀ। ਈਵ ਐਨਸਲਰ ਮੁਤਾਬਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਾਂ ਵੀ ਜਾਣਦੀ ਸੀ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਰੀਰਕ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ ਮੈਨੂੰ ਮਾੜਾ-ਮਾੜਾ ਯਾਦ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਰਾਤ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਦਿਖਾਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਮੈਂ ਮਰ ਗਈ ਹਾਂ। ਇਹ ਅਹਿਸਾਸ ਕਰਵਾਇਆ ਕਿ ਮੈਂ ਉੱਥੇ ਹਾਂ ਹੀ ਨਹੀਂ। ਉਸ ਰਾਤ ਉਸਨੂੰ ਅਹਿਸਾਸ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਹ ਕੁਕਰਮ ਤੋਂ ਰੁਕ ਗਏ, ਇਹ ਜਿਨਸੀ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਸੀ। ਮੈਂ ਉਸ ਵੇਲੇ 10 ਸਾਲ ਦੀ ਸੀ। ਜੋ ਵੀ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਕੀ ਤੁਹਾਡੇ ਘਰ ਵਾਲੇ ਸਭ ਜਾਣਦੇ ਸਨ? ਮੇਰੀ ਭੈਣ ਅਤੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਤਾ ਸੀ ਪਰ ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੀ ਕਿ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣੇ-ਅਣਜਾਣੇ 'ਚ ਕੀ ਪਤਾ ਸੀ। ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਸਰੀਰਕ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਬਾਰੇ ਜਾਣਦੀ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਮੈਨੂੰ ਲਗਾਤਾਰ ਇਨਫੈਕਸ਼ਨ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ, ਮੈਨੂੰ ਬੁਰੇ ਸੁਪਨੇ ਆਉਂਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਮੇਰਾ ਵਤੀਰਾ ਬਦਲਦਾ ਗਿਆ। ਉਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਜੋੜਣ ਲੱਗੀ ਪਰ ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਤਾ ਹੈ ਕਿ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਅਸਲ 'ਚ ਇਸ ਨੂੰ ਖ਼ੁਦ ਕਿੰਨਾ ਕੁ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ- ਕੀ ਬਚਪਨ 'ਚ ਤੁਹਾਡੀ ਮਦਦ ਲਈ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਸੀ? ਮੇਰੀ ਇੱਕ ਚਾਚੀ ਸੀ, ਇੱਕ ਵਧੀਆ ਚਾਚੀ ਅਤੇ ਨਾਨੀਆਂ ਵੀ ਸਨ, ਜੋ ਮੇਰਾ ਖ਼ਿਆਲ ਰੱਖਦੀਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਸਚਮੁੱਚ ਪਿਆਰ ਕਰਦੀਆਂ ਸਨ। ਮੈਨੂੰ ਲਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਮੇਰੀ ਜਾਨ ਬਚਾਈ। ਤੁਹਾਡੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਤੁਹਾਡਾ ਜਿਨਸੀ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਕਰਨਾ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਪਰ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤੁਹਾਡਾ ਸਰੀਰਕ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਹ ਤੁਹਾਨੂੰ ਬੁਰੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਮਾਰਦੇ ਸਨ। ਤੁਸੀਂ ਉਦੋਂ ਬਹੁਤ ਛੋਟੇ ਸੀ ਤੇ ਫਿਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਿਵੇਂ ਕੀਤਾ? ਮੈਂ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਮੈਂ ਇਹ ਵੀ ਜਾਣਦੀ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਕਿੰਨੇ ਨਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੂਡ ਕੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤੇਜ਼ ਅਤੇ ਮੱਧਮ ਆਵਾਜ਼ ਦਾ ਫ਼ਰਕ ਮੈਂ ਸਮਝਦੀ ਸੀ। ਮੈਨੂੰ ਯਾਦ ਹੈ ਕਿ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਫੋਨ ਕਰਕੇ ਛੱਤ 'ਤੇ ਆਉਣ ਲਈ ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਹੀ ਦੱਸ ਸਕਦੀ ਸੀ ਕਿ ਪਿਟਾਈ ਕਿੰਨੀ ਬੁਰੀ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਮੈਂ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਸਾਹਮਣੇ ਜਾਂਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਖ਼ੁਦ ਨੂੰ ਦੇਖਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦੀ ਕਹਿੰਦੀ ਸੀ, "ਤੂੰ ਹੁਣ ਇੱਥੋਂ ਚਲੀ ਜਾ। ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਨਹੀਂ ਰਹੇਗੀ, ਤੂੰ ਹੁਣ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸਹੇਗੀ, ਤੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹੁਣ ਬਰਦਾਸ਼ਤ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗੀ" ਉਸ ਦਾ ਕੋਈ ਅਸਰ ਹੋਇਆ? ਹਾਂ, ਕਈ ਵਾਰ ਮੇਰੀ ਆਤਮਾ ਮੇਰੇ ਸਰੀਰ 'ਚੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਸਰੀਰ 'ਚ ਆ ਜਾਂਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਮੈਂ ਦੇਖਦੀ ਕਿ ਇਹ ਮੇਰੀ ਹੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਹੈ। ਈਵ ਐਨਸਲਰ ਨਾਲ ਕੁੱਟਮਾਰ ਵੀ ਕਾਫੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ ਇਹ ਮੇਰੀ ਕਲਪਨਾ ਹੁੰਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸੇ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਲਿਖਣ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਦਿੱਤੀ। ਮੈਂ ਕਲਪਿਤ ਪਾਤਰ ਬਣਾਉਂਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਕਾਲਪਨਿਕ ਦੁਨੀਆਂ 'ਚ ਹੀ ਰਹਿਦੀ ਸੀ ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਅਸਲ ਦਰਦ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰੱਖਦੀ ਸੀ। ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੀ ਲਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਤੁਹਾਡੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਲਈ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲੋਂ ਮੁਆਫ਼ੀ ਨਹੀਂ ਮੰਗੀ? ਕਿਉਂਕਿ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਅਜਿਹੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਵੱਡੇ ਹੋਏ ਸਨ ਜਿੱਥੇ ਪੁਰਸ਼ ਕਦੇ ਗ਼ਲਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਇੱਕ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਸੀਈਓ ਸਨ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਸੀਈਓ ਸਨ। ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਲੱਗਾ ਸੀ? ਇਹ ਬੇਹੱਦ ਅਜੀਬ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਕਾਫੀ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਬਿਮਾਰ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਫੇਫੜਿਆਂ ਦਾ ਕੈਂਸਰ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਮਰਨ ਵਾਲੇ ਸਨ, ਨਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਮਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਦੇ ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ ਮੈਨੂੰ ਫੋਨ ਆਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਵੇਲੇ ਅਲਵਿਦਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕਹਿ ਸਕਦੀ ਸੀ। ਅਜਿਹਾ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਕੁਝ ਬਾਕੀ ਰਹਿ ਗਿਆ ਹੈ। ਮੈਨੂੰ ਯਾਦ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕੋਠੜੀ 'ਚ ਗਈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਬੈਠ ਗਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇਗਾ? ਮੈਂ ਸੁੰਨ ਸੀ, ਇੰਝ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਰਾਜ਼ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਹੋਇਆ, ਉਸ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਮੈਨੂੰ ਕਾਫੀ ਸਮਾਂ ਲੱਗਾ। ਇੱਕ ਵਾਰ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਦੋਸਤਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ਰਾਬ ਪੀ ਰਹੀ ਸੀ ਅਤੇ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਕਿਵੇਂ ਮੈਨੂੰ ਕੁੱਟਦੇ ਸਨ। ਈਵ ਐਨਸਲਰ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਪੁਰਸ਼ ਨੂੰ ਜਨਤਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੁਆਫੀ ਮੰਗਦੇ ਨਹੀਂ ਸੁਣਿਆ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਪਿਟਾਈ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣਾ ਰਹੀ ਸੀ। ਮੇਰੇ ਦੋਸਤਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਵਿਚਾਲੇ ਰੋਕਿਆ ਅਤੇ ਕਿਹਾ, "ਕੀ ਕਹਿ ਰਹੀ ਹੈ।" ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਸੀ ਜਦੋਂ ਮੈਨੂੰ ਦੂਜੇ ਲੋਕਾਂ ਕੋਲੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਕੀ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਮੈਂ ਡਰ ਗਈ ਸੀ। 'ਦਿ ਅਪਾਲਜੀ' ਲਿਖਣ ਨਾਲ ਤੁਹਾਨੂੰ ਰਾਹਤ ਮਿਲੀ? ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਕਿਤਾਬ 'ਚ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਜੋੜਿਆ ਹੈ। ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਰਾਖ਼ਸ਼ ਕੋਲੋਂ ਮੁਆਫ਼ੀ ਮੰਗਣ ਵਾਲੇ ਬਣ ਗਏ। ਉਹ ਇੱਕ ਵਹਿਸ਼ੀ ਤੋਂ ਨਾਜ਼ੁਕ ਇਨਸਾਨ ਬਣ ਗਏ। ਇਸ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਕਿਹਾ ਤਾਂ ਸਚਮੁੱਚ ਮੈਨੂੰ ਅਜਿਹਾ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਮੁਕਤੀ ਹਾਸਿਲ ਕਰੀ ਲਈ ਹੋਵੇ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸ ਸਕਦੀ ਹਾਂ ਕਿ ਮੈਂ ਸ਼ਾਇਦ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਜਾਣਦੀ ਹਾਂ ਜਿੰਨਾਂ ਉਹ ਖ਼ੁਦ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ ਸਨ। ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੀ ਲਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਅਜਿਹਾ ਵਤੀਰਾ ਕਿਉਂ ਕਰਦੇ ਸਨ? ਮੈਨੂੰ ਲਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਬੇਹੱਦ ਲਾਡ-ਪਿਆਰ 'ਚ ਪਲੇ ਸਨ, ਅਜਿਹਾ ਮੁੰਡਿਆਂ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਸ਼ਾਇਦ ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਹੀ ਉਹ ਵਧੀਆ ਇਨਸਾਨ ਨਹੀਂ ਬਣਦੇ। ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਲਿਖਣ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਕਿਸ ਕੋਲੋਂ ਮਿਲੀ? ਮੈਂ ਪਿਛਲੇ 21 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਹਿੰਸਾ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਅੰਦੋਲਨ 'ਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈ ਰਹੀ ਹਾਂ ਅਤੇ ਮੈਂ ਦੁਨੀਆਂ ਭਰ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਕੋਲੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬੁਰੇ ਤਜਰਬਿਆਂ ਨੂੰ ਸੁਣਿਆ ਹੈ। MeToo ਮੁਹਿੰਮ ਦੌਰਾਨ ਮੇਰੇ ਦਿਮਾਗ਼ 'ਚ ਇੱਕ ਗੱਲ ਆਈ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ ਜੋ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ ਪਰ ਮਰਦ ਆਖ਼ਿਰ ਕਿੱਥੇ ਹਨ? ਮੈਂ ਕਦੇ ਕਿਉਂ ਕਿਸੇ ਮਰਦ ਨੂੰ ਜਨਤਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੁਆਫ਼ੀ ਮੰਗਦੇ ਨਹੀਂ ਸੁਣਿਆ? ਜੇਕਰ ਮਰਦ ਖੁਲ੍ਹੇਆਮ ਅਜੇ ਵੀ ਮੁਆਫ਼ੀ ਨਹੀਂ ਮੰਗ ਸਕਦੇ ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਗ਼ਲਤੀਆਂ ਨੂੰ ਸਾਰਿਆਂ ਸਾਹਮਣੇ ਸਵੀਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ ਤਾਂ ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਖ਼ਤਮ ਹੋਵੇਗਾ? ਕੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਲਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਤੁਹਾਡੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਰਾਹੀਂ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲੋਂ ਮੁਆਫ਼ੀ ਮੰਗੀ ਹੈ? ਬਿਲਕੁਲ। ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੁਆਫ਼ ਕਰ ਦਿੱਤਾ? ਮੈਨੂੰ ਲਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੇਰੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਨਫ਼ਰਤ ਹੁਣ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਚਲੇ ਗਏ। ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨਾਲ ਰਿਸ਼ਤਾ ਬਿਹਤਰ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ? ਹਾਂ, ਦਰਅਸਲ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਕਈ ਵਾਰ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੰਨਿਆ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੀ ਗ਼ਲਤੀ ਕੀਤੀ ਸੀ ਤੇ ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਮੁਆਫ਼ੀ ਮੰਗੀ। ਮੈਨੂੰ ਉਦੋਂ ਚੰਗਾ ਲੱਗਾ ਅਤੇ ਸਕੂਨ ਮਿਲਿਆ। ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ- ਇਹ ਵੀਡੀਓ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰ ਦੇਖੋ (ਬੀਬੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਲ FACEBOOK, INSTAGRAM, TWITTERਅਤੇ YouTube 'ਤੇ ਜੁੜੋ।)


تتعرض عائلة الدوق والدوقة دائما للمطاردة من قبل مصوري المشاهير الذين تعقبوهما إلى منزلهما في لوس أنجليس ورفعت شكوى في لوس أنجليس بولاية كاليفورنيا الأمريكية يوم الخميس، تقول إن شخصا لم ُكشف عن هويته التقط خلال فترة الإغلاق المفروضة لمواجهة فيروس كورونا صورا للطفل آرتشي البالغ من العمر 14 شهرا داخل حديقة منزل العائلة. وقال الزوجان إن التقاط هذه الصور يعد انتهاكا للخصوصية، وتسلط القضية الضوء على مسألة الخصوصية في ولاية كاليفورنيا. ويقيم الأمير هاري وزوجته ميغان حاليا في لوس أنجليس، بعد أن تنازلا عن مهامهما كعضوين بارزين في العائلة الملكية في نهاية مارس/آذار الماضي. وقال مايكل كومب، محامي الزوجين: "يكفل القانون لكل شخص وكل فرد من أفراد العائلة في كاليفورنيا حقه في الخصوصية داخل منزله. ولا يمكن لأي طائرات بدون طيار أو مروحيات أو عدسات تصوير عالية الدقة أن تسلب أحدا ذلك الحق". مواضيع قد تهمك نهاية وأضاف: "يرفع دوق ودوقة ساسيكس هذه القضية لحماية حق طفلهما الصغير في الخصوصية داخل منزله دون تطفل من المصورين، وليعملا على كشف وإيقاف من يسعون للتربح من وراء تلك الأفعال غير القانونية." يرفع دوق ودوقة ساسيكس القضية لحماية حق طفلهما آرتشي في الخصوصية داخل منزله دون تطفل من المصورين وبحسب الدعوى، فإن الدوق والدوقة يتعرضان دائما للمطاردة من قبل مصوري المشاهير، الذين تعقبوهما إلى منزلهما في لوس أنجليس، بالإضافة لتحليق المروحيات فوق منزلهما وإحداث فتحات في الأسوار الأمنية حوله. ويمثل هذا أحدث مثال على الإجراءات التي تلجأ إليها العائلة الملكية لمواجهة ما وصفوه سابقا بأنه "تعديات" من الصحف الصفراء. وفي دعوى قانونية منفصلة ضد ناشر صحيفتي "ميل اون صنداي" و"ميل أونلاين"، رفعت ميغان دعوى لمقاضاتهما بانتهاك الخصوصية وانتهاك حقوق الطبع والنشر. وفي وقت سابق من هذا الشهر، ذكرت وثائق المحكمة أن الدوقة كانت تشعر "بعدم الحماية من قبل مؤسسة" النظام الملكي وأنها "منعت من الدفاع عن نفسها" ضد تقارير وسائل الإعلام أثناء حملها. في حين ينفي ناشر الصحيفتين تلك المزاعم.

ਵੀਰਵਾਰ ਨੂੰ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ, ਕੈਲੇਫੋਰਨੀਆ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕਰਾਈ ਗਈ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਮੁਤਾਬਕ, ਅਣਪਛਾਤੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ 14 ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੇ ਬੱਚੇ ਆਰਚੀ ਦੀ ਘਰ ਅੰਦਰੋਂ ਤਸਵੀਰ ਖਿੱਚੀ। ਸ਼ਾਹੀ ਜੋੜੇ ਨੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਇੰਝ ਤਸਵੀਰਾਂ ਲੈਣਾ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਨਿੱਜਤਾ ਵਿੱਚ ਦਖਲ ਹੈ। ਪ੍ਰਿੰਸ ਹੈਰੀ ਅਤੇ ਮੇਘਨ ਹੁਣ ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਸਾਲ ਮਾਰਚ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸ਼ਾਹੀ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਸੀਨੀਅਰ ਰੌਇਲਜ਼ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਤੋਂ ਖੁਦ ਨੂੰ ਹਟਾ ਲਿਆ ਸੀ। ਸ਼ਾਹੀ ਘਰਾਨੇ ਦੀ ਨੂੰਹ ਬਣਨ ਵਾਲੀ ਮੇਘਨ ਬਾਰੇ ਜਾਣੋ ਖਾਸ ਗੱਲਾਂ ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ- ਸ਼ਾਹੀ ਜੋੜੇ ਦੇ ਵਕੀਲ ਮਾਈਕਲ ਕੰਪ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਕੈਲੇਫੋਰਨੀਆ ਵਿੱਚ ਹਰ ਵਿਅਕਤੀ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਜੀਅ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਘਰ ਅੰਦਰ ਨਿੱਜਤਾ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਨੂੰਨੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਿਲਿਆ ਹੈ। ਕੋਈ ਵੀ ਡਰੋਨ, ਹੈਲੀਕਾਪਟਰ ਜਾਂ ਟੈਲੀਫੋਟੋ ਲੈਨਜ਼ ਰਾਹੀਂ ਇਹ ਅਧਿਕਾਰ ਖੋਹ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ।" "ਪ੍ਰਿੰਸ ਹੈਰੀ ਅਤੇ ਮੇਘਨ ਘਰ ਅੰਦਰ ਆਪਣੇ ਬੱਚੇ ਦੇ ਨਿੱਜਤਾ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਨ ਲਈ ਕੇਸ ਦਾਇਰ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ ਤਾਂ ਕਿ ਅਜਿਹੇ ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਕੰਮਾਂ ਜ਼ਰੀਏ ਲਾਹਾ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਪਰਦਾਫਾਸ਼ ਹੋ ਸਕੇ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਿਆ ਜਾ ਸਕੇ।" ਕੇਸ ਮੁਤਾਬਕ, ਪਪਰਾਜੀ ਲਗਤਾਰ ਸ਼ਾਹੀ ਜੋੜੀ 'ਤੇ ਨਿਗਾਹ ਰੱਖਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਹੁਣ ਉਹ ਲਾਂਸ ਏਂਜਲਸ ਸਥਿਤ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਘਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਏ ਹਨ। ਸ਼ਾਹੀ ਵਿਆਹ ’ਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਇਹ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ ਕੌਣ ਹਨ? ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ: ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ: (ਬੀਬੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਲ FACEBOOK, INSTAGRAM, TWITTERਅਤੇ YouTube 'ਤੇ ਜੁੜੋ।)


وقال باتشان في تغريدة على تويتر "حسابي على تويتر اخترق. مواقع اباحية تقول إني "أتابعها". من قام بذلك شخص آخر. لست في حاجة إلى ذلك!" ولم تتضح المزيد من التفاصيل عن الاختراق المزعوم. ولدى باتشان 16.6 مليون متابع على تويتر، وهو ما يفوق عدد متابعي رئيس الوزراء الهندي ناريندرا مودي. ووضعت قائمة مستقلة باتشان على رأس قائمة أكثر الهنود تأثيرا على تويتر، متفوقا على مودي وعلى نجم الكريكيت ساتشين تاندولكار والدلاي لاما. مواضيع قد تهمك نهاية ولكن "الاختراق" لم يؤثر على شيء نشره باتشان على حسابه، ولم يثر أي شخص الانتباه إلى الأمر سوى باتشان نفسه. وبعد ذلك ابعدت المواقع الإباحية من الحسابات التي يتابعها باتشان. وبعد تعليق باتشان على الأمر، امتلأ حسابه بتعليقات المعجبين القلقين، ومن بينهم من عرض محاولة التوصل إلى المخترق. ورفض تويتر التعليق على تصريح باتشان بشأن اختراق حسابه.

ਅਮਿਤਾਭ ਨੇ ਟਵੀਟ ਕੀਤਾ, ''ਅਰੇ ਯਾਰ ਟਵਿੱਟਰ ਜੀ, ਹੁਣ ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਨੰਬਰ ਵਧਾ ਦੋ। ਕਦੋਂ ਤੋਂ ਇੰਨਾ ਕੁਝ ਪਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਨੰਬਰ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਕੁਝ ਹੋਰ ਕਰਨਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਦੱਸੋ।'' ਇਸ ਟਵੀਟ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਟਵਿੱਟਰ ਨੇ ਤਾਂ ਕੋਈ ਜਵਾਬ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਪਰ ਕਈ ਲੋਕ ਇਸ ਟਵੀਟ 'ਤੇ ਕਮੈਂਟ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਕਈ ਯੂਜ਼ਰਜ਼ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਕਿ ਅਮਿਤਾਭ ਵਰਗੀ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਨੂੰ ਅਜਿਹੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ। ਅਜੀਤ ਕੁਮਾਰ ਨੇ ਟਵੀਟ ਕੀਤਾ, ''ਇਹ ਲਿਖਣਾ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸ਼ੋਭਾ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ। ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੰਬਰਾਂ ਦੇ ਕੋਈ ਮਾਅਨੇ ਨਹੀਂ ਹਨ ਪਰ ਹਰ ਵਾਰ ਤੁਹਾਡਾ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲਿਖਣਾ ਚੰਗਾ ਨਹੀਂ ਹੈ।'' ਮਿਸ ਏਲੀਜਾਬੈਥ ਸਵਾਨ ਨੇ ਟਵੀਟ ਕੀਤਾ, ''ਸਰ ਕਿੱਥੇ ਮੋਹ ਮਾਇਆ ਵਿੱਚ ਫੱਸੇ ਹੋ?'' ਕੁਝ ਲੋਕ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਬਹਿਸ ਵੀ ਕਰਨ ਲੱਗੇ ਕਿ ਆਖਿਰ ਅਮਿਤਾਭ ਇਹ ਟਵੀਟ ਕਰ ਕਿਉਂ ਰਹੇ ਹਨ। ਅਮਿਤਾਭ ਦਾ ਸਾਥ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਮਹਿਕ ਸ਼ੁਕਲਾ ਨੇ ਟਵੀਟ ਕੀਤਾ, ''ਟਵਿੱਟਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਫੌਲੋਅਰ ਘਟਾ ਦਿੱਤੇ ਸਨ ਜੋ ਛੇਤੀ ਛੇਤੀ ਨਹੀਂ ਵਧਦੇ। ਇਸਲਈ ਉਹ ਵਾਰ ਵਾਰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਟਵੀਟ ਕਰਦੇ ਹਨ।'' ਇਸ ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ ਰਵੀ ਨੇ ਟਵੀਟ ਕੀਤਾ, ''ਉਹ ਨਕਲੀ ਫੌਲੋਅਰ ਸਨ ਜੋ ਟਵਿੱਟਰ ਨੇ ਡਿਲੀਟ ਕਰ ਦਿੱਤੇ। ਫੌਲੋਅਰਜ਼ ਲਈ ਇੰਨਾ ਕੌਣ ਵਾਰ ਵਾਰ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਨਾਲ ਮੇਲ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ।'' ਲੋਕੇਸ਼ ਰਾਜ ਸਿੰਘ ਨੇ ਲਿਖਿਆ, ''ਇਹ ਨੰਬਰ ਨਹੀਂ ਅਸਲੀ ਲੋਕ ਹਨ ਜੋ ਤੁਹਾਨੂੰ ਫੌਲੋ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਅਜਿਹਾ ਕਹੋਗੇ ਤਾਂ ਤੁਹਾਡੇ ਫੌਲੋਅਰ ਹੋਰ ਵੀ ਘਟਨਗੇ।'' ਦਰਅਸਲ ਅਮਿਤਾਭ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਟਵਿੱਟਰ 'ਤੇ ਘੱਟ ਫੌਲੋਅਰਜ਼ ਦੀ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਜਨਵਰੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਹਰੁਖ ਖ਼ਾਨ ਦੇ ਫੌਲੋਅਰ ਵੱਧ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਅਮਿਤਾਭ ਨੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਟਵੀਟ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਿਖਿਆ ਸੀ, ''ਟਵਿੱਟਰ, ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਨੰਬਰ ਘਟਾ ਦਿੱਤੇ? ਹੁਣ ਤੁਹਾਨੂੰ ਛੱਡਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਮਾਰਕੀਟ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਵੀ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਨਵਾਂ ਅਤੇ ਵਧੀਆ ਹੈ।'' ਟਵਿੱਟਰ 'ਤੇ ਕਿਸ ਦੇ ਕਿੰਨੇ ਫੌਲੋਅਰ? ਅਮਿਤਾਭ ਦੇ ਇਸ ਟਵੀਟ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਸਿਤਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਫੌਲੋਅਰਜ਼ ਦੀ ਬਹੁਤ ਚਿੰਤਾ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਦੇ ਕਿਹੜੇ ਕਲਾਕਾਰ ਟਵਿੱਟਰ 'ਤੇ ਟੌਪ 'ਤੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ? (ਬੀਬੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਲ FACEBOOK, INSTAGRAM, TWITTERਅਤੇ YouTube 'ਤੇ ਜੁੜੋ।)


شهدت الهند أكثر من 75 ألف حالة إصابة جديدة يوميا في الأيام الأخيرة وبذلك تعد الهند الآن الدولة الثانية في العالم من ناحية عدد الإصابات المؤكدة بالفيروس على نطاق العالم، والتي يبلغ عددها نحو 4,204,613 حالة. وأعلنت الهند عن أن 71,642 من المصابين قضوا في الوباء، وهو رقم يمثل ثالث أكبر عدد للوفيات في العالم. ويأتي هذا الارتفاع في عدد الإصابات في الهند من خمسة من ولاياتها. وتأتي الزيادة بينما تعمد الحكومة الهندية إلى رفع القيود التي كانت قد فرضتها من أجل تحفيز الاقتصاد الذي تلقى ضربة موجعة وخسر الملايين من فرص العمل جراء الوباء الذي بدأ بالتفشي في مارس/ آذار الماضي. وكانت وتيرة الإصابات قد تسارعت بشكل ملفت للنظر في الأيام السبعة الأخيرة التي شهدت فيها الهند أكثر من 75 ألف إصابة جديدة يوميا. مواضيع قد تهمك نهاية ووقعت 60 في المئة من حالات الإصابة الجديدة في ولايات أندرا براديش وتاميل نادو وكارناتاكا وماهاراشترا وأوتار براديش أكثر الولايات الهندية اكتظاظا بالسكان. كما تشهد العاصمة دلهي زيادة مضطردة في عدد الإصابات، إذ سجّلت فيها أكثر من 3200 حالة يوم الأحد وهو أعلى رقم يسجل في المدينة منذ شهرين تقريبا. كما أدت زيادة كبيرة في عدد الحالات في العديد من المناطق الزراعية النائية إلى ارتفاع الأعداد الكلية للإصابات. وضرب الفيروس قبيلة منعزلة في جزر الأندامان الهندية الواقعة في خليج البنغال، إذ سجلت فيها 10 حالات مؤكدة في الشهر الأخير. ويعكس هذا الارتفاع في عدد الحالات ازدياد وتيرة الفحوص إلى حد ما، إذ يتم الآن إجراء أكثر من مليون فحص للفيروس في الهند يوميا. ورغم الانخفاض النسبي لعدد الوفيات جراء الإصابة بالفيروس، فقد سجلت الهند 1000 حالة وفاة يوميا في الأسبوع الأخير. وأصبحت الهند في أوائل شهر أغسطس/ آب الماضي ثالث دولة في العالم يتجاوز فيها عدد الإصابات المليونين. وكانت الهند قد فرضت إجراءات إغلاق مشددة في شهر مارس/ آذار الماضي في محاولة للحد من انتشار فيروس كورونا الذي لم يكن قد أصاب آنذاك إلا بضع مئات من الهنود. وشرعت الحكومة الهندية في يونيو/ حزيران في تخفيف إجراءات الإغلاق على مراحل من أجل تحفيز النشاط الاقتصادي رغم استمرار زيادة حالات الإصابة بالفيروس. وكان انتشار الوباء وإجراءات الإغلاق التي نجمت عنه قد أضر كثيرا بالنشاط الاقتصادي في الربع الثاني من السنة. فقد انكمش الاقتصاد الهندي بنسبة 23,9 في المئة في الأشهر الثلاثة المنتهية في يونيو/ حزيران، وهو أسوأ أداء له منذ بدأت الهند في نشر الأرقام الفصلية في عام 1996.

ਰੂਸ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਵਲਾਦੀਮੀਰ ਪੁਤਿਨ ਦੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਅਜਿਹੀ ਵੈਕਸੀਨ ਤਿਆਰ ਕਰ ਲਈ ਹੈ, ਜੋ ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਕਾਰਗਰ ਹੈ ਅਜਿਹੇ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਕੋਰੋਨਾ ਵੈਕਸੀਨ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਸਤਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਖ਼ਬਰਾਂ ਵਿਚਾਲੇ ਰੂਸ ਦੀ ਵੈਕਸੀਨ ਸਪੁਤਨਿਕ-ਵੀ ਇੱਕ ਆਸ ਦੀ ਕਿਰਨ ਬਣ ਕੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ ਹੈ ਪਰ ਕੀ ਸਚਮੁੱਚ ਰੂਸ ਦੀ ਇਸ ਵੈਕਸੀਨ 'ਤੇ ਇੰਨਾ ਭਰੋਸਾ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਰੂਸ ਦੇ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਕੋਰੋਨਾ ਦੀ ਵੈਕਸੀਨ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਪਹਿਲੀ ਰਿਪੋਰਟ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਪਹਿਲੇ ਗੇੜ ਦੇ ਟ੍ਰਾਇਲ ਵਿੱਚ ਇਮਿਊਨ ਰਿਸਪੌਂਸ ਚੰਗਾ ਦਿਖਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ- ਇਸ ਰਿਪੋਰਟ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੁਨੀਆਂ ਭਰ ਵਿੱਚ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆਵਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਮੈਡੀਕਲ ਜਨਰਲ ਦਿ ਲੈਨਸੇਂਟ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਸਾਲ ਟ੍ਰਾਇਲ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਰੋਨਾ ਨਾਲ ਲੜਨ ਵਾਲੀ ਐਂਟੀਬੌਡੀ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋਈ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੋਈ ਭਿਆਨਕ ਸਾਈਡਿਇਫੈਕਟ (ਮਾੜੇ ਪ੍ਰਭਾਵ) ਨਜ਼ਰ ਨਹੀਂ ਆਏ। ਰੂਸ ਵਿੱਚ ਇਸ ਵੈਕਸੀਨ ਨੂੰ ਅਗਸਤ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਬਿਨਾਂ ਡਾਟਾ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਲਾਈਸੈਂਸ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਰੂਸ ਅਜਿਹਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਦੁਨੀਆਂ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਦੇਸ਼ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ। ਵੈਕਸੀਨ ਦੇ ਜਾਣਕਾਰਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਰੂਸ ਦੇ ਵੈਕਸੀਨ ਟ੍ਰਾਇਲ ਦਾ ਡਾਟਾ ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕਤਾ ਅਤੇ ਸੇਫਟੀ ਨੂੰ ਸਾਬਤ ਕਰਨ ਲਈ ਬਹੁਤ ਹੀ ਛੋਟਾ ਹੈ। ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਇਸ ਨਵੀਂ ਰਿਪੋਰਟ ਨੂੰ ਰੂਸ ਦੇ ਆਲੋਚਕਾਂ ਦੇ ਮੂੰਹ ਬੰਦ ਕਰਨ ਦੀ ਕਵਾਇਦ ਵਜੋਂ ਵੀ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪੱਛਮੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਕਈ ਮਾਹਰਾਂ ਦੀ ਰਾਏ ਵਿੱਚ ਰੂਸ ਦੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਟ੍ਰਾਇਲ ਦੌਰਾਨ ਕੁਝ ਜ਼ਰੂਰੀ ਗੇੜਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਅੱਗੇ ਵਧੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਅਗਸਤ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਦੋ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਟ੍ਰਾਇਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰੂਸ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਵਲਾਦੀਮੀਰ ਪੁਤਿਨ ਦੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਦੀ ਅਜਿਹੀ ਵੈਕਸੀਨ ਤਿਆਰ ਕਰ ਲਈ ਹੈ, ਜੋ ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਕਾਰਗਰ ਹੈ। ਗੇਮਾਲਿਆ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਿਤ ਇਸ ਵੈਕਸੀਨ ਬਾਰੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬੇਟੀ ਨੂੰ ਵੀ ਇਹ ਟੀਕਾ ਲੱਗਾ ਹੈ। ਰੂਸ ਵਿੱਚ ਵੈਕਸੀਨ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਗੇੜ ਦੇ ਟ੍ਰਾਇਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਰੂਸ ਨੇ ਇਸ ਵੈਕਸੀਨ ਦਾ ਨਾਮ 'ਸਪੁਤਨਿਕ ਵੀ' ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਰੂਸੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ 'ਸਪੁਤਨਿਕ' ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਅਰਥ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਸੈਟੇਲਾਈਟ। ਰੂਸ ਨੇ ਹੀ ਵਿਸ਼ਵ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਬਣਾਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਵੀ ਸਪੁਤਨਿਕ ਹੀ ਰੱਖਿਆ ਸੀ। ਦਿ ਲੈਸੇਂਟ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਕੀ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ? ਦਿ ਲੈਸੇਂਟ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਮੁਤਾਬਕ ਰੂਸੀ ਵੈਕਸੀਨ ਸਪੁਤਨਿਕ-ਵੀ ਦੇ ਦੋ ਟ੍ਰਾਇਲ ਜੂਨ ਅਤੇ ਜੁਲਾਈ ਵਿੱਚ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਦੋਵੇਂ ਗੇੜਾਂ ਦੇ ਟ੍ਰਾਇਲ ਦੌਰਾਨ 38 ਸਿਹਤ ਵਲੰਟੀਅਰਾਂ ਨੂੰ ਟੀਕੇ ਲਗਾਏ ਗਏ। ਫਿਰ ਤਿੰਨ ਹਫ਼ਤੇ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬੂਸਟਰ ਡੋਜ਼ ਲਗਾਏ ਗਏ। ਇਹ ਵੀ ਵਲੰਟੀਅਰ 18 ਸਾਲ ਤੋਂ 60 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਾਲੇ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 42 ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ ਨਿਗਰਾਨੀ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਤਿੰਨ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵਲੰਟੀਅਰਸ ਵਿੱਚ ਐੰਟੀਬੌਡੀ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋ ਗਈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਲੰਟੀਅਰਸ ਵਿੱਚ ਸਿਰ ਦਰਦ ਅਤੇ ਜੋੜਿਆਂ ਦੇ ਦਰਦ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕੋਈ ਗੰਭੀਰ ਸਾਈਡਇਫੈਕਟ ਨਹੀਂ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ। ਰਿਪੋਰਟ ਮੁਤਾਬਕ ਇਹ ਰੈਂਡਮ ਟ੍ਰਾਇਲ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਮਤਲਬ ਇਹ ਕਿ ਜਿਨ ਵਲੰਟੀਅਰ ਨੂੰ ਇਹ ਟੀਕੇ ਲਗਾਏ ਗਏ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਸੀ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਟੀਕੇ ਲਗਾਏ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਹੁਣ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਸਟੱਡੀ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਕੋਰੋਨਾ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਇਹ ਵੈਕਸੀਨ ਸੇਫ਼ਟੀ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਕਿੰਨੀ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਹੈ, ਇਸ ਦਾ ਵੀ ਪਤਾ ਲਗਾਇਆ ਜਾ ਸਕੇ। ਤੀਜੇ ਗੇੜ ਦੇ ਟ੍ਰਾਇਲ ਲਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਉਮਰ ਵਰਗ ਅਤੇ ਵੱਖਰੇ-ਵੱਖਰੇ ਰਿਸਕ ਗਰੁੱਪ ਦੇ ਨਾਲ 40 ਹਜ਼ਾਰ ਲੋਕਾਂ 'ਤੇ ਇਸ ਦਾ ਪਰੀਖਣ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਦੀ ਗੱਲ ਇਸ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਕਹੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਵੈਕਸੀਨ ਵਿੱਚ ਇਮਿਊਨ ਰਿਸਪੌਂਸ ਨੂੰ ਜੈਨਰੇਟ ਕਰਨ ਲਈ ਅਡੀਨੋਵਾਇਰਸ (adenovirus) ਦੀ ਅਡੈਪਟਿਵ ਸਟ੍ਰੇਨ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਅਜੇ ਲੰਬਾ ਸਫ਼ਰ ਤੈਅ ਕਰਨਾ ਬਾਕੀ ਹੈ ਬੀਬੀਸੀ ਦੀ ਸਿਹਤ ਪੱਤਰਕਾਰ ਫਿਲਿਪਾ ਰੌਕਸਬੀ ਮੁਤਾਬਕ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਦੇ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਰੂਸੀ ਵੈਕਸੀਨ ਲਈ 'ਉਤਸ਼ਾਹਜਨਕ' ਅਤੇ 'ਹੁਣ ਤੱਕ ਇੱਕ ਚੰਗੀ ਖ਼ਬਰ' ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣਾਂ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ ਅਜੇ ਇਸ ਵੈਕਸੀਨ ਨੂੰ ਲੰਬਾ ਸਫ਼ਰ ਤੈਅ ਕਰਨਾ ਹੈ. ਫੇਜ਼-2 ਦੇ ਟ੍ਰਾਇਲ ਵਿੱਚ ਐਂਟੀਬੌਡੀ ਰਿਸਪੌਂਸ ਦਾ ਮਤਲਬ ਇਹ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਵਾਇਰਸ ਤੋਂ ਬਚਾਅ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕਤਾ ਵੀ ਸਾਬਤ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਰੂਸ ਨੇ ਇਸ ਵੈਕਸੀਨ ਦਾ ਨਾਮ 'ਸਪੁਤਨਿਕ ਵੀ' ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਤੇ ਰੂਸੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ 'ਸਪੁਤਨਿਕ' ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਅਰਥ ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ (ਸੰਕੇਤਕ ਤਸਵੀਰ) ਹੁਣ ਤੱਕ ਬਸ ਇੰਨਾ ਸਾਬਿਤ ਹੋਇਆ ਹੈ ਕਿ 18 ਸਾਲ ਤੋਂ 60 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ 42 ਦਿਨਾਂ ਲਈ ਇਹ ਵੈਕਸੀਨ ਕੋਰੋਨਾ ਤੋਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਕੀ 42 ਦਿਨ ਬਾਅਦ ਇਹ ਵੈਕਸੀਨ ਕਾਰਗਰ ਸਾਬਿਤ ਹੋਵੇਗੀ? 60 ਸਾਲ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਉਮਰ ਦੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਾ ਕੀ ਅਸਰ ਹੋਵੇਗਾ? ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਕੋਈ ਦੂਜੀ ਬਿਮਾਰੀ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਵੈਕਸੀਨ ਦਾ ਕਿੰਨਾ ਅਸਰ ਹੋਵੇਗਾ? ਅਜਿਹੇ ਕਈ ਸਵਾਲ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਇਸ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਅਜਿਹੀ ਤਮਾਮ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਗਰੁੱਪ 'ਚ 'ਰੈਂਡਮਾਈਜਡ ਟ੍ਰਾਇਲ' ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਪਵੇਗੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਾ ਹੋਵੇ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੋਰੋਨਾ ਤੋਂ ਬਚਾਅ ਲਈ ਟੀਕਾ ਲਗਾਇਆ ਹੈ ਜਾਂ ਫਿਰ ਕੋਈ ਡਮੀ ਟੀਕਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਟ੍ਰਾਇਲ ਲਈ ਲੰਬਾ ਸਮਾਂ ਲਗਦਾ ਹੈ। ਤੀਜੇ ਗੇੜ ਦੇ ਟ੍ਰਾਇਲ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾ ਖੁੱਲ੍ਹੇਪਣ ਅਤੇ ਪਾਰਦਰਸ਼ਿਤਾ ਦੀ ਲੋੜ ਹੋਵੇਗੀ। ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਜਿੰਨੇ ਵੈਕਸੀਨ ਦੇ ਟ੍ਰਾਇਲ ਚੱਲ ਰਹੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸ਼ਾਇਦ ਕੁਝ ਹੀ ਅਜਿਹੇ ਹੋਣਗੇ ਜੋ ਕਿਸੀ ਖ਼ਾਸ ਹਾਲਾਤ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾ ਬਿਹਤਰ ਕੰਮ ਕਰਨਗੇ। ਇਸ ਲਈ ਕਿਹੜੀ ਵੈਕਸੀਨ ਕਿਸ ਹਾਲਾਤ ਵਿੱਚ ਬਿਹਤਰ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਕਿਸ 'ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅਸਰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਚੰਗਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਜਾਣੇ ਬਿਨਾਂ ਨਹੀਂ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਕਿ ਸਾਰੀਆਂ ਵੈਕਸੀਨ ਹਰ ਵਿਅਕਤੀ ਲਈ ਅਸਰਦਾਰ ਹੋਵੇਗੀ। ਭਾਰਤ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਅਤੇ ਉਦਯੋਗਿਕ ਖੋਜ ਪਰੀਸ਼ਦ ਯਾਨਿ ਸੀਐੱਸਆਈਆਰ ਹੀ ਇਹ ਸੰਸਥਾ ਹੈ ਜੋ ਵੈਕਸੀਨ ਲਈ ਦੁਨੀਆਂ ਲਈ ਦੁਨੀਆਂ ਭਰ ਵਿੱਚ ਹੋ ਰਹੀ ਕਵਾਇਦ 'ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਬਣਾਏ ਹੋਏ ਹਨ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸੁਝਾਅ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਸੀਐੱਸਆਈਆਰ ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਸ਼ੇਖਰ ਮਾਂਡੇ ਨੇ ਬੀਬੀਸੀ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਵਿੱਚ ਲੈਸੇਂਟ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਤਾਂ ਸਹੀ ਹੈ, ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੇ ਲਿਹਾਜ਼ ਨਾਲ ਰੂਸ ਦੀ ਵੈਕਸੀਨ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਦਿੱਕਤ ਨਹੀਂ ਦਿਖ ਰਹੀ। ਕਿਸੇ ਵੀ ਟੀਕੇ ਦੇ ਪ੍ਰਯੋਗ ਵਿੱਚ ਸੇਫ਼ਟੀ ਹੀ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਚਿੰਤਾ ਦੀ ਗੱਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜ਼ਾਹਿਰ ਹੈ ਇਸ ਰਿਪੋਰਟ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸੇਫਟੀ 'ਤੇ ਸਾਨੂੰ ਚਿੰਤਤ ਹੋਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਪਰ ਟੀਕੇ ਦੇ ਪ੍ਰਯੋਗ ਵਿੱਚ ਦੂਜੀ ਚਿੰਤਾ ਪ੍ਰੋਟੈਕਸ਼ਨ ਯਾਨਿ ਬਚਾਅ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਅਜੇ ਸਪੁਤਨਿਕ-ਵੀ ਟੀਕੇ ਬਾਰੇ ਇਹ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਨਾਲ ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਨਾਲ ਕਿੰਨੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਬਚਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਬਚਾਅ ਦੇ ਨਤੀਜਿਆਂ ਲਈ ਸਾਨੂੰ ਹੋਰ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਕਰਨਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ- ਦਰਅਸਲ ਕਿਸੇ ਵੀ ਟੀਕੇ ਦੇ ਇਸਤੇਮਾਲ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 'ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਬਚਾਅ' ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਪੈਮਾਨਿਆਂ 'ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਾਪਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਫੇਜ਼ 1 ਅਤੇ 2 ਦੇ ਟ੍ਰਾਇਲ ਵਿੱਚ ਟੀਕਾ ਲੱਗਣ 'ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਦਿੱਕਤ ਜਾਂ ਕੋਈ ਸਾਈਡ ਇਫੈਕਟ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਹੋ ਰਿਹਾ, ਇਹ ਪਤਾ ਲਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਕੋਰੋਨਾ ਤੋਂ ਬਚਾਅ ਦਾ ਇਹੀ ਤਰੀਕਾ ਸਹੀ ਹੈ, ਇਸ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਉਣ ਲਈ ਥੋੜ੍ਹਾ ਲੰਬਾ ਸਮਾਂ ਲਗਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਮੀਡੀਆ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਫੇਜ 1 ਅਤੇ 2 ਦੇ ਟ੍ਰਾਇਲ ਰੂਸ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸਪੁਤਨਿਕ-ਵੀ ਦੇ ਤੀਜੇ ਗੇੜ ਦਾ ਟ੍ਰਾਇਲ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕਰਨ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਬਾਰੇ ਸ਼ੇਖ਼ਰ ਮਾਂਡੇ ਕੋਲੋਂ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛਣ 'ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਅਜਿਹਾ ਹੋ ਵੀ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੁਖਤਾ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਸ ਬਾਰੇ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਸੰਸਥਾ ਡਰੱਗ ਕੰਟ੍ਰੋਲਰ ਜਨਰਲ ਆਫ ਇੰਡੀਆ ਹੀ ਫ਼ੈਸਲਾ ਲੈ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਬੀਬੀਸੀ ਨਾਲ ਡੀਸੀਜੀਆਈ ਨੂੰ ਵੀ ਇਸ ਬਾਰੇ ਈ-ਮੇਲ ਕਰ ਕੇ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛਿਆ ਹੈ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਅਧਿਕਾਰਤ ਬਿਆਨ ਨਹੀਂ ਆਇਆ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਇਹ ਜਾਣਨਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਵੈਕਸੀਨ ਦੇ ਟ੍ਰਾਇਲ ਅਤੇ ਕਿਸ ਦੇਸ਼ ਕੋਲੋਂ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਵੈਕਸੀਨ ਖਰੀਦਣ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ ਅਤੇ ਕਦੋਂ ਕਿਹੜੇ ਹਾਲਾਤ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਵੈਕਸੀਨ ਖਰੀਦੇਗਾ, ਇਸ ਲਈ ਇੱਕ ਵੱਖਰੀ ਲਿਸਟ ਬਣਾਈ ਹੈ। ਦੁਨੀਆਂ ਭਰ ਦੇ ਵੈਕਸੀਨ 'ਤੇ ਚੱਲ ਰਹੀ ਤਮਾਮ ਕਵਾਇਦ 'ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਜ਼ਰ ਹੈ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵੀ ਤਿੰਨ ਵੈਕਸੀਨ ਦੇ ਟ੍ਰਾਇਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਵਿੱਚ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ। ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਸੰਗਠਨ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ? ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਸੰਗਠਨ ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ ਦੁਨੀਆਂ ਭਰ ਵਿੱਚ 176 ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਰੋਨਾ ਦੀ ਵੈਕਸੀਨ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਕਵਾਇਦ ਚੱਲ ਰਹੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 34 ਦਾ ਹਿਊਮਨ ਟ੍ਰਾਇਲ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਵੈਕਸੀਨ 'ਚ ਇਮਿਊਨ ਰਿਸਪੌਂਸ ਨੂੰ ਜੈਨਰੇਟ ਕਰਨ ਲਈ ਅਡੀਨੋਵਾਇਰਸ ਦੀ ਅਡੈਪਟਿਵ ਸਟ੍ਰੇਨ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ (ਸੰਕੇਤਕ ਤਸਵੀਰ ) 8 ਅਜਿਹੇ ਵੈਕਸੀਨ ਹਨ ਜੋ ਟ੍ਰਾਇਲ ਦੇ ਤੀਜੇ ਗੇੜ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਗਏ ਹਨ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਐਡਵਾਂਸ ਸਟੇਜ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਲੰਬਾ ਸਮਾਂ ਵੀ ਲਗਦਾ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਸੰਗਠਨ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਲ 2021 ਵਿੱਚ ਹੀ ਕੋਰੋਨਾ ਦਾ ਟੀਕਾ ਆਮ ਜਨਤਾ ਲਈ ਉਪਲਬਧ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਗਸਤ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਰੂਸੀ ਵੈਕਸੀਨ ਨੂੰ ਉਥੋਂ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਤੋਂ ਲਾਈਸੈਂਸ ਮਿਲਿਆ ਸੀ, ਉਦੋਂ ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਸੰਗਠਨ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਕੋਲ ਅਜੇ ਤੱਕ ਰੂਸ ਰਾਹੀਂ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਕੋਰੋਨਾ ਵੈਕਸੀਨ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਖ਼ੁਦ ਰੂਸ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾਅਵਿਆਂ 'ਤੇ ਸਵਾਲ ਉਠ ਰਹੇ ਹਨ। ਮੋਸਕੋ ਸਥਿਤ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ ਆਫ ਕਲੀਨੀਕਲ ਟ੍ਰਾਇਲਜ਼ ਆਰਗੇਨਾਈਜੇਸ਼ਨ (ਐਕਟੋ) ਨੇ ਰੂਸ ਸਰਕਾਰ ਕੋਲੋਂ ਇਸ ਵੈਕਸੀਨ ਦੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਟਾਲਣ ਦੀ ਗੁਜਾਰਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਇਸ ਵੈਕਸੀਨ ਦੇ ਫੇਜ ਤਿੰਨ ਟ੍ਰਾਇਲ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਸਾਹਮਣੇ ਨਹੀਂ ਆ ਜਾਂਦੇ, ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਰੂਸ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਇਸ ਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਨਹੀਂ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ। ਐਕਟੋ ਨਾਮ ਦੇ ਇਸ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵ ਦੀ ਮੋਹਰੀ ਡਰੱਗ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੈ। ਐਕਟੋ ਦੇ ਐਗਜ਼ੀਕਿਊਟਿਵ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਸਵੇਤਲਾਨਾ ਜਾਵੀਡੋਵਾ ਨੇ ਰੂਸ ਦੀ ਮੈਡੀਕਲ ਪੋਰਟਲ ਸਾਈਟ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਵੱਡੇ ਪੈਮਾਨੇ 'ਤੇ ਟੀਕਾਕਰਨ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ 76 ਲੋਕਾਂ 'ਤੇ ਵੈਕਸੀਨ ਦੇ ਟ੍ਰਾਇਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਕੀ ਮਾਂ ਤੋੰ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਇੰਨੇ ਛੋਟੇ ਸੈਂਪਲ ਸਾਈਜ 'ਤੇ ਅਜਮਾਏ ਗਏ ਟੀਕੇ ਦੀ ਸਫ਼ਲਤਾ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ। ਕਿਰਿਲ ਦਿਮਿਤਰੀਵ, ਰੂਸੀ ਇੰਵੈਸਟਮੈਂਟ ਫੰਡ ਦੇ ਹੈੱਡ ਹਨ, ਜੋ ਸਪੁਤਨਿਕ-ਵੀ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਲੱਗੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਪੱਤਰਕਾਰ ਸੰਮੇਲਨ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਇਹ ਰਿਪੋਰਟ ਉਨ੍ਹਾਂ ਆਲੋਚਕਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਰਿਸਪੌਂਸ ਹੈ, ਜੋ ਰੂਸੀ ਵੈਕਸੀਨ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਹੈ ਕਿ 3000 ਵਲੰਟੀਅਰ ਨੂੰ ਅਗਲੇ ਫੇਜ ਲਈ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਰੂਸ ਦੇ ਸਿਹਤ ਮੰਤਰੀ ਮੁਤਾਬਕ ਨਵੰਬਰ ਜਾਂ ਫਿਰ ਦਸੰਬਰ ਵਿੱਚ ਵੈਕਸੀਨ ਦੇਣ ਦਾ ਕੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਥਮਿਕਤਾ ਹਾਈ-ਰਿਸਕ ਗਰੁੱਪ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇਣ ਦੀ ਹੋਵੇਗੀ ਪਰ ਮਾਹਰਾਂ ਦੀ ਰਾਏ ਹੈ ਕਿ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਇਸ ਵੈਕਸੀਨ ਨੂੰ ਉਤਾਰਨ 'ਚ ਅਜੇ ਵੀ ਲੰਬਾ ਸਮਾਂ ਲਗ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵੀ ਦੇਖ ਸਕਦੇ ਹੋ: (ਬੀਬੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਲ FACEBOOK, INSTAGRAM, TWITTERਅਤੇ YouTube 'ਤੇ ਜੁੜੋ।)


الفلسطينيون يحيون "يوم الأرض" بمسيرات العودة الكبرى وقصفت المدفعية الإسرائيلية مناطق عدة تابعة لفصائل فلسطينية أبرزها كتائب القسام الذراع المسلح لحركة حماس وسرايا القدس الجناح العسكري لحركة الجهاد الإسلامي ما أدى لحدوث أضرار في تلك النقاط القريبة من الحدود الفاصلة بين القطاع والجانب الإسرائيلي. وشارك عشرات الآلاف من الفلسطينيين بمسيرات أطلقوا عليها تظاهرات "العودة الكبرى" تلبية لدعوة الفصائل والقوى الوطنية الفلسطينية، للمطالبة بتطبيق القرار الأممي 194 الخاص بعودة اللاجئين إلى أراضيهم المحتلة, وأيضاً للمطالبة برفع الحصار عن القطاع. وتصادف "مسيرات العودة" اليوم ذكرى يوم الأرض الفلسطيني الذي يوافق 30 مارس / اذار. ويحتشد الفلسطينيون في 6 مناطق رئيسية على طول الشريط الحدودي لقطاع غزة، ويخطط منظمو "المسيرة الكبرى" لاستمرارها حتى 15 مايو/ أيار، في ذكرى "النكبة" السبعين، وهو الاسم الذي يطلقه الفلسطينيون على تأسيس دولة إسرائيل على جزء من أراضي فلسطين التاريخية التي كانت تخضع للانتداب البريطاني. ويطالب الفلسطينيون بحق عودة اللاجئين الذين نزحوا عن أرضهم في عام 1948، لكن إسرائيل ترفض ذلك، وتقول إن عليهم أن يستقروا على أراضي الدولة الفلسطينية المستقبلية. وعززت السلطات الإسرائيلية من انتشار قوات الجيش على الحدود مع قطاع غزة استعدادا للاحتجاجات. وفي وقت سابق، قالت وزارة الخارجية الإسرائيلية إن المسيرة "محاولة متعمدة لافتعال مواجهات مع القوات الإسرائيلية"، وحملت مسؤولية أي صدام محتمل لحركة حماس. واتهمت الحركة الفلسطينية إسرائيل بالسعي إلى ترهيب الفلسطينيين بقتل المزارع وحثهم على عدم المشاركة في الاحتجاجات. أقارب المزارع الفلسطيني عمر وحيد سمور أثناء تشييع جنازته في خان يونس

ਇਸ ਘਟਨਾ ਦਾ ਸਯੁੰਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਨੇ ਸਖ਼ਤ ਨੋਟਿਸ ਲਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਮਾਮਲੇ ਦੀ ਨਿਰਪੱਖ ਜਾਂਚ ਕਰਵਾਉਣ ਦੀ ਗੱਲ ਕਹੀ ਹੈ। ਸਯੁੰਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਐਨਟੋਨੀਆ ਗੁਟਰੇਜ਼ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਦੀ ਨਿਰਪੱਖ ਜਾਂਚ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਗਾਜ਼ਾ ਜੰਗ ਦੌਰਾਨ 2014 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੱਕੋ ਦਿਨ ਹੋਈਆਂ ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮੌਤਾਂ ਹਨ। ਸਯੁੰਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਨੇ ਐਂਮਰਜੈਸੀ ਸੈਸ਼ਨ ਬੁਲਾ ਕੇ ਇਸ ਹਿੰਸਾ ਦੀ ਨਿਖੇਧੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਫ਼ਲਸਤੀਨੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਕਾਰੀਆਂ ਦੀ ਮੌਤ ਦਾ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਹੈ। ਇਜ਼ਰਾਈਲੀ ਫ਼ੌਜ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਪੱਥਰਬਾਜ਼ੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਬੰਬ ਸੁੱਟੇ। ਫ਼ਲਸਤੀਨੀਆਂ ਦਾ ਇਹ ਮਾਰਚ ਦੱਖਣੀ ਗਾਜ਼ਾ ਦੇ ਖਾਨ ਯੂਨਿਸ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਸਮੇਤ ਫਲਸਤੀਨ-ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਸਰਹੱਦ ਨਾਲ ਲਗਦੇ 5 ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਜ਼ਰਾਈਲੀ ਫੌਜਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਕਈ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹਿੰਸਾ ਭੜਕ ਉੱਠੀ ਸੀ। ਜਿਸ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਹਿੰਸਾ ਭੜਕਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾ ਕੇ ਗੋਲੀਆਂ ਚਲਾਈਆਂ ਗਈਆਂ। ਇਹ ਮਾਰਚ 6 ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਤੋਂ ਚੱਲ ਰਹੇ ਹਨ ਤੇ ਫ਼ਲਸਤੀਨੀਆਂ ਨੇ ਉੱਥੇ 5 ਤੰਬੂ ਲਾਏ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਸ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਨੂੰ "ਵਾਪਸੀ ਦਾ ਮਾਰਚ" ਕਿਹਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਕੈਂਪ ਇਜ਼ਰਾਈਲੀ ਸਰਹੱਦ ਨੇੜੇ ਬੇਟ ਹਾਨੂਨ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਮਿਸਰ ਦੀ ਸਰਹੱਦ ਤੱਕ ਫੈਲੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਹ ਰੋਸ ਮੁਜ਼ਾਹਰਾ 15 ਮਈ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਦੇ ਸਥਾਪਨਾ ਦਿਵਸ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣਗੇ। ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਇਸੇ ਦਿਨ 1948 ਨੂੰ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਸੀ ਤੇ ਫ਼ਲਸਤੀਨੀ ਇਸ ਦਿਨ ਨੂੰ ਕਿਆਮਤ ਦਾ ਦਿਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦਿਨ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਫ਼ਲਸਤੀਨੀਆਂ ਨੂੰ ਬੇ-ਘਰ ਹੋਣਾ ਪਿਆ ਸੀ। ਫ਼ਲਸਤੀਨੀਆਂ ਨੂੰ ਉਮੀਦ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਰਹੇ ਰਿਫਿਊਜੀਆਂ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿਵਾਉਣ ਦੀ ਮੰਗ ਲਈ ਦਬਾਅ ਪਾਉਣ ਲਈ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੋਵੇਗੀ। ਇਜ਼ਰਾਈਲੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦਸਤਿਆਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਫ਼ਲਸਤੀਨ ਨਾਲ ਲਗਦੀ ਸਰਹੱਦ ਦੇ ਨੇੜੇ ਕੋਈ 17,000 ਫ਼ਲਸਤੀਨੀ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ ਹਨ। ਇਜ਼ਰਾਈਲੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦਸਤੇ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਚੈਨਲ ਤੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਦੰਗਾਕਾਰੀਆਂ ਦੀ ਭੀੜ ਨੂੰ ਖਿੰਡਾਉਣ ਲਈ ਇਹ ਗੋਲੀਬਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਕੱਟੜਪੰਥੀ ਸਮੂਹ ਹਮਾਸ ਦਾ ਇਲਜ਼ਾਮ ਹੈ ਕਿ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਇੱਕ ਫ਼ਲਸਤੀਨੀ ਕਿਸਾਨ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਫ਼ਲਸਤੀਨੀਆਂ ਨੂੰ ਡਰਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਤਾਂ ਕਿ ਉਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਨਾ ਲੈਣ। ਅੱਥਰੂ ਗੈਸ ਤੋਂ ਬਚਦੇ ਫ਼ਲਸਤੀਨੀ ਗਾਜ਼ਾ ਵਿੱਚ ਯਾਹੀਆ ਅਲ ਸਿਨਵਾਰ ਹਮਾਸ ਵਿੱਚ ਲੜਾਕੂਆਂ ਦੇ ਆਗੂ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ, "ਅੱਜ ਸਾਡੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੇ ਵਾਪਸੀ ਦੇ ਕੌਮੀ ਸੰਘਰਸ਼ ਫੈਸਲੇ ਦਾ ਦਿਨ ਹੈ। ਅੱਜ ਸਾਡੀ ਸਮੁੱਚੀ ਕੌਮ ਦੇ ਲੋਕ ਪੂਰੇ ਦੇਸ ਤੋਂ, ਗਾਜ਼ਾ ਤੋਂ, ਵੈਸਟ ਬੈਂਕ ਤੋਂ 1948 ਤੋਂ ਹੱਥਿਆਈਆਂ ਹੋਈਆਂ ਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੇਸਾਂ ਤੋਂ, ਇੱਕ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੇ ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਫੇਜ਼ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।" ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਦੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਮੰਤਰਾਲੇ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ, ਇਸ ਵਿਰੋਧ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਰਾਹੀਂ ਉਹ ਜਾਣ-ਬੁੱਝ ਕੇ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਨਾਲ ਲੜਾਈ ਵਧਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਕੋਈ ਮੁੱਠਭੇੜ ਹੋਈ ਤਾਂ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਰਹੇ ਫਲਸਤੀਨੀ ਸੰਗਠਨ ਜਿੰਮੇਵਾਰ ਹੋਣਗੇ। (ਬੀਬੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਲ FACEBOOK, INSTAGRAM, TWITTERਅਤੇ YouTube 'ਤੇ ਜੁੜੋ।)


والآن، وبعد 10 أشهر فقط، بدأت عمليات التطعيم، وأصبحت الشركات التي وقفت وراء الفرق المتنافسة لإنتاج اللقاحات أسماء مألوفة في وسائل الإعلام. ونتيجة لذلك، يتوقع محللو الاستثمار أن تجني اثنتان منهما على الأقل وهما شركتا التكنولوجيا الحيوية الأمريكية موديرنا والألمانية بيونتيك مع شريكتها الأمريكية العملاقة فايزر مليارات الدولارات خلال العام القادم. لكن من غير الواضح قدر ما ستحققه الشركات المصنعة من مكاسب فيما بعد. فنتيجة لطريقة تمويل هذه اللقاحات وعدد الشركات التي انضمنت لسباق تصنيعها، يمكن لأي فرصة لتحقيق مكاسب ضخمة أن تكون قصيرة المدى. مواضيع قد تهمك نهاية من الذي دفع الأموال؟ بسبب الحاجة الملحة للقاح، ضخت الحكومات والجهات المانحة مليارات الدولار في مشروعات لتطويره واختباره. ودعمت عمليات البحث منظمات خيرية كمؤسسة بيل غيتس إلى جانب أفراد من بينهم؛ مؤسس موقع على بابا للتسوق الإلكتروني، جاك ما، ونجمة موسيقى الكانتري (الريف الأمريكي) دوللي بارتون. ووفقاً لشركة إير إنفنيتي لتحليل بيانات العلوم، قدمت الحكومات 6.5 مليار جنيه إسترليني. وقدمت المنظمات غير الهادفة للربح "الخيرية" نحو 1.5 مليار جنيه إسترليني. بينما لم تتجاوز الاستثمارات الخاصة بالشركات 2.6 مليار جنيه إسترليني، إذ يعتمد الكثير منها بشدة على الاستثمارات الخارجية. ويوجد سبب وجيه وراء عدم إسراع الشركات الكبرى إلى تمويل مشروعات تطوير لقاح. إذ أن تطوير اللقاحات لا سيما تحت ضغط الطوارئ الصحية الحادة، لم يثبت أنه مربح للغاية في الماضي. وتستغرق عملية الاسكتشاف وقتا، أو تبتعد نتائجها عن أن تكون مؤكدة. وتحتاج الدول الفقيرة كذلك لإمدادات ضخمة، لكنها لا تستطيع تحمل الأسعار الباهظة. وعادة ما يتم استخدام اللقاح مرة أو مرتين فقط. وبالتالي فإن العقاقير المطلوبة في الدول الأغنى، خاصة تلك التي تستخدم بجرعات يومية، تكون مصدراً أكبر للمال. أما الشركات التي بدأت العمل على تطوير لقاحات لأمراض أخرى مثل زيكا وسارس فقد تكبدت خسائر. وعلى الجانب الآخر، يشير حجم سوق لقاحات الإنفلونزا الذي يقدر بعدة مليارات دولارات سنويا، إلى أنه في حال استمر كوفيد-19 مثل الإنفلونزا وتطلب جرعات سنوية منشطة، فيمكن أن يكون ذلك مُربحاً بالنسبة للشركات التي تقدم المنتجات الأكثر نجاحاً والأكثر فعالية من حيث التكلفة. فايزر وموديرنا وأكسفورد: ما تحديات نشر لقاح فيروس كورونا في الدول النامية؟ كم تتقاضى الشركات؟ بعض الشركات لا تريد أن تظهر وكأنها تحقق مكاسب من أزمة عالمية، خاصة بعد حصولها على قدر كبير من التمويل الخارجي. فشركة الأدوية الأمريكية العملاقة جونسون آند جونسون وشركة أسترازينيكا البريطانية اللتان تعملان مع شركة تكنولوجيا حيوية مقرها جامعة أوكسفورد تعهدتا ببيع اللقاح بسعر التكلفة. ويبدو أن سعر لقاح أسترازينيكا سيكون الأرخص بقيمة 4 دولارات للجرعة الواحدة. أما موديرنا وهي شركة تكنولوجيا حيوية صغيرة تعمل منذ سنوات على لقاح يستخدم تقنية الحمض النووي الريبوزي، يصل سعر لقاحها إلى 37 دولاراً للجرعة الواحدة. وهي تهدف إلى تحقيق بعض المكاسب لصالح المساهمين في الشركة ( رغم أن جزءاً من السعر المرتفع للقاح سيغطي تكلفة نقله في درجات حرارة منخفضة جدا). غير أن هذا لا يعني أن الأسعار ستظل ثابتة. وعادة ما تتقاضى شركات الأدوية مقابلاً مختلفاً باختلاف الدول، وفقاً لما تستطيع الحكومات تحمل نفقته. ويسري تعهد أسترازينيكا بالإبقاء على أسعار منخفضة خلال "فترة الوباء" فقط. ويمكن أن تبدأ في فرض أسعار أعلى بحلول العام المقبل، وفقاً لمسار المرض. وتقول إيميلي فيلد، مديرة أبحاث شركات الأدوية الأوروبية في بنك باركليز: "في الوقت الحالي، ستدفع حكومات الدول الغنية أسعاراً مرتفعة لأنها حريصة على أن تحصل على أي شيء يمكنه وضع حد للوباء". وتضيف أنه بمجرد ظهور المزيد من اللقاحات، خلال العام المقبل، ربما تؤدي المنافسة إلى خفض الأسعار. فايزر لم تحصل على تمويل خارجي بينما تتلقى شركتها بيونتيك دعماً من الحكومة الألمانية ويرى راسموس بيك هانسن، الرئيس التنفيذي لشركة إيرفنيتي، أنه في الوقت الحالي لا يجب أن نتوقع من الشركات الخاصة أن تنتج لقاحات دون تحقيق أي مكاسب، لا سيما الشركات الصغرى التي لا تبيع أي منتجات أخرى. ويقول: "يجب أن نضع في الاعتبار أن هذه الشركات قامت بمخاطرة كبيرة وتحركت بسرعة، وأن تكلفة البحث والتطوير ضخمة". ويضيف أننا إذا كنا نريد من الشركات الصغيرة أن تواصل القيام بإنجازات في المستقبل، فعلينا أن نكافئها. غير أن البعض يرى أن الحجم الهائل للأزمة الإنسانية ووجود تمويل عام، يعني أن هذا ليس وقتاً لتحقيق مكاسب كالمعتاد. هل ينبغي على الشركات تبادل تقنيات الإنتاج؟ في ظل حجم الخطر الذي يواجهه العالم، ثمة دعوات لتبادل التقنيات التي تقف وراء اللقاحات الجديدة، بحيث تستطيع شركات في الهند وجنوب أفريقيا على سبيل المثال تصنيع جرعات لتلبية طلب أسواقها. وتقول إلين تي هوين مديرة مجموعة أبحاث، متخصصة بقوانين وسياسيات استخدام الأدوية، إنه كان يجب اعتبار هذا شرطاً للحصول على تمويل حكومي. وتضيف "أعتقد أنه لم يكن من الحكمة أن تسلم حكوماتنا هذه الأموال من دون قيود". وتقول إنه في بداية تفشي الوباء لم تبد شركات الأدوية الكبرى اهتماماً كبيراً بسباق تطوير لقاح. ولم تبدأ العمل عليها سوى حين تدخلت الحكومات والوكالات بتعهدات تمويل. وبالتالي فهي لا ترى سبباً في أن يكون للشركات حق حصري بالاستفادة من النتائج. وتضيف: "هذه الابتكارات أصبحت ملكية خاصة لتلك المؤسسات التجارية وستظل السيطرة على من يحصل على الابتكار والتكنولوجيا الخاصة به في يد الشركات". وعلى الرغم من وجود قدر من تبادل حقوق الملكية الفكرية في هذا الصدد، غير أنه غير كافٍ، في رأيها. هل ستحقق شركات الأدوية أرباحاً ضخمة؟ وتعهدت الحكومات والشركات متعددة الجنسيات بالفعل بشراء مليارات الجرعات وفقاً للأسعار المحددة. وعلى مدى الأشهر القليلة المقبلة ستكون الشركات منشغلة بالوفاء بهذه الطلبات بأسرع ما يمكن. وسيبدأ هولاء الذين يبيعون اللقاح للدول الغنية في رؤية عائدات استثماراتهم، في حين أن أسترازينيكا- رغم وجود صفقات لتوفير كميات كبيرة من الجرعات- ستغطي تكلفة الإنتاج فقط. وبعد الوفاء بهذه العقود الأولى، يصعب التنبؤ بما سيبدو عليه مشهد اللقاح الجديد. ويعتمد الأمر على عوامل عدة: إلى متى ستدوم المناعة لدى أولئك الذين سيحصلون على اللقاح، وكم عدد اللقاحات الناجحة التي سيتم استخدامها، وما إذا كان الانتاج والتوزيع يجريان بشكل سلس. وتعتقد إيميلي فيلد من بنك باركليز أن مجال تحقيق أرباح سيكون "مؤقتاً للغاية". وحتى إذا لم تشارك أولى الشركات المنتجة ملكيتها الفكرية مع شركات أخرى، فإن هناك بالفعل أكثر من 50 لقاحاً قيد التجارب السريرية حول العالم. وتقول فيلد: "في غضون عامين يمكن أن يكون في الأسواق 20 لقاحا. وسيكون من الصعب فرض سعر مرتفع". وتعتقد أن الأثر بعيد المدى سيكون متعلقاً أكثر بالسمعة. فطرح لقاح ناجح يمكن أن يساعد في فتح أبواب أمام بيع علاجات لكوفيد أو منتجات أخرى. ويتفق معها راسموس بيك هانسين قائلاً إنه من هذه الناحية ستستفيد الصناعة بأكملها. الحكومات ربما تعمل في المستقبل على الاستثمار في مجال الاستعداد للأوبئة ويقول: "يعد هذا واحداً من الجوانب المضيئة التي يمكن أن تظهر بسبب هذا الوباء". ويتوقع أن تعمل الحكومات في المستقبل على الاستثمار في استراتيجيات مواجهة الأوبئة كما تفعل الآن في مجالات الدفاع، وأن تراها وجهاً ضرورياً للإنفاق على أمور تأمل ألا تحتاج لاستخدامها. ويعد أكثر الأمور الواعدة وأحد أسباب ارتفاع القيمة السوقية لشركتي بيونتيك وموديرنا، هو أن لقاحيهما يقدمان إثباتاً لمبدأ تكنولوجيا الحمض النووي الريبوزي. لقاح كورونا: أول شخص في العالم يحصل على لقاح فايزر ببريطانيا وتقول إيميلي فيلد: "انبهر الجميع بفعالية هذه التكنولوجيا. من الممكن أن تغير المشهد بالنسبة للقاحات". وقبل تفشي كوفيد، كانت بيونتيك تعمل على تطوير لقاح مضاد لسرطان الجلد، بينما تعمل موديرنا على التوصل للقاح ضد سرطان المبيض باستخدام الحمض النووي الريبوزي. وفي حال نجاح أي من اللقاحين، سيكون العائد ضخما.

ਘੱਟੋ ਘੱਟ ਦੋ ਕੰਪਨੀਆਂ ਆਪਣੀ ਭਾਈਵਾਲ ਕੰਪਨੀ, ਫ਼ਾਈਜ਼ਰ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲਕੇ ਅਗ਼ਲੇ ਸਾਲ ਅਰਬਾਂ ਡਾਲਰਾਂ ਦਾ ਵਪਾਰ ਕਰਨਗੀਆਂ ਪਰ ਹੁਣ ਦਸ ਮਹੀਨੇ ਬੀਤਦੇ ਬੀਤਦੇ ਹੀ ਕੋਰੋਨਾ ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਦੇ ਟੀਕੇ ਲੱਗਣੇ ਵੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਏ ਹਨ ਅਤੇ ਇਨਾਂ ਟੀਕਿਆਂ ਨੂੰ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਜਿਹੜੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਅੱਗੇ ਹਨ ਉਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕਈਆਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਘਰੇਲੂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਹਨ। ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਨਿਵੇਸ਼ ਮਾਹਰਾਂ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਹੈ ਕਿ ਇਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਦੋ ਕੰਪਨੀਆਂ (ਅਮਰੀਕੀ ਬਾਇਓਟੈਕ ਮੌਡਰਨਾ ਅਤੇ ਜਰਮਨੀ ਦਾ ਬਾਇਓ-ਐਨ-ਟੇਕ) ਆਪਣੀ ਭਾਈਵਾਲ ਕੰਪਨੀ, ਫ਼ਾਈਜ਼ਰ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲਕੇ ਅਗ਼ਲੇ ਸਾਲ ਅਰਬਾਂ ਡਾਲਰਾਂ ਦਾ ਵਪਾਰ ਕਰਨਗੀਆਂ। ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ ਪਰ ਇਹ ਸਪੱਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਵੈਕਸੀਨ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕਿੰਨੇ ਰੁਪਏ ਦਾ ਵਪਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਨਾਂ ਟੀਕਿਆਂ ਨੂੰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਫ਼ੰਡਿੰਗ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਕੰਪਨੀਆਂ ਵੈਕਸੀਨ ਨਿਰਮਾਣ ਵਿੱਚ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈਆਂ ਹਨ, ਉਸ ਤੋਂ ਇਹ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਵੱਡਾ ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਕਮਾਉਣ ਦਾ ਕੋਈ ਵੀ ਮੌਕਾ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਰਹੇਗਾ। ਸਪੱਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਵੈਕਸੀਨ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਕਿੰਨੇ ਰੁਪਏ ਦਾ ਵਪਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ ਕਿਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਲਾਇਆ ਪੈਸਾ? ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਦੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਲੋੜ ਨੂੰ ਦੇਖਦਿਆਂ ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਫ਼ੰਡ ਦੇਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਵੈਕਸੀਨ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਅਤੇ ਟੈਸਟਿੰਗ ਲਈ ਅਰਬਾਂ ਪੌਂਡਾਂ ਦੀ ਰਾਸ਼ੀ ਦਿੱਤੀ। ਗੇਟਸ ਫ਼ਾਉਂਡੇਸ਼ਨ ਵਰਗੇ ਸੰਗਠਨਾਂ ਨੇ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਦਿਲ ਤੋਂ ਇਨਾਂ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ। ਇਸਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕਈ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਆਪ ਹੀ ਅੱਗੇ ਆ ਕੇ ਇਨਾਂ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਦੀ ਹਮਾਇਤ ਕੀਤੀ। ਅਲੀਬਾਬਾ ਫ਼ਾਉਂਡਰ ਜੈਕ ਮਾ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਸਟਾਰ ਡੌਲੀ ਪਾਰਟਨ ਨੇ ਵੀ ਅੱਗੇ ਆ ਕੇ ਇਨਾਂ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਲਈ ਫ਼ੰਡ ਦਿੱਤਾ। ਸਾਇੰਸ ਡਾਟਾ ਐਨਾਲਿਟਿਕਸ ਕੰਪਨੀ ਏਅਰਫ਼ਿਨਿਟੀ ਮੁਤਾਬਿਕ,ਕੋਵਿਡ ਦਾ ਟੀਕਾ ਬਣਾਉਣ ਅਤੇ ਟੈਸਟਿੰਗ ਲਈ ਸਰਕਾਰਾਂ ਵਲੋਂ 65 ਲੱਖ ਪੌਂਡ ਦਿੱਤੇ ਗਏ। ਉਥੇ ਹੀ ਗ਼ੈਰ-ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਸੰਗਠਨਾਂ ਵਲੋਂ 15 ਲੱਖ ਪੌਂਡ ਦਿੱਤੇ ਗਏ। ਕੰਪਨੀਆਂ ਦਾ ਆਪਣਾ ਖ਼ੁਦ ਦਾ ਨਿਵੇਸ਼ ਸਿਰਫ਼ 26 ਲੱਖ ਪੌਂਡ ਹੀ ਰਿਹਾ। ਇਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕਈ ਕੰਪਨੀਆਂ ਬਾਹਰੀ ਫ਼ੰਡਿੰਗ ਉੱਪਰ ਬਹੁਤ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਵੱਡੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੇ ਵੈਕਸੀਨ ਦੀਆਂ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਫ਼ੰਡ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤੀ ਜਲਦਬਾਜ਼ੀ ਨਹੀਂ ਦਿਖਾਈ। ਬੀਤੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਪਾਤ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਟੀਕੇ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕਰਨਾ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਲਾਭਦਾਇਕ ਸਾਬਿਤ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ। ਵੈਕਸੀਨ ਖੋਜਣ ਦੀ ਪ੍ਰੀਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ ਸਮਾਂ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਗ਼ਰੀਬ ਦੇਸਾਂ ਨੂੰ ਵੈਕਸੀਨ ਦੀ ਬਹੁਤ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਪਰ ਵੱਧ ਕੀਮਤਾਂ ਕਰਕੇ ਉਹ ਇਸ ਨੂੰ ਖ਼ਰੀਦ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ। ਅਮੀਰ ਦੇਸਾਂ ਵਿੱਚ ਰੋਜ਼ ਲਈਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਦਵਾਈਆਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਕਮਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜ਼ੀਕਾ ਅਤੇ ਸਾਰਸ ਵਰਗੀਆਂ ਬੀਮਾਰੀਆਂ ਲਈ ਟੀਕੇ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੂੰ ਭਾਰੀ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਥੇ ਹੀ ਦੂਸਰੇ ਪਾਸੇ ਫ਼ਲੂ ਵਰਗੀਆਂ ਬੀਮਾਰੀਆਂ ਦੇ ਲਈ ਵੈਕਸੀਨ ਦਾ ਬਾਜ਼ਾਰ ਅਰਬਾਂ ਦਾ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਵਿੱਚ ਜੇ ਕੋਵਿਡ-19 ਫ਼ਲੂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਬਣਿਆ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਹਰ ਸਾਲ ਟੀਕਾ ਲਾਉਣ ਦੀ ਲੋੜ ਪੈਂਦੀ ਰਹੇਗੀ ਤਾਂ ਇਹ ਵੈਕਸੀਨ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਲਈ ਫ਼ਾਇਦੇਮੰਦ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਉਨਾਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਲਈ ਹੀ ਜਿਨਾਂ ਦੀ ਦਵਾਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਸਰਦਾਰ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਬਜਟ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹੋਵੇਗੀ। ਮੌਡਰਨਾ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਬਾਇਓਟੈਕਨੋਲੋਜੀ ਕੰਪਨੀ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਆਰਐਨਏ ਵੈਕਸੀਨ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਦੀ ਤਕਨੀਕ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਮੁੱਲ ਮਿਲ ਸਕਦੀ ਹੈ ਵੈਕਸੀਨ? ਕਈ ਕੰਪਨੀਆਂ ਵਿਸ਼ਵ ਸੰਕਟ ਦੀ ਇਸ ਘੜੀ ਵਿੱਚ ਲਾਭ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਨਜ਼ਰ ਨਹੀਂ ਆਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀਆਂ, ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਾਹਰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਫ਼ੰਡਿੰਗ ਮਿਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ। ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਵੱਡੀ ਦਵਾ ਨਿਰਮਾਤਾ ਕੰਪਨੀ ਜਿਵੇਂ ਜੌਨਸਨ ਐਂਡ ਜੌਨਸਨ ਅਤੇ ਯੂਕੇ ਦੀ ਐਸਟ੍ਰਾਜ਼ੇਨੇਕਾ ਆਕਸਫ਼ੋਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਸਥਿਤ ਬਾਇਓਟੈਕ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਲੋਂ ਇਹ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਆਪਣੀ ਵੈਕਸੀਨ ਦੀ ਕੀਮਤ ਉਨੀਂ ਹੀ ਰੱਖਣਗੇ ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਿਰਫ਼ ਲਾਗਤ ਨਿਕਲ ਸਕੇ। ਹਾਲੇ ਵੀ ਗੱਲ ਕਰੀਏ ਤਾਂ ਐਸਟ੍ਰਾਜ਼ੇਨੇਕਾ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਕੀਮਤ (4ਡਾਲਰ ਯਾਨੀ ਕਰੀਬ 300ਰੁਪਏ ਪ੍ਰਤੀ ਡੋਜ਼) 'ਤੇ ਉਪਲੱਬਧ ਹੋਵੇਗੀ। ਮੌਡਰਨਾ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਬਾਇਓਟੈਕਨੋਲੋਜੀ ਕੰਪਨੀ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਆਰਐਨਏ ਵੈਕਸੀਨ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਦੀ ਤਕਨੀਕ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀ ਡੋਜ਼ ਕੀਮਤ ਕਰੀਬ 37 ਡਾਲਰ ਯਾਨੀ 2 ਹਜ਼ਾਰ 7 ਰੁਪਏ ਤੋਂ ਕੁਝ ਵੱਧ ਹੋਵੇਗੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਸ਼ੇਅਰਧਾਰਕਾਂ ਲਈ ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਕਮਾਉਣਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਸ ਦਾ ਇਹ ਮਤਲਬ ਨਹੀਂ ਕਿ ਇਹ ਕੀਮਤਾਂ ਤੈਅ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਆਮਤੌਰ 'ਤੇ ਦਵਾ ਕੰਪਨੀਆਂ ਅਲੱਗ ਅਲੱਗ ਦੇਸਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖੋ ਵੱਖਰੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਫ਼ੀਸਾਂ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਸਰਕਾਰਾਂ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਐਸਟ੍ਰਾਜ਼ੇਨੇਕਾ ਨੇ ਸਿਰਫ਼ ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਤੱਕ ਲਈ ਕੀਮਤਾਂ ਘੱਟ ਰੱਖਣ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਅਗਲੇ ਸਾਲ ਇਸਦੀ ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਵਧੇਰੇ ਕੀਮਤ ਵਸੂਲਣ ਲੱਗੇ। ਇਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਬਾਰਕਲੇਜ਼ ਵਿੱਚ ਯੂਰਪੀਅਨ ਫ਼ਾਰਮਾਸਿਉਟੀਕਲ ਦੇ ਮੁਖੀ ਏਮਿਲੀ ਫ਼ੀਲਡ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ,"ਹਾਲੇ ਅਮੀਰ ਦੇਸਾਂ ਦੀਆਂ ਸਰਕਾਰਾਂ ਵੱਧ ਕੀਮਤਾਂ ਦੇਣਗੀਆਂ। ਉਹ ਵੈਕਸੀਨ ਜਾਂ ਡੋਜ਼ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਇੰਨੇ ਕਾਹਲੇ ਹਨ ਕਿ ਬਸ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰੀਕੇ ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਖ਼ਤਮ ਕਰ ਸਕਣ।" ਉਹ ਅੱਗੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ ਅਗਲੇ ਸਾਲ ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਵੱਧ ਵੈਕਸੀਨਾਂ ਆਉਣ ਲੱਗਣ, ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਮੁਕਾਬਲੇ ਕਰਕੇ ਵੈਕਸੀਨ ਦੀ ਕੀਮਤ ਵੀ ਘੱਟ ਹੋ ਜਾਵੇ।" ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ ਏਅਰਫ਼ਿਨੀਟੀ ਦੇ ਚੀਫ਼ ਐਗਜ਼ੀਕਿਊਟਿਵ ਰਾਸਮਸ ਬੇਕ ਹੈਨਸੇਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਇਸ ਦਰਮਿਆਨ ਸਾਨੂੰ ਨਿੱਜੀ ਕੰਪਨੀਆਂ ਤੋਂ ਵੀ ਉਮੀਦ ਨਹੀਂ ਰੱਖਣੀ ਚਾਹੀਦੀ। ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਅਜਿਹੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਜੋ ਛੋਟੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਜੋ ਕੋਈ ਦੂਸਰਾ ਉਤਪਾਦ ਵੀ ਨਹੀਂ ਵੇਚਦੀਆਂ। ਅਜਿਹੇ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਉਮੀਦ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਕਿ ਉਹ ਮੁਨਾਫ਼ੇ ਬਾਰੇ ਸੋਚੇ ਬਗ਼ੈਰ ਵੈਕਸੀਨ ਵੇਚਣਗੀਆਂ।" ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਦਿਮਾਗ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣਾ ਪਵੇਗਾ ਕਿ ਇਨਾਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੇ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਜੋਖ਼ਮ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵੱਧੀਆਂ ਹਨ।" ਉਹ ਅੱਗੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ,"ਅਤੇ ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ ਇਹ ਛੋਟੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕਾਮਯਾਬ ਹੋਣ ਤਾਂ ਉਨਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਲਿਹਾਜ਼ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ।" ਕੁਝ ਲੋਕ ਮਾਨਵਵਾਦੀ ਸੰਕਟ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਅਤੇ ਜਨਤਕ ਵਿੱਤੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਵੱਖੋ ਵੱਖਰੀ ਧਾਰਨਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਮੁਤਾਬਿਕ, ਇਹ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਪਾਰ ਦਾ ਸਮਾਂ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਐਸਟ੍ਰਾਜ਼ੇਨੇਕਾ ਨੇ ਸਿਰਫ਼ ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਤੱਕ ਲਈ ਕੀਮਤਾਂ ਘੱਟ ਰੱਖਣ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਤਕਨੀਕ ਸਾਂਝੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ? ਹੁਣ ਜਦੋਂ ਇੰਨਾ ਕੁਝ ਦਾਅ 'ਤੇ ਲੱਗਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਤਾਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੰਗ ਖੜੀ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ ਕਿ ਇੰਨ੍ਹਾਂ ਵੈਕਸੀਨ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਦੀ ਪੂਰੀ ਤਕਨੀਕ ਅਤੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸਾਂਝੀ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਕਿ ਦੂਸਰੇ ਦੇਸ ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ ਜਿਹੜੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਉਹ ਵੈਕਸੀਨ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਘਰੇਲੂ ਬਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਬਣਾ ਸਕਣ। ਮੈਡੀਸਨ ਲਾਅ ਐਂਡ ਪਾਲਿਸੀ ਦੇ ਏਲੇਨ ਟੀ ਹੋਏਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਜਨਤਕ ਫ਼ੰਡਿੰਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਇਹ ਇੱਕ ਸ਼ਰਤ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।" ਉਹ ਦੱਸਦੇ ਹਨ, "ਜਦੋਂ ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੋਈ ਸੀ ਤਾਂ ਵੱਡੀਆਂ ਫ਼ਾਰਮਾ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੇ ਵੈਕਸੀਨ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਬਹੁਤਾ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਹੀਂ ਸੀ ਦਿਖਾਇਆ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਏਜੰਸੀਆਂ ਫ਼ੰਡਿੰਗ ਨਾਲ ਆਈਆਂ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਸ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਪਿਆ।" ਹੋਏਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ,"ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ ਕਿ ਕਿਉਂ ਨਤੀਜਿਆਂ ਤੋਂ ਲਾਭ ਪਾਉਣ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਧਿਕਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਹੀ ਹੋਵੇ।" ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ,"ਇਹ ਨਵੀਆਂ ਖੋਜਾਂ ਅੱਗੇ ਚੱਲ ਕੇ ਇਨਾਂ ਵਪਾਰਕ ਸੰਗਠਨਾਂ ਦੀ ਨਿੱਜੀ ਸੰਪਤੀ ਬਣ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।" ਹਾਲਾਂਕਿ ਬੌਧਿਕ ਪੱਧਰ ¦ਤੇ ਲੋਕ ਇੱਕ ਦੂਸਰੇ ਨਾਲ ਕੁਝ ਚੀਜ਼ਾਂ ਸਾਂਝੀਆਂ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਪਰ ਇਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਕਾਫ਼ੀ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਕੰਪਨੀਆਂ ਆਰਡਰਜ਼ ਨੂੰ ਜਿੰਨੀ ਜਲਦੀ ਹੋ ਸਕੇਗਾ ਉਨੀਂ ਜਲਦੀ ਮੁਕੰਮਲ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਵਿਅਸਤ ਰਹਿਣਗੀਆਂ ਤਾਂ ਕੀ ਫ਼ਰਮਾਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਬੰਪਰ ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਕਮਾਉਣਗੀਆਂ? ਸਰਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਬਹੁਪੱਖੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਮੁੱਲ 'ਤੇ ਅਰਬਾਂ ਖ਼ੁਰਾਕਾਂ ਖ਼ਰੀਦਨ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਲਿਆ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਵਿੱਚ ਅਗਲੇ ਕੁਝ ਮਹੀਨਿਆਂ ਤੱਕ ਤਾਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਉਨਾਂ ਆਰਡਰਜ਼ ਨੂੰ ਜਿੰਨੀ ਜਲਦੀ ਹੋ ਸਕੇਗਾ ਉਨੀਂ ਜਲਦੀ ਮੁਕੰਮਲ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਰੁਝੀਆਂ ਰਹਿਣਗੀਆਂ। ਜੋ ਲੋਕ ਵੈਕਸੀਨ ਦੀਆਂ ਖ਼ੁਰਾਕਾਂ ਨੂੰ ਅਮੀਰ ਦੇਸਾਂ ਨੂੰ ਵੇਚ ਰਹੇ ਹਨ ਉਹ ਆਪਣੇ ਨਿਵੇਸ਼ 'ਤੇ ਮੁਨਾਫ਼ੇ ਦੀ ਉਮੀਦ ਵੀ ਕਰਨ ਲੱਗੇ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਐਸਟ੍ਰਾਜ਼ੇਨੇਕਾ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਖ਼ੁਰਾਕਾਂ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਕਰਨੀ ਹੈ ਬਾਵਜੂਦ ਇਸਦੇ ਕਿ ਉਹ ਹੁਣ ਸਿਰਫ਼ ਲਾਗਤ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਦੇਵੇਗਾ। ਪਹਿਲੀ ਮੰਗ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਹੋ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਹਾਲੇ ਇਹ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਾਇਆ ਜਾਣਾ ਥੋੜਾ ਔਖਾ ਹੈ ਕਿ ਵੈਕਸੀਨ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਅੱਗੇ ਸਥਿਤੀ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹੋਵੇਗੀ। ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਕਈ ਚੀਜ਼ਾਂ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਟੀਕਾਕਰਨ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੋਰੋਨਾ ਕਿੰਨੀ ਦੇਰ ਤੱਕ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਕਿੰਨਾ ਟੀਕਾਕਰਨ ਸਫ਼ਲ ਹੋ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵੈਕਸੀਨ ਨਿਰਮਾਣ ਅਤੇ ਫ਼ਿਰ ਵੰਡ ਕਿੰਨੇ ਸੁਚਾਰੂ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਹੋ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਬਾਰਕਲੇਜ ਦੇ ਏਮਿਲੀ ਫ਼ੀਲਡ ਮੁਤਾਬਿਕ, "ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਕਮਾਉਣ ਦੇ ਮੌਕੇ ਬਹੁਤ ਅਸਥਾਈ ਹੋਣਗੇ।" ਚਾਹੇ ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਵੈਕਸੀਨ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਦੌੜ ਵਿੱਚ ਹਾਲੇ ਅੱਗੇ ਹਨ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਬੌਧਿਕ ਸੰਪਤੀ ਨੂੰ ਦੂਸਰਿਆਂ ਨਾਲ ਸਾਂਝਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਰਹੇ, ਬਾਵਜੂਦ ਇਸਦੇ ਦੁਨੀਆਂ ਭਰ ਵਿੱਚ 50 ਅਜਿਹੀਆਂ ਵੈਕਸੀਨ ਬਣਾਈਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆ ਹਨ ਜੋ ਟਰਾਇਲ ਦੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਏਮਿਲੀ ਫ਼ੀਲਡ ਮੁਤਾਬਿਕ, "ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ 20 ਟੀਕੇ ਹੋਣ। ਅਜਿਹੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਵੈਕਸੀਨ ਲਈ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਕੀਮਤ ਵਸੂਲ ਸਕਣਾ ਔਖਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।" ਉਹ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਾ ਅਸਰ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਅਕਸ 'ਤੇ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਵੈਕਸੀਨ ਸਫ਼ਲ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਕੰਪਨੀ ਲਈ ਕੋਵਿਡ ਇਲਾਜ਼ ਜਾਂ ਇਸ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਰ ਉਤਪਾਦਾਂ ਲਈ ਵਿਕਰੀ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਖੋਲ੍ਹਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦਗਾਰ ਸਾਬਿਤ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਏਅਰਫ਼ਿਨਿਟੀ ਦੇ ਹੈਨਸੈਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜੇ ਅਜਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਇਹ ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਦੇ ਔਖੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲੀ ਰਾਹਤ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਕੋਵਿਡ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤੱਕ ਬਾਇਓ ਐਨ ਟੇਕ ਚਮੜੀ ਕੈਂਸਰ ਲਈ ਇੱਕ ਟੀਕੇ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ ਸਰਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਇਹ ਸਰਕਾਰਾਂ ਤੋਂ ਉਮੀਦ ਕਰਦਿਆਂ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਰਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਰਣਨੀਤੀ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਨਿਵੇਸ਼ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਠੀਕ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਹੁਣ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਬਚਾਅ ਲਈ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਨਾਂ ਸਭ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਧਿਆਨ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਆਖ਼ਰ ਬਾਇਓ-ਐਨ-ਟੇਕ ਅਤੇ ਮੌਡਰਮਾ ਦੀ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਕੀਮਤ ਅਚਾਨਕ ਉੱਪਰ ਕਿਵੇਂ ਪਹੁੰਚ ਗਈ। ਅਜਿਹਾ ਇਸ ਲਈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਟੀਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਰਐਨਏ ਤਕਨੀਕ ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਦਾ ਸਬੂਤ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਕੋਵਿਡ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤੱਕ ਬਾਇਓ ਐਨ ਟੇਕ ਚਮੜੀ ਕੈਂਸਰ ਲਈ ਇੱਕ ਟੀਕੇ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ ਅਤੇ ਮੌਡਰਮਾ ਓਵੇਰੀਅਨ ਕੈਂਸਲ ਲਈ ਇੱਕ ਆਰਐਨਏ ਅਧਾਰਿਤ ਵੈਕਸੀਨ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਜੇ ਇਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਸਫ਼ਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਇਹ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੋਵੇਗੀ। ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ: ਇਹ ਵੀਡੀਓ ਵੀ ਦੇਖੋ: (ਬੀਬੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਲ FACEBOOK, INSTAGRAM, TWITTERਅਤੇ YouTube 'ਤੇ ਜੁੜੋ।)


ماذا حدث في البرلمان الباكستاني؟ كان زعيم المعارضة الباكستانية، خواجة آصف، إلى جانب نواب آخرين، يضغط يوم الاثنين الماضي من أجل التصويت على قرار يدين نشر رسوم كاريكاتورية مثيرة للجدل للنبي محمد في فرنسا، الأمر الذي كان قد أدى إلى مقتل مدرس بالقرب من باريس في وقت سابق من أكتوبر/تشرين الأول الماضي. وأثارت تصريحات الرئيس الفرنسي إيمانويل ماكرون بعد جريمة القتل غضب البعض في العالم الإسلامي وانتقدها رئيس الوزراء الباكستاني. وكانت كل من الحكومة والمعارضة في باكستان تضغطان من أجل تمرير قراراتهما الخاصة بشأن الخلاف. مواضيع قد تهمك نهاية وفي إحدى مراحل النقاش عندما بدأ وزير الخارجية، شاه محمود قريشي، في إلقاء كلمة أمام مجلس النواب، بدأ أعضاء المعارضة يهتفون "التصويت ، التصويت"، داعين إلى التصويت على القرار المقدم من جانبهم، وليس قرار الحكومة. وبُث لاحقا ذلك المقطع القصير الذي مدته دقيقتان دون أي سياق في وسائل الإعلام الهندية والمنصات الرقمية ووسائل التواصل الاجتماعي الشهيرة على نطاق واسع. وقد ردد كل من تايمز ناو وإنديا تي في وإيكونوميك تايمز ومستخدمو وسائل التواصل الاجتماعي مزاعم مضللة بأن المعارضة كانت تصيح "مودي" (وليس "التصويت") من أجل إحراج رئيس الوزراء عمران خان. ولاحقا، أزالت ذي إيكونوميك تايمز تقريرها، وحذفت تايمز ناو تغريدتها، لكن مقالها مازال على الإنترنت مع مقطع النقاش الباكستاني. فهل ذكر اسم مودي في البرلمان؟ نعم، حدث ذلك، ولكن في وقت لاحق من النقاش، وفي سياق مختلف، إذ ظهر اسمه عندما اتهم قريشي المعارضة بترويج "الرواية الهندية" خلال المناظرة. اتهم قريشي المعارضة بأنها ضد باكستان فخلال نقاش ساخن، زعم قريشي أن المعارضة تحاول خلق شقاق داخل القوات المسلحة وتأجيج ما أسماه "رواية مناهضة لباكستان". وكان من الواضح بعد ذلك سماع مؤيدي الحكومة وهم يهتفون باللغة الأردية: "مودي كا جو يار هاي، غدار هاي، غدار هاي (كل من هو صديق لمودي فهو خائن، خائن)". ولا توجد إشارة إلى ذلك على الإطلاق في التقارير الهندية. ونسخة النقاش المقدمة للزعم بأن نواب المعارضة في باكستان كانوا يهتفون باسم ناريندرا مودي خارجة تماما عن السياق. ويمكنك مشاهدة مناقشة البرلمان هنا. وكانت هناك أمثلة أخرى لأحداث في باكستان تم تحريفها في الهند. ففي الآونة الأخيرة، ضجت وسائل الإعلام الهندية بأخبار اندلاع حرب أهلية في مدينة كراتشي الباكستانية، لكن ذلك لم يكن صحيحا.

ਕੀ ਸੱਚੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਸੰਸਦ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਦੇ ਨਾਮ ਦੇ ਨਾਅਰੇ ਲਗਾਏ ਗਏ ਸਨ? ਅਜਿਹਾ ਕਿਹਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਵੇਲੇ ਸੰਸਦ ਵਿੱਚ ਫਰਾਂਸ 'ਚ ਹੋਏ ਇੱਕ ਅਧਿਆਪਕ ਦੇ ਕਤਲ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਬਹਿਸ ਚੱਲ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਦੋਂ ਜਾਣ ਬੁੱਝ ਕੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੇ ਪੀਐੱਮ ਮੋਦੀ ਦਾ ਨਾਂ ਲਿਆ। ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ: ਪਰ ਕੀ ਸੱਚੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਸੰਸਦ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਦੇ ਨਾਂ ਦੇ ਨਾਅਰੇ ਲਗਾਏ ਗਏ ਸਨ? ਸੱਚ ਕੀ ਹੈ? ਸੰਸਦ 'ਚ ਕੀ ਹੋਇਆ ਸੀ? ਸੋਮਵਾਰ (26 ਅਕਤੂਬਰ) ਨੂੰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਦੇ ਆਗੂ ਖ਼ਵਾਜਾ ਆਸਿਫ਼ ਫਰਾਂਸ 'ਚ ਪੈਗੰਬਰ ਮੁਹੰਮਦ ਦੇ ਵਿਵਾਦਤ ਕਾਰਟੂਨ ਦੇ ਛੱਪਣ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਮਤੇ ਉੱਤੇ ਵੋਟਿੰਗ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਇਸ ਮੰਗ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਸਨ। ਫਰਾਂਸ ਵਿੱਚ ਇਹ ਵਿਵਾਦਤ ਕਾਰਟੂਨ ਇੱਕ ਕਲਾਸ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਏ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਅਧਿਆਪਕ ਦਾ ਕਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਅਧਿਆਪਕ ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਬਾਰੇ ਪੜ੍ਹਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਇਸ ਘਟਨਾ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਫਰਾਂਸ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਇਮੈਨੁਏਲ ਮੈਕਰੋਂ ਦੇ ਦਿੱਤੇ ਬਿਆਨ 'ਤੇ ਕੁਝ ਮੁਸਲਿਮ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਨਾਰਾਜ਼ਗੀ ਜ਼ਾਹਿਰ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਇਮਰਾਨ ਖਾਨ ਨੇ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਿਆਨ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕੀਤੀ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਦੋਵੇਂ ਇਸ ਵਿਵਾਦ ਉੱਤੇ ਆਪੋ-ਆਪਣੇ ਮਤੇ ਲੈ ਕੇ ਆਏ। ਬਹਿਸ ਦੌਰਾਨ ਜਦੋਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਮੰਤਰੀ ਸ਼ਾਹ ਮਹਿਮੂਦ ਕੁਰੈਸ਼ੀ ਨੇ ਸਦਨ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਿਤ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਨੇ 'ਵੋਟਿੰਗ', 'ਵੋਟਿੰਗ' ਦੇ ਨਾਅਰੇ ਲਗਾਉਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੇ। ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਨੇ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਮਤੇ ਦੀ ਥਾਂ ਆਪਣੇ ਮਤੇ ਉੱਤੇ ਵੋਟਿੰਗ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ। ਭਾਰਤੀ ਮੀਡੀਆ ਚੈਨਲਾਂ, ਡਿਜੀਟਲ ਪਲੇਟਫਾਰਮਜ਼ ਅਤੇ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਉੱਤੇ ਇਸੇ ਦੋ ਮਿੰਟ ਦੇ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਵੀਡੀਓ ਨੂੰ ਚਲਾਇਆ ਗਿਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵੀਡੀਓ ਦਾ ਕੋਈ ਵੀ ਸੰਦਰਭ ਨਹੀਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਟਾਇਮਜ਼ ਨਾਓ ਵੱਲੋਂ ਖ਼ਬਰ ਨੂੰ ਬਕਾਇਦਾ ਬ੍ਰੇਕਿੰਗ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਚਲਾਇਆ ਗਿਆ ਟਾਇਮਜ਼ ਨਾਓ, ਇੰਡੀਆ ਟੀਵੀ, ਇਕਨੌਮਿਕਸ ਟਾਇਮਜ਼ ਅਤੇ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਯੂਜ਼ਰਜ਼ ਸਾਰਿਆਂ ਨੇ ਇਹ ਗ਼ਲਤ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਦੇ ਆਗੂਆਂ ਨੇ ਇਮਰਾਨ ਖਾਨ ਨੂੰ ਨੀਵਾਂ ਦਿਖਾਉਣ ਲਈ 'ਮੋਦੀ ਮੋਦੀ' ਦੇ ਨਾਅਰੇ ਲਗਾਏ। ਬੀਬੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਆਪਣੇ ਐਂਡਰਾਇਡ ਫ਼ੋਨ 'ਤੇ ਇੰਝ ਲੈ ਕੇ ਆਓ: ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਕਨੌਮਿਕਸ ਟਾਇਮਜ਼ ਨੇ ਆਪਣੀ ਰਿਪੋਰਟ ਹਟਾ ਲਈ ਹੈ। ਟਾਇਮਜ਼ ਨਾਓ ਨੇ ਆਪਣੇ ਟਵੀਟ ਨੂੰ ਡਿਲੀਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਉੱਤੇ ਅਜੇ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਹੈ ਜਿਸ 'ਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਸੰਸਦ ਵਿੱਚ ਬਹਿਸ ਦੀ ਵੀਡੀਓ ਕਲਿੱਪ ਲੱਗੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਕੀ ਸੰਸਦ ਵਿੱਚ ਮੋਦੀ ਦਾ ਨਾਮ ਲਿਆ ਗਿਆ? ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਸੰਸਦ ਵਿੱਚ ਪੀਐੱਮ ਮੋਦੀ ਦਾ ਨਾਮ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਵੀ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ। ਮੋਦੀ ਦਾ ਨਾਮ ਉਦੋਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ ਸੀ ਜਦੋਂ ਸ਼ਾਹ ਮਹਿਮੂਦ ਕੁਰੇਸ਼ੀ ਨੇ ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਉੱਤੇ ਭਾਰਤੀ ਏਜੰਡੇ ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ ਬੋਲਣ ਦਾ ਇਲਜ਼ਾਮ ਲਗਾਇਆ। ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ: ਤਿੱਖੀ ਬਹਿਸ ਦੌਰਾਨ ਵਿਦੇਸ਼ ਮੰਤਰੀ ਕੁਰੈਸ਼ੀ ਨੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਵਿਰੋਧੀ ਫੌਜ ਅੰਦਰ ਦਰਾਰ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿਰੋਧੀ ਰਾਇ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਿਹਾ। ਬਹਿਸ ਦੌਰਾਨ ਵਿਦੇਸ਼ ਮੰਤਰੀ ਕੁਰੈਸ਼ੀ ਨੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਵਿਰੋਧੀ ਫੌਜ ਅੰਦਰ ਦਰਾਰ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ ਉਦੋਂ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਸਮਰਥਕ ਉਰਦੂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਨਾਅਰਾ ਲਗਾਉਣਾ ਲੱਗੇ - 'ਮੋਦੀ ਕਾ ਜੋ ਯਾਰ ਹੈ, ਗੱਦਾਰ ਹੈ, ਗੱਦਾਰ ਹੈ।' ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਨਾਅਰੇ ਸਾਫ਼ ਸੁਣਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਪਰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਚਲਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਖ਼ਬਰਾਂ 'ਚ ਇਸ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਜਿਸ ਵੀਡੀਓ ਨੂੰ ਦਿਖਾ ਕੇ ਇਹ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਸੰਸਦ ਵਿੱਚ ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਨੇ ਮੋਦੀ ਦੇ ਸਮਰਥਨ ਵਿੱਚ ਨਾਅਰੇ ਲਗਾਏ, ਉਹ ਬਿਲਕੁਲ ਸੱਚ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਸੰਸਦ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਬਹਿਸ ਇੱਥੇ ਦੇਖ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਅਜਿਹਾ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਹੋ ਚੁੱਕਿਆ ਜਦੋਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਹੋਈਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਗ਼ਲਤ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੋਵੇ। ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਮੀਡੀਆ 'ਚ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਕਰਾਚੀ ਵਿੱਚ ਖਾਨਾਜੰਗੀ ਦਾ ਮਾਹੌਲ ਹੈ ਪਰ ਇਹ ਖ਼ਬਰ ਸਹੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ: ਇਹ ਵੀਡੀਓ ਵੀ ਦੇਖੋ: (ਬੀਬੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਲ FACEBOOK, INSTAGRAM, TWITTERਅਤੇ YouTube 'ਤੇ ਜੁੜੋ।)


تراجعت حدة الاشتباكات في الفترة الأخيرة وقال متحدث باسم الجيش إن الهجوم وقع أثناء قيام الجيش بعملية عسكرية في منطقة "ترال" على بعد 40 كم من سريناجار. وقد تعرض الجنود لإطلاق نار من مسلحين يختبئون في غابة مجاورة. ويشهد إقليم كشمير تمردا على الحكم الهندي منذ عام 1989، لكن مستوى العنف تراجع في الشهور الأخيرة. يذكر أن الإقليم موضع نزاع بين الهند وباكستان. مواضيع قد تهمك نهاية وقد وقع الهجوم الأخير في قرية "هاردمير" بحسب المتحدث باسم الجيش، الذي قال إن تعزيزات أمنية إضافية قد وصلت إلى المنطقة للبحث عن منفذي الهجوم. وفي حادث منفصل قالت قوات الأمن إنها قتلت مسلحا خلال معركة وقعت الخميس، يشتبه في أنه عضو في جماعة لشكر طيبة المسلحة، كان مطلوبا لقوات الأمن. يذكر أن الهجوم الأخير هو الثاني الذي تتعرض له قوات الأمن في الإقليم خلال الشهور الأخيرة. وكان مسلحان تخفيا في زي لاعبي كريكيت قد هاجما معسكرا للجيش وقتلا خمسة جنود في شهر مارس/آذار الماضي، وقتل المهاجمان في نهاية العملية، كما اعتقل شخصان على صلة بالهجوم.

ਫਾਈਲ ਤਸਵੀਰ ਖ਼ਬਰ ਏਜੰਸੀ ਪੀਟੀਆਈ ਨੇ ਪੁਲਿਸ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਨਾਲ ਦੱਸਿਆ ਹੈ ਕਿ ਜਿਸ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚੋਂ ਪੁਲਿਸ ਮੁਲਾਜ਼ਮਾਂ ਨੂੰ ਅਗਵਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਲਾਸ਼ਾਂ ਉੱਥੋਂ ਤਕਰੀਬਨ ਇੱਕ ਕਿਲੋਮਟੀਰ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਬਾਗ ਵਿੱਚੋਂ ਬਰਾਮਦ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ। ਪੁਲਿਸ ਮੁਤਾਬਕ ਲਾਸ਼ਾਂ ਵਨਗਾਮ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚੋਂ ਮਿਲੀਆਂ ਹਨ। ਪੁਲਿਸ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਮਾਰੇ ਗਏ ਪੁਲਿਸ ਮੁਲਾਜ਼ਮਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਾਂਸਟੇਬਲ ਨਿਸਾਰ ਅਹਿਮਦ ਅਤੇ ਦੋ ਸਪੈਸ਼ਲ ਪੁਲਿਸ ਅਫ਼ਸਰ (ਐਸਪੀਓ) ਫਿਰਦੌਸ ਅਹਿਮਦ ਅਤੇ ਕੁਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ: ਭਾਰਤ ਸ਼ਾਸਿਤ ਜੰਮੂ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੀ ਸਾਬਕਾ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਅਤੇ ਪੀਡੀਪੀ ਮੁਖੀ ਮਹਿਬੂਬਾ ਮੁਫ਼ਤੀ ਨੇ ਇਸ ਘਟਨਾ 'ਤੇ ਸਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਨੀਤੀਆਂ 'ਤੇ ਸਵਾਲ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਟਵੀਟ ਕਰਕੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ, "ਕੱਟੜਪੰਥੀਆਂ ਦੀਆਂ ਗੋਲੀਆਂ ਨਾਲ ਤਿੰਨ ਹੋਰ ਪੁਲਿਸ ਮੁਲਾਜ਼ਮਾਂ ਨੇ ਜਾਨ ਗਵਾ ਦਿੱਤੀ। ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਤੈਅ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਗੁੱਸਾ, ਸੋਗ ਅਤੇ ਨਿੰਦਾ ਕਰਾਂਗੇ। ਪਰ ਬਦਕਿਸਮਤੀ ਨਾਲ ਇਸ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਪੀੜਤ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਕੋਈ ਦਿਲਾਸਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲੇਗਾ।" ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅੱਗੇ ਲਿਖਿਆ, "ਪੁਲਿਸ ਮੁਲਾਜ਼ਮਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਰਾਂ ਦੇ ਅਗਵਾ ਹੋਣ ਨਾਲ ਸਾਫ਼ ਹੈ ਕਿ ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਸਖਤੀ ਦੀ ਨੀਤੀ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਅੱਗੇ ਵੱਧਣਾ ਇੱਕਲੌਤਾ ਰਾਹ ਗੱਲਬਾਤ ਫਿਲਹਾਲ ਦੂਰ ਦਾ ਖੁਆਬ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।" ਇਸ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਹਫ਼ਤੇ ਪਹਿਲਾਂ 30 ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਅੱਤਵਾਦੀਆਂ ਨੇ ਪੁਲਿਸ ਮੁਲਾਜ਼ਮਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੂੰ ਦੱਖਣੀ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਅਗਵਾ ਕੀਤਾ ਸੀ ਹਾਲਾਂਕਿ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਅੱਠ ਲੋਕ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਜੰਮੂ-ਕਸ਼ਮੀਰ ਪੁਲਿਸ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਨੂੰ ਅੱਤਵਾਦੀਆਂ ਨੇ ਅਗਵਾ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ। ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਦਾ ਅਲਟੀਮੇਟਮ ਹਿਜ਼ਬੁਲ ਮੁਜਾਹੀਦੀਨ ਕਮਾਂਡਰ ਰਿਆਜ਼ ਨਾਇਕੂ ਨੇ 12 ਮਿੰਟ ਦਾ ਇੱਕ ਵੀਡੀਓ ਜਾਰੀ ਕਰਕੇ ਅਗਵਾ ਕਰਨ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਲਈ ਸੀ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਉਸ ਨੇ ਪੁਲਿਸ ਹਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਅੱਤਵਾਦੀਆਂ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਰਿਹਾਅ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਦਾ ਸਮਾਂ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਵਾਂਟੇਡ ਅੱਤਵਾਦੀ ਹਿਜ਼ਬੁਲ ਮੁਜਾਹੀਦੀਨ ਦੇ ਆਗੂ ਸਲਾਹੁਦੀਨ ਦੇ ਦੂਜੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 30 ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਪੁਲਿਸ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਅਗਵਾ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਸਲਾਹੁਦੀਨ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਗੁਪਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਫੰਡ ਮਿਲਣ ਕਾਰਨ ਹਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। (ਬੀਬੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਲ FACEBOOK, INSTAGRAM, TWITTER ਅਤੇ YouTube 'ਤੇ ਜੁੜੋ।)


واتهم علي خامنئي، المرشد الأعلى للجمهورية الإيرانية، "أعداء إيران بالتآمر ضد بلاده"، في أول تعليق له على موجة الاحتجاجات التي دخلت يومها السادس. وقالت مندوبة أمريكا في الأمم المتحدة نيكي هيلي، إن الاحتجاجات "عفوية بالكامل"، وأضافت أن الولايات المتحدة ستطلب عقد اجتماع طارئ لمجلس الأمن الدولي لبحث الوضع في إيران. خامنئي ينحي باللائمة على "أعداء إيران" في اندلاع الاحتجاجات بها 6 أسباب أدت لاندلاع الاحتجاجات الأخيرة في إيران .. تعرف عليها المظاهرات في إيران تشكل تحديا غير متوقع للسلطات وبدأت الاحتجاجات، منذ الخميس الماضي، وأدت حتى الآن لمقتل 22 شخصا بحسب تقارير رسمية إيرانية. وبدأت الاحتجاجات في مدينة مشهد وامتدت إلى مدن أخرى، كحركة احتجاجية ضد الأوضاع الاقتصادية وارتفاع الأسعار ومواجهة الفساد. لكنها رفعت لاحقا شعارات تطالب بإسقاط الحكومة ومناهضة للزعماء الإيرانيين ومن بينهم خامنئي والرئيس حسن روحاني. وأجرى روحاني، الثلاثاء، مباحثات مع نظيره الفرنسي إيمانويل ماكرون، دعا خلالها الأخير السلطات الإيرانية "لضبط النفس". وتشير تقارير إلى أنه قد يتم تأجيل زيارة وزير الخارجية الفرنسي جون إيف لودريان إلى طهران، والتي كانت مقررة الأسبوع الجاري. ماذا وراء التراشق الأمريكي الإيراني الأخير؟ كان المرشد الأعلى للجمهورية الإيرانية قد قال في منشور على موقعه الرسمي على الإنترنت "أعداء إيران استخدموا، في الأيام الأخيرة، أدوات مختلفة بما فيها الأموال والأسلحة والسياسة والاستخبارات لخلق مشاكل في الجمهورية الإسلامية". ويقول المحللون إن خامنئي يشير بكلمة "أعداء" إلى إسرائيل والولايات المتحدة والمنافس الإقليمي المملكة العربية السعودية. ووصفت مندوبة أمريكا في الأمم المتحدة هذه الاتهامات بأنها "سخيفة". وأضافت هيلي :"الشعب في إيران يصرخ من أجل الحرية، ويجب على كل الشعوب المحبة للحرية أن تساند قضيته". وكشفت عن أن الولايات المتحدة ستدعو إلى اجتماع طارئ لمجلس الأمن لمناقشة الاحتجاجات الحالية ضد الحكومة الإيرانية. وتقول ندى توفيق، من بي بي سي في نيويورك، إن مجلس الأمن الدولي يتعامل مع التهديدات الدولية للسلام والأمن، لكن ليس واضحا وجود دعم كاف بين أعضاء مجلس الأمن لعقد الاجتماع الذي تريده أمريكا. وقالت هيلي: "إن الحريات المكرسة في ميثاق الأمم المتحدة تتعرض لهجوم في إيران، وتم بالفعل قتل العشرات، واعتقال مئات المحتجين". وأضافت :"إذا كان تاريخ الديكتاتورية الإيرانية يمثل أي مؤشر نسترشد به، يمكننا توقع المزيد من الانتهاكات الفظيعة في الأيام المقبلة". وأثار الموقف الأمريكي من الاضطرابات، الذي تضمن سلسلة من تغريدات للرئيس دونالد ترامب، ردود فعل غاضبة من القيادة الإيرانية. وقال بهرام قاسمي، المتحدث باسم وزارة الخارجية الإيرانية، إن ترامب يجب أن يركز على "القضايا الداخلية لبلاده مثل قتل عشرات الناس يوميا، ووجود ملايين من المشردين والجوعى". واتهمت مجموعة من النواب الإصلاحيين والمعتدلين في البرلمان الإيراني الولايات المتحدة بمحاولة استغلال الوضع في البلاد. أين اندلع العنف في إيران؟ أشارت تقارير على شبكات التواصل الاجتماعي في وقت متأخر الثلاثاء، إلى المزيد من الاضطرابات، رغم عدم التأكد منها على نحو مستقل أو الوقت المحدد لها، إلا أن التقارير تحدثت عن: حرق مباني في مدينة بهبهان. انتشار المظاهرات في مدينة تبريز شمال غربي إيران. استخدام الشرطة قنابل الغاز لتفريق متظاهرين في مدينة الأحواز جنوب غربي البلاد. وجود اضطرابات في جوهاردشت وإسلام أباد-غرب في محافظة كرمنشاه. وأظهرت لقطات فيديو على وسائل التواصل الاجتماعي، لم يتم التحقق منها، المتظاهرين وقوات الأمن في شوارع مدينة همدان؛ وكذلك إلقاء قنابل ضوئية وصوتية في رشت وحرائق في شوارع كراج. وتم اعتقال أكثر من 450 شخصا فى طهران وحدها خلال الأيام الثلاثة الماضية. تحليل جيرمي بوين ، محرر شؤون الشرق الأوسط في بي بي سي: أين ستؤدي تلك المظاهرات؟ عندما بدأت الاحتجاجات، الخميس الماضي، كانت ضد الأزمة الاقتصادية الحالية لكنها اتسعت وانتشرت، وخرجت الاحباطات المكبوتة وأصبحت السياسة جزءا هاما من المظاهرات. وتعرض الرئيس روحاني لانتقادات كبيرة. وقد خيب أمال الناخبين في تعديل أوضاع الاقتصاد المتضرر من الفساد وسوء الإدارة وكذلك سنوات الحصار. وهناك انتقادات أيضا لدور إيران في صراعات بمنطقة الشرق الأوسط، وانتهاج سياسة خارجية مكلفة للغاية في الوقت الذي يزداد فقر الإيرانيين. كما استهدف المتظاهرون الشخصيات البارزة في الجمهورية الإسلامية، بمن فيهم المرشد الأعلى آية الله خامنئي. والذي رد بإلقاء اللوم على قوى أجنبية في تأجيج المظاهرات. لقد عانت إيران في الماضي من تدخل أجنبي، لذلك فإن كلماته قد تمس وترا هاما لدى البعض، ويمكن أن تؤدي إلى تعامل أكثر صرامة من قوات الأمن مع المحتجين. ويبدو عدم وجود قادة محددون لموجة الاحتجاجات الحالية، على عكس الاحتجاجات الكبيرة بعد انتخابات الرئاسة المتنازع عليها في عام 2009. في ذلك الوقت، كانت نخبة الجمهورية الإسلامية منقسمة. ولا يوجد هذا الانقسام حاليا مما يجعل من الصعب على الاحتجاجات أن تستمر، وقد تتبخر. ولكن حقيقة حدوث المظاهرات أمر مهم جدا. وهي تَظهر كيف أن الإيرانيين الساخطين يعانون من فقر متزايد، بعد سنوات من القمع. هل شهدنا مثل هذه المظاهرات من قبل؟ إنها الأكبر منذ احتجاجات ضد الانتخابات الرئاسية المثيرة للجدل عام 2009، والتي خرجت تحت شعار "الحركة الخضراء"، وشارك فيها ملايين الداعمين للمعارضة رفضا لإعلان فوز محمود أحمدي نجاد بفترة رئاسة ثانية. وأدت مظاهرات "الحركة الخضراء" إلى مقتل 30 شخصا واعتقال الآلاف، فيما عَرف وقتها بأكبر نزول إلى الشوارع للاحتجاج منذ الثورة الإسلامية عام 1979.

ਈਰਾਨ ਦੇ ਮੁੱਖ ਆਗੂ ਆਇਆਤੋਲਾਹ ਅਲੀ ਖਮੇਨੀ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮੁਜ਼ਾਹਰਿਆਂ 'ਤੇ ਦਿੱਤੇ ਇੱਕ ਬਿਆਨ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੇ ਇਲਜ਼ਾਮ ਲਗਾਉਂਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਈਰਾਨ ਦੇ ਮੁਜ਼ਾਰਿਆਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਹਨ। ਇਸ 'ਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਦੂਤ ਨਿੱਕੀ ਹੈਲੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਹੋਏ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ 'ਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਨੇ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਬੈਠਕ ਬੁਲਾਏ ਜਾਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਵੀ ਬਣਾਈ ਸੀ। Video shared on social media shows fires in the streets of the Iranian capital Tehran ਇਹ ਵਿਰੋਧ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਪਿਛਲੇ ਵੀਰਵਾਰ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਏ ਅਤੇ ਇਸ ਦੌਰਾਨ 22 ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਮਸ਼ਹਾਦ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਮੁਜ਼ਾਹਰੇ ਪਹਿਲਾਂ ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਵੱਧਦੇ ਮੁੱਲ ਤੇ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਏ ਸਨ ਪਰ ਬਾਅਦ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਰਕਾਰ ਵਿਰੋਧੀ ਰੂਪ ਇਖ਼ਤਿਆਰ ਕਰ ਲਿਆ। ਈਰਾਨ ’ਚ ਆਖ਼ਰ ਕਿਉਂ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ ਮੁਜ਼ਾਹਰੇ? 'ਈਰਾਨੀਆਂ ਲਈ ਅਮਰੀਕੀ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਦੀ ਅਹਿਮੀਅਤ ਨਹੀਂ' ਅਮਰੀਕਾ ਤੇ ਈਰਾਨ ਈਰਾਨ ਵਿਚਲਾ ਵਿਵਾਦ ਈਰਾਨ ਦੇ ਮੁੱਖ ਆਗੂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਅਧਿਕਾਰਕ ਸਾਈਟ ਉੱਤੇ ਲਿਖਿਆ, "ਅੱਜਕਲ, ਈਰਾਨ ਦੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਇਸਲਾਮਿਕ ਗਣਰਾਜ ਲਈ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਸੰਘਰਸ਼, ਹਥਿਆਰ, ਸਿਆਸਤ ਅਤੇ ਖ਼ੁਫ਼ੀਆਂ, ਸੇਵਾਵਾਂ ਸਣੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਤਰੀਕੇ ਅਪਣਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਅਲੋਚਕਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਆਇਆਤੋਲਾਹ ਦੇ 'ਦੁਸ਼ਮਣ' ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਇਜ਼ਾਰਾਇਲ, ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਦਵੰਦੀਆਂ ਲਈ ਕਰੜੀ ਚੋਟ ਹੈ। ਹੈਲੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਇਲਜ਼ਾਮ ਬੇਹੱਦ "ਹਾਸੋਹੀਣਾ" ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਈਰਾਨ ਦੇ ਲੋਕ ਅਜ਼ਾਦੀ ਲਈ ਰੋ ਰਹੇ ਹਨ। ਸਾਰੇ ਅਜ਼ਾਦੀ ਪਸੰਦ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਉਦੇਸ਼ ਲਈ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।" ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਇਸ ਸਬੰਧੀ ਅਮਰੀਕਾ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਕੌਂਸਲ ਦੀ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਬੈਠਕ ਦੀ ਵੀ ਮੰਗ ਕਰੇਗਾ। ਈਰਾਨ ਨੂੰ ਉੱਤਰੀ ਕੋਰੀਆ ਨਹੀਂ ਬਣਨ ਦਵਾਂਗੇ: ਟਰੰਪ ‘ਬਰਬਾਦੀ ਨਹੀਂ, ਸਿਰਫ਼ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ’ ਨਿਊਯਾਰਕ ਵਿੱਚ ਬੀਬੀਸੀ ਦੇ ਨਾਡਾ ਤੌਫੀਕ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਸੁਰਖਿਆ ਪਰਿਸ਼ਦ ਦੀ ਬੈਠਕ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੇ ਖਤਰੇ ਅਤੇ ਸੁਰਖਿਆ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਸਪੱਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਅਜਿਹੀ ਮੀਟਿੰਗ ਲਈ ਰਾਜ਼ੀ ਹੋਣਗੇ ਜਾਂ ਨਹੀਂ । ਨਿੱਕੀ ਹੈਲੀ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ, "ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਚਾਰਟਰ ਤਹਿਤ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਅਜ਼ਾਦੀ ਦਾ ਅਸਤਿਤਵ ਈਰਾਨ ਵਿੱਚ ਖਤਰੇ 'ਚ ਹੈ। ਦਰਜਨਾਂ ਮਾਰੇ ਗਏ ਹਨ ਅਤੇ ਸੈਂਕੜੇ ਲੋਕ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਹਨ।" "ਅਜਿਹੇ 'ਚ ਜੇਕਰ ਈਰਾਨੀ ਤਾਨਾਸ਼ਾਹ ਇਤਿਹਾਸ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਹਾਲਾਤ ਹੋਰ ਵੀ ਬੱਦਤਰ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।" (ਬੀਬੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਲ FACEBOOK, INSTAGRAM, TWITTER ਅਤੇ YouTube 'ਤੇ ਜੁੜੋ।)


تواجه مدينة كايب تاون بجنوب أفريقيا، وهي أول مدينة رئيسية في العالم المعاصر، خطر نفاد مياه الشرب بيد أن مأزق مدينة كايب تاون في جنوب أفريقيا التي تواجه القحط هي مجرد مثال واحد على المشكلة التي طالما حذر منها الخبراء والمتمثلة في ندرة المياه. وبالرغم من أن المياه تغطي نحو 70في المئة من مساحة الأرض، وخصوصا مياه الشرب، فإنها ليست متاحة بالوفرة التي تخطر على البال إذ إن 3 في المئة من المياه المتاحة هي مياه عذبة صالحة للاستهلاك البشري. ويفقتر أكثر من مليار شخص إلى توفر المياه في حين يعاني 2.7 مليار شخص من ندرة المياه خلال شهر على الأقل من العام. وتشير تقديرات دراسة مسحية شملت 500 مدينة رئيسية في العالم نشرت في عام 2014 إلى أن كل مدينة من مجموع أربع مدن تواجه وضع "ضغط مائي". وتشير توقعات برعاية الأمم المتحدة إلى أن الطلب العالمي على المياه العذبة سيتجاوز الإمدادت بنسبة 40 في المئة في عام 2030 بسبب تضافر عوامل من قبيل التغير المناخي، وتصرفات الإنسان، والنمو السكاني. ولا ينبغي أن يكون مفاجئا لنا أن مدينة كاب تاون لن تكون سوى غيض من فيض، إذ من المرجح أن تنفد المياه من 11 مدينة أخرى ساو باولو عانت العاصمة التجارية للبرازيل من ضمن 10 مدن مكتظة بالسكان في العالم من مأزق مماثل لمدينة كاب تاون في عام 2015 عندما قل منسوب المياه في الخزان الرئيسي عن 4 في المئة من المياه المتوفرة. اضطرت الشرطة إلى مرافقة خزانات المياه في شاحنات النقل لتفادي أعمال السلب وواجهت مدينة ساو باولو التي يسكنها أكثر من 21.7 مليون في ذروة الأزمة أقل من 20 يوما من إمدادات المياه واضطرت الشرطة إلى مرافقة خزانات المياه في شاحنات النقل لتفادي أعمال النهب. ويعتقد أن القحط الذي ضرب الجنوب الشرقي من البرازيل ما بين 2014 و 2017 مسؤول عن الوضع، لكن بعثة الأمم المتحدة في ساو باولو وجهت انتقادات للسلطات المحلية بسبب "افتقادها للتخطيط والاستثمارات المناسبة". واعتبرت أزمة المياه "انتهت" عام 2016، لكن في يناير/كانون الثاني قل منسوب المياه في الخزانات الرئيسية بنسبة 15 في المئة مقارنة بالتوقعات خلال هذه الفترة بحيث واجهت إمدادات المياه في المدينة شكوكا مرة أخرى. بنغالور شعر المسؤولون المحليون بحيرة بسبب النمو في قطاع العقارات في أعقاب امتداد مدينة بنغالور باعتبارها أهم مركز تكنولوجي في الهند إذ يعانون في إدارة المياه وأنظمة الصرف الصحي بالمدينة. وازدادت الأمور سوءا بسبب قدم شبكة المياه التي تحتاج إلى إصلاحات عاجلة ولص تقرير حكومي وطني إلى أن أكثر من نصف مياه الشرب في المدينة تذهب هدرا. شهدت بنغالور نموا سريعا بسبب تحولها إلى أهم مركز تكنولوجي في الهند ومثل الصين، تعاني الهند من تلوث المياه ولا تعد مدينة بنغالور مختلفة عن عموم البلد إذ كشف جرد معمق لبحيرات المدينة أن 85% منها تتوفر فيها المياه لكنها لا تستعمل سوى في الري والتبريد الصناعي. ولا تملك ولو بحيرة واحدة مياه الشرب أو الاستحمام. هل ستكون كاب تاون أول مدينة تنفد فيها المياه؟ولا تملك ولو بحيرة واحدة مياه الشرب أو الاستحمام. بكين يصنف البنك الدولي ندرة المياه عندما لا يحصل السكان في مكان معين أقل من 1000 متر مكعب من المياه العذبة لكل شخص. وفي عام 2014، حصل كل شخص من سكان بكين الذين تجاوزوا 20 مليون شخص 145 متر مكعب. وتعد الصين موطنا لنحو 20 في المئة من سكان العالم لكن ليس لها سوى 7 في المئة من المياه العذبة المتوفرة في العالم. وتشير تقديرات جامعة كولومبيا في دراسة إلى أن احتياطات البلد من المياه تراجعت بنسبة 13 في المئة ما بين 2000 و 2009. وتعاني الصين أيضا من مشكلة التلوث. وأظهرت أرقام رسمية انطلاقا من عام 2015 أن 40 في المئة من المياه السطحية في بكين ملوثة إلى درجة أنها غير صالحة للاستعمال حتى في الزراعة أو الصناعة. وحاولت السلطات الصينية معالجة هذه المشكلة من خلال مشروعات ضخمة لتحويل المياه إلى المناطق التي تعاني من الخصاص. كما طرحت أيضا برامج تربوية وزيادات كبيرة في أسعار الماء بالنسبة إلى القطاع الصناعي. القاهرة يمد النهر مصر بـ 97 في المئة من المياه التي تحتاج إليها يجاهد نهر النيل للبقاء على قيد الحياة في بلد كان موطنا مهما لأقدم الحضارات التي شهدها العالم. يمد النهر مصر بـ 97 في المئة من المياه التي تحتاج إليها لكنه يظل أيضا مصدرا لكميات متزايدة من النفايات الزراعية والسكنية غير المعالجة. وتشير أرقام منظمة الصحة العالمية إلى أن مصر تحتل مرتبة متقدمة ضمن البلدان ذات الدخل المتوسط المنخفض فيما يخص عدد الوفيات المرتبطة بالتلوث المائي. وتقول الأمم المتحدة إن البلد سيعاني نقصا حادا في المياه بحلول عام 2025. جاكرتا تواجه العاصمة الإندونيسية تهديدا بارتفاع مستويات البحر مثلما الحال في العديد من المدن الساحلية الأخرى. لكن المشكلة باتت أسوأ بسبب التصرفات المباشرة للإنسان. وبسبب أن أقل من نصف سكان جاكرتا البالغ عددهم 10 ملايين شخص يحصلون على مياه الأنابيب، فإن حفر الآبار بشكل غير قانوني يشهد ازدهارا. وتؤدي هذه الممارسة إلى استنزاف المياه الجوفية بحيث أنها أصبحت تقوض عمليا هذا المصدر المائي. ونتيجة لذلك، يقع نحو 40 في المئة من جاكرتا تحت مستوى البحر، حسب تقديرات البنك الدولي. ومما يزيد الأمور سوءا، أن المياه الجوفية لا تتجدد رغم سقوط الأمطار الغزيرة لأن انتشار الخرسانة والإسفلت يعني أن الحقول المفتوحة لا يمكن أن تستوعب التساقطات المطرية. يقع نحو 40% من جاكرتا تحت مستوى البحر إسطنبول تشير أرقام الحكومة التركية إلى أن البلد يعاني فعليا من الضغط المائي طالما أن ما يحصل عليه الفرد من مياه الشرب انخفض إلى أقل من 1700 متر مكعب في عام 2016. وحذر الخبراء المحليون من أن الوضع قد يسوء إذ سيعاني الفرد من ندرة المياه بحلول عام 2030. وأخذت إسطنبول في السنوات الماضية وهي من المناطق المكتظة بالسكان (14 مليون نسمة) تعاني من نقص في التساقطات المطرية في الشهور التي تهطل فيها الأمطار. حذر الخبراء المحليون من أن الوضع قد يسوء إذ سيعاني الفرد من ندرة المياه بحلول عام 2030 وتراجعت احتياطات المدينة من المياه إلى أقل من 30 في المئة من الطاقة الاستيعابيى في بداية عام 2014. لندن من بين المدن العالمية، لا تبرز لندن كأول مدينة سوف تعاني من الخصاص المائي. إذ إن الواقع يختلف اختلافا كثيرا عن هذه الصورة؛ فالتساقطات المطرية تصل سنويا إلى نحو 600 ملم (أقل من متوسط تساقطات باريس ونصف تساقطات نيويورك) بحيث إن المدينة تحصل على المياه التي تحتاجها من نهر تايمز ونهر لي. تحصل لندن على المياه التي تحتاجها من نهر تايمز ونهر لي وتشير سلطة لندن الكبرى إلى أن المدينة تكاد تصل إلى طاقتها الاستيعابية من المياه، ومن المرجح أن تعاني مشكلات في الإمداد بحلول عام 2025 وتعاني نقصا حادا في المياه بحلول عام 2040. ويبدو أن حظر استخدام خراطيم المياه سيصبح أكثر شيوعا مستقبلا.

ਹਾਲਾਂਕਿ ਸੋਕਾ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦਾ ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਇੱਕ ਐਸੀ ਉਦਾਹਰਨ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਚਿਤਾਵਨੀ ਮਾਹਿਰ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਦੇ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਧਰਤੀ ਦਾ 70 ਫ਼ੀਸਦੀ ਹਿੱਸਾ ਪਾਣੀ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਵਿੱਚੋਂ ਸਿਰਫ਼ 3 ਫ਼ੀਸਦੀ ਪਾਣੀ ਹੀ ਤਾਜ਼ਾ ਹੈ। ਦੁਨੀਆਂ 'ਚ 100 ਕਰੋੜ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋਕ ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਵਾਂਝੇ ਹਨ ਅਤੇ 270 ਕਰੋੜ ਸਾਲ 'ਚ ਘੱਟੋ ਘੱਟ ਇੱਕ ਮਹੀਨਾ ਪਾਣੀ ਦੀ ਕਮੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ 2014 'ਚ 500 ਵੱਡੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਸਰਵੇਖਣ ਮੁਤਾਬਕ ਚਾਰ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਪਾਣੀ ਦੀ ਕਮੀ ਨਾਲ ਜੂਝ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਮੁਤਾਬਕ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਲਈ ਪਾਣੀ ਦੀ ਸਪਲਾਈ 1700 ਕਿਊਬਿਕ ਮੀਟਰ ਘਟਦੀ ਹੈ। ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਮਾਹਿਰ ਮੁਤਾਬਕ 2030 ਤਕ ਸੰਸਾਰ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਤਾਜ਼ੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਮੰਗ 40 ਫ਼ੀਸਦੀ ਵੱਧ ਜਾਵੇਗੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਇਸ ਲਈ ਵਾਤਾਵਰਨ 'ਚ ਬਦਲਾਅ, ਮਨੁੱਖੀ ਵਰਤਾਰੇ ਅਤੇ ਲਗਾਤਾਰ ਵੱਧ ਰਹੀ ਆਬਾਦੀ ਨੂੰ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਠਹਿਰਾਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਕੇਪ ਟਾਊਨ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਉਦਾਹਰਨ ਹੀ ਹੈ। ਹਰ ਮਹਾਂਦੀਪ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੇ ਹਲ ਲੱਭਣ ਲਈ ਜੱਦੋਜਹਿਦ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਕੇਪ ਟਾਊਨ ਵਾਂਗ 11 ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਸ਼ਹਿਰ ਹਨ ਜੋ ਛੇਤੀ ਹੀ ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਸੱਖਣੇ ਹੋ ਜਾਣਗੇ। ਸਓ ਪਾਉਲੋ ਬਰਾਜ਼ੀਲ ਦੀ ਆਰਥਿਕ ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲੇ ਮੁਲਕਾਂ 'ਚੋਂ ਇੱਕ ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ 2015 ਵਿੱਚ ਕੇਪ ਟਾਊਨ ਵਰਗੇ ਹਾਲਤਾਂ 'ਚੋ ਲੰਘ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਪਾਣੀ ਦਾ ਸੰਕਟ ਆਪਣੇ ਸਿਖਰ 'ਤੇ ਸੀ ਤਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ 20 ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਪਾਣੀ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਰਹਿ ਗਈ ਸੀ। ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਬਾਹਰੋਂ ਪਾਣੀ ਦੇ ਟਰੱਕ ਮੰਗਵਾ ਕੇ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਲੁੱਟ ਤੋਂ ਬਚਾਇਆ ਸੀ। ਬੈਂਗਲੁਰੂ ਸਥਾਨਕ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਮੁਤਾਬਕ ਸ਼ਹਿਰ ਇੱਕ ਤਕਨੀਕੀ ਕੇਂਦਰ ਹੋਣ ਕਰ ਕੇ ਨਵੀਂ ਵਸੋਂ ਵਾਲੇ ਇਲਾਕਿਆਂ 'ਚ ਪਾਣੀ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਾਰਨ ਲਈ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਚੀਨ ਵਾਂਗ ਭਾਰਤ ਵੀ ਪਾਣੀ ਦੇ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਨਾਲ ਜੂਝ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਬੈਂਗਲੁਰੂ 'ਚ ਪਾਣੀ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਵੀ ਇਸੇ ਦਾ ਹੀ ਇੱਕ ਨਤੀਜਾ ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੀ ਝੀਲ ਅਜਿਹੀ ਨਹੀਂ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੀਣ ਅਤੇ ਨਹਾਉਣ ਦੇ ਲਾਇਕ ਪਾਣੀ ਹੋਵੇ। ਬੀਜਿੰਗ ਚੀਨ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਨੂੰ ਵਰਲਡ ਬੈਂਕ ਵੱਲੋਂ ਪਾਣੀ ਦੇ ਸੰਕਟ ਵਾਲੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਜੋਂ ਐਲਾਨੀ ਗਈ ਜਦੋਂ ਕੁਝ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ 1000 ਕਿਊਬਿਕ ਮੀਟਰ ਤੋਂ ਵੀ ਘੱਟ ਤਾਜ਼ਾ ਪਾਣੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ। 2014 ਦੋ ਕਰੋੜ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋਹਾਂ ਨੂੰ 145 ਕਿਊਬਿਕ ਮੀਟਰ ਪਾਣੀ ਮਿਲਿਆ। ਕੋਲੰਬੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਇੱਕ ਅਧਿਐਨ ਮੁਤਾਬਕ, ਸਾਲ 2000 ਤੋਂ 2009 ਤੱਕ ਚੀਨ ਦੇ ਸਰੋਵਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 13 ਫ਼ੀਸਦੀ ਪਾਣੀ ਘਟਿਆ। ਚੀਨੀ ਸਰਕਾਰ ਇਸ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਣ ਦੇ ਯਤਨ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਕਾਇਰੋ ਦੁਨੀਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਸਭਿਅਤਾ ਦੀ ਨੀਲ ਨਦੀ ਆਧੁਨਿਕ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਸੰਕਟ ਨਾਲ ਲੜ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਹ ਮਿਸਰ 'ਚ 97 ਫ਼ੀਸਦੀ ਪਾਣੀ ਦਾ ਸਰੋਤ ਹੈ ਪਰ ਨਾਲ ਹੀ ਖੇਤੀ ਅਤੇ ਘਰੇਲੂ ਕੁੜੇ ਦਾ ਵੀ ਗੜ੍ਹ ਹੈ। ਸੰਸਾਰ ਸਿਹਤ ਸੰਗਠਨ ਮੁਤਾਬਕ ਮਿਸਰ ਪਾਣੀ ਦੇ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਕਰਨ ਹੇਠਲੇ ਮੱਧ ਵਰਗ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮੌਤਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਦੇਸ 2025 ਤੱਕ ਪਾਣੀ ਦੇ ਵੱਡੇ ਸੰਕਟ ਨਾਲ ਜੂਝੇਗਾ। ਜਕਾਰਤਾ ਕਈ ਹੋਰ ਸਮੁੰਦਰ ਨੇੜਲੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਾਂਗ, ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ 'ਤੇ ਵੱਧ ਰਹੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਪਾਣੀ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਪਰ ਜਕਾਰਤਾ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖੀ ਵਰਤਾਰਿਆਂ ਸੱਦਕਾ, ਹਾਲਤ ਗੰਭੀਰ ਬਣਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਵਰਲਡ ਬੈਂਕ ਮੁਤਾਬਕ 40 ਫ਼ੀਸਦੀ ਜਕਾਰਤਾ ਹੁਣ ਸਮੁੰਦਰੀ ਤਲ ਤੋਂ ਵੀ ਹੇਠਾਂ ਹੈ। ਮਾਸਕੋ ਦੁਨੀਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਤਿਹਾਈ ਤਾਜ਼ਾ ਪਾਣੀ ਰੂਸ ਕੋਲ ਹੈ। ਪਰ ਹੁਣ ਇਸ ਦੇਸ 'ਤੇ ਉਦਯੋਗਿਕ ਵਿਰਾਸਤ ਸਦਕਾ, ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਮਾਸਕੋ ਲਈ ਇਹ ਚਿੰਤਾ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਇਹ 70 ਫ਼ੀਸਦੀ ਪਾਣੀ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਧਰਤੀ ਹੇਠਲਾ ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਮੁਤਾਬਕ, 35 ਤੋਂ 60 ਫ਼ੀਸਦੀ ਪੀਣ ਵਾਲਾ ਪਾਣੀ ਸਾਫ਼ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਸਤੰਬੁਲ ਤੁਰਕੀ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਮੁਤਾਬਕ, ਦੇਸ ਪਾਣੀ ਦੇ ਸੰਕਟ ਦੀ ਮਾਰ ਹੇਠ ਹੈ। 2016 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤੀ ਵਿਅਕਤੀ ਪਾਣੀ ਦੀ ਸਪਲਾਈ 1700 ਕਿਊਬਿਕ ਤੋਂ ਵੀ ਘੱਟ ਸੀ। ਸਥਾਨਕ ਮਾਹਿਰਾਂ ਮੁਤਾਬਕ 2030 ਤੱਕ ਦੇਸ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦਾ ਗੰਭੀਰ ਸੰਕਟ ਹੋਵੇਗਾ। ਮੈਕਸੀਕੋ ਸ਼ਹਿਰ ਮੈਕਸੀਕੋ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ 210 ਕਰੋੜ ਨਿਵਾਸੀਆਂ ਲਈ ਪਾਣੀ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਕੋਈ ਨਵੀਂ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਆਪਣਾ 40 ਫ਼ੀਸਦੀ ਪਾਣੀ ਬਾਹਰੋਂ ਬਰਾਮਦ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦੀ ਮੁੜ ਵਰਤੋਂ ਲਈ ਕੋਈ ਵੱਡੇ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ। ਲੰਡਨ ਲੰਡਨ ਦੀ ਅਸਲੀਅਤ ਵੀ ਕੋਈ ਵੱਖ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਸਾਲਾਨਾ 600 ਮਿਲੀਮੀਟਰ ਮੀਂਹ (ਪੈਰਿਸ ਤੋਂ ਘਾਟ ਅਤੇ ਨਿਊ ਯਾਰਕ ਤੋਂ ਅੱਧੇ) ਨਾਲ, ਲੰਡਨ 80 ਫ਼ੀਸਦੀ ਪਾਣੀ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਨਦੀਆਂ ਤੋਂ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਮੁਤਾਬਕ 2025 ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਸਪਲਾਈ ਦੀ ਸਮਸਿਆ ਆਵੇਗੀ ਅਤੇ 2040 ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦੀ ਕਮੀਂ ਹੋਵੇਗੀ। ਟੋਕੀਓ ਜਪਾਨ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਵੀ ਪਾਣੀ ਦੀ ਕਮੀ ਨਾਲ ਜੂਝੇਗੀ। ਦੇਸ ਵਿੱਚ ਬਰਸਾਤ ਘੱਟ ਹੋਣ ਕਰ ਕੇ ਸੋਕੇ ਵੱਲ ਵੱਧ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਮੀਂਹ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰ ਕੇ 750 ਸਰਕਾਰੀ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਇਮਾਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। 70 ਫ਼ੀਸਦੀ ਟੋਕੀਓ ਦੇ ਲੋਕ ਨਦੀਆਂ, ਝੀਲਾਂ ਅਤੇ ਬਰਫ਼ ਦੇ ਪਾਣੀ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹਨ। ਮਿਆਮੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦਾ ਫਲੋਰੀਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਪੰਜ ਘੱਟ ਬਰਸਾਤ ਵਾਲੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸੰਕਟ ਮਿਆਮੀ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਮਿਆਮੀ ਦੇ ਗੁਆਂਢੀ ਸ਼ਹਿਰ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਪਾਣੀ ਦੇ ਸੰਕਟ ਨਾਲ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। (ਬੀਬੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਲ FACEBOOK, INSTAGRAM, TWITTERਅਤੇ YouTube 'ਤੇ ਜੁੜੋ।)


وصف وزير خارجية كوريا الشمالية تهديد ترامب لبلاده بأنه "نباح كلب" وأضاف يونغ - هو في تصريحات أمام فندق مجاور للأمم المتحدة أن "هناك مثلا يقول إن الكلاب تنبح والقافلة تسير". وأردف" في حال فكر ترامب بمفاجئتنا بصوت نباح الكلب، فإنه بلا شك يحلم"، مشيراً إلى أنه يشعر بالأسف البالغ لمساعديه. ومن المقرر أن يُلقي يونغ - هو كلمته أمام الجميعة العامة للأمم المتحدة الجمعة. وتعتبر هذه التصريحات الأولى لببيونغيانغ منذ تهديدات ترامب أمام المنظمة الدولية في نيويورك بأن بلاده ستدمر كوريا الشمالية، إذا اضطرت، للدفاع عن نفسها وعن حلفائها. وسخر حينها ترامب من زعيم كوريا الشمالية، كيم جونغ-أون، قائلا: "رجل الصواريخ في مهمة انتحارية". وكانت بيونغيانغ قد أجرت اختبارات نووية وصاروخية متحدية الأمم المتحدة. "خيارات عسكرية" وقال وزير الدفاع الأمريكي جيم ماتيس إن بلاده لديها "الكثير" من الخيارات العسكرية في مواجهة كوريا الشمالية، ومن بينها خيارات لا تُعرض كوريا الجنوبية للخطر. وجاءت تصريحات ماتيس بعد أن شددت إدارة ترامب الضغوط على كوريا الشمالية، محذرة أن بيونغيانغ "ستدمر" إذا رفضت إنهاء مساعيها "المتهورة" للسلاح النووي والصواريخ الباليستية. وقال ماتيس للصحفيين في البنتاغون "توجد الكثير من الخيارات العسكرية، بالتوافق مع حلفائنا، التي سنتخذها للدفاع عن حلفائنا وعن مصالحنا". وأكد ماتيس أيضا أن واشنطن وسول بحثا خيار إرسال أسلحة نووية "تكتيكية" لكوريا الجنوبية.

ਯੋਂਗ-ਹੋ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਅਮਰੀਕੀ ਬੌਂਬਰਸ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦਾ ਹੱਕ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਕਾਰਵਾਈ ਉਸ ਵੇਲੇ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਜਦੋਂ ਉਹ ਉੱਤਰੀ ਕੋਰੀਆ ਦੇ ਹਵਾਈ ਖੇਤਰ 'ਚ ਨਾ ਵੀ ਹੋਣ। ਦੁਨੀਆਂ ਨੂੰ 'ਇਹ ਸਾਫ ਤੌਰ 'ਤੇ ਯਾਦ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ' ਕਿ ਜੰਗ ਦਾ ਐਲਾਨ ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਕੀਤਾ ਹੈ। 70 ਸਾਲ ਪੁਰਾਣੀ ਹੈ ਉੱਤਰੀ ਕੋਰੀਆ ਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਦੁਸ਼ਮਣੀ ਉੱਤਰੀ ਕੋਰੀਆ ਸੰਕਟ- 4 ਅਹਿਮ ਨੁਕਤੇ ਵਾਈਟ ਹਾਊਸ ਨੇ ਉੱਤਰੀ ਕੋਰੀਆ ਦੇ ਇਸ ਬਿਆਨ ਨੂੰ 'ਬੇਤੁਕਾ' ਦੱਸਦੇ ਹੋਏ ਖਾਰਜ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਅਮਰੀਕੀ ਰੱਖਿਆ ਮੰਤਰਾਲੇ ਪੈਂਟਾਗਨ ਨੇ ਉੱਤਰੀ ਕੋਰੀਆ ਨੂੰ ਉਕਸਾਉਣ ਵਾਲੀ ਕਾਰਵਾਈ ਬੰਦ ਕਰਨ ਦੀ ਚਿਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਅਮਰੀਕੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦਾ ਟਵੀਟ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਬੁਲਾਰੇ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਦੋਹਾਂ ਮੁਲਕਾਂ ਵਿਚਾਲੇ ਚੱਲ ਰਹੀ ਤਿੱਖੀ ਸ਼ਬਦੀ ਜੰਗ ਨਾਲ ਨੁਕਸਾਨਦੇਹ ਗ਼ਲਤਫ਼ਹਿਮੀਆਂ ਪੈਦਾ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਮਰੀਕੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਟ੍ਰੰਪ ਨੇ ਟਵੀਟ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ, "ਲਿਟਲ ਰੌਕੇਟਮੈਨ ਜ਼ਿਆਦਾ ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਰਹਿਣਗੇ।" ਟ੍ਰੰਪ ਨੇ ਲਿਖਿਆ, "ਉੱਤਰੀ ਕੋਰੀਆ ਦੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਮੰਤਰੀ ਦੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ 'ਚ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਭਾਸ਼ਣ ਨੂੰ ਸੁਣਿਆ। ਜੇਕਰ ਉਹ ਲਿਟਲ ਰੌਕੇਟਮੈਨ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦਾ ਰਾਗ ਅਲਾਪਣਗੇ ਤਾਂ ਉਹ ਜ਼ਿਆਦਾ ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ ਬੱਚ ਨਹੀਂ ਸਕਣਗੇ।" ਉੱਤਰੀ ਕੋਰੀਆ ਦਾ ਜਵਾਬ ਟ੍ਰੰਪ ਦੇ ਟਵੀਟ ਦਾ ਜਵਾਬ ਦਿੰਦਿਆਂ ਉੱਤਰੀ ਕੋਰੀਆ ਦੇ ਮੰਤਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਬਹੁਤ ਜਲਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦੇਸ ਇਸਦਾ ਜਵਾਬ ਦੇ ਦੇਵੇਗਾ ਕਿ ਕੌਣ ਜ਼ਿਆਦਾ ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਬਚੇਗਾ।" ਉੱਤਰੀ ਕੋਰੀਆ ਦੇ ਮੰਤਰੀ ਦੇ ਬਿਆਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੈਂਟਾਗਨ ਦੇ ਬੁਲਾਰੇ ਕਰਨਲ ਰੌਬਰਟ ਮੈਨਿੰਗ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਜੇਕਰ ਉੱਤਰੀ ਕੋਰੀਆ ਆਪਣੀ ਹਮਲਾਵਰ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਰੋਕਦਾ ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਜਾਣਦੇ ਹੋ ਅਸੀਂ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਂਵਾਗੇ ਕਿ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਕੋਲ ਉੱਤਰੀ ਕੋਰੀਆ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਣ ਲਈ ਸਾਰੇ ਬਦਲ ਮੌਜੂਦ ਹਨ।" 'ਸਿੱਧੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਦਾ ਖਦਸ਼ਾ ਨਹੀਂ' ਪਿਛਲੇ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਕੋਰੀਆ ਇੱਕ ਦੂਜੇ 'ਤੇ ਸ਼ਬਦੀ ਹਮਲੇ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਮਾਹਿਰਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਤਿੱਖੀ ਹੁੰਦੀ ਜ਼ੁਬਾਨੀ ਜੰਗ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ ਦੋਵਾਂ ਦੇਸਾਂ ਵਿਚਾਲੇ ਆਹਮੋ-ਸਾਹਮਣੇ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹੈ। ਭਾਰੀ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਦਬਾਅ ਅਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਉੱਤਰੀ ਕੋਰੀਆ ਨੇ ਪਿਛਲੇ ਹਫ਼ਤੇ ਬੈਲਿਸਟਿਕ ਮਿਜ਼ਾਈਲਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰੀਖਣ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ ਸੀ। ਉੱਤਰੀ ਕੋਰੀਆ ਦੇ ਲੀਡਰਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਰਮਾਣੂ ਹਥਿਆਰ ਕੇਵਲ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤਾਕਤਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਹਨ ਜੋ ਉਸ ਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕਰਨ ਦੀ ਨੀਤ ਰੱਖਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਤੰਬਰ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਪਰਮਾਣੂ ਪ੍ਰੀਖਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਨੇ ਉੱਤਰੀ ਕੋਰੀਆ ਖਿਲਾਫ਼ ਨਵੀਆਂ ਪਬੰਦੀਆਂ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਸੀ। (ਬੀਬੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਫੇਸਬੁੱਕ ਪੰਨੇ ਉੱਤੇ ਜਾਣ ਲਈ ਇੱਥੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲਿੰਕ ਉੱਤੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰਕੇ ਇੰਸਟਾਗਰਾਮ ਪੰਨਾ ਦੇਖੋ।)


ويعني تراجع معدل الخصوبة أن كل دولة تقريبا ستسجل تقلصا في عدد سكانها بحلول نهاية القرن. ويتوقع أن تشهد 23 دولة، من بينها إسبانيا واليابان، تناقص عدد سكانها إلى النصف بحلول عام 2100. وتؤدي الظاهرة أيضا إلى تزايد معدل الشيخوخة، إذ يتوقع أن يتساوى عدد البالغين من العمر 80 عاما مع عدد المواليد الجدد. ما الذي يحدث؟ تراجع معدل الخصوبة الذي هو متوسط عدد ما يمكن أن تنجبه امرأة واحدة. وإذا ما انخفض هذا المتوسط إلى ما يقارب 2.1 فإن عدد السكان يبدأ بالتراجع. مواضيع قد تهمك نهاية وفي خمسينيات القرن الماضي كانت المرأة تنجب ما معدله 4.7 أطفال. وكشف باحثون في معهد القياسات الصحية والتقييم بجامعة واشنطن أن معدل الخصوبة في العالم تناقص إلى النصف تقريبا، إذ سجل 2.4 في عام 2017. وتتوقع الدراسة المنشورة في مجلة لانست الصحية أن هذا المعدل سينخفض إلى أدنى من 1.7 بحلول 2100. ونتيجة لذلك فإن الباحثين يتوقعون أن يصل عدد سكان الأرض إلى 9.7 مليارات نسمة بحلول 2064، قبل أن يتراجع إلى 8.8 مليارات نسمة بحلول نهاية القرن. ويرى البروفسور كريستوفر موري، في تصريح لبي بي سي، أن هذا "تغيير كبير، إذ أن أغلب دول العالم تشهد تراجعا في عدد سكانها". وقال" أعتقد أنه أمر هائل إذا نظرنا إلى جميع زواياه، ولذلك علينا إعادة تنظيم المجتمعات". لماذا يتراجع معدل الخصوبة؟ الأمر لا يتعلق بالقدرة الجنسية، ولا بأي من الأشياء التي تتبادر إلى الأذهان كلما ناقشنا مسألة الخصوبة. يتعلق الأمر بميل المزيد من النساء إلى الحصول على التعليم والعمل، بالإضافة إلى توفير موانع الحمل بشكل واسع، وهو ما جعل النساء يخترن إنجاب عدد أقل من الأولاد. ومن هذه الناحية فإن تراجع معدل الخصوبة نتيجة إيجابية. ماهي الدول الأكثر تأثرا؟ يتوقع أن ينهار عدد سكان اليابان من 128 مليون نسمة في عام 2017 إلى أقل من 53 مليون نسمة بحلول نهاية القرن. وتواجه إيطاليا انهيارا مماثلا في عدد السكان، إذ يتوقع أن يتراجع عدد سكانها من 61 مليون نسمة إلى 28 مليون نسمة في الفترة نفسها. ويشمل تناقص عدد السكان إلى النصف 23 دولة من بينها إسبانيا والبرتغال وتايلاند وكوريا الجنوبية، فضلا عن اليابان وإيطاليا. أما الصين، أكبر دول العالم عددا، فإنها ستصل إلى ذروة 4.1 مليارات نسمة بعد أربعة أعوام، ثم يبدأ عدد سكانها في التناقص، ليصل 732 مليون نسمة بحلول عام 2100. وستحتل الهند حينها مركز أكبر دول العالم من حيث عدد السكان. ويتوقع أن يصل عدد سكان بريطانيا إلى 75 مليون نسمة في عام 2063، ليتراجع بعدها إلى 71 مليون نسمة بحلول عام 2100. وسيكون هذا الأمر مشكلة عالمية، إذ تسجل 183 دولة من أصل 195 معدل خصوبة أدنى من مستوى التعويض. ما هي المشكلة؟ ربما يعتقد البعض أن هذا شيء إيجابي بالنسبة للبيئة، فتناقص عدد قليل من السكان يعني تناقص انبعاث الغازات، ويخفف من إزالة الغابات وتدميرها لصالح الزراعة. ويرى البروفيسور موري أن هذا كله صحيح، باستثناء الشق المتعلق بانقلاب هرم الأعمار، أي عندما يصبح عدد المسنين أكبر من عدد الشباب، وما لذلك من آثار سلبية على المجتمعات. توقعات الدراسة ويضيف البروفيسور موري أن هذا الأمر "سيحدث تغييرات هائلة. ويقلقني ذلك لأن ابنتي عمرها 8 أعوام ولا أعرف كيف سيكون شكل العالم وقتها". من يدفع الضرائب في عالم في عالم مليء بالشيخوخة؟ من يدفع مصاريف الرعاية الصحية للمسنين؟ من يرعاهم أصلا؟ هل سيكون بمقدور الناس التقاعد عن العمل؟ يقول البروفيسور موري: "علينا أن نخفف الضرر". هل من حلول؟ استعملت بعض الدول، مثل بريطانيا، الهجرة وسيلة لتجديد فتوة سكانها والتعويض عن انهيار معدل الخصوبة. ولكن هذا الحل يبطل مفعوله عندما تسجل جميع الدول تراجعا في عدد السكان. وننتقل، حسب البروفيسور موري، "من خيار الدول بين فتح الحدود أو غلقها إلى دفع تعويض للمهاجرين لأن عددهم لن يكون كافيا". وجربت بعض الدول سياسات من بينها إطالة عطلة الأمومة والأبوة، وتوفير خدمة رعاية الأطفال المجانية، ومنح تحفيزات مالية، وتوسيع حقوق العمل، ولكن لا تأثير لها في الواقع. وتمكنت السويد من رفع معدل الخصوبة من 1.7 إلى 1.9، ولكن دولا أخرى فشلت في ذلك على الرغم من جهودها الكبيرة لتشجيع الولادة. ولا يزال معدل الخصوبة في سنغافورة حوالي 1.3. ويقول البروفيسور موري: " بعض الناس يسخرون من الأمر، فهم لا يتصورون أن يحدث ذلك. يعتقدون أن النساء يقررن لوحدهن إنجاب المزيد من الأطفال"، ولكن إذا لم نجد حلا فإن البشرية مهددة بالانقراض، في بضعة قرون طبعا". وحذر الباحثون من تعطيل التطور في مجال تعليم المرأة وحصولها على موانع الحمل. ويقول البروفيسور ستين إيميل فولسيت: "إن معالجة تراجع عدد السكان سيكون مصدر قلق في العديد من الدول، ولكن لا ينبغي أن يعطل الجهود الرامية إلى رعاية صحة النساء الإنجابية، والتطور المسجل في مجال حقوق المرأة". ماذا عن أفريقيا؟ يتوقع أن يتضاعف عدد السكان في أفريقيا جنوب الصحراء ثلاث مرات، ليتجاوز 3 مليارات في عام 2100. وتصبح نيجيريا حينها ثاني أكبر دولة في العالم من حيث عدد السكان، بنحو 791 مليون نسمة. ويقول البروفيسور موري: "إن العديد من الدول سيكون فيها عدد كبير من السكان من أصول أفريقية خلال هذه الفترة، وعليه يتحتم على دول العالم النظر بجدية إلى مسألة العنصرية لأن عددا كبيرا من سكانها ستكون أصولهم أفريقية". لماذا عتبة معدل الخصوبة 2.1؟ ربما نعتقد أن الرقم لابد يكون 2 أي كل أبوين لهما طفلان، وبالتالي يبقى عدد السكان على حاله. ولكن مهما كانت الرعاية الصحية متطورة فإن بقاء جميع الأطفال على قيد الحياة ليس مضمونا. كما أن نسبة الذكور في الولادات أعلى بقليل من نسبة الإناث. ولذلك فإن معدل التعويض في الدول المتطورة هو 2.1. وتحتاج الدول التي تكون معدلات وفيات الأطفال فيها مرتفعة إلى معدل خصوبة أعلى حتى تضمن التعويض. ما الذي يقوله الخبراء؟ يقول البروفيسور، إبراهيم أبوبكر، من كلية لندن الجامعية: "لو أن هذه التوقعات نصفها فقط حقيقي، فإن الهجرة تصبح ضرورة لجميع الدول وليست خيارا". ويضيف: "علينا لكي ننجح أن نعيد التفكير في السياسات العالمية. فتوزيع السكان في سن العمل مسألة حتمية بالنسبة لازدهار الإنسانية أو أفولها".

ਸਾਲ 2100 ਤੱਕ ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਮੁਲਕਾਂ ਵਿੱਚ ਆਬਾਦੀ ਦੀ ਦਰ ਘਟਣ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ (ਸੰਕੇਤਕ ਤਸਵੀਰ) ਪ੍ਰਜਣਨ ਦਰ ਵਿੱਚ ਗਿਰਾਵਟ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਲਗਭਗ ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਹਰ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਆਬਾਦੀ ਘੱਟ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਸਪੇਨ ਅਤੇ ਜਪਾਨ ਸਮੇਤ 23 ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਸਾਲ 2100 ਤੱਕ ਅੱਧੀ ਹੋਣ ਦਾ ਖਦਸ਼ਾ ਹੈ। ਕਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹਾ ਵੀ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲੇਗਾ ਕਿ ਜਦੋਂ ਉੱਥੇ ਬੱਚੇ ਪੈਦਾ ਹੋਣਗੇ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਆਬਾਦੀ 80 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਦੀ ਹੀ ਮਿਲੇਗੀ। ਆਪਣੇ ਫੋਨ ਦੀ ਹੋਮ ਸਕਰੀਨ ’ਤੇ ਇੰਝ ਵੇਖੋ ਬੀਬੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕੀ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ? ਪ੍ਰਜਣਨ ਦਰ - ਇੱਕ ਔਰਤ ਵੱਲੋਂ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦੇਣ ਦੀ ਔਸਤ ਸੰਖਿਆ ਘੱਟ ਰਹੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਇਹ ਗਿਣਤੀ ਲਗਭਗ 2.1 ਤੋਂ ਘੱਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਆਬਾਦੀ ਦਾ ਆਕਾਰ ਘਟਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। 1950 ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨਕਾਲ ਵਿੱਚ ਔਸਤ 4.7 ਬੱਚੇ ਪੈਦਾ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ ਹੈਲਥ ਮੈਟਰਿਕਸ ਐਂਡ ਇਵੈਲੂਏਸ਼ਨ ਦੇ ਖੋਜਕਰਤਾਵਾਂ ਨੇ ਦਰਸਾਇਆ ਕਿ 2017 ਵਿੱਚ ਆਲਮੀ ਪ੍ਰਜਣਨ ਦਰ ਲਗਭਗ 2.4 ਤੱਕ ਘਟ ਗਈ। ਮਸ਼ਹੂਰ ਸਾਈਂਸ ਜਰਨਲ ਦਿ ਲਾਂਸੈਂਟ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਅਧਿਐਨ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਦਰ ਸਾਲ 2100 ਤੱਕ 1.7 ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਚਲੀ ਜਾਵੇਗੀ। ਖੋਜਕਰਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਉਮੀਦ ਹੈ ਕਿ ਇਸਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ 8.8 ਬਿਲੀਅਨ ਤੱਕ ਗਿਰਾਵਟ ਆਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੰਖਿਆ 2064 ਦੇ ਆਸਪਾਸ 9.7 ਬਿਲੀਅਨ ਤੱਕ ਰਹੇਗੀ। ਖੋਜਕਰਤਾ ਪ੍ਰੋ. ਕ੍ਰਿਸਟੋਫਰ ਮਰੇ ਨੇ ਬੀਬੀਸੀ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ, ''ਇਹ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕੁਦਰਤੀ ਤਬਦੀਲੀ ਨਾਲ ਆਬਾਦੀ ਵਿੱਚ ਗਿਰਾਵਟ ਆ ਰਹੀ ਹੈ।'' ''ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਵਿਲੱਖਣ ਰੂਪ ਦੇ ਇਸ ਵਰਤਾਰੇ ਬਾਰੇ ਸੋਚਣਾ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਪਛਾਣਨਾ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਕਿੰਨੀ ਵੱਡੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਇਹ ਹੈਰਾਨੀਜਨਕ ਹੈ, ਸਾਨੂੰ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਪੁਨਰਗਠਿਤ ਕਰਨਾ ਪਵੇਗਾ।'' ਪ੍ਰਜਣਨ ਦਰ ਕਿਉਂ ਘੱਟ ਰਹੀ ਹੈ? ਪ੍ਰਜਣਨ ਸਮਰੱਥਾ 'ਤੇ ਚਰਚਾ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਸਪਰਮ ਕਾਊਂਟ ਜਾਂ ਆਮ ਗੱਲਾਂ ਨਾਲ ਇਸਦਾ ਕੋਈ ਲੈਣਾ-ਦੇਣਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਬਜਾਏ ਇਹ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਕੰਮਕਾਜੀ ਔਰਤਾਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਨਾਲ ਹੀ ਗਰਭਨਿਰੋਧਕ ਦੀ ਲੋਕਾਂ ਤੱਕ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪਹੁੰਚ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਔਰਤਾਂ ਘੱਟ ਬੱਚੇ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਕਈ ਮਾਅਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਜਣਨ ਦਰ ਵਿੱਚ ਗਿਰਾਵਟ ਇੱਕ ਸਫਲਤਾ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ। ਕਿਹੜੇ ਮੁਲਕ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹਨ? ਜਪਾਨ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 2017 ਵਿੱਚ 128 ਮਿਲੀਅਨ ਦੇ ਸਿਖਰ ਤੋਂ ਘੱਟ ਕੇ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ 53 ਮਿਲੀਅਨ ਤੋਂ ਘੱਟ ਹੋਣ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਇਟਲੀ ਵਿੱਚ ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ 61 ਮਿਲੀਅਨ ਤੋਂ 28 ਮਿਲੀਅਨ ਤੱਕ ਜਨਸੰਖਿਆ ਵਿੱਚ ਗਿਰਾਵਟ ਹੋਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਹੈ। 23 ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇਹ ਦੋ ਹਨ - ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਪੇਨ, ਪੁਰਤਗਾਲ, ਥਾਈਲੈਂਡ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ- ਉਮੀਦ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਅੱਧੀ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੋਵੇਗੀ। ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਕ੍ਰਿਸਟੋਫਰ ਮਰੇ ਨੇ ਕਿਹਾ, ''ਇਹ ਹੈਰਾਨੀਜਨਕ ਹੈ।'' ਮੌਜੂਦਾ ਸਮੇਂ ਚੀਨ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਜਨਸੰਖਿਆ ਵਾਲਾ ਦੇਸ਼ ਹੈ ਜਿਸਦੇ 2100 ਤੱਕ ਲਗਭਗ 732 ਮਿਲੀਅਨ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਤੋਂ ਚਾਰ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ 1.4 ਬਿਲੀਅਨ ਦੇ ਸਿਖਰ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਇਸਦਾ ਸਥਾਨ ਲੈ ਲਵੇਗਾ। ਯੂਕੇ ਦੇ 2063 ਵਿੱਚ 75 ਮਿਲੀਅਨ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਅਤੇ 2100 ਤੱਕ 71 ਮਿਲੀਅਨ ਤੱਕ 'ਤੇ ਆਉਣ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਹੈ। ਦਰਅਸਲ, ਇਹ ਇੱਕ ਆਲਮੀ ਮੁੱਦਾ ਹੋਵੇਗਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ 195 ਵਿੱਚੋਂ 183 ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਜਣਨ ਦਰ ਆਮ ਪੱਧਰ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਹੈ। ਇਹ ਸਮੱਸਿਆ ਕਿਉਂ ਹੈ? ਤੁਸੀਂ ਸੋਚ ਸਕਦੇ ਹੋ ਕਿ ਇਹ ਵਾਤਾਵਰਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਚੰਗਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਘੱਟ ਆਬਾਦੀ ਕਾਰਬਨ ਨਿਕਾਸੀ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਖੇਤੀ ਲਈ ਜੰਗਲਾਂ ਦੀ ਕਟਾਈ ਨੂੰ ਘੱਟ ਕਰੇਗੀ। ਪ੍ਰੋ. ਮਰੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ''ਇਸ ਉਲਟ ਉਮਰ ਢਾਂਚੇ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਬਜ਼ੁਰਗ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੋਣਗੇ, ਇਸ ਨਾਲ ਇੱਕ ਸਮਾਨ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪੈਣਗੇ।'' ਸੰਕੇਤਕ ਤਸਵੀਰ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ : ਪ੍ਰੋ. ਮਰੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: ''ਇਹ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਸਮਾਜਿਕ ਤਬਦੀਲੀ ਪੈਦਾ ਕਰੇਗਾ। ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਚਿੰਤਤ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਮੇਰੀ ਅੱਠ ਸਾਲ ਦੀ ਬੇਟੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਹੈਰਾਨੀ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ ਕਿ ਦੁਨੀਆਂ ਕਿਵੇਂ ਦੀ ਹੋਵੇਗੀ।'' ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਵਾਲੀ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਟੈਕਸ ਕੌਣ ਭਰੇਗਾ? ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਲਈ ਸਿਹਤ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦਾ ਭੁਗਤਾਨ ਕੌਣ ਕਰੇਗਾ? ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕੌਣ ਕਰੇਗਾ? ਕੀ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਤੋਂ ਰਿਟਾਇਰ ਹੋਣ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਹੋਣਗੇ? ਪ੍ਰੋ. ਮਰੇ ਦਾ ਤਰਕ ਹੈ, ''ਸਾਨੂੰ ਵਿਚਕਾਰਲਾ ਰਸਤਾ ਅਪਣਾਉਣ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ।'' ਸ਼ਰਾਬ ਪੀਣ ਨਾਲ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਜਣਨ ਸ਼ਕਤੀ 'ਤੇ ਬੁਰਾ ਅਸਰ ਪੈਂਦਾ ਹੈ? ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ ਕੀ ਇਸਦਾ ਕੋਈ ਹੱਲ ਹੈ? ਯੂਕੇ ਸਮੇਤ ਕਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਜਨਸੰਖਿਆ ਵਧਾਉਣ ਅਤੇ ਘਟ ਰਹੀ ਪ੍ਰਜਣਨ ਦਰ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਕਰਨ ਲਈ ਪਰਵਾਸ ਦਾ ਰਸਤਾ ਚੁਣਿਆ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਕੋਈ ਪ੍ਰਭਾਵੀ ਹੱਲ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਲਗਭਗ ਹਰ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਘਟ ਰਹੀ ਹੈ। ਪ੍ਰੋ. ਮਰੇ ਨੇ ਦਲੀਲ ਦਿੱਤੀ, ''ਅਸੀਂ ਉਸ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਜਾਵਾਂਗੇ ਜਿੱਥੇ ਸਰਹੱਦਾਂ ਖੋਲ੍ਹਣ ਦੀ ਚੋਣ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਨਾ ਪਰਵਾਸੀਆਂ ਲਈ ਕੋਈ ਸਪੱਸ਼ਟ ਮੁਕਾਬਲਾ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਇਹ ਕਾਫ਼ੀ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ।'' ਕਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਲਈ ਜਣੇਪਾ ਛੁੱਟੀਆਂ ਵਧਾਈਆਂ ਹਨ, ਮੁਫ਼ਤ ਬਾਲ ਸੰਭਾਲ, ਵਿੱਤੀ ਪ੍ਰੋਤਸਾਹਨ ਅਤੇ ਵਧੀਕ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਵਰਗੀਆਂ ਨੀਤੀਆਂ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਇਸਦਾ ਕੋਈ ਸਪੱਸ਼ਟ ਜਵਾਬ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਘੱਟ ਉਮਰ ਨਾਲੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਉਮਰ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵੱਧ ਰਹੀ ਹੈ ਸਵੀਡਨ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਜਣਨ ਦਰ ਨੂੰ 1.7 ਤੋਂ 1.9 ਤੱਕ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ, ਪਰ ਬਾਕੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਣ ਲਈ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰਨਾ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਵਿੱਚ ਅਜੇ ਵੀ ਪ੍ਰਜਣਨ ਦਰ ਲਗਭਗ 1.3 ਹੈ। ਪ੍ਰੋ. ਮਰੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ''ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਲੋਕ ਇਸ 'ਤੇ ਹੱਸਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਕਲਪਨਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਕਿ ਇਹ ਸਭ ਸੱਚ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਔਰਤਾਂ ਹੀ ਵਧੇਰੇ ਬੱਚੇ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕਰਨਗੀਆਂ।'' ''ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਦਾ ਕੋਈ ਹੱਲ ਨਹੀਂ ਲੱਭ ਸਕਦੇ ਤਾਂ ਆਖਿਰ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਗਾਇਬ ਹੋ ਜਾਣਗੀਆਂ, ਪਰ ਅਜਿਹਾ ਅਜੇ ਕੁਝ ਸਦੀਆਂ ਦੂਰ ਹੈ।'' ਖੋਜਕਰਤਾਵਾਂ ਨੇ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਗਰਭ ਨਿਰੋਧਕਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਪ੍ਰਗਤੀ ਨੂੰ ਘੱਟ ਕਰਨ ਖਿਲਾਫ਼ ਚਿਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਪ੍ਰੋ. ਸਟੀਨ ਐਮਿਲ ਵੌਲਸੈੱਟ ਨੇ ਕਿਹਾ, ''ਆਬਾਦੀ ਵਿੱਚ ਗਿਰਾਵਟ 'ਤੇ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਦੇਣੀ ਕਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਨੀਤੀਗਤ ਚਿੰਤਾ ਬਣਨ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ, ਪਰ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਜਣਨ ਸਿਹਤ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਜਾਂ ਮਹਿਲਾ ਅਧਿਕਾਰਾਂ 'ਤੇ ਪ੍ਰਗਤੀ ਦੇ ਯਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਮਝੌਤਾ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ।'' ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦੀ ਸਥਿਤੀ? ਸਬ-ਸਹਾਰਾ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਸਾਲ 2100 ਤੱਕ ਤਿੰਨ ਅਰਬ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਤਿੱਗਣੀ ਹੋਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਹੈ। ਇੱਕ ਅਧਿਐਨ ਮੁਤਾਬਕ ਨਾਈਜੀਰੀਆ 791 ਮਿਲੀਅਨ ਆਬਾਦੀ ਨਾਲ ਦੁਨੀਆਂ ਦਾ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਦੇਸ਼ ਬਣ ਜਾਵੇਗਾ। ਪ੍ਰੋ. ਮਰੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ''ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਇਸ ਦੌਰ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਅਫ਼ਰੀਕੀ ਮੂਲ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਲੋਕ ਹੋਣਗੇ।'' ''ਕਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਅਫ਼ਰੀਕੀ ਮੂਲ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਹੋਣ 'ਤੇ ਨਸਲਵਾਦ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਬਾਰੇ ਆਲਮੀ ਮਾਨਤਾ ਹੋਰ ਵੀ ਗੰਭੀਰ ਬਣਨ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ।'' ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ 2.1 ਪ੍ਰਜਣਨ ਦਰ ਅਹਿਮ ਕਿਉਂ? ਸਵੀਡਨ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਜਣਨ ਦਰ ਨੂੰ 1.7 ਤੋਂ 1.9 ਤੱਕ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ, ਪਰ ਬਾਕੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਣ ਲਈ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰਨਾ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ (ਸੰਕੇਤਕ ਤਸਵੀਰ) ਤੁਸੀਂ ਸੋਚ ਸਕਦੇ ਹੋ ਕਿ ਸੰਖਿਆ 2.0 ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ- ਦੋ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੇ ਦੋ ਬੱਚੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਜਨਸੰਖਿਆ ਸਮਾਨ ਆਕਾਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਬਿਹਤਰੀਨ ਸਿਹਤ ਸੰਭਾਲ ਦੇ ਨਾਲ ਵੀ ਸਾਰੇ ਬੱਚੇ ਬਾਲਗ ਹੋਣ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਬਚਦੇ ਹਨ। ਇਸਦੇ ਇਲਾਵਾ ਬੱਚੇ ਦੀ ਨਰ ਹੋਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਥੋੜੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਵਿਕਸਤ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ ਦਾ ਅੰਕੜਾ 2.1 ਹੈ। ਉੱਚ ਮੌਤ ਦਰ ਵਾਲੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਉੱਚ ਪ੍ਰਜਣਨ ਦਰ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ ਮਾਹਿਰਾਂ ਦਾ ਕੀ ਕਹਿਣਾ ਹੈ? ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਜਪਾਨ ਵਰਗੇ ਮੁਲਕਾਂ ਵਿੱਚ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਕਿਤੇ ਵਾਧੂ ਹੋਣ ਦੀ ਗੱਲ ਆਖੀ ਗਈ ਹੈ (ਸੰਕੇਤਕ ਤਸਵੀਰ) ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਕਾਲਜ ਲੰਡਨ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਇਬਰਾਹਿਮ ਅਬੂਬਕਰ ਨੇ ਕਿਹਾ, ''ਜੇਕਰ ਇਹ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀਆਂ ਅੱਧੀਆਂ ਵੀ ਸਟੀਕ ਹਨ ਤਾਂ ਪਰਵਾਸ ਸਾਰੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਲਈ ਲਾਜ਼ਮੀ ਬਣ ਜਾਵੇਗਾ, ਨਾ ਕਿ ਇੱਕ ਵਿਕਲਪ। ''ਸਫਲ ਹੋਣ ਲਈ ਸਾਨੂੰ ਆਲਮੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਦੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਸਿਧਾਂਤਾਂ 'ਤੇ ਪੁਨਰਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ।'' ''ਕੰਮਕਾਜੀ ਉਮਰ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਦੀ ਵੰਡ ਇਸ ਲਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੋਵੇਗੀ ਕਿ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੀ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਜਾਂ ਅੰਤ।'' ਇਹ ਵੀਡੀਓ ਵੀ ਦੇਖੋ (ਬੀਬੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਲ FACEBOOK, INSTAGRAM, TWITTERਅਤੇ YouTube 'ਤੇ ਜੁੜੋ।)


ناتاشا نويل مرت برحلة عصيبة، من الطفولة المليئة بالألم إلى التعافي وحب الذات وكان هذا هو الوقت المناسب لتتعامل مع كل المشاعر المتضاربة بداخلها. لكن الجراح كانت غائرة. ففي عمر الثالثة والنصف، رأت أمها وهي تضرم النيران في نفسها. وأُرسل والدها المصاب بالفصام إلى دار رعاية، وانتقلت هي للعيش مع والديها الروحيين. وفي السابعة تعرضت للاغتصاب ولم تذكر الأمر لأحد. كذلك تكتمت على تعرضها للتحرش الجسدي وللمس في مواضع غير لائقة. مواضيع قد تهمك نهاية وقالت في حوار مع بي بي سي: "طغى على طفولتي الإحساس بالذنب والكثير من الألم. كنت دائما ألوم نفسي". "أحببت أن أكون ضحية لأنه يقربني من الإحساس بالألم. شعرت أنني أستحق ذلك". وعاشت سنوات من فقدان الثقة في جسدها، حتى وجدت الخلاص في الرقص، الذي منحها طريقا لتعبر عن نفسها بثقة. تدربت على الجاز، والباليه، والرقص المعاصر في أحد المعاهد المحلية في مدينة مومباي الهندية. لكن مشوارها انتهى بإصابة في الركبة، منعتها عن الاستمرار في الرقص. كما توقفت عن الدراسة في مرحلة حرجة، بعد معاناتها من اضطراب القراءة والتنمر في المدرسة. وعند تخرجها، اقترحت عليها أمها البديلة أن تعمل في التدريس لأنه يضمن بعض الأمان الوظيفي. ناتاشا قاومت الاكتئاب والقلق لسنوات عديدة وتقول ناتاشا إن أسرتها الجديدة منحتها الكثير من الحب بالشكل الذي رأوه مناسبا، لكن هذا لم يكن ما تحتاجه. "كان الأمر يتعلق بي أنا. لم أكن جاهزة لتقبل الأمر ولم أتحدث أبدا عما بداخلي". وتابعت: "بالتأكيد لم أكن جاهزة للعمل في التدريس". ثم جاء فراقها عن حبيبها بدافع الرغبة في التغيير ، "وعلمت أنه يجب أن أصبح أفضل". "ملء الفراغ" وكانت هذه هي المرحلة التي علمتها درساً كبيراً: "عليك الاهتمام بصحتك النفسية لأن لا أحد سيقوم بهذا الدور". وتأقلمت ناتاشا مع سنوات من كره الذات ورفض جسدها. "فالاكتئاب كان يدفعني لتصرفات متناقضة. أحيانا كنت آكل حتى لا أستطيع التنفس ثم أتقيأ. وأحيانا أخرى كنت أجوّع نفسي تماما. أحيانا كنت أنام طوال اليوم، وأحيانا أخرى كنت أعاني من الأرق". وعادة ما يكون المرض النفسي محل تجاهل في الهند، بسبب الوصمة الاجتماعية وضعف الرعاية. وتقول منظمة الصحة العالمية إن الاكتئاب يأتي على رأس الأمراض التي يتم تجاهلها، ويتعرض واحد من كل أربعة أشخاص للمرض النفسي في مرحلة ما في حياته. وكانت ناتاشا قد لجأت للعلاج النفسي في مرحلة سابقة. لكنها قررت هذه المرة أن تتبع أساليب العناية بالنفس. وتضمن ذلك الاحتفاظ بدفتر يوميات لتدوين الأفعال الإيجابية، ودفتر آخر لتدوين أهدافها كنوع من التشجيع. وقالت: "كان الاكتئاب والقلق دافعان للتعافي". "وفي المراحل المتأخرة، كنت أضع لنفسي أهدافا يومية صغيرة، مثل تمشيط شعري أو الخروج من البيت للمشي خمس دقائق". ناتاشا تقول إن السر يكمن في تقبل الذات وفي الأيام التي فشلت في تحقيق أي من الأهداف المدونة، كانت تعامل نفسها بقدر أكبر من التسامح. "وتعلمت أن أتسامح مع الفشل، والمحاولة مجددا في اليوم التالي. تدربت على حب الذات حتى أصبح طريقي الوحيد". وكان هذا هو الفرق الأبرز في طريقة تعاملها مع الأمور. "أتذكر عندما سألني المعالج النفسي كيف حالك. كنت أرد: بخير. وأنت؟". وتابعت: "اعتدت على إعطاء الحب للآخرين، ولا شيء لنفسي". "التعافي عن طريق اليوغا" أصبحت اليوغا (التأمل) جزءا هاما من رحلة ناتاشا للتغلب على الاكتئاب والقلق. وعلى مدار سنوات، اعتمدت على اليوغا كمصدر للقوة الجسدية والنفسية. وتقول: "بعد إصابتي، لم يعد بمقدوري الرقص أو ممارسة أي نشاط بدني. ورأيت صورا لنساء حول العالم يتمتعن بقوام رائع، وفكرت في أن الأمر رائع". وأرادت أن تحقق هذا الهدف، خطوة خطوة. وكان ذلك يعني التحول من التركيز على المظهر الخارجي إلى تدريبات التحكم في التنفس، لتحقيق صفاء الذهن. "وتساعدني تدريبات اليوغا على الحفاظ على الاتزان الذهني. العملية كانت بطيئة، لكن التقدم كان مشجعا". وبعد مرور خمس سنوات، أصبحت ناتاشا في حال أفضل. ناتاشا ترى أن اليوغا ساعدتها على التعامل مع المواقف التي تسبب التوتر "واليوم، أحافظ على تمرينات اليوغا في الساعات الأولى من اليوم مهما تطلب ذلك، وأخصص بضع دقائق للتأمل". أصبحت الأيام أقل توترا. والتدريبات ساعدتها على حب نفسها بشكل غير مسبوق. وقررت ناتاشا التحول إلى مجال أساليب المعيشة، وتعمل على أن تصبح مدربة يوغا. "انتشلت نفسي" ناتاشا الآن في الـ 27 من العمر. ما زالت تمر ببعض الأيام الصعبة، لكنها تعلمت المثابرة. أصبحت معلمة يوغا، وأحد الداعمين النشطين للوعي بالصحة النفسية، وإحدى الشخصيات المؤثرة عبر مواقع التواصل الاجتماعي. وتقول إن رحلتها بدأت من تقبل الذات. وكتبت في مقدمة حسابها على إنستغرام: "ما تقوله عني سبق وخطر في بالي عن نفسي، وربما أسوأ". وتروج عبر هذا الحساب لترسيخ الصورة الإيجابية عن الجسم، ويتابعها 245 ألف شخص، تشجعهم جميعا على ممارسة اليوغا. كما أنه مساحة تروي من خلالها تجاربها الشخصية وتعبر عن أفكارها وحالتها المزاجية. "كنت دائما أكرر في ذهني أنني الضحية. لكنني انتشلت نفسي. ولم ينجح أحد في انتشالي سواي". وما زالت تتعرض للتنمر من قبل البعض إذ يقولون إنها "بلا شخصية"، و"لا تستحق"، و"سهلة"، و"ليست جميلة". لكن الآن، لم تعد ناتاشا فريسة للقلق، وتقول "غيرت من نظرتي، وأصبحت أجتهد لأتحسن". وأضافت: "تطلب الأمر عشرين عاما حتى أصل إلى حالتي الراهنة، وما زلت بحاجة للمزيد من العمل. أنا أتعافى، وأخطو خطوة واحدة في هذا الاتجاه كل لحظة".

ਜਦੋਂ ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਸਾਢੇ ਕੁ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਦੀ ਸੀ ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਖੁਦ ਨੂੰ ਸਾੜਦੇ ਹੋਏ ਦੇਖਿਆ। ਇਸ 'ਤੇ ਉਸਦੇ 'ਸੀਜ਼ੋਫਰੇਨਿਕ' (ਇੱਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਾਨਸਿਕ ਰੋਗ) ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਰਿਮਾਂਡ ਘਰ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਦਾਦਾ-ਦਾਦੀ ਨਾਲ ਰਹਿਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇੱਥੇ ਹੀ ਬਸ ਨਹੀਂ, ਸੱਤ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨਾਲ ਬਲਾਤਕਾਰ ਹੋਇਆ ਪਰ ਉਸਨੇ ਇਸ ਸਬੰਧੀ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਕੁਝ ਨਾ ਦੱਸਿਆ। ਉਹ ਉਦੋਂ ਵੀ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਬੋਲੀ ਜਦੋਂ ਉਸਦਾ ਸਰੀਰਕ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਹੋਇਆ ਤੇ ਉਸਨੂੰ ਗਲਤ ਢੰਗ ਨਾਲ ਛੂਹਿਆ ਗਿਆ। ਬੀਬੀਸੀ ਨੂੰ ਉਸਨੇ ਦੱਸਿਆ, "ਮੇਰਾ ਬਚਪਨ ਅਪਰਾਧ ਬੋਧ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਹ ਬਹੁਤ ਤਕਲੀਫ਼ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਮੈਂ ਇਸ ਲਈ ਹਮੇਸ਼ਾ ਖੁਦ ਨੂੰ ਦੋਸ਼ੀ ਠਹਿਰਾਇਆ।" "ਮੈਨੂੰ ਆਪਣਾ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਕਰਾਉਣਾ ਪਸੰਦ ਆਉਣ ਲੱਗਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਪੀੜ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਮੈਂ ਸੋਚਦੀ ਸੀ ਕਿ ਮੈਂ ਇਸਦੀ ਹੀ ਹੱਕਦਾਰ ਹਾਂ।" ਆਤਮਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਅਜਿਹੇ ਕਈ ਮੁੱਦਿਆਂ ਨਾਲ ਜੂਝਦੇ ਹੋਏ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੂੰ ਡਾਂਸ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਆਜ਼ਾਦੀ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਣ ਲੱਗੀ। ਇਹ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਮਾਧਿਅਮ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਆਤਮਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ ਖੁਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟਾਉਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਦਿੱਤਾ। ਉਸਨੇ ਮੁੰਬਈ ਦੀ ਇੱਕ ਸਥਾਨਕ ਡਾਂਸ ਸਿਖਲਾਈ ਸੰਸਥਾ ਤੋਂ ਜੈਜ਼, ਬੈਲੇ ਅਤੇ ਕੰਟੈਂਪਰੇਰੀ ਡਾਂਸ ਦੀ ਟਰੇਨਿੰਗ ਲਈ, ਪਰ ਗੋਡੇ 'ਤੇ ਸੱਟ ਲੱਗਣ ਕਾਰਨ ਉਹ ਇਸਨੂੰ ਜਾਰੀ ਨਾ ਰੱਖ ਸਕੀ। ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ: ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਡਿਸਲੈਕਸੀਆ (ਪੜ੍ਹਣ ਤੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ) ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਅਤੇ ਨਸਲੀ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਨੇ ਉਸਦੀ ਸਕੂਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਵਿੱਚ ਵੀ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਖੜ੍ਹੀਆਂ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਉਸਨੂੰ ਗੋਦ ਲੈਣ ਵਾਲੀ ਮਾਂ ਨੇ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕਿੱਤੇ ਵਜੋਂ ਇੱਕ ਅਧਿਆਪਕ ਵਜੋਂ ਕਰੀਅਰ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤਾ। ਨਤਾਸ਼ਾ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਡਿਪਰੈਸ਼ਨ ਨਾਲ ਜੂਝ ਰਹੀ ਹੈ ਨਤਾਸ਼ਾ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਸਦਾ ਨਵਾਂ ਪਰਿਵਾਰ ਉਸਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਹਰ ਪੱਖੋਂ ਸੰਪੂਰਨ ਪਿਆਰ ਦਿੰਦਾ, ਪਰ ਉਸ ਲਈ ਉਹ ਹੀ ਕਾਫ਼ੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। 'ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਮੇਰੇ ਬਾਰੇ ਹੈ, ਮੈਂ ਇਹ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ ਸੀ ਪਰ ਮੈਂ ਇਸ ਬਾਰੇ ਕਦੇ ਬੋਲੀ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ।' "ਮੈਂ ਪੱਕੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਅਧਿਆਪਕ ਵਜੋਂ ਨੌਕਰੀ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ ਸੀ।" ਫਿਰ ਉਸਦਾ ਬਰੇਕਅਪ ਹੋ ਗਿਆ ਜਿਸਨੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਖੁਦ ਨੂੰ ਤਬਦੀਲ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ। ਨਤਾਸ਼ਾ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ "ਮੈਨੂੰ ਬਸ! ਇੰਨਾ ਪਤਾ ਸੀ ਕਿ ਮੈਂ ਬਿਹਤਰ ਬਣਨਾ ਹੈ।" 'ਖਾਲੀਪਣ ਨੂੰ ਭਰਨਾ' ਇਹ ਅਜਿਹਾ ਸਮਾਂ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਵੱਡਾ ਸਬਕ ਦਿੱਤਾ, "ਤੁਹਾਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮਾਨਸਿਕ ਸਿਹਤ ਦਾ ਖਿਆਲ ਰੱਖਣਾ ਪਏਗਾ ਕਿਉਂਕਿ ਅਜਿਹਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਕਰਨ ਵਾਲਾ।" ਉਸਨੂੰ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਉਹ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਆਤਮ ਘ੍ਰਿਣਾ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, "ਮੇਰੇ ਲਈ ਡਿਪਰੈਸ਼ਨ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਰਵੱਈਏ ਵਿੱਚ ਸਿਖਰ ਦਾ ਬਦਲਾਅ। ਮੈਂ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਖਾਂਦੀ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਮੇਰਾ ਸਾਹ ਨਾ ਆਉਂਦਾ ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਖੁਦ ਪਰ੍ਹੇ ਸੁੱਟ ਦਿੰਦੀ। ਕਈ ਵਾਰ ਮੈਂ ਭੁੱਖੀ ਵੀ ਰਹਿ ਲੈਂਦੀ ਹਾਂ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਮੈਂ ਪੂਰਾ ਦਿਨ ਸੌਂਦੀ ਹਾਂ ਜਾਂ ਬਿਲਕੁਲ ਵੀ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦੀ।" ਸਮਾਜਿਕ ਕਲੰਕ ਜਾਂ ਮਾੜੀ ਦੇਖਭਾਲ ਸਦਕਾ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮਾਨਸਿਕ ਬਿਮਾਰੀ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਅਣਦੇਖਿਆ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਸੰਗਠਨ ਮੁਤਾਬਿਕ ਡਿਪਰੈਸ਼ਨ ਚਿੰਤਾ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਿਖਰ 'ਤੇ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ 'ਤੇ ਚਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਮਾਨਸਿਕ ਬਿਮਾਰੀ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਨਤਾਸ਼ਾ ਡਿਪਰੈਸ਼ਨ ਦੌਰਾਨ ਕਈ ਵਾਰੀ ਬਹੁਤ ਖਾਣਾ ਖਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਕਈ ਵਾਰੀ ਭੁੱਖੀ ਹੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਨਤਾਸ਼ਾ ਨੇ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਇਸ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾਉਣ ਲਈ ਥੈਰੇਪੀ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਲਿਆ ਪਰ ਹੁਣ ਉਸਨੇ ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਲਈ ਕਈ ਸਵੈ ਦੇਖਭਾਲ ਤਕਨੀਕਾਂ ਅਪਣਾਉਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਨਤਾਸ਼ਾ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, "ਮੇਰੀ ਡਿਪਰੈਸ਼ਨ ਅਤੇ ਘਬਰਾਹਟ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਇਸਤੋਂ ਬਾਹਰ ਆਉਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ।" "ਇਸਦੇ ਸਿਖਰ 'ਤੇ ਮੈਂ ਹਰ ਦਿਨ ਕੰਘੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਘਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਜਾਣ ਲਈ ਪੰਜ ਮਿੰਟ ਦੀ ਸੈਰ ਕਰਨ ਵਰਗਾ ਆਪਣੇ ਲਈ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਟੀਚਾ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਦੀ ਸੀ।" ਜਿਹੜੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਆਪਣੇ ਲਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਵੀ ਨਾ ਕਰ ਸਕੀ, ਉਹ ਬਸ! ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਤੀ ਦਿਆਲੂ ਹੋਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕਰਦੀ ਸੀ। "ਮੈਂ ਖੁਦ ਨੂੰ ਇਹ ਕਹਿਣਾ ਸਿੱਖਿਆ ਕਿ ਅਸਫ਼ਲ ਹੋਣਾ ਠੀਕ ਹੈ ਪਰ ਕੱਲ੍ਹ ਤੋਂ ਫਿਰ ਤੋਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨੀ ਹੈ। ਮੈਂ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਸਵੈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਨ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕੀਤਾ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਹੋਰ ਰਸਤਾ ਨਹੀਂ ਪਤਾ ਸੀ।" ਉਹ ਇਸ ਨਾਲ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਪਟਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਇੱਕ ਅਹਿਮ ਗੱਲ ਹੈ। "ਮੈਨੂੰ ਯਾਦ ਹੈ ਜਦੋਂ ਮੇਰਾ ਥੈਰੇਪਿਸਟ ਮੈਨੂੰ ਪੁੱਛਦਾ ਸੀ ਕਿ ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਹਾਂ ਤਾਂ ਮੈਂ ਅਕਸਰ ਕਹਿੰਦੀ 'ਮੈਂ ਠੀਕ ਹਾਂ, ਤੁਸੀਂ ਕਿਵੇਂ ਹੋ?" ਉਹ ਅੱਗੇ ਦੱਸਦੀ ਹੈ, "ਮੈਨੂੰ ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰ ਦੇਣ ਦੀ ਆਦਤ ਸੀ ਪਰ ਆਪਣੇ ਲਈ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ।" 'ਯੋਗ ਜ਼ਰੀਏ ਸਿਹਤਯਾਬੀ' ਡਿਪਰੈਸ਼ਨ ਅਤੇ ਬੇਚੈਨੀ ਜ਼ਰੀਏ ਮੈਡੀਟੇਸ਼ਨ ਕਰਨਾ ਨਤਾਸ਼ਾ ਦੇ ਜੀਵਨ ਸਫ਼ਰ ਦਾ ਅਹਿਮ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਗਿਆ। ਹੁਣ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਉਹ ਸਰੀਰਿਕ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਸਿਹਤ ਦੀ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਲਈ ਯੋਗ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਨਤਾਸ਼ਾ ਮੁਤਾਬਕ ਯੋਗ ਰਾਹੀਂ ਡਿਪਰੈਸ਼ਨ ਤੇ ਕਾਫ਼ੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਕਾਬੂ ਪਾ ਸਕੀ ਹੈ ਉਸ ਅੱਗੇ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, "ਸੱਟ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੈਂ ਡਾਂਸ ਜਾਂ ਕੋਈ ਹੋਰ ਸਰੀਰਿਕ ਗਤੀਵਿਧੀ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੀ ਸੀ ਪਰ ਮੈਂ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ 'ਤੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਵਿਲੱਖਣ ਆਸਣ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਦੇਖਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਸਭ ਦੇਖਣਾ ਅਚੰਭੇ ਵਾਲਾ ਸੀ।" ਉਹ ਹਰ ਵਾਰ ਕਦਮ ਦਰ ਕਦਮ ਉੱਥੇ ਪਹੁੰਚਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਉਹ ਆਸਣਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਅਤੇ ਮਨ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਨ ਲਈ ਆਪਣੇ ਸਾਹ ਨੂੰ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰਨ (ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮ) ਵੱਲ ਵਧੀ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, "ਯੋਗ ਅਭਿਆਸ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਚੰਗੀ ਭਾਵਨਾ ਬਣਾ ਕੇ ਰੱਖਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਹੌਲੀ ਸੀ ਪਰ ਪ੍ਰਗਤੀ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਜਨਕ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ।" ਉਹ ਪੰਜ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਅੱਜ ਖੁਦ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਪੁੱਜਿਆ ਹੋਇਆ ਦੇਖਦੀ ਹੈ। "ਅੱਜ ਮੈਂ ਕਿੱਥੇ ਹਾਂ, ਕੋਈ ਫਰਕ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦਾ, ਮੈਂ ਸਵੇਰੇ ਦਿਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵੇਲੇ ਯੋਗ ਕਰਦੀ ਹਾਂ ਅਤੇ ਕੁਝ ਮਿੰਟ ਧਿਆਨ ਲਗਾਉਂਦੀ ਹਾਂ।" ਇਸਨੇ ਤਣਾਅਪੂਰਨ ਦਿਨਾਂ ਨੂੰ ਘੱਟ ਤਣਾਅ ਵਾਲਾ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਖੁਦ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਉਸਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਮਹਿਸੂਸ ਹੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਨਤਾਸ਼ਾ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਜੀਵਨਸ਼ੈਲੀ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਯੋਗ ਇੰਸਟਰਕਟਰ ਬਣਨ ਲਈ ਸਿਖਲਾਈ ਲਈ। 'ਖੁਦ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕੱਢਣਾ' 27 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਵੀ ਉਸਨੂੰ ਮਾੜੇ ਵਕਤ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਪਰ ਉਸਨੇ ਚੱਲਦੇ ਰਹਿਣਾ ਸਿੱਖ ਲਿਆ ਹੈ। ਨਤਾਸ਼ਾ ਇੱਕ ਯੋਗ ਅਧਿਆਪਕ ਹੈ, ਮਾਨਸਿਕ ਸਿਹਤ ਪ੍ਰਤੀ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਫੈਲਾਉਣ ਅਤੇ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ 'ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਇਸਨੂੰ ਕੁਝ ਅਜਿਹਾ ਸਫ਼ਰ ਦੱਸਿਆ ਹੈ ਜੋ ਸਵੈ-ਸਵੀਕ੍ਰਿਤੀ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਇੰਸਟਾਗ੍ਰਾਮ ਪ੍ਰੋਫਾਇਲ 'ਤੇ ਉਹ ਲਿਖਦੀ ਹੈ, "ਜੋ ਸ਼ਬਦ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਬਾਰੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹੋ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਸੋਚਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਇਸਤੋਂ ਵੀ ਮਾੜੇ ਹਨ।" ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਸਰੀਰਿਕ ਸਕਾਰਾਤਮਕਤਾ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ 245 ਹਜ਼ਾਰ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਬਸਕਰਾਈਬਰਾਂ ਨੂੰ ਯੋਗ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਨਾਲ ਹੀ ਇਹ ਅਜਿਹਾ ਸਥਾਨ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਉਸਦੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਮੂਡ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਅਨੁਭਵਾਂ ਦੀ ਝਲਕ ਵੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਨਤਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰੀ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਉੱਤੇ ਟਰੋਲ ਵੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ "ਪੀੜਤ ਹੋਣ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਮੈਂ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਦੁਹਰਾਉਂਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਖੁਦ ਨੂੰ ਇਸਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢਿਆ। ਉਹ ਕੋਈ ਹੋਰ ਨਹੀਂ, ਬਲਕਿ ਮੈਂ ਹਾਂ ਜਿਸਨੇ ਖੁਦ ਨੂੰ ਉੱਥੋਂ ਕੱਢਿਆ।" ਇੱਕ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ ਉਸਨੂੰ 'ਚਰਿੱਤਰਹੀਣ', 'ਅਣਉਚਿਤ', ਜਾਂ 'ਕਾਫ਼ੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਨਹੀਂ' ਵਰਗੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਟਰੋਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ: ਹੁਣ ਨਤਾਸ਼ਾ ਇਸ ਸਭ ਤੋਂ ਬੇਚੈਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। "ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਬਦਲ ਲਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਮੈਂ ਬਿਹਤਰ ਹੋਣ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀ ਹਾਂ।" "ਮੈਨੂੰ ਇੱਥੇ ਆਉਣ ਵਿੱਚ 20 ਸਾਲ ਲੱਗ ਗਏ ਹਨ ਅਤੇ ਮੈਂ ਅਜੇ ਵੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਹੋਈ। ਮੈਂ ਹੁਣ ਵੀ ਠੀਕ ਹੋ ਰਹੀ ਹਾਂ, ਹਰ ਇੱਕ ਸਾਹ ਨਾਲ।" 100 ਵੂਮੈੱਨ ਕੀ ਹੈ? 'ਬੀਬੀਸੀ 100 ਵੂਮੈੱਨ' ਹਰ ਸਾਲ ਸਮੁੱਚੇ ਵਿਸ਼ਵ ਦੀਆਂ 100 ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਰਣਾਮਈ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਜਾਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਾਰੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ, ਫੀਚਰ ਤਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਇੰਟਰਵਿਊ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਥਾਂ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ। ਇਹ ਵੀਡੀਓ ਜ਼ਰੂਰ ਦੇਖੋ (ਬੀਬੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਲ FACEBOOK, INSTAGRAM, TWITTERਅਤੇ YouTube 'ਤੇ ਜੁੜੋ)