Το Υπουργείο Υγείας στο πλαίσιο εκπλήρωσης της αποστολής του, κοινοποιεί Οδηγίες Ψυχολογικής Υποστήριξης των Πολιτών λόγω του κορωνοϊού (COVID-19) οι οποίες εκπονήθηκαν από την Α΄ Ψυχιατρική Κλινική της Ιατρικής Σχολής του Εθνικού & Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών.


Ψυχική διαχείριση της επιδημίας COVID-19 στο γενικό πληθυσμό Οδηγός για άτομα που βρίσκονται σε απομόνωση λόγω του κορωνοϊού Οδηγίες για παιδιά και οικογένειες για την αντιμετώπιση των περιοριστικών μέτρων Η πανδημία του COVID-19 είναι σοβαρή ψυχοπιεστική συνθήκη για την τρίτη ηλικία Οδηγός διαχείρισης της ψυχικής οδύνης από τη νοσηλεία ή την απώλεια προσφιλούς ατόμου λόγω της πανδημίας COVID-19 Περιγεννητική ψυχική υγεία και COVID-19 Η Θετική Ψυχολογία στη διαχείριση κρίσεων και στην Ευδαιμονία κάθε ατόμου Οδηγός για υγειονομικό προσωπικό για την ψυχική διαχείριση της πανδημίας COVID-19 Πρόληψη και αντιμετώπιση του συνδρόμου επαγγελματικής εξουθένωσης (Burn out syndrome) σε υγειονομικό προσωπικό Οδηγός διαδικτυακής θεραπείας/συμβουλευτικής για ειδικούς ψυχικής υγείας Οδηγός ψυχοκοινωνικής υποστήριξης για εθελοντές κατά την πανδημία του COVID-19 Οδηγός ψυχοκοινωνικών παρεμβάσεων για το προσφυγικό ζήτημα την εποχή της πανδημικής κρίσης του COVID-19 Εκτύπωση σελίδας Επιστροφή στην προηγούμενη σελίδα Σχετικά έγγραφα Ψυχική διαχείριση της επιδημίας COVID-19 στο γενικό πληθυσμό Οδηγός για άτομα που βρίσκονται σε απομόνωση λόγω του κορωνοϊού Οδηγίες για παιδιά και οικογένειες για την αντιμετώπιση των περιοριστικών μέτρων λόγω κορωνοϊού Η πανδημία του COVID-19 είναι σοβαρή ψυχοπιεστική συνθήκη για την τρίτη ηλικία Οδηγός διαχείρισης της ψυχικής οδύνης από τη νοσηλεία ή την απώλεια προσφιλούς ατόμου λόγω της πανδημίας COVID-19 Περιγεννητική ψυχική υγεία και COVID-19 Η Θετική Ψυχολογία στη διαχείριση κρίσεων και στην Ευδαιμονία κάθε ατόμου Οδηγός για υγειονομικό προσωπικό για την ψυχική διαχείριση της πανδημίας COVID-19 Πρόληψη και αντιμετώπιση του συνδρόμου επαγγελματικής εξουθένωσης (Burn out syndrome) σε υγειονομικό προσωπικό Οδηγός διαδικτυακής θεραπείας/συμβουλευτικής για ειδικούς ψυχικής υγείας Οδηγός ψυχοκοινωνικής υποστήριξης για εθελοντές κατά την πανδημία του COVID-19 Οδηγός ψυχοκοινωνικών παρεμβάσεων για το προσφυγικό ζήτημα την εποχή της πανδημικής κρίσης του COVID-19 Σχετικές δημοσιεύσεις Covid-19 – Οδηγίες Footer Πλοήγηση ΕΟΔΥ ΧΡΗΣΙΜΟΙ ΣΥΝΔΕΣΜΟΙ ΕΥΡΕΤΗΡΙΟ Α-Ω ΠΡΟΚΗΡΥΞΕΙΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΓΡΑΦΕΙΟ ΤΥΠΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΑΠΟΡΡΗΤΟΥ ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΑ ΔΕΛΤΙΑ Footer Attribution Copyright 2021 ΕΟΔΥ Web Development by ΕΓΚΡΙΤΟΣ GROUP - ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ Α.


Υγιεινή των χεριών – Πληροφορίες για Επαγγελματίες Υγείας ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΗΜΕΡΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΓΙΕΙΝΗ ΤΩΝ ΧΕΡΙΩΝ Η 5η Μαΐου είναι η Παγκόσμια ημέρα για την Υγιεινή των Χεριών , και ιδιαίτερα η σημερινή ημέρα είναι αφιερωμένη σε νοσηλευτές και μαίες και στην συμβολή τους στην ασφάλεια των ασθενών, μητέρων και παιδιών σε όλους τους χώρους παροχής υγείας. Η αύξηση της συμμόρφωσης των επαγγελματιών υγείας στην Υγιεινή των Χεριών αποτελεί μία συνεχή πρόκληση για όλα τα συστήματα υγείας αναγνωρίζοντας το μέτρο αυτό πρόληψης ως βασικό κριτήριο ποιότητας των παρεχόμενων υπηρεσιών υγείας.


Η Υγιεινή των Χεριών αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα μέτρα πρόληψης διασποράς μικροβίων και ιών στο νοσοκομειακό περιβάλλον αλλά και στην κοινότητα.


Σε αυτά τα παθογόνα συμπεριλαμβάνεται και ο νέος κορονοιός SARS-CoV 2. Περισσότερο από ποτέ η Υγιεινή των Χειρών αποτελεί κομμάτι στης καθημερινότητάς όχι μόνο των επαγγελματιών υγείας αλλά και των πολιτών και βασικό όπλο αντιμετώπισης της πανδημίας από το νέο κορονοίο. Η Υγιεινή των Χεριών είναι αποτελεσματική όταν εφαρμόζεται την κατάλληλη στιγμή, με τη σωστή μέθοδο και τεχνική ιδιαίτερα σε υγειονομικούς χώρους.


Κάθε φορά που την εφαρμόζουμε προστατεύουμε τον εαυτό μας και τους γύρω μας από την μετάδοση του νέου κορονοίου και περιορίζουμε τον αριθμό των συνανθρώπων μας που θα νοσήσουν και μάλιστα κάποιοι από αυτούς πολύ σοβαρά. Σε συνδυασμό και με τα υπόλοιπα μέτρα πρόληψης περιορισμού του ιού, αποτελεί την ασπίδα προστασίας για πολίτες, επαγγελματίες υγείας και ασθενείς.


Ας υιοθετήσουμε την Υγιεινή των Χεριών στην καθημερινότητά μας μεταδίδοντας το μήνυμα στα μέλη της οικογένειάς μας, σε μαθητές, γονείς και επαγγελματίες σε κάθε εργασιακό χώρο, ώστε να συμβάλουμε όλοι στην προσπάθεια να προστατεύσουμε την κοινωνία από την εξάπλωση του νέου ιού. Μένουμε Ασφαλείς με Καθαρά Χέρια Η Υγιεινή των Χεριών (ΥΧ) αποτελεί το βασικότερο μέτρο πρόληψης των νοσοκομειακών λοιμώξεων και της διασποράς των παθογόνων μικροοργανισμών στο νοσοκομειακό περιβάλλον, ακόμη και εκείνων που είναι ανθεκτικά στα αντιβιοτικά. Γι’ αυτό το λόγο συνδέεται άμεσα με την ασφάλεια των ασθενών αλλά και των επαγγελματιών υγείας.


Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας το 2005 εγκαινίασε την έναρξη μίας εκστρατείας παγκόσμιας εμβέλειας – First Global Patient Safety Challenge Clean Care is Safer Care – με στόχο την προώθηση της εφαρμογής της ΥΧ σε όλους τους χώρους παροχής υπηρεσιών υγείας, ως αναπόσπαστο κομμάτι της Ασφάλειας των Ασθενών. Η χώρα μας αποτελεί μέλος του διεθνούς δικτύου της Υγιεινής των Χεριών από το 2010, στο οποίο συμμετέχουν ήδη 139 κράτη-μέλη του ΠΟΥ.


Σύμφωνα με τα δεδομένα του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας 1 στους 10 ασθενείς κατά μέσο όρο διεθνώς μπορεί να εμφανίσει λοίμωξη που συνδέεται με τη νοσηλεία του, ενώ πιο ειδικά για τις λοιμώξεις χειρουργικού πεδίου >50% προκαλούνται από ανθεκτικά μικρόβια. Η πρόληψη των λοιμώξεων σώζει καθημερινά εκατομμύρια ανθρώπινες ζωές.


Η αποτελεσματική εφαρμογή Προγραμμάτων Ελέγχου Λοιμώξεων οδηγεί σε >30% μείωση των Λοιμώξεων που Συνδέονται με Χώρους Παροχής Υγείας, ενώ η συστηματική εφαρμογή της ΥΧ μειώνει >50’% την διασπορά των νοσοκομειακών παθογόνων. Η Υγιεινή των Χεριών (ΥΧ) αναφέρεται στην παροχή ιατρονοσηλευτικής φροντίδας με καθαρά χέρια, ώστε να αποφευχθεί η μεταφορά μικροβίων από το νοσοκομειακό περιβάλλον στους ασθενείς. Γι αυτό το λόγο η ΥΧ σχετίζεται άμεσα με την ασφάλεια των ασθενών αλλά και των επαγγελματιών υγείας. Είναι το πιο απλό, οικονομικό και ταυτόχρονα το πιο αποτελεσματικό μέτρο πρόληψης λοιμώξεων.


Παρόλα αυτά, σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας το 70% των επαγγελματιών υγείας δεν εφαρμόζει συστηματικά στην καθημερινή τους πρακτική την ΥΧ. Η εφαρμογή της ΥΧ στην κλινική πράξη επηρεάζεται από πολλούς παράγοντες, γεγονός που έχει ερευνηθεί ευρέως διεθνώς.


Από σχετική μελέτη που υλοποίησε το Γραφείο Νοσοκομειακών Λοιμώξεων και Μικροβιακής Αντοχής του ΕΟΔΥ το 2018, στο πλαίσιο κοινής ευρωπαϊκής δράσης (EU-JAMRAI), αναδείχθηκαν ως καθοριστικοί παράγοντες για τη συμμόρφωση των επαγγελματιών υγείας, τόσο στη χώρα μας όσο και σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες, εκείνοι που συνδέονται με τη συμπεριφορά όλου του νοσοκομείου ως οργανισμού σχετικά με την εφαρμογή του συγκεκριμένου μέτρου. Ενώ αντίθετα δεν αναδείχθηκαν ως περιοριστικοί, αναμενόμενοι παράγοντες όπως ο φόρτος εργασίας, η χρήση γαντιών και η διαθεσιμότητα των υλικών.


Η αποτελεσματική εφαρμογή της ΥΧ απαιτεί μία συνολική αλλαγή κουλτούρας μέσα στην οποία η εφαρμογή του συγκεκριμένου μέτρου θα αποτελέσει αναπόσπαστο κομμάτι της φροντίδας των ασθενών. Αφορά τη Διοίκηση του Νοσοκομείου, τους υπεύθυνους κλινικών και νοσηλευτικών τμημάτων, τους επαγγελματίες υγείας τους επισκέπτες και τους ασθενείς.


Αυτό ακριβώς είναι και το μήνυμα της Παγκόσμιας Ημέρας για την ΥΧ για το 2019. Ο ΕΟΔΥ στοχεύοντας στην συνολική ευαισθητοποίηση και στην αλλαγή κουλτούρας, προωθεί την εφαρμογή της ΥΧ μέσα από πρόγραμμα που έχει ήδη ξεκινήσει να εφαρμόζεται πιλοτικά στα νοσοκομεία της περιφέρειας της Αττικής από το 2018 με στόχο την επέκτασή της εφαρμογής του σε όλα τα νοσοκομεία της χώρας. Βασικός στόχος του προγράμματος είναι η αύξηση της συμμόρφωσης των επαγγελματιών υγείας των ελληνικών νοσοκομείων στην εφαρμογή της ΥΧ. Βασικοί άξονες του προγράμματος είναι: H ευαισθητοποίηση και ενημέρωση της Διοίκησης και των Υπεύθυνων των Κλινικών Τμημάτων των νοσοκομείων.


H εφαρμογή αποτελεσματικών εκπαιδευτικών διαδικασιών ανάλογα με την κατηγορία επαγγελματιών υγείας αλλά και με το κλινικό τμήμα.


H ανάπτυξη εργαλείων προώθησης της εφαρμογής της Υγιεινής των Χεριών στο νοσοκομειακό περιβάλλον τόσο από το προσωπικό όσο και από τους επισκέπτες. Η αξιόπιστη επιτήρηση και καταγραφή της συμμόρφωσης των επαγγελματιών υγείας στην Υγιεινή των Χεριών, η αξιολόγηση των αποτελεσμάτων της επιτήρησης και η κατάλληλη και έγκαιρη ενημέρωση του προσωπικού. Στην βελτίωση της συμμόρφωσης του προσωπικού των νοσοκομείων με την κυκλική εφαρμογή εκπαιδευτικών και παρεμβατικών δράσεων. 5 βήματα για να βελτιώσουμε την συμμόρφωση στην ΥΧ στα ελληνικά νοσοκομεία 1ο Εντοπίστε τους παράγοντες που συμβάλλουν στην ανεπαρκή συμμόρφωση του προσωπικού στο νοσοκομείο σας.


2ο Περιορίστε τους παράγοντες αυτούς εμπλέκοντας όλη την διοικητική και επιστημονική ιεραρχία του οργανισμού.


3ο Προωθείστε με συνεχή διαδραστική εκπαίδευση και μηνύματα υπενθύμισης την σημαντικότητα της εφαρμογής της υγιεινής των χεριών για την ασφάλεια των ασθενών αλλά και των επαγγελματιών υγείας. 4ο Διαδώστε το μήνυμα για την ασφάλεια των ασθενών με τη βοήθεια ομάδων εθελοντών από όλες τις ειδικότητες και κατηγορίες του προσωπικού. 5ο Δράστε διαχρονικά καθιστώντας την Υγιεινή των Χεριών πολιτική του νοσοκομείου σας. Αξιοποιείστε το νομοθετικό πλαίσιο για τον Εσωτερικό Κανονισμό για την πρόληψη των λοιμώξεων σε χώρους παροχής υγείας, που οφείλουν να διαμορφώνουν και να εφαρμόζουν όλες οι νοσηλευτικές μονάδες.


Σχετικά με τους κανόνες εμβολιασμού για τον γενικό πληθυσμό: ▪ Για τα παιδιά 6 μηνών έως 4 ετών: όσοι έχουν ολοκληρώσει το βασικό σχήμα εμβολιασμού τους είναι δικαιούχοι μίας δόσης με το νέο εμβόλιο, 3 μήνες μετά τον τελευταίο εμβολιασμό τους. Τα ανεμβολίαστα και θα εμβολιαστούν με 3 δόσεις με το νέο εμβόλιο. Επιπλέον, όσοι δεν έχουν ολοκληρώσει το αρχικό σχήμα εμβολιασμού τους (π. έχουν κάνει μόνο 1η δόση και περιμένουν για τη 2η) με το παλαιό εμβόλιο, πρέπει να ολοκληρώσουν τον εμβολιασμό τους με το νέο εμβόλιο.


▪ Για τα παιδιά 5 ετών έως 11 ετών: τα παιδιά που έχουν ολοκληρώσει το βασικό σχήμα εμβολιασμού τους, είναι δικαιούχοι μίας δόσης με το νέο εμβόλιο, 3 μήνες μετά τον τελευταίο εμβολιασμό τους.


Κλινικό δείγμα Υλικό μεταφοράς Οδηγία Ρινοφαρυγγικό επίχρισμα Αποστειρωμένο φιαλίδιο που περιέχει 1-3 ml ειδικού υλικού μεταφοράς ιών , το οποίο παρέχεται από το εργαστήριο Προσοχή: Στυλεός με άξονα από αλουμίνιο ή πλαστικό και βύσμα από συνθετικό υλικό (π. πολυεστέρα ή Dacron).


Όχι βαμβακοφόροι στυλεοί Ρινικό επίχρισμα ή ρινικό έκπλυμα και υλικό ρινικής αναρρόφησης Συνδυασμός ρινοφαρυγγικού ή ρινικού επιχρίσματος με στοματοφαρυγγικό επίχριμα Πτύελα Αποστειρωμένο κενό φιαλίδιο Σε διασωληνωμένους ασθενείς Υλικό ενδοτραχειακής αναρρόφησης Βρογχοκυψελιδικό έκπλυμα Βιοψία από τραχεία/πνεύμονες Αποστειρωμένο κενό φιαλίδιο PM (νεκροτομικό υλικό) Ο ειδικός στυλεός και το σωληνάριο με το υλικό συντήρησης και μεταφοράς κλινικών δειγμάτων του αναπνευστικού για τον έλεγχο του SARS-CoV-2 που αναφέρονται στον παραπάνω πίνακα, είναι τα ίδια με αυτά που χρησιμοποιούνται για τον έλεγχο για ιούς γρίπης.


Στην περίπτωση όπου ο αρχικός εργαστηριακός έλεγχος ασθενούς για τον οποίο υπάρχει έντονη υποψία ότι εμφανίζει λοίμωξη COVID είναι αρνητικός, επαναλαμβάνεται λήψη κλινικών δειγμάτων από πολλαπλές θέσεις του αναπνευστικού συστήματος. Επιπλέον κλινικά δείγματα, όπως αίμα, ούρα και κόπρανα, ΕΘΝΙΚΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΥΓΕΙΑΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ 2 μπορεί να συλλεχθούν, προκειμένου να ελεγχθεί η παρουσία και η αποβολή του ιού από διαφορετικά βιολογικά υλικά. 2. Όταν γίνουν διαθέσιμες κατάλληλες ορολογικές εξετάσεις, συστήνεται λήψη ζεύγους δειγμάτων ορού, με διαφορά 14 ημέρες, για ανίχνευση αντισωματικής απάντησης, εφόσον είναι εφικτό.


Σημειώνεται ότι η ανίχνευση κάποιου άλλου αναπνευστικού παθογόνου δεν αποκλείει το ενδεχόμενο λοίμωξης και με το νέο κορωνοϊό SARS-CoV-2, δεδομένων των περιορισμένων στοιχείων που είναι μέχρι στιγμής διαθέσιμα σχετικά με το ρόλο των συν-λοιμώξεων.


Οδηγίες διαχείρισης κλινικών δειγμάτων για εργαστηριακό έλεγχο για το νέο κορωνοϊό SARS-CoV-2 Όλα τα δείγματα που συλλέγονται για την εργαστηριακή διερεύνηση κρουσμάτων υπόπτων για λοίμωξη από το νέο κορωνοϊό, πρέπει να αντιμετωπίζονται ως δυνητικά μολυσματικά και κατά συνέπεια οι επαγγελματίες υγείας που εμπλέκονται στη συλλογή, συσκευασία, αποθήκευση και μεταφορά τους πρέπει να εφαρμόζουν τα ενδεδειγμένα μέτρα ελέγχου και πρόληψης διασποράς, ώστε να ελαχιστοποιηθεί ο κίνδυνος έκθεσης στο παθογόνο.


Οι επαγγελματίες υγείας που συλλέγουν δείγματα για εργαστηριακό έλεγχο από ύποπτα κρούσματα θα εφαρμόζουν τον κατάλληλο εξοπλισμό ατομικής προστασίας (π. γάντια, μάσκα FFP2, προστατευτικά γυαλιά, ρόμπα με μακριά μανίκια). Εάν το δείγμα συλλεχθεί σε συνθήκες πρόκλησης αερολύματος (π. ενδοτραχειακή διασωλήνωση, μη επεμβατικός μηχανικός αερισμός, καρδιοαναπνευστική αναζωογόνηση, βρογχοσκόπηση), το προσωπικό πρέπει να εφαρμόζει:  μάσκες υψηλής αναπνευστικής προστασίας (FFP3).


 Οφθαλμική προστασία/προστασία προσώπου (ασπίδα προσώπου ή προστατευτικά γυαλιά ευρέως πεδίου)  Καθαρή μη αποστειρωμένη αδιάβροχη ρόμπα με μακριά μανίκια και εάν δεν είναι διαθέσιμη αδιάβροχη ποδιά για προστασία από ενδεχόμενη διαβροχή της ρόμπας από μεγάλη ποσότητα βιολογικών υγρών.  Γάντια μιας χρήσεως (αποστειρωμένα όταν η διαδικασία το απαιτεί).  Υγιεινή των χεριών.  Η εφαρμογή και η αφαίρεση του εξοπλισμού ατομικής προστασίας πρέπει να γίνεται σύμφωνα με τις οδηγίες του ΠΟΥ.


Οι χειρισμοί αυτοί διενεργούνται σε επαρκώς αεριζόμενο θάλαμο ή σε θάλαμο αρνητικής πίεσης εάν είναι εφικτό. Ο αριθμός των επαγγελματιών υγείας στο θάλαμο, θα πρέπει να περιορίζεται στο ελάχιστο απαραίτητο. Επίσης, ο καθαρισμός και η απολύμανση των επιφανειών με απορρυπαντικό και νερό καθώς και η χρήση των κοινών απολυμαντικών (π. διάλυμα υποχλωριώδους νατρίου) είναι επαρκής.


Η διαχείριση του ιματισμού, των σκευών εστίασης και των μολυσματικών απορριμμάτων θα γίνεται σύμφωνα με τις συνήθεις και προκαθορισμένες διαδικασίες ασφαλείας. Για τη μεταφορά των κλινικών δειγμάτων στο εργαστήριο πρέπει να χρησιμοποιείται η ειδική τριπλή συσκευασία για τη μεταφορά κλινικών δειγμάτων (τριπλό κουτί, βλέπε παράρτημα). Η μεταφορά των δειγμάτων γίνεται χέρι με χέρι, όπου αυτό είναι δυνατό και να μη χρησιμοποιούνται τα συστήματα μεταφοράς πεπιεσμένου αέρα (οβίδα). 3 Το κλινικό δείγμα στο υλικό μεταφοράς μπορεί να συντηρηθεί σε κοινό ψυγείο στη συντήρηση (+4C).


Το δείγμα μπορεί να κρατηθεί στο ψυγείο το πολύ έως 3 ημέρες. Η μεταφορά του δείγματος γίνεται σε πάγο με τριπλή συσκευασία. Επίσης ενημερώνεται το Κέντρο Επιχειρήσεων του ΕΟΔΥ.


Ο εργαστηριακός έλεγχος για το νέο κορωνοϊό SARS-CoV-2 δύναται να πραγματοποιηθεί σε οποιοδήποτε από τα παρακάτω εργαστήρια: 1. Εθνικό Εργαστήριο Αναφοράς Γρίπης και λοιπών Αναπνευστικών Ιών Νοτίου Ελλάδος, Ελληνικό Ινστιτούτο Παστέρ 2. Κέντρο Αναφοράς Γρίπης Β. Ελλάδος, Β' Εργαστήριο Μικροβιολογίας Ιατρικό Τμήμα, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης 3.


Εργαστήριο Μικροβιολογίας, Ιατρική Σχολή, Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Τριπλό κουτί - περιγραφή Εικόνα 1: Παράδειγμα συστήματος τριπλής συσκευασίας για τη συσκευασία και σήμανση «Κατηγορία A, Λοιμώδης παράγων» (Reference WHO Guidance on regulations for the Transport of Infectious Substances 2011-2012) Αρχική συσκευασία 1. Υδατοστεγές δοχείο με ετικέτα, που περιορίζει κάθε διαρροή και περιέχει το δείγμα. Για περισσότερα από ένα δείγματα, κάθε φιαλίδιο είναι τυλιγμένο μεμονωμένα με απορροφητικό υλικό για να μη σπάσει στη μεταφορά. 4 Δεύτερη συσκευασία 1.


Απορροφητικό υλικό που περικλείει την αρχική συσκευασία, δηλαδή το υδατοστεγές δοχείο που περιέχει το δείγμα 2. Υδατοστεγές ανθεκτικό δοχείο που περιορίζει κάθε διαρροή και εσωκλείει την αρχική συσκευασία Τελική συσκευασία 1. Δοχείο/κουτί που περιλαμβάνει τη δεύτερη συσκευασία και προστατεύει το περιεχόμενο από επιρροές του εξωτερικού περιβάλλοντος ( φυσική καταστροφή, νερό). Η τελική συσκευασία είναι υδατοστεγής στις περιπτώσεις που χρειάζεται για τη μεταφορά του δείγματος υγρός πάγος. Η τελική συσκευασία πρέπει να φέρει ετικέτα κινδύνου για μολυσματικά υλικά, ιδιαίτερα όταν πρόκειται να γίνει μεταφορά με μέσα συγκοινωνίας καθώς και ειδική ετικέτα προσανατολισμού συσκευασίας.


Βιβλιογραφία 1. WHO Οδηγίες σχετικά με τους κανονισμούς για τη μεταφορά μολυσματικών ουσιών 2019-2020 2. WHO Εργαστηριακές δοκιμές για το 2019- nCoV σε ύποπτες ανθρώπινες περιπτώσεις, Ιανουάριος 2020 3. WHO Laboratory biosafety manual, τρίτη έκδοση, 2004 4. WHO Πρόληψη και έλεγχος της μόλυνσης κατά τη διάρκεια της υγειονομικής περίθαλψης, όταν υπάρχει υποψία νεοφερμένης λοίμωξης corovirus (nCoV). Ενδιάμεση καθοδήγηση, Ιανουάριος 25, 2020 5. ECDC Υγεία έκτακτης ανάγκης για εισαγόμενα κρούσματα λοιμωδών ασθενειών υψηλής συνέπειας.


Επιχειρησιακός κατάλογος για τον σχεδιασμό ετοιμότητας χώρας στις χώρες της ΕΕ/ΕΟΧ, Οκτώβριος 2019 6. WHO Συνεργατικό Κέντρο για τη μοντελοποίηση λοιμωδών νοσημάτων MRC Centre for global defective disease analysis, J-IDEA, Imperial College London, UK


Με την εμφάνιση και εξάπλωση του ιού SARS-CoV-2, καθώς και με τον χαρακτηρισμό της λοίμωξης που προκαλείται από αυτόν (COVID-19) ως πανδημίας, ζητήθηκε από τους Πολίτες να κρατήσουν κοινωνικές αποστάσεις και να μπουν είτε σε περιορισμό είτε σε απομόνωση, με στόχο να μειωθεί η εξάπλωση της νόσου. Τα μέτρα αυτά,που από το σύνολο των ειδικών επιστημόνων κρίνονται ως επιβεβλημένα, σε συνδυασμό με τη συνεχιζόμενη απειλή που προέρχεται από την εξάπλωση της πανδημίας, ενδέχεται να προκαλέσουν έντονα κι αρνητικά συναισθήματα.


Εκπαιδευτικές Παρουσιάσεις ΚΕΕΛΠΝΟ για τον αιμορραγικό πυρετό Ebola Ιστορικά στοιχεία – τρέχουσα επιδημία Διαλογή – διαχείριση ύποπτου περιστατικού σε χώρους παροχής υπηρεσιών υγείας Μέτρα Ατομικής Προστασίας Προγράμματα καταπολέμησης κουνουπιών Τα κουνούπια και η αντιμετώπισή τους Εκπαιδευτική παρουσίαση του ΚΕΕΛΠΝΟ για την ελονοσία – 2013 “Εκπαιδευτικά μαθήματα για την εργαστηριακή διάγνωση της ελονοσίας” (από Ε, PharmD, MPH, MSc, Dipl.,Υπεύθυνη Εργαστηρίου Παρασιτολογίας και Τροπικών Νοσημάτων ΕΣΔΥ) Παρουσίαση Εισαγωγή στην ελονοσία Εργαστηριακή διάγνωση της ελονοσίας Τα μαθήματα αυτά έγιναν στις ημερίδες εκπαίδευσης ιατρών Βιοπαθολόγων και Αιματολόγων, που εργάζονται στα αιματολογικά εργαστήρια των δημόσιων νοσοκομείων της χώρας, για την εργαστηριακή διάγνωση της ελονοσίας και τα οποία οργανώνει η ΕΣΔΥ με το ΚΕΕΛΠΝΟ με συγχρηματοδότηση του ΕΣΠΑ.


Η Ελληνική Εταιρεία Ελέγχου Λοιμώξεων οργανώνει σε ετήσια βάση σεμινάρια με θέματα που αφορούν τον Έλεγχο των Λοιμώξεων. Τα σεμινάρια απευθύνονται σε νοσηλευτές λοιμώξεων, εξειδικευόμενους λοιμωξιολογίας αλλά και σε όλους τους επαγγελματίες υγείας και γίνονται μία φορά το μήνα υπό την αιγίδα του ΚΕΕΛΠΝΟ. Σκοπός των σεμιναρίων αυτών είναι η εκπαίδευση των επαγγελματιών υγείας σε θέματα ελέγχου λοιμώξεων και η ευαισθητοποίησή τους στα προβλήματα του ελέγχου των λοιμώξεων και της ορθολογικής χρήσης των αντιβιοτικών. Το υλικό των σεμιναρίων 2010-2011 παρατείθεται στην παρούσα ιστοσελίδα προς ενημέρωσή σας.


«ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΡΟΑΓΩΓΗΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΣΕ ΕΥΠΑΘΕΙΣ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥΣ» (Το έργο χρηµατοδοτείται από την ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΑΤΤΙΚΗΣ) Ο∆ΗΓΟΣ ΓΙΑ ΥΓΕΙΟΝΟΜΙΚΟ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΨΥΧΙΚΗ ∆ΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΗΣ ΠΑΝ∆ΗΜΙΑΣ COVID-19 Το κείµενο επιµελήθηκαν οι: Μίνα Μαρούγκα, ∆ώρα Σκαλή, Κωνσταντίνος Κοντοάγγελος, Μαρίνα Οικονόµου Γιατροί όλων των ειδικοτήτων, νοσηλευτικό ή/και διοικητικό προσωπικό, επαγγελµατίες υγείας και επαγγελµατίες ψυχικής υγείας: σας αποκαλούµε «µικρούς Θεούς».


Σας χειροκροτούµε και σας θαυµάζουµε. Στηριζόµαστε σε εσάς. Ίσως για αυτό, µέσα στις κατακλυσµιαίες συνθήκες που αντιµετωπίζουµε, τείνουµε να παραβλέπουµε ότι έχετε δικαίωµα να είστε τόσο θνητοί, όσο ο καθένας από εµάς.


Οι γιατροί και όλοι, όσοι παρέχουν υπηρεσίες υγείας και δίνουν αυτή την ώρα τη µάχη στην πρώτη γραµµή αντιµετώπισης της πανδηµίας, δεν είναι άτρωτοι στο ψυχικό τραύµα.


Μάλιστα, είναι απολύτως φυσιολογικό, αν όχι αναµενόµενο, να βιώνουν αισθήµατα µαταίωσης, κόπωσης, παράπονου, θυµού, και εξάντλησης. Όµως, δίπλα σε αυτά, είναι επίσης εύλογο να νοιώθουν τον ίδιο ή και περισσότερο φόβο µε αυτόν που νοιώθουµε όλοι µας, σε σχέση µε τη µεταδοτικότητα της πανδηµίας.


Οι επαγγελµατίες υγείας, που βρίσκονται στο µέτωπο αντιµετώπισης και περιορισµού του Covid-19, αντιµετωπίζουν, στην πραγµατικότητα, πολύ µεγαλύτερη πιθανότητα εκδήλωσης συµπτωµάτων αυξηµένου άγχους και ψυχικού τραύµατος από οποιονδήποτε άλλο.


Κάποιες από τις κύριες πηγές άγχους, κοινές για τους εργαζόµενους στον τοµέα της υγείας σε συνθήκες πανδηµίας, µπορεί να είναι: ο κίνδυνος προσωπικής βλάβης, η έκθεση σε εικόνες ασθενών που υποφέρουν από τον Covid-19, οι αυξηµένες εργατοώρες, η λήψη καθοριστικών αποφάσεων, που αφορούν τη ζωή ή το θάνατο κάποιου αλλά και η φυσική απόσταση από τους οικείους τους.


Ο περιορισµός και η διαχείριση του στρες του συγκεκριµένου πληθυσµού είναι ζωτικής σηµασίας, ώστε κάθε εργαζόµενος να παραµείνει ασφαλής και σε θέση να προσφέρει στη δεδοµένη στιγµή. Για να µπορέσει ο γιατρός και ο νοσηλευτής να φροντίσει άλλους, είναι σηµαντικό να νοιώθει ο ίδιος καλά και να σκέφτεται καθαρά.


ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ Α΄ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ Διευθυντής: ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ Χ. Χ. ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ Σε αυτή τη λογική, δηµιουργήθηκε ο παρακάτω σύντοµος οδηγός για όσους επαγγελµατίες υγείας αισθάνονται ευάλωτοι, µε στόχο την αναγνώριση και την αντιµετώπιση δύσκολων συναισθηµάτων και ηθικών διληµµάτων.


Ο∆ΗΓΟΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΨΥΧΙΚΗ ∆ΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΚΡΙΣΕΩΝ Εργασιακή Εξουθένωση και ∆ευτερεύον Τραυµατικό Stress Οι φροντιστές σε περιόδους κρίσεων αντιµετωπίζουν αυξηµένα επίπεδα άγχους, που, αν κορυφωθεί, µπορεί να οδηγήσει σε µια από τις δυο αυτές συνθήκες: A. Εργασιακή εξουθένωση (burnout syndrome): Ο πιο ευρέως αναφερόµενος ορισµός είναι αυτός της ψυχολόγου Christine Maslach (1982), βάσει του οποίου ως επαγγελµατική εξουθένωση ορίζεται «η απώλεια ενδιαφέροντος για τους ανθρώπους µε τους οποίους κάποιος εργάζεται, συµπεριλαµβανοµένης της σωµατικής εξάντλησης και χαρακτηρίζεται από συναισθηµατική εξάντληση, όπου ο επαγγελµατίας δεν έχει πλέον καθόλου θετικά αισθήµατα συµπάθειας ή σεβασµού για τους πελάτες ή ασθενείς».


Αποτελείται από τρεις βασικές συνιστώσες: 1. Η συναισθηµατική εξάντληση: Χαρακτηρίζεται από έλλειψη ενέργειας και κυριαρχεί η αίσθηση ότι έχουν εξαντληθεί οι συναισθηµατικές εφεδρείες του εργαζοµένου και ότι δεν υπάρχουν πηγές ανανέωσης. 2.


Η αποπροσωποποίηση: Ο εργαζόµενος µεταχειρίζεται τους ασθενείς περισσότερο ως αντικείµενα παρά ως ανθρώπινα όντα. Σχετίζεται µε την εµπειρία της συναισθηµατικής εξάντλησης 3. Τα µειωµένα προσωπικά επιτεύγµατα: Η τάση του επαγγελµατία να εκτιµά µε αρνητικό τρόπο τον εαυτό του, ειδικά σε σχέση µε την εργασία του µε τους ασθενείς Έτσι, καθώς µειώνεται η αυτοεκτίµηση, αρχίζει βαθµιαία η κατάθλιψη. B.


∆ευτερεύον Τραυµατικό Στρες (secondary traumatic stress): Αντιδράσεις και συµπτώµατα άγχους, που προκύπτουν περισσότερο από την έκθεση στην τραυµατική εµπειρία κάποιου άλλου, παρά από την απευθείας έκθεση του ίδιου του ατόµου στο στρεσσογόνο γεγονός.


Προειδοποιητικά σηµάδια εργασιακής εξουθένωσης: Απώλεια ευχαρίστησης, ενεργητικότητας και κινήτρου Λύπη ή καταθλιπτική αντίδραση Ευερεθιστότητα Ανυποµονησία ∆ιαµαρτυρίες συνεχείς για τις συνθήκες εργασίας Απάθεια, αδιαφορία ή έλλειψη συναισθηµάτων Παραµέληση προσωπικής υγιεινής Αποµόνωση ή αποσύνδεση από τους άλλους Κούραση, εξουθένωση ή µόνιµη υπερένταση Αίσθηµα «παγίδευσης» Αίσθηµα ότι είναι αποτυχηµένος, ότι δε µπορεί να κάνει τίποτα να βοηθήσει, ότι δεν κάνει καλά τη δουλειά του Επιθυµία για αλκοόλ ή ουσίες, ώστε να διαχειριστεί την κατάσταση Σηµάδια δευτερογενούς τραυµατικού στρες: Υπερβολική ανησυχία ή φόβος ότι συµβαίνει κάτι πολύ κακό, µόνιµο συναίσθηµα «επιφυλακής».


Υπερβολική αντίδραση αιφνιδιασµού Σωµατικά συµπτώµατα stress (για παράδειγµα, ταχυκαρδία, κρίσεις πανικού, µειωµένη συγκέντρωση, αίσθηµα κόπωσης, κ.)


Εφιάλτες ή επαναλαµβανόµενες σκέψεις σχετικά µε την τραυµατική συνθήκη Το συναίσθηµα ότι το τραύµα του άλλου είναι δικό σου (οικειοποίηση) Υπερεγρήγορση, Υποδιέγερση Νευρικότητα, Φόβος, Θυµός/οργή, Κρίσεις πανικού ∆υσκολία στον ύπνο Αποφυγή Κοινωνική αποµόνωση Το να είστε σε θέση να αναγνωρίσετε τα πρώτα σηµάδια έντονου stress και να τα αναχαιτίσετε θα σας βοηθήσει να παραµείνετε ασφαλείς και θα σας επιτρέψει να συνεχίζετε να συνδράµετε όσους το έχουν ανάγκη.


Αναγνωρίστε τα σηµάδια στον εαυτό σας ή σε άλλους συναδέλφους σας και βεβαιωθείτε ότι όσοι χρειάζονται ένα διάλειµµα ή κάποια βοήθεια, είναι σε θέση να επικοινωνήσουν τις ανάγκες τους. Εάν βρίσκεστε στην πρώτη γραµµή της φροντίδας ασθενών ή άλλων πολιτών ευάλωτων στον Covid-19: Απενοχοποιήσετε τα δύσκολα συναισθήµατά σας. Έχετε κάθε λόγο να αισθάνεστε έτσι στις τρέχουσες συνθήκες Μιλήστε για αυτό.


Επικοινωνήστε το βίωµά σας στους συναδέλφους, στους προϊσταµένους, στους οικείους σας. Σε όποιον νιώθετε πρόθυµο και ικανό να σας ακούσει και να σας ηρεµήσει. Αναζητείστε βοήθεια από κάποιον ειδικό ψυχικής υγείας. Τεχνικές διαχείρισης Τεχνικές διαχείρισης, όπως είναι τα «διαλείµµατα» και η εφαρµογή της τεχνικής «του συναδελφικού ζεύγους υποστήριξης» µπορούν να αποτρέψουν ή να µειώσουν την εργασιακή εξουθένωση και το δευτερεύον τραυµατικό στρες.


Αυτοφροντίδα Προσπαθήστε να διατηρήσετε υγιεινή διατροφή, ενυδάτωση, ελαφρά άσκηση και επαρκή ύπνο, κατά το δυνατό. Αποφεύγετε ή περιορίστε την καφεΐνη και την κατανάλωση αλκοόλ. Ελέγχετε τον εαυτό σας για αντιδράσεις άγχους. Κάντε σύντοµα διαλείµµατα κατά τη διάρκεια της βάρδιας. Εφαρµόστε ολιγόλεπτες ασκήσεις αναπνοής και τεχνικές χαλάρωσης. Κρατείστε ηµερολόγιο συναισθηµάτων. Θυµηθείτε ότι είναι θεµιτό να θέτετε όρια, αν αισθάνεστε ότι µια κατάσταση σας υπερβαίνει.


Εργαστείτε σε οµάδες και περιορίστε, όσο είναι εφικτό, τον όγκο της δουλειάς κατά µόνας. Όλοι είστε µια οµάδα, το µοίρασµα σας βοηθάει. Μιλήστε στους επόπτες, τους προϊσταµένους και τα µέλη της οµάδας σας σχετικά µε τα συναισθήµατα, τα προβλήµατα και τις εµπειρίες που αντιµετωπίζετε. Ελέγχετε, όποτε έχετε ανάγκη, ότι οι αγαπηµένοι σας είναι καλά. Μιλήστε στην οικογένεια και τους φίλους σας.


Αυτό θα σας ανακουφίσει. Λάβετε υποστήριξη από τα µέλη της οµάδας σας: ∆ηµιουργείστε ένα «συναδελφικό ζεύγος υποστήριξης» Σε αυτές τις δύσκολες συνθήκες, λειτουργείστε ως οµάδα: ∆ύο συνάδελφοι/φροντιστές, µια υποοµάδα, ένα «ζεύγος υποστήριξης». Η λογική είναι ότι ο ένας παρακολουθεί την ασφάλεια του άλλου, τον φόρτο εργασίας και τον βαθµό stress. Γνωριστείτε µεταξύ σας.


Χαλαρώστε την ένταση και το εργασιακό stress, µιλώντας για πιο προσωπικά θέµατα.


Μιλήστε για το επαγγελµατικό σας υπόβαθρο, τα ενδιαφέροντα, την οικογένειά σας, τα όνειρά σας για µετά την κρίση που αντιµετωπίζετε ως άνθρωποι και ως επαγγελµατίες. Προσδιορίστε ο ένας τα δυνατά και αδύναµα σηµεία του άλλου. Πού µπορείτε να υπερτερείτε και πού έχετε ανάγκη. Έχετε το νου σας ο ένας στον άλλο. Για τον κοινό σκοπό. Κανονίστε συγκεκριµένες χρονικές στιγµές εντός της ηµέρας για να συναντιέστε ο ένας µε τον άλλο, έστω και για λίγα λεπτά.


Ακούστε προσεκτικά και µοιραστείτε συναισθήµατα και εµπειρίες. Μοιραστείτε τις δύσκολες συνθήκες και αναγνωρίστε τα «επιτεύγµατα» της µέρας, ακόµα κι αυτά που σας φαίνονται µικρά. Γελάστε. Αστειευτείτε. Προσφερθείτε να βοηθήσετε µε βασικές ανάγκες (π. την ασφαλή µεταφορά του συναδέλφου σας από τη δουλειά στο σπίτι ή/και αντίστροφα, πάντα µε προστασία).


Ενθαρρύνετε ο ένας τον άλλο να κάνει διαλείµµατα, και µοιραστείτε τεχνικές χαλάρωσης που σας βοηθούν. Έχετε το νου σας στον συνάδελφό σας: Επικοινωνήστε, αν χρειαστεί, τις βασικές ανάγκες και τα όριά του στους προϊσταµένους σας. Σιγουρευτείτε ότι νοιώθει άνετα και ασφαλής να µιλήσει για αυτό στους ανωτέρους του. Αναζητείστε κι εσείς βοήθεια. Σε αυτή τη µάχη χρειαζόµαστε πολεµιστές. Σας χρειαζόµαστε όλοι.


Με πληροφορίες που προσαρµόστηκαν από https://emergency/coping/responders


Μερικοί από τους όρους που θα συναντήσεις και συνδέονται µε την αντιµετώπιση της πανδηµίας είναι οι παρακάτω:  Κοινωνική απόσταση: αναφέρεται στην αποφυγή στενής επαφής µε άλλα άτοµα, στη διατήρηση ασφαλούς απόστασης (συνήθως ένα µε δύο µέτρα) από τους υπόλοιπους ανθρώπους, καθώς και στην αποφυγή συγκέντρωσης σε χώρους όπως σχολεία, καταστήµατα, εκκλησίες και µεταφορικά µέσα.


Καραντίνα: περιλαµβάνει την απόλυτη αποφυγή της επαφής µε άλλους ανθρώπους, σε περίπτωση που κάποιος έχει εκτεθεί στον ιό, για να διαπιστωθεί αν θα εκδηλώσει ή όχι τη νόσο.  Αποµόνωση: σηµαίνει την αποµάκρυνση κάποιου που έχει προσβληθεί από τον ιό, ώστε να µην τον µεταδώσει σε άλλους.


Τα µέτρα αυτά, αν κι από το σύνολο των επιστηµόνων που ασχολούνται µε την πανδηµία κρίνονται ως επιβεβληµένα, ενδέχεται, σε συνδυασµό µε τη συνεχιζόµενη απειλή που προέρχεται από την επέλαση της πανδηµίας, να σου προκαλέσουν έντονα κι αρνητικά συναισθήµατα, όπως:  Φόβο κι άγχος: Είναι πολύ σύνηθες να υπάρχει ανησυχία και φόβος για εσένα ή τα αγαπηµένα σου πρόσωπα για πιθανή εκδήλωση της ασθένειας και τη µετάδοσή της, καθώς και για τη βαρύτητα και για την έκβασή της.


Είναι επίσης φυσιολογικό να υπάρχουν ανησυχίες όσον αφορά την προµήθεια αγαθών, το διάλειµµα από τη δουλειά ή την εκπλήρωση των οικογενειακών υποχρεώσεων. Μερικοί άνθρωποι µπορεί να εµφανίσουν προβλήµατα στον ύπνο ή ακόµα και στην εκτέλεση καθηµερινών εργασιών.


Μπορεί επίσης να παρατηρήσεις αυξητική τάση της κατανάλωσης αλκοόλ, αύξηση του καπνίσµατος ή ακόµη και κατάχρηση ψυχοδραστικών ουσιών.


ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ Α΄ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ Διευθυντής: ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ Χ. Χ. ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ  Θλίψη και ανία: Η διακοπή της εργασίας και των δραστηριοτήτων που δίνουν νόηµα στη ζωή του καθενός µας και η µειωµένη επαφή µε άλλα άτοµα διαταράσσουν την καθηµερινότητά µας, κάτι που µπορεί να οδηγήσει σε µειωµένη διάθεση κι έντονη βαρεµάρα.


Θυµός κι εκνευρισµός: Η αποµόνωση και η καραντίνα η δική σου ή των αγαπηµένων σου προσώπων, καθώς και η σταδιακή διακοπή της λειτουργίας των καταστηµάτων και των χώρων αναψυχής µπορεί να σε οδηγήσουν σε µια αίσθηση περιορισµού της προσωπικής σου ελευθερίας, µε αποτέλεσµα να νιώθεις αυξηµένη ένταση κι εκνευρισµό.


Σε κάποιες περιπτώσεις µπορεί να νιώσεις επίσης θυµό ή απέχθεια για τις ιατρικές υπηρεσίες που σε υπέβαλαν είτε σε καραντίνα είτε σε αποµόνωση, ή και για άλλα άτοµα, εάν θεωρήσεις ότι εκτέθηκες στον ιό, λόγω αµέλειας κάποιου άλλου προσώπου.  Στιγµατισµός: Αν κάποιος νοσήσει ή έχει εκτεθεί στον SARS-CoV-2, µπορεί να νιώθει στιγµατισµένος από ανθρώπους που φοβούνται ότι θα κολλήσουν από αυτόν.


Τα ίδια συναισθήµατα µπορεί να νιώθουν και µέλη της οικογένειας ενός ατόµου που νοσεί από COVID-19, καθώς αισθάνονται ότι έχουν διαφοροποιηθεί από την υπόλοιπη κοινωνική τους οµάδα. Η αντίδραση του κάθε ατόµου επηρεάζεται από πολλούς παράγοντες, όπως η προσωπικότητα, το µικρο-περιβάλλον του (οικογένεια, φίλοι, εργασιακός χώρος) και η κοινότητα µέσα στην οποία ζει.


Οι οµάδες πληθυσµού που φαίνεται να επηρεάζονται περισσότερο και να εµφανίζουν εντονότερες εκδηλώσεις στρες είναι:  Άτοµα µεγαλύτερης ηλικίας ή άτοµα που έχουν κάποια χρόνια νόσο και παρουσιάζουν αυξηµένη πιθανότητα να νοσήσουν σοβαρά από τον COVID-19  Τα παιδιά και οι έφηβοι  Εκείνοι που βρίσκονται στη πρώτη γραµµή αντιµετώπισης του ιού, όπως ιατροί και νοσηλευτικό προσωπικό  Άτοµα που πάσχουν ήδη από κάποια ψυχιατρική διαταραχή Πιθανές αιτίες αύξησης του στρες θεωρούνται:  Η µείωση των δραστηριοτήτων και των προσλαµβανόµενων ερεθισµάτων  Οι µειωµένες κοινωνικές επαφές.


Οι οικονοµικές δυσκολίες και η οικονοµική επιβάρυνση λόγω της αδυναµίας για εργασία.  Η έλλειψη αποτελεσµατικών στρατηγικών αντιµετώπισης του στρες.  Ο χρόνος που διαρκεί η κοινωνική αποµόνωση. Μεγαλύτερη διάρκεια συνδέεται µε επιβαρυµένη ψυχική υγεία και συµπτωµατολογία µετατραυµατικού στρες.


Ένας ακόµα παράγοντας µπορεί να είναι η ανεπαρκής προµήθεια αγαθών (π., νερό, φαγητό, ένδυση, φάρµακα), όπως και η αδυναµία πρόσβασης σε ιατρική φροντίδα και συνταγογράφηση.  Τέλος, η ελλιπής πληροφόρηση µπορεί να προκαλέσει σύγχυση στο γενικό πληθυσµό. Τρόποι διαφύλαξης της ψυχικής υγείας: 1.


Σωστή πληροφόρηση για τον ιό από έγκυρες πηγές και περιορισµός της έκθεσης στα µέσα µαζικής ενηµέρωσης: η επαναλαµβανόµενη κι ασταµάτητη έκθεση στην ενηµέρωση (τηλεόραση, διαδίκτυο, µέσα κοινωνικής δικτύωσης) αυξάνει τα επίπεδα άγχους και δυσφορίας. Μπορεί επίσης να αποτελέσει πηγή παραπληροφόρησης. 2. ∆ιατήρηση της επικοινωνίας µε τους σηµαντικούς ανθρώπους.


Για τα περισσότερα άτοµα είναι ανακουφιστικό όταν µπορούν να µιλήσουν για τις ανησυχίες τους µε φίλους ή µε την οικογένειά τους.


Η επικοινωνία δηµιουργεί πολλές φορές ένα ισχυρό υποστηρικτικό δίκτυο ψυχικής προστασίας για το άτοµο του οποίο ο ψυχισµός δοκιµάζεται σηµαντικά. 3. Φροντίδα σωµατικής υγείας για τη ρύθµιση του συναισθήµατος: ισορροπηµένη διατροφή, επαρκής ύπνος, ξεκούραση, σωµατική άσκηση µέσα στο σπίτι στα πλαίσια του δυνατού, αποφυγή της κατανάλωσης αλκοόλ, του καπνίσµατος και της χρήσης ουσιών. 4.


Ψυχοεκπαίδευση για το στρες και τη ψυχική δυσφορία (διαχείριση συναισθηµάτων):  Βοήθεια στην αναγνώριση κι αποδοχή συναισθηµάτων για την οµαλοποίηση των συναισθηµατικών αντιδράσεων («Αναγνωρίστε στον εαυτό σας ότι βιώνετε ένα σοβαρό και ακραίο στρεσσογόνο γεγονός και ότι θα ακολουθήσουν κάποιες συναισθηµατικές αντιδράσεις. Έχετε κάθε δικαίωµα στο συναίσθηµα και επιτρέψτε στον εαυτό σας να αισθανθεί θλίψη ή οποιοδήποτε αρνητικό συναίσθηµα.


Όµως, θυµηθείτε τις δυνάµεις και τις ικανότητες που διαθέτετε για να ανταπεξέλθετε στη δύσκολη αυτή στιγµή.»)  Παρατήρηση κι αναγνώριση συµπτωµάτων στρες, ψυχικής δυσφορίας κι επικίνδυνων συµπεριφορών υγείας προς τον εαυτό σας και προς τους οικείους σας → απόκτηση επίγνωσης για τη κατάσταση της ψυχικής σας υγείας κι αποτροπή επιδείνωσης.


Ψυχοεκπαίδευση σε συγκεκριµένες στρατηγικές/δεξιότητες µείωσης της δυσφορίας, όπως διαφραγµατική αναπνοή, χαλάρωση, χρήση κρύου νερού, µέσα από κείµενα µε αναλυτικές οδηγίες ή/και οπτικοακουστικό υλικό στο διαδίκτυο  Βασικές δεξιότητες πρακτικής στην αυτοεπικέντρωση (mindfulness) µέσα από µικρής διάρκειας ασκήσεις που υπάρχουν διαθέσιµες στο διαδίκτυο  Προετοιµασία ενός σχεδίου δράσης/έκτακτης ανάγκης για την αντιµετώπιση της πανδηµίας σε προσωπικό και οικογενειακό επίπεδο.


Επικοινωνία κι έκφραση συναισθηµάτων και ανησυχιών σε αγαπηµένα πρόσωπα και άτοµα εµπιστοσύνης.


Κινητοποίηση µε προγραµµατισµό δραστηριοτήτων µέσα στην ηµέρα για την αύξηση των θετικών συναισθηµάτων: προσπάθεια για την ένταξη ευχάριστων δραστηριοτήτων µέσα στην αλλαγµένη καθηµερινότητα.  Προσπάθεια δηµιουργίας και διατήρησης µιας καθηµερινής ρουτίνας χωρίς απαιτητικό κι αγχώδη τρόπο. Τι µπορώ να κάνω όταν νιώθω ψυχικά πιεσµένος: 1. Αναζητήστε το λόγο για τον οποίο νιώθετε πιεσµένος.


∆ιαχωρίστε τις πιθανές αιτίες σε τρεις κατηγορίες: α) εκείνες για τις οποίες υπάρχει πρακτική λύση, β) εκείνες που θα βελτιωθούν µε την πάροδο του χρόνου και γ) εκείνες για τις οποίες δεν µπορείτε πραγµατικά να κάνετε κάτι.  Προσπαθήστε να αποβάλετε τις ανησυχίες σας για ζητήµατα που κατατάσσονται στη δεύτερη και στην τρίτη κατηγορία. Προσπαθήστε να σκεφτείτε: «Σε τι µε ωφελεί να ανησυχώ για κάτι που δεν µπορώ να διορθώσω;» 2.


Ενισχύστε την αυτοεπικέντρωσή σας.  Η αυτοεπικέντρωση σχετίζεται µε την ικανότητά µας να εστιάζουµε την προσοχή στο εδώ και τώρα, και να αποµακρύνουµε τον εαυτό µας από σκέψεις και συναισθήµατα που δεν σχετίζονται µε τη στιγµή την οποία ζούµε, αλλά µε το απώτερο µέλλον ή το παρελθόν.  Κάντε ένα διάλειµµα από τον καταιγισµό των ειδήσεων που δεχόµαστε από παντού. 3.


Αποσπάστε τη προσοχή σας κάνοντας πράγµατα που σας χαλαρώνουν και σας διασκεδάζουν. Για παράδειγµα, επικοινωνήστε µε οικεία πρόσωπα, δείτε µια σειρά ή µια ταινία που σας κινεί το ενδιαφέρον, διαβάστε κάποιο βιβλίο, βγείτε να περπατήσετε λίγο φροντίζοντας να τηρήσετε τις οδηγίες προστασίας. 4. Σε περιπτώσεις που η ανησυχία δεν υποχωρεί, επικοινωνήστε µε τους αρµόδιους φορείς ψυχικής υγείας.


Για τα άτοµα που πάσχουν από κάποια ψυχιατρική διαταραχή:  Θα πρέπει να ακολουθήσετε το θεραπευτικό πλάνο που έχει συµφωνηθεί µε το θεραπευτή σας, για τη διαχείριση της δυσφορίας και των συναισθηµατικών κρίσεων.  Θα πρέπει να συνεχίσετε να έχετε τακτική επαφή και θεραπευτική παρακολούθηση, έστω και από απόσταση, µε τη χρήση των τεχνολογικών δυνατοτήτων επικοινωνίας µέσω του διαδικτύου, ούτως ώστε να αποτραπεί µια σοβαρή υποτροπή/επιδείνωση των συµπτωµάτων ή ακόµη και µια πιθανή νοσηλεία.


∆ιασφαλίστε, στο µέτρο του εφικτού, πως διαθέτετε επαρκή ποσότητα από τη φαρµακευτική σας αγωγή.


ΠΡΟΓΡΆΜΜΑΤΑ ΠΡΟΚΗΡΎΞΕΙΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΊΑ Αναζήτηση ΕΛ EN ΕΟΔΥ Διαθέσιμο Υλικό Αποφάσεις Ευρετήριο Α-Ω Νοσήματα: "ΟΛΑ" Α Β Γ Δ Ε Ζ Η Θ Ι Κ Λ Μ Ν Ξ Ο Π Ρ Σ - S Τ Υ Φ Χ Ψ - C Ω - V ΟΛΑ Ebola HIV Λοίμωξη / AIDS HIV Λοίμωξη / AIDS Αγωγή Υγείας Αδενοϊός / Adenovirus Αιμοεπαγρύπνηση – Ασφάλεια Αίματος – Αιμοδοσία εθελοντική Αιμορραγικός Πυρετός Κριμαίας – Κονγκό (Crimean-Congo Hemorrhagic Fever, CCHF) Ακραία Καιρικά Φαινόμενα Αλλαντίαση Αμοιβάδωση εντερική / Entamoeba histolytica Αναπλάσμωση Ανεμευλογιά (με επιπλοκές) Άνθρακας Απολαμβάνουμε τις καλοκαιρινές διακοπές με ασφάλεια Αρτηριακή Υπέρταση Βάκιλλος (κηρόχρους) / Bacillus cereus Βακτηριακή Μηνιγγίτιδα Βρουκέλλωση (Μελιταίος Πυρετός) Γαστρεντερίτιδες Γονόρροια Γρίπη και Εποχική Γρίπη Γρίπη των Πτηνών Δάγκειος Πυρετός Δήγματα Ζώων: Επιτήρηση περιστατικών που προσέρχονται σε Μονάδες Υγείας λόγω δήγματος ζώου Διάρροια Ταξιδιωτών Διφθερίτιδα Εγκεφαλίτιδα από αρμποϊούς Ελονοσία Εμβολιασμοί Ενιαία Υγεία Εντεροαιμορραγικό Κολοβακτηρίδιο (EHEC, STEC, VTEC) Εντομολογική Επιτήρηση Ερλιχίωση Έρπης Ζωστήρας Ερυθρά Ευλογιά Εχινοκοκκίαση Ηπατίτιδα C Ηπατίτιδα D & E Ηπατίτιδα Α , Οξεία Ηπατίτιδα Β Θερμοπληξία Ιλαρά Ιογενείς Αιμορραγικοί Πυρετοί Ιογενής Γαστρεντερίτιδα Ιός του Δυτικού Νείλου Καμπυλοβακτηριδίωση Κάπνισμα Καρκίνος Καύσωνας Κίτρινος Πυρετός Κλωστηρίδιο / Clostridium perfrigens Κοκκύτης Κοροναϊός , Νέος – MERS – CoV Κουνούπια Κροτωνογενής εγκεφαλίτιδα Κρυπτοσποριδίωση Κυστική Ίνωση (ή Ινοκυστική Νόσος) Λαμβλίαση / Giardia lamblia Λεγιονέλλωση – Νόσος των Λεγεωναρίων Λεϊσμανίαση Λεπτοσπείρωση Λιστερίωση Λοιμώδης Μονοπυρήνωση Λύσσα Μpox (πρώην Ευλογιά των Πιθήκων) Μελιοείδωση / Μάλη Μελιταίος Πυρετός (Βρουκέλλωση) Μηνιγγίτιδα Ιογενής Μικροβιακή Αντοχή και Λοιμώξεις που συνδέονται με Χώρους Παροχής Υγείας Μπορρελίωση / Νόσος Lyme Μυϊκή Ατροφία (Νωτιαία Μυϊκή Ατροφία) Μωβ Μέδουσες Ναυτία Νοροϊός/Ιογενής γαστρεντερίτιδα Νοσοκομειακές Λοιμώξεις Νόσος Chikungunya Νόσος Gaucher Νόσος Pompe Νόσος από ιό Οropouche Οξεία Ηπατίτιδα άγνωστης αιτιολογίας σε παιδιά Οξεία Χαλαρή Παράλυση (ΟΧΠ) Οστρακιά Πανώλη Παρβοϊός B19 (Parvovirus B19) Παρωτίτιδα Περιβαλλοντική Υγεία Πλημμύρες Πολιομυελίτιδα Προσυμπτωματικός Έλεγχος (για Καρκίνο Τραχήλου της Μήτρας) Πυρετός Q Πυρετός Ζika Πυρκαγιές – Φωτιές Ραδόνιο Ρικετσιώσεις Ροταϊός Σαλμονέλλωση (Μη Τυφο – Παρατυφική) Σεξουαλικώς Μεταδιδόμενα Νοσήματα Σιγκέλλωση Σοβαρό Οξύ Αναπνευστικό Σύνδρομο – SARS Σπάνια Νοσήματα Σπογγώδης Εγκεφαλοπάθεια (vCJD) Σταφυλόκοκκος (χρυσίζων) / Staphylococcus aureus Στάχτη Στρεπτόκοκκος ομάδας Α (Streptococcus Pyogenes) Συγγενής Ερυθρά Συγγενής Σύφιλη Συγγενής Τοξοπλάσμωση Συμβουλευτικός Σταθμός και Τηλεφωνική Γραμμή για το HIV/AIDS, ΣΜΝ και Ηπατίτιδες Συρροή Κρουσμάτων Τροφιμογενούς / Υδατογενούς Νοσήματος Σύφιλη Ταξιδιωτική υγεία (εμβόλια ταξιδιωτών, οδηγίες, δελτία κ.)


ΠΡΟΛΗΨΗ ΚΑΙ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΟΥ ΣΥΝ∆ΡΟΜΟΥ ΕΠΑΓΓΕΛ- ΜΑΤΙΚΗΣ ΕΞΟΥΘΕΝΩΣΗΣ (BURN OUT SYNDROME) ΣΕ ΥΓΕΙΟ- ΝΟΜΙΚΟ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟ Το κείµενο επιµελήθηκαν οι: Αθανασία Μαυροειδή, Μερόπη Καλύµνιου, Φραγκίσκος Γονιδάκης Εισαγωγή Είναι αδιαµφισβήτητο ότι η εµφάνιση και η εξάπλωση του Κορωνοϊού COVID- 19 αυξάνει την πίεση στο υγειονοµικό προσωπικό σε πολλά επίπεδα (αυξηµένες ανά- γκες περίθαλψης και φροντίδας ασθενών, απουσία ενδεδειγµένων / κλινικά δοκιµα- σµένων θεραπευτικών µεθόδων για την αντιµετώπιση του ιού, ανησυχία για την προ- στασία της δικής τους υγείας και των δικών τους προσώπων, πολύωρη αδιάκοπη ερ- γασία, διαχείριση δυσαρεστηµένων ασθενών και συγγενών, αυξηµένη ανησυχία για το άµεσο µέλλον κ.).


Οι συναισθηµατικές εναλλαγές είναι φυσιολογικό να είναι έντονες και απότοµες αυτή την περίοδο και να αυξάνεται το άγχος, η ανησυχία, ο φόβος και ο θυµός.


Όλες οι παραπάνω συναισθηµατικές αντιδράσεις είναι απόλυτα λογικό να εµ- φανιστούν και µάλιστα αναµενόµενο. Η φροντίδα της ψυχικής υγείας, ειδικά των άµε- σα εµπλεκόµενων ατόµων σε περιόδους κρίσης, συµβάλλει στο να διαχειριστούµε τα έντονα συναισθήµατα, να διατηρήσουµε τον έλεγχο και να παραµείνουµε αποτελεσµα- τικοί.


Βασικές έννοιες Ο όρος επαγγελµατική εξουθένωση χρησιµοποιήθηκε πρώτη φορά για την περι- γραφή συµπτωµάτων σωµατικής και ψυχικής εξουθένωσης. Η επαγγελµατική εξουθέ- νωση έχει περιγραφεί επίσης ως σύνδροµο που προκαλείται από την αλληλεπίδραση των ατοµικών χαρακτηριστικών της προσωπικότητας κάποιου µε το εργασιακό περι- βάλλον.


Από έρευνες που έχουν γίνει σε πλήθος επιστηµόνων, έγινε γνωστό ότι το σύνδροµο επαγγελµατικής εξουθένωσης είναι περισσότερο συχνό σε επαγγέλµατα πα- ροχής υπηρεσιών, όπως οι γιατροί και οι νοσηλευτές Ο όρος διαταραχή στρες µετά από ψυχοτραυµατική εµπειρία είναι απόρροια ε- νός ψυχοπιεστικού γεγονότος ή µιας κατάστασης µικρότερης ή µεγαλύτερης διάρκει- ας, απειλητικής ή και καταστροφικής φύσεως, που πολύ πιθανό είναι να προκαλέσει έντονη δυσφορία στους εµπλεκόµενους σε αυτή.


Τα συµπτώµατα συνήθως αρχίζουν µέσα στους τρεις πρώτους µήνες µετά το τραυµατικό γεγονός, αν και µπορεί να υπάρ- ξει και καθυστέρηση µηνών ή και ετών, πριν εµφανιστούν.


Ωστόσο, το µακροχρόνιο ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ Α΄ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ Διευθυντής: ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ Χ. Χ. ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ στρες έχει βρεθεί ότι συσχετίζεται µε την κατάθλιψη, την κόπωση συµπόνιας, και την επαγγελµατική εξουθένωση των νοσηλευτών. Ο όρος «µαζική καταστροφή» προσδιορίζει µια κατάσταση επείγουσας ανάγκης, εξ αιτίας της οποίας αναστατώνεται αναπάντεχα η καθηµερινή ζωή.


Στις µαζικές κα- ταστροφές συγκαταλέγεται και η πανδηµία COVID-19. Το υγειονοµικό προσωπικό και η πανδηµία COVID-19 Το ιατρικό και νοσηλευτικό προσωπικό, που συµµετέχει στις οµάδες αντιµετώ- πισης των µαζικών απωλειών υγείας, προσφέρει τις υπηρεσίες του κάτω από αντίξοες συνθήκες εργασίας, µεγάλης πίεσης χρόνου, συναισθηµατικής φόρτισης και, συχνά, έλλειψης κατανόησης από τους πολίτες, που πλήττονται από την εκάστοτε καταστρο- φή.


Στις µαζικές καταστροφές υπάρχει, κατά κανόνα, δυσαναλογία µεταξύ αυτών που χρειάζονται βοήθεια και αυτών που είναι σε θέση να την προσφέρουν. Οι νοσηλευτές συχνά νιώθουν ικανοποίηση από την παροχή βοήθειας σε ανθρώπους που έχουν βιώ- σει εξαιρετικά στρεσογόνα γεγονότα. Το στρες, όµως, που συσχετίζεται µε τις δικές τους προσπάθειες ανακουφίσεως των πληγέντων, είναι πιθανό να επιδρά αρνητικά στους ίδιους.


Το δευτερογενές τραυµατικό στρες ή κόπωση συµπόνιας, αποτελεί την φυσική συνέπεια της παροχής φροντίδας σε ανθρώπους που πονάνε, υποφέρουν ή είναι τραυµατισµένοι και αφορά το «κόστος της φροντίδας» για τους επαγγελµατίες υγείας.


Σε συνθήκες κρίσης, εκδηλώνονται µια σειρά από αλλαγές στο άτοµο που καλεί- ται να διαχειριστεί την κρίση και να προσφέρει στα άτοµα που έχουν πληγεί από αυτή:  Συναισθήµατα: Το άγχος, ο φόβος, η ανησυχία, η αγωνία, ο θυµός, η ενοχή, η θλίψη είναι αναµενόµενα συναισθήµατα σε περίοδο έντονου στρες και αβεβαιότη- τας.


Σκέψεις: Η παρατεταµένη παραµονή του ατόµου σε συνθήκες αυξηµένου στρες µπορεί να έχει σαν συνέπεια να αυξάνονται οι αρνητικές σκέψεις, οι δυσοίωνες προβλέψεις για το µέλλον, η υπερενασχόληση µε την κατάσταση και τα προβλή- µατα, οι σκέψεις ανεπάρκειας, η αδυναµία συγκέντρωσης και η αναποφασιστικό- τητα.


Μια βασική γνωστική αλλαγή που διενεργείται σε περίοδο κρίσης είναι η αλλαγή των έως τότε πεποιθήσεων για τον κόσµο και τον εαυτό, οι οποίες επιτρέ- πουν στο άτοµο να νιώθει ασφαλές στο περιβάλλον που ζει και σε σχέση µε τους άλλους.


Συµπεριφορά: Για να αντιµετωπίσει το παρατεταµένο στρες και την κόπωση, το άτοµο µπορεί να καταναλώνει µεγάλη ποσότητα καφεΐνης, να καπνίζει περισσό- τερο από ό,τι συνήθως, να µην τρέφεται σωστά, να παραµελεί την φροντίδα προς τον εαυτό του, να αποµονώνεται.


Σωµατικές εκδηλώσεις: Ταχυπαλµία, µυϊκή ένταση, δυσκολία στην αναπνοή, αϋπνία, ευερεθιστότητα, µειωµένη ή αυξηµένη όρεξη. Οι αλλαγές αυτές εντείνουν τα αρνητικά συναισθήµατα και το άτοµο εγκλωβίζε- ται σε ένα φαύλο κύκλο, µε αποτέλεσµα να εξουθενώνεται σωµατικά, ψυχολογικά και επαγγελµατικά.


Πρόληψη του συνδρόµου της επαγγελµατικής εξουθένωσης Ο µόνος τρόπος για την αποφυγή και την µείωση του κινδύνου της επαγγελµατι- κής εξουθένωσης είναι η έγκαιρη αναγνώριση των συµπτωµάτων και η αντιµετώπιση του συνδρόµου, πριν η συναισθηµατική εξάντληση, η αποστασιοποίηση και η αδρά- νεια επηρεάσουν τη λειτουργικότητα του υγειονοµικού προσωπικού.


Ορισµένες από τις πρακτικές, που µπορούν να συνεισφέρουν στην πρόληψη, είναι οι παρακάτω:  Αυτοφροντίδα: Η ενθάρρυνση του ατόµου στην αυτοφροντίδα είναι ένας σηµα- ντικός παράγοντας, που συντελεί στην ρύθµιση του άγχους: ισορροπηµένη δια- τροφή και επαρκής ποσότητα τροφής, όσο είναι εφικτό περισσότερος χρόνος ξε- κούρασης και ικανοποιητικού ύπνου, σωµατική άσκηση (ακόµα και λίγα λεπτά έντονου περπατήµατος ή/και ασκήσεις τεντώµατος (stretching) µπορεί να έχουν ευεργετική επίδραση), µείωση της κατανάλωσης ουσιών, όπως η καφεΐνη, το κά- πνισµα και τα µη συνταγογραφηµένα φάρµακα  ∆ραστηριότητες που αυξάνουν τα θετικά του συναισθήµατα: Ακόµα και µέσα στην ένταση της πανδηµίας και των πολλών ωρών εργασίας, µια σειρά από σύ- ντοµες ευχάριστες δραστηριότητες µπορούν να µειώσουν σηµαντικά τα έντονα αρνητικά συναισθήµατα  ∆εξιότητες επικοινωνίας: Το άτοµο, που βιώνει έντονο στρες και παράλληλα δεν έχει αναπτυγµένες δεξιότητες επικοινωνίας, ίσως αντιµετωπίζει επιπρόσθετη πίε- ση την περίοδο αυτή.


Η επικοινωνία µε τους συναδέλφους και η υποστήριξη µε- ταξύ τους θεωρείται ως ένα από τα βασικότερα κοµµάτια στην αντιµετώπιση δύ- σκολων καταστάσεων, όπως στην συγκεκριµένη περίπτωση εν µέσω µιας πανδη- µίας  Έγκαιρη αναζήτηση βοήθειας: Η αποµόνωση των εργαζοµένων δυσχεραίνει την ψυχολογική τους κατάσταση, γεγονός το οποίο έχει αρνητικό αντίκτυπο στην προσωπική τους ζωή αλλά και στην εργασία τους.


Η έγκαιρη αναζήτηση βοήθει- ας, σε περίπτωση που το άτοµο αναγνωρίσει συµπτώµατα θλίψης, µελαγχολίας, έντονης κόπωση όχι σωµατικής αλλά ψυχικής, θα βοηθούσε σηµαντικά στην πρό- ληψη της επαγγελµατικής εξουθένωσης  Μέριµνα από τη διοίκηση: Ένας τρόπος πρόληψης της επαγγελµατικής εξουθέ- νωσης είναι, αν υπάρχει φυσικά η δυνατότητα, το προσωπικό να κάνει εναλλαγές θέσεων.


Επίσης, τα µικρά διαλείµµατα στις πολύωρες βάρδιες, αν είναι εφικτό, µπορούν να βοηθήσουν το προσωπικό να ανασυγκροτηθεί και να φροντίσει τον εαυτό του.


Επιπροσθέτως, στο τελείωµα της βάρδιας, θα ήταν βοηθητικό µια σύ- ντοµη άτυπη ανατροφοδότηση/συζήτηση µε τον υπεύθυνο της βάρδιας ή τον επι- µελητή/διευθυντή για τα συναισθήµατα που υπήρξαν κατά την διάρκεια της βάρ- διας, σκέψεις και πιθανώς δύσκολες στιγµές που συνέβησαν και έφεραν σε δύ- σκολη θέση το προσωπικό.


Αυτό θα βοηθούσε στο να υπάρχει µια µείωση της ψυ- χικής έντασης πριν την επιστροφή στο σπίτι Ψυχολογική παρέµβαση στο σύνδροµο επαγγελµατικής εξουθένωσης Βασικοί στόχοι της παρέµβασης στη διαχείριση της κρίσης είναι η αποκατάστα- ση της πίστης στον εαυτό και τους άλλους, η κινητοποίηση του ατόµου να αξιοποιήσει όλους τους διαθέσιµους πόρους (εσωτερικούς και εξωτερικούς) και να στρέφει την προσοχή του σε ό,τι το ίδιο µπορεί να ελέγξει.


Επίσης, η ενθάρρυνση της προφορικής έκφρασης των συναισθηµάτων, που σχετίζονται µε την εµπειρία των ατόµων, και η ψυχολογική ενίσχυση τους.


Τα βασικά σηµεία που πρέπει στην έναρξη της παρέµβασης να εξετάσουµε είναι:  Ποιο είναι το κύριο αίτηµα του ατόµου; Η επαγγελµατική εξουθένωση; Ο φό- βος µήπως κολλήσει τον ιό και το µεταφέρει στα οικεία του πρόσωπα; Η προσβο- λή του από τον ιό; Η αποµόνωση; Η επιδείνωση επαγγελµατικών σχέσεων; Η διε- ρεύνηση του αιτήµατος του ατόµου, αφενός, είναι σηµαντική για την επιλογή των κατάλληλων παρεµβάσεων, αφετέρου, είναι σηµαντικό να έχει κατανοήσει ο ειδι- κός τι απασχολεί το άτοµο, χωρίς να υπεισέλθουν οι προσωπικές του υποθέσεις, καθώς και ο ίδιος είναι πιθανό να βιώνει ανάλογα συναισθήµατα µε το άτοµο που αναζητά υποστήριξη  Ποια είναι τα συναισθήµατα που βιώνει το άτοµο, σε τι ένταση και διάρκεια; Εκδηλώνει και σωµατικά συµπτώµατα; Ποιες είναι οι σκέψεις του;  Ποιους τρόπους έχει επιστρατεύσει το άτοµο για να επιλύσει το πρόβληµα; Είναι αποτελεσµατικοί ή έχουν εντείνει το πρόβληµα (χρήση ουσιών, υπερβολική λήψη καφεΐνης, αύξηση ή µείωση στην κατανάλωση φαγητού, αναβλητικότητα, υπερενασχόληση µε αρνητικές σκέψεις)  Ποιες είναι οι διαθέσιµες πηγές, που µπορεί να αξιοποιήσει το άτοµο (υποστή- ριξη από συναδέλφους ή άλλα άτοµα, επικοινωνία µε αγαπηµένα πρόσωπα, δια- τήρηση µιας ρουτίνας ύπνου, καλή και επαρκή διατροφή, ενασχόληση στο βαθµό που είναι εφικτό µε ευχάριστες δραστηριότητες) Ανάλογα µε το χρόνο που έχει διαθέσιµο, ο ειδικός της ψυχικής υγείας µπορεί να εφαρµόσει διάφορες τεχνικές παρέµβασης.


Μια ενδεικτική ταξινόµηση των τεχνικών παρουσιάζεται στον παρακάτω πίνακα.


Επίπεδο παρέµβασης Μέσος χρόνος Τεχνική 1ο επίπεδο 10-15 λεπτά Καθησυχασµός 2ο επίπεδο 30-45 λεπτά Το 1ο επίπεδο, παρατήρηση και τροποποίηση της σκέψης 3ο επίπεδο 60-90 λεπτά Το 1ο, 2ο επίπεδο, χαλάρωση και αυτοεπικέντρωση 4ο επίπεδο 120 λεπτά Το 1ο, 2ο και 3ο επίπεδο και επίλυση προβλήµατος Τα βασικά σηµεία της παρέµβασης είναι τα παρακάτω  Καθησυχασµός: Βεβαιώστε το άτοµο ότι τα συναισθήµατα που βιώνει είναι ανα- µενόµενα σε περίοδο κρίσης.


Αποτελούν µια φυσιολογική αντίδραση του οργανι- σµού µας απέναντι στην απειλή.


Σε περιόδους κρίσεις, καθώς προσπαθούµε να ανταπεξέλθουµε σε µια απειλητική κατάσταση, τόσο τα συναισθήµατα όσο και οι σκέψεις µας µας ενεργοποιούν, ώστε να αντιµετωπίσουµε την απειλή µε τον κα- λύτερο δυνατό τρόπο (οι άνθρωποι φοβούνται τον ιό και ακολουθούν τις οδηγίες που παρέχονται και οι επιστήµονες, ανησυχώντας για την πανδηµία, εντείνουν τις προσπάθειες τους να βρουν φαρµακευτική αγωγή ή εµβόλιο)  Παρατήρηση: Προσπαθήστε να αναγνωρίσετε τις αρνητικές σκέψεις του ατόµου, που αφορούν την µη αποδοχή της κατάστασης («γιατί σε εµένα», «γιατί να έχει συµβεί αυτό», «θα έπρεπε να είχαν παρθεί µέτρα νωρίτερα»), τις σκέψεις ανεπάρ- κειας («δεν θα τα καταφέρω», «οι άλλοι είναι πιο ικανοί / ψύχραιµοι / προετοιµα- σµένοι / δυνατοί από εµένα»), την ανησυχία για το µέλλον («θα κολλήσω και θα κολλήσω και άλλους», «η κατάσταση θα επιδεινωθεί», «η ζωή ποτέ ξανά δεν θα είναι η ίδια»), τις καταστροφικές σκέψεις που υποδηλώνουν την ρήξη της εµπι- στοσύνης προς τους άλλους και τον κόσµο («κανείς δεν ενδιαφέρεται πραγµατι- κά», «οι άνθρωποι είναι ανεύθυνοι»)  Τροποποίηση της σκέψης: Στρατηγικές που θα βοηθήσουν το άτοµο να διαχει- ριστεί τις µη αποτελεσµατικές σκέψεις είναι: α) η αναγνώριση της σχέσης µεταξύ σκέψης-συναισθήµατος και συµπεριφοράς και η ανάπτυξη της επίγνωσης ότι οι σκέψεις µας δεν περιγράφουν πάντα µε ρεα- λιστικό τρόπο την πραγµατικότητα («δεν ξέρω τι θα γίνει στο µέλλον, ακόµα και αν πιστεύω ότι τα πράγµατα θα πάνε χάλια»), β) η στροφή της προσοχής στα δεδοµένα του «εδώ και τώρα» («οι σκέψεις λαµ- βάνουν τα δεδοµένα που έχω;», «είµαι σίγουρη/ος ότι αυτά είναι τα δεδοµένα;», «ποιες ήταν οι πηγές από τις οποίες τα άντλησα;»), γ) η εξάσκηση στην αποδοχή.


Το άτοµο χρειάζεται να κατανοήσει ότι αποδοχή δεν είναι η παραίτηση αλλά η αναγνώριση των περιστάσεων έτσι ακριβώς όπως είναι, αναγνωρίζοντας ότι οι υποκειµενικές µας κρίσεις για αυτές («αυτό δεν θα έπρεπε να συµβεί», «είναι άδικο») όχι µόνο δεν αλλάζουν την πραγµατικότητα αλλά µας αποδυναµώνουν. Η αποδοχή βοηθά στην αναγνώριση και αξιοποίηση όλων των πιθανών πηγών (εξωτερικών και εσωτερικών) και, έχοντας επίγνωση του «εδώ και τώρα», µπορούµε να δράσουµε µε πιο αποτελεσµατικό τρόπο.


Χαλάρωση: Μια σύντοµη εξάσκηση 3 λεπτών που συµπεριλαµβάνει τη ρυθµική αναπνοή και την µυϊκή χαλάρωση είναι η εξής: α) Καθώς κάθεστε, τσεκάρετε το σώµα σας για σηµεία τα οποία βρίσκονται σε έ- νταση. β) Χαλαρώστε τους µύες του προσώπου και ανοίξτε ελαφρά τη γνάθο σας.


γ) Αφήστε τους ώµους και τους βραχίονες να πέσουν προς τα κάτω. δ) Χαλαρώστε τη παλάµη και αφήστε τα δάκτυλα µε µικρή απόσταση µεταξύ τους. ε) Ακουµπήστε και τα δύο πέλµατα στο πάτωµα, αισθανθείτε τους µηρούς σας να βουλιάζουν στην καρέκλα και αφήστε τα πόδια σας χαλαρά. στ) Νιώστε τη βαρύτητα να σας τραβάει προς τα κάτω.


ζ) Πάρτε σιγά σιγά µια βαθιά αναπνοή και εκπνεύσετε αργά και σταθερά µέχρι να βγάλετε όλο τον αέρα (η άσκηση έχει προσαρµοστεί από την ιστοσελίδα του Har- vard health publishing).


Μια ακόµα πιο σύντοµη εκδοχή είναι κάνει κάποιος για ένα λεπτό µόνο το σηµείο (ζ) της παρακάτω άσκησης  Αυτοεπικέντρωση: Η εξάσκηση στην αυτοεπικέντρωση βοηθά το άτοµο να ανα- πτύξει τη δεξιότητα της παραµονής στο «εδώ και τώρα», ακόµα και αν κατακλύ- ζεται από αρνητικά συναισθήµατα ή σκέψεις, και να στρέψει την προσοχή του στους διαθέσιµους πόρους, ώστε να είναι αποτελεσµατικό.


Καθώς ο χρόνος είναι περιορισµένος και δεν µπορεί να γίνει εκπαίδευση στην αυτοεπικέντρωση, µπορεί να δοθεί στο άτοµο µια σύντοµη άσκηση επαφής µε το «εδώ και τώρα»: α) Εντόπισε γύρω σου πέντε πράγµατα που µπορείς να δεις, β) Παρατήρησε 4 πράγµατα γύρω σου που µπορείς να ακούσεις, γ) Παρατήρησε τι µπορείς να µυρίσεις γύρω σου, δ) Παρατήρησε τι κάνεις, ε) Ολοκλήρωσε την άσκηση, δίνοντας όλη σου την προσοχή σε αυτό που κάνεις.


Επίλυση προβλήµατος: Τα βήµατα που ακολουθούνται στην επίλυση προβλήµα- τος είναι τα παρακάτω: α) Αναγνώριση του προβλήµατος µε συγκεκριµένο και ξεκάθαρο τρόπο. Χρειάζε- ται να εντοπίζεται ένα πρόβληµα τη φορά.


Το πρόβληµα πρέπει να µπορεί να επι- λυθεί από το άτοµο (όταν το άτοµο αναφέρει σαν πρόβληµα: «έχω πολύ άγχος και κούραση και δεν µπορώ να κάνω τίποτα για αυτό», χρειάζεται να το βοηθήσουµε να καταλήξει σε µια διατύπωση όπως η παρακάτω: «µε ποιους τρόπους µπορώ να µειώνω το άγχος µου κατά τη διάρκεια της δουλειάς µου;»). β) Απαρίθµηση πιθανών λύσεων.


γ) το άτοµο επιλέγει την καλύτερη δυνατή λύση, αφού έχει εξετάσει τα υπέρ και κατά κάθε µίας από αυτές. δ) Εφαρµόζει τη λύση που επέλεξε, έχοντας σκεφτεί και ποια βήµατα θα ακολου- θήσει για να την εφαρµόσει. ε) Αξιολογεί εάν ήταν επιτυχηµένη ή όχι, εάν επιλύθηκε το πρόβληµα. στ) Σε περίπτωση που δεν έχει επιλυθεί, επιλέγει µια άλλη ή επανεξετάζει νέες πι- θανές λύσεις.


Η ΠΑΝ∆ΗΜΙΑ ΤΟΥ COVID-19 ΕΙΝΑΙ ΣΟΒΑΡΗ ΨΥΧΟΠΙΕΣΤΙΚΗ ΣΥΝΘΗΚΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΡΙΤΗ ΗΛΙΚΙΑ Το κείµενο επιµελήθηκαν οι: Αντώνης Πολίτης, Λάµπης Παπαγεωργίου Η τρίτη ηλικία είναι ετερογενής ηλικιακή οµάδα, περιλαµβάνει ανθρώπους άνω των 65 ετών, που διαφέρουν στην οικογενειακή κατάσταση, στο µορφωτικό επίπεδο, στην οικονοµική κατάσταση αλλά και στις εµπειρίες ζωής και χαρακτηρίζεται, κατά κανόνα, από πλήθος απαιτητικών παραγόντων ζωής, που ασκούν ψυχολογική πίεση, όπως προβλήµατα υγείας, κοινωνικές αλλαγές (συνταξιοδότηση, µείωση εισοδήµατος κ.)


και απώλειες προσφιλών προσώπων. Σήµερα, οι συµπολίτες µας που βρίσκονται στην τρίτη ηλικία, και όχι µόνο, είναι αντιµέτωποι µε την επιδηµία από τον ιό COVID-19.


Έχει παρατηρηθεί ότι οι ηλικιωµένοι άνω των 80 ετών που θα νοσήσουν από τον ιό COVID-19 µπορεί να βρεθούν αντιµέτωποι µε πολύ σοβαρές και επικίνδυνες για την ζωή τους επιπλοκές, εφόσον νοσήσουν, ιδιαίτερα όταν έχουν υποκείµενα παθολογικά προβλήµατα, όπως καρδιολογικά, αναπνευστικά, σακχαρώδη διαβήτη, νεοπλασίες. H επιδηµία ανατρέπει την κανονικότητα και την ρουτίνα των ηλικιωµένων, επηρεάζει άµεσα την φροντίδα τους ενώ κυριαρχεί ο φόβος της µόλυνσης, του θανάτου, της πιθανής απώλειας αγαπηµένων.


Αναδύεται, λοιπόν, επιτακτικά η ανάγκη για οδηγίες, οι οποίες θα διασφαλίσουν την φροντίδα των ηλικιωµένων και θα κατευνάσουν τα αισθήµατα αβοηθητότητας, µοναξιάς, αβεβαιότητας, θλίψης και θα τους βοηθήσουν να προσαρµοσθούν στις προτεινόµενες και επιβεβληµένες οδηγίες προστασίας, όπως να µείνουν στο σπίτι και να περιορίσουν ή να καταργήσουν τις ήδη λιγοστές εξόδους τους και την ήδη περιορισµένη κοινωνική τους ζωή.


Οι πρώτες οδηγίες στοχεύουν να βοηθήσουν στην διαµόρφωση κανονικότητας στην εποχή της επιδηµίας µε έµφαση στην προστασία τους µε την βοήθεια των φροντιστών, δηλαδή συγγενών, συζύγων, παιδιών, φίλων, που βοηθούν σε τακτική ή και καθηµερινή βάση, έτσι ώστε να τους εξασφαλίσουν όσο είναι δυνατόν την ανεξάρτητη διαβίωσή τους, συµβάλλοντας τόσο στην χορήγηση των φαρµάκων όσο και στην διαχείριση των καθηµερινών τους αναγκών Η A΄ Ψυχιατρική Κλινική και η Μονάδα Ψυχογηριατρικής συντάσσονται µε τις επιταγές των δύσκρατων συγκυριών και αρθρώνουν έγκυρες και αξιόπιστες πρακτικές οδηγίες, τόσο για τους φροντιστές των ηλικιωµένων όσο και για τους ηλικιωµένους, µε στόχο τη διασφάλιση του καλύτερου δυνατού ισοζυγίου εµπειριών για τη συγκεκριµένη πληθυσµιακή κοινότητα.


ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ Α΄ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ Διευθυντής: ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ Χ. Χ. ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ Οδηγίες για αυτούς που φροντίζουν Πλένουµε τα χέρια µας τακτικά και σχολαστικά µε σαπούνι και νερό ή µε αλκοολούχο διάλυµα για 20 sec πριν προσφέρουµε τις υπηρεσίες φροντίδας, δηλαδή την προετοιµασία φαγητού, την χρήση µπάνιου, το ντύσιµο, την τακτοποίηση φαρµάκων, το σερβίρισµα του φαγητού, τη χρήση του τηλεχειριστηρίου κ. Καθαρίζουµε τακτικά τις επιφάνειες του σπιτιού, π. τραπέζι, κοµοδίνο κ. που χρησιµοποιούνται από τους ηλικιωµένους.


Aποφεύγουµε να αγγίζουµε µε τα χέρια µας το πρόσωπο (µάτια, µύτη, στόµα). Καλύπτουµε το στόµα και την µύτη, όταν βήχουµε ή φτερνιζόµαστε, είτε µε χαρτοµάντιλο είτε µε το εσωτερικό του αγκώνα. ∆ιακόπτουµε επισκέψεις σε τρίτους (φίλους, συγγενείς κ.)


και δεν ερχόµαστε σε επαφή µε άτοµα που εµφανίζουν βήχα, καταρροή, πυρετό, πονόλαιµο.


Οδηγίες για ηλικιωµένους Κοινωνική απόσταση είναι συµπεριφορά προφύλαξης και περιλαµβάνει την παραµονή στο σπίτι και την αποφυγή στενής επαφής µε τρίτους, πλην του φροντιστή, καθώς και την αποφυγή συγκέντρωσης σε χώρους όπως, καταστήµατα, εκκλησίες, µεταφορικά µέσα, ΚΑΠΗ κ. Ψυχοπιεστική συνθήκη: Η κοινωνική απόσταση δεν σηµαίνει και µοναξιά. Οδηγία: προσπαθούµε οι ηλικιωµένοι µας να είναι ασφαλείς και όχι µόνοι.


Προτείνεται να γίνονται επισκέψεις µόνο από τον φροντιστή (ο οποίος τηρεί αυστηρά τους προσωπικούς κανόνες προστασίας), η παρουσία του οποίου λειτουργεί υποστηρικτικά και ενισχύει το αίσθηµα της ασφάλειας.


Ψυχοπιεστική συνθήκη: Η κοινωνική απόσταση δεν σηµαίνει κοινωνική αποµόνωση, δεδοµένου ότι σε συνθήκες επιδηµίας είναι κλειστοί οι χώροι που συνήθως επισκέπτονται οι ηλικιωµένοι και κοινωνικοποιούνται, όπως εκκλησίες, ΚΑΠΗ, καφενεία κ. Οδηγία: ενθαρρύνονται να επικοινωνούν µε άλλους συγγενείς και οικεία πρόσωπα είτε µε σταθερό τηλέφωνο ή κινητό είτε µε την χρήση οιασδήποτε ηλεκτρονικής µορφής επικοινωνίας είτε, εφόσον είναι θρησκευόµενα άτοµα, να εξακολουθούν να παρακολουθούν τη θεία λειτουργία από το ραδιόφωνο ή την τηλεόραση.


Επίσης, ενθαρρύνεται η επικοινωνία µε τους φίλους τους µε οιονδήποτε από τους παραπάνω τρόπους. Ψυχοπιεστική συνθήκη: Η µακρόχρονη παραµονή στο σπίτι. Σε αυτή την περίπτωση ισχύουν τα παραπάνω και επιπλέον Οδηγία: δραστηριοποίηση µε την διαµόρφωση νέας καθηµερινής ρουτίνας- µε την βοήθεια του φροντιστή- που περιλαµβάνει δραστηριότητες µέσα στο σπίτι, π.


την φροντίδα του σπιτιού, το µαγείρεµα, την περιποίηση των λουλουδιών, το διάβασµα, την φροντίδα του εαυτού. Ψυχοπιεστική συνθήκη: Η ενηµέρωση πολλές φορές σε συνθήκες επιδηµίας κάνει αναφορά σε αρνητικά σενάρια και υπάρχουν πολλές εσφαλµένες ειδήσεις που ενισχύουν περισσότερο το συναίσθηµα του φόβου, της αβεβαιότητας και της ανασφάλειας.


Οδηγία: η ενηµέρωση να γίνεται από τους οικείους ή από έγκυρες επιστηµονικές πηγές που είναι αξιόπιστες, συγκεκριµένες, ρεαλιστικές, καθότι προάγουν το αίσθηµα της ασφάλειας και της ελπίδας, π. τις έρευνες που γίνονται για φάρµακα, τους ασθενείς που θεραπεύθηκαν. Ψυχοπιεστική συνθήκη: Η απώλεια του ρόλου (παππούς, γιαγιά κ.) Οδηγία: ενθαρρύνεται η επικοινωνία µε τα εγγόνια, παιδιά είτε µε τηλέφωνο είτε µε βίντεο. Ανάθεση ρόλου µέσα στο σπίτι στη νέα ρουτίνα.


Ψυχοπιεστική συνθήκη: η παραµέληση άλλων παθολογικών προβληµάτων.


Οδηγία: Σε περίοδο επιδηµίας η ρύθµιση των παθολογικών προβληµάτων είναι απαραίτητη, έτσι ώστε να αποφευχθεί η ανάγκη να επισκεφθεί ο ηλικιωµένος ένα νοσοκοµείο. Προτείνεται τακτική επικοινωνία µε τον οικογενειακό ιατρό. Μετάθεση όλων των µη απαραίτητων ιατρικών επισκέψεων. Συνταγογράφηση για τρεις µήνες Ψυχοπιεστική συνθήκη: Αδυναµία φροντιστή για λόγους υγείας Οδηγία: Εναλλακτικό σχέδιο φροντίδας από το οικογενειακό, περιβάλλον καθώς και διαχείριση της κατάστασης κρίσης µε την βοήθεια λειτουργών υγείας.


Ηλικιωµένοι Ασθενείς µε προβλήµατα Ψυχικής υγείας και άνοια Οι ηλικιωµένοι, που πάσχουν από προβλήµατα ψυχικής υγείας (άνοια, κατάθλιψη) σε περίοδο επιδηµίας, θα πρέπει να λαµβάνουν όλες τις προαναφερόµενες προφυλάξεις και η φροντίδα τους να διαµορφώνεται µε βάση τις ανάγκες που ανακύπτουν.


Η επιδηµία, τα επιπλέον µέτρα προφύλαξης, η κοινωνική απόσταση, ο µεγάλος χρόνος παραµονής στο σπίτι, ο φόβος και η δυσκολία πρόσβασης στις υπηρεσίες ψυχικής υγείας, ενδεχοµένως να επιβαρύνουν ακόµη περισσότερο τη φροντίδα τους και την επιβάρυνση της οικογένειας. Στο πλαίσιο αυτό οι δηµοτικές υπηρεσίες, όπως η βοήθεια στο σπίτι, τα Κέντρα Ψυχικής Υγιεινής, οι θεράποντες ιατροί, θα πρέπει να ανταποκρίνονται διασφαλίζοντας την φροντίδα των ασθενών τους, καθώς και την υποστήριξη του φροντιστή(τών).


Επίσης, συνεργάζεται µε την οικογένεια τόσο στο πεδίο της ενηµέρωσης σχετικά µε ερωτήµατα για την επιδηµία όσο και τις αλλαγές που επιφέρει στη συµπεριφορά του ασθενούς, όσο και των επιπτώσεων στο πεδίο των διαπροσωπικών σχέσεων. Οι παραπάνω δράσεις θα ελαττώσουν το φορτίο των φροντιστών, θα υπάρξει έγκαιρη πρόληψη υποτροπών και θα µειωθεί η επιβάρυνση των οικογενειών.


Τέλος, η Μονάδα Τηλεψυχογηριατρικής της Α΄ Ψυχιατρικής Κλινικής, που παρέχει υπηρεσίες στο νησί της Άνδρου, συνεχίζει την παρακολούθηση και υποστήριξη των ασθενών της, σε στενή συνεργασία µε το Κέντρο Υγείας και έχει δηλώσει διαθεσιµότητα και στους υπεύθυνους της τηλεφωνικής γραµµής κοινωνικής φροντίδας, αλληλεγγύης και ψυχολογικής υποστήριξης του δήµου Άνδρου.


Κεντρικό µήνυµα Υ - ποδεικνύουµε το Φροντιστή Γ - ράφουµε καινούργια ρουτίνα Ε - λέγχουµε τις ψυχοπιεστικές συνθήκες Ι - κανοποιούµε στο µέτρο του δυνατού τις ανάγκες του ασθενούς Α - κολουθούµε τις ιατρικές οδηγίες και την επίσηµη ενηµέρωση


«ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΡΟΑΓΩΓΗΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΣΕ ΕΥΠΑΘΕΙΣ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥΣ» (Το έργο χρηµατοδοτείται από την ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΑΤΤΙΚΗΣ) Ο∆ΗΓΟΣ ΨΥΧΟΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΓΙΑ ΕΘΕΛΟΝΤΕΣ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΠΑΝ∆ΗΜΙΑ ΤΟΥ COVID-19 Το κείµενο επιµελήθηκαν οι: Μίνα Μαρούγκα, Μαρίνα Οικονόµου, Λάµπης Παπαγεωργίου Η νέα πραγµατικότητα που επιβάλλει ο Covid-19 δηµιουργεί µε ταχύτητα νέα δίκτυα πληροφόρησης και προσφοράς.


Ο τρόπος εξάπλωσης της πανδηµίας δεν είναι πλήρως γνωστός, γνωρίζουµε ωστόσο µε βεβαιότητα ότι µεταδίδεται από άνθρωπο σε άνθρωπο. Κατά το ξέσπασµα µιας επιδηµίας όπως αυτή που διαχειριζόµαστε τώρα -που έχει πάρει πια τη µορφή της πανδηµίας- είναι σύνηθες οι παρανοήσεις και η παραπληροφόρηση να διαχέονται µε µεγάλη ταχύτητα.


Έχει αποδειχθεί κατά το παρελθόν ότι η διασφάλιση της ψυχικής υγείας και η ψυχοκοινωνική στήριξη αποτελούν προτεραιότητες-κλειδιά στην αντιµετώπιση επιδηµιών- πανδηµιών.


Η ψυχοκοινωνική στήριξη διασφαλίζει την ασφάλεια όλων -νοσούντων, φροντιστών, εθελοντών, γενικού πληθυσµού- που απειλείται από το στιγµατισµό και τις παρερµηνείες. Η πρόσβαση στη σωστή πληροφορία και η γνώση σχετικά µε τη νόσο και τον τρόπο µετάδοσής της δίνουν δύναµη σε όσους έχουν πληγεί από αυτή, αλλά και σε όσους τους συνδράµουν, να νοιώθουν- κατά το δυνατό- ασφάλεια και ηρεµία και να συµπλέουν µε τις οδηγίες.


Ειδικά για τους εθελοντές, που µε αυταπάρνηση δέχονται να προσφέρουν για το κοινό καλό, είναι σηµαντικό να τους προσφέρεται ψυχοκοινωνική υποστήριξη, καθώς οι συνθήκες εργασίας τους είναι εξαιρετικά στρεσσογόνες. Ο παρακάτω οδηγός παρέχει ενηµέρωση σχετικά µε τις ψυχοκοινωνικές παραµέτρους που σχετίζονται µε τον Covid-19 και προτείνει µεθόδους που µπορούν να εφαρµοστούν, µέσα από τη φαρέτρα της ψυχιατρικής και των ψυχοκοινωνικών παρεµβάσεων.


Οι πληροφορίες που ακολουθούν είναι χρήσιµες για όσους, µε πνεύµα φιλαλληλίας, συνδράµουν εθελοντικά και έρχονται αντιµέτωποι µε το βάρος του να προσφέρουν από τη µια πλευρά και να επιβιώνουν µέσα σε συνθήκες πανδηµίας από την άλλη.


ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ Α΄ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ Διευθυντής: ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ Χ. Χ. ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ ∆ιαχείριση του στρες των εθελοντών Πριν ξεκινήσετε τη συνδροµή των συµπολιτών µας, είναι εύλογο να έχετε προβληµατισµούς σε σχέση µε την πανδηµία.


Είναι πιθανό οι οικείοι σας να είναι επίσης ανήσυχοι, να µη γνωρίζουν λεπτοµέρειες σχετικά µε τα συµπτώµατα του ιού και τη διαχείρισή του, ή να µη γνωρίζουν ποια είναι ακριβώς η φύση της δουλειάς σας.


Προετοιµασία Προετοιµαζόµενοι να συµβάλλετε στην αντιµετώπιση της πανδηµίας από τον κορωνοϊό λάβετε υπόψιν τους παρακάτω άξονες: Φίλοι και οικογένεια: µπορεί να ανησυχούν για την ασφάλειά σας, αλλά και για τη δική τους ασφάλεια µε την επιστροφή σας στο σπίτι. Λάβετε τις ανησυχίες τους υπόψιν σας στα σοβαρά, βοηθήστε µε την κατάλληλη ενηµέρωση και µιλήστε ανοιχτά για τις αγωνίες τους και τους κινδύνους - τόσο τους πραγµατικούς όσο και τους φαντασιακούς.


Έχοντας την υποστήριξη και την κατανόηση των οικείων σας, κάνετε τη δουλειά σας ευκολότερη. Ενηµέρωση για τον Covid-19: Μάθετε για τη νόσο, πώς να αποφύγετε τη µόλυνση, τα µέτρα ασφαλείας κ. Η ορθή ενηµέρωση συµβάλλει στο να παραµείνετε ασφαλείς, ήρεµοι και µε αυτοπεποίθηση για τη σωστή και αποτελεσµατική διαχείριση του προβλήµατος.


Λοιµωξιολόγοι, επαγγελµατίες υγείας, επιδηµιολόγοι, νοσηλευτές και έγκυρα sites, όπως του ΕΟ∆Υ https://eody/neos-koronaios-covid-19/, του Παγκόσµιου Οργανισµού Υγείας https://www/emergencies/diseases/novel-coronavirus-2019 και της Α΄ Ψυχιατρικής Κλινικής της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστηµίου Αθηνών, Αιγινήτειο Νοσοκοµείο https://apsych/odigoi/ µπορούν να δώσουν υπεύθυνες απαντήσεις στις απορίες σας σχετικά µε τον ιό.


Παραµείνετε επιλεκτικοί στη λήψη πληροφορίας: Υπάρχει αρκετή παραπληροφόρηση και τα µέσα µαζικής ενηµέρωσης τείνουν να δραµατοποιούν την κάλυψη της κρίσης. Αναζητείστε πληροφορίες µόνο από αξιόπιστες πηγές. Βεβαιωθείτε ότι έχετε λάβει ένα κατάλληλο briefing πριν αναλάβετε οποιοδήποτε καθήκον κατά την επιδηµία. Ενηµερωθείτε πώς µπορείτε να χρησιµοποιήσετε σωστά τον προστατευτικό εξοπλισµό και ακολουθείτε πάντα τις οδηγίες ασφαλείας.


Η σύµπλευση µε τα µέτρα δεν είναι µόνο ζήτηµα προσωπικής ασφάλειας, αλλά ασφάλειας και όλων των υπολοίπων.


Ζητήµατα Επικοινωνίας Είναι εξαιρετικά σηµαντικό να επικοινωνούµε υποστηρικτικά, όταν µιλάµε µε ανθρώπους που έχουν προσβληθεί ή που νοιώθουν να απειλούνται µε κάποιο τρόπο από τον ιό. Να θυµάστε ότι:  Είναι φοβισµένοι, ανήσυχοι και δύσπιστοι.  Κάθε κρίση είναι προσωπική και βιώνεται ως µοναδική συνθήκη. Κάθε άνθρωπος έχει τη µοναδικότητά του.  Οι αντιδράσεις κάθε ατόµου ποικίλουν και επηρεάζονται από τις προηγούµενες εµπειρίες του.


Ο δρόµος προς την ανάκαµψη διαφέρει από άτοµο σε άτοµο. Συχνά, αυτά που µας µεταφέρει κάποιος που έχει πληγεί µπορεί να µην είναι αυτά που αντιµετωπίζει στην πραγµατικότητα. Είναι σηµαντικό να τον ακούσετε, να παρακολουθήσετε τη διακύµανση των συναισθηµάτων και τις αγωνίες του, γιατί µόνο έτσι θα µπορέσετε να τον ανακουφίσετε και να τον ενισχύσετε να αντέξει.


Και µόνο έτσι θα καλλιεργήσετε µια υποστηρικτική σχέση µαζί του. Λάβετε υπόψιν σας:  Την ηλικία: Τα παιδιά χρειάζονται πληροφορία σε πιο απλή γλώσσα.  Το φύλο (π. οι γυναίκες µπορεί να θέλουν να απευθυνθούν σε γυναίκες και οι άνδρες σε άνδρες κ).  Τη διαφορετική κουλτούρα (π. κάποιοι µπορεί να µην προτιµούν τη βλεµµατική επαφή).


Την πίστη (π. κάποιοι µπορεί να έχουν µεγάλη ανάγκη να προσευχηθούν ή µπορεί να έχουν περιορισµούς στα τρόφιµα που καταναλώνουν, λόγω θρησκείας).  Ειδικές ανάγκες και αναπηρίες, όπου µπορεί να απαιτηθεί εξειδικευµένη υποστήριξη. Φράσεις – κλειδιά που δηλώνουν ενδιαφέρον, νοιάξιµο και συµπόνια Συµµερίζοµαι την ανησυχία σας… Έχετε κάθε δικαίωµα να νοιώθετε λυπηµένος, οργισµένος, ανήσυχος….


Αντιλαµβάνοµαι τι λέτε… Καταλαβαίνω ότι ανησυχείτε… Κάτω από αυτές τις συνθήκες, η αντίδρασή σας είναι λογική… Ίσως µπορούµε να συζητήσουµε πιθανές λύσεις… Με την άδειά σας, θα πρότεινα… Συχνές Αντιδράσεις και Συµπεριφορές στις Επιδηµίες  Φόβος ότι το άτοµο έχει προσβληθεί.  Αγωνία για τον τρόπο µε τον οποίο θα πεθάνει.  Στιγµατισµός και φόβος απέναντι σε γιατρούς, νοσηλευτικό προσωπικό, εθελοντές, ή απέναντι σε ασθενείς.


Άρνηση προσέγγισης από εθελοντές ή υγειονοµικό προσωπικό. Είναι αναµενόµενο ακόµα και να απειληθούν λεκτικά ή σωµατικά.  Άρνηση παροχής φροντίδας προς ασυνόδευτους ανήλικους, λόγω φόβου µετάδοσης του ιού.  Πεποίθηση ότι η προσευχή είναι το µόνο πράγµα που θα σώσει τους ανθρώπους.  ∆υσπιστία και θυµός απέναντι σε οποιονδήποτε σχετίζεται µε τη νόσο.  Αίσθηµα αβοήθητου και κατάθλιψης εξαιτίας της αποµόνωσης.


Φόβος ότι κάποιος θα χάσει τη δουλειά του, δε θα µπορεί να εργαστεί κατά τη διάρκεια της αποµόνωσης ή ότι θα απολυθεί επειδή ο εργοδότης του φοβάται τη µόλυνση. Κάποιοι από τους παραπάνω φόβους και αντιδράσεις πηγάζουν από υπαρκτό κίνδυνο, πολλές όµως αντιδράσεις και συµπεριφορές πυροδοτούνται από ελλιπή ενηµέρωση, φήµες και παραπληροφόρηση.


Είναι σηµαντικό να διορθώσουµε τις παρανοήσεις, αναγνωρίζοντας ταυτόχρονα ότι τα συναισθήµατα και οι αντίστοιχες συµπεριφορές των ανθρώπων είναι πολύ αληθινά, ακόµα και αν η βαθύτερη υπόθεση πίσω από αυτές τις συµπεριφορές είναι λανθασµένη. Οι εθελοντές που εµπλέκονται στη διαχείριση του Covid-19 µπορεί να έχουν αποκλειστεί από το σύνηθες κοινωνικό δίκτυο και τις οικογένειές τους, εξαιτίας της εµπλοκής τους στην αντιµετώπιση της πανδηµίας.


Έχει καταγραφεί ότι εθελοντές που ενεπλάκησαν σε διαχείριση άλλων επιδηµιών κατά το παρελθόν θεωρούνται από την κοινή γνώµη ως:  Φορείς της ασθένειας, υπεύθυνοι για τη µετάδοσή της.  Μολυσµένοι, και εποµένως όχι ευπρόσδεκτοι στο σπίτι και την οικογένειά τους.  Αµειβόµενοι από οργανώσεις για να µεταφέρουν τη νόσο στην κοινότητα.


Ψυχική Στήριξη από εθελοντές για πολίτες σε αποµόνωση Η ακριβής λεκτική επικοινωνία είναι πολύ σηµαντική, καθώς τα περισσότερα από τα εξωλεκτικά εργαλεία που χρησιµοποιούνται για να καλλιεργήσουν τη ζεστασιά και την κατανόηση της κατάστασης του άλλου (π. γκριµάτσες µε το πρόσωπο, αγγίγµατα κ.) περιορίζονται ή καταργούνται εντελώς, λόγω των προστατευτικών µέτρων ασφαλείας, που υπαγορεύουν χρήση µάσκας ή απαγόρευση φυσικής επαφής κ.


Έτσι, εστιάστε στα ακόλουθα:  Παρέχουµε ακριβή ενηµέρωση σχετικά µε την πανδηµία, ώστε να προτάξουµε την ασφάλεια και την ηρεµία  Χρησιµοποιούµε υποστηρικτικές φράσεις-κλειδιά (βλ.


παραπάνω)  Ακούµε  Ρωτάµε  Ενθαρρύνουµε  Καθοδηγούµε και κάνουµε παραποµπές Τα πρώιµα συµπτώµατα του Covid-19 µοιάζουν µε αρκετές κοινές αρρώστιες, όπως είναι η γρίπη, το κοινό κρυολόγηµα κ. Το να είναι κανείς µόνος ή να περιµένει τα αποτελέσµατα εξετάσεων είναι εξαιρετικά στρεσσογόνο.


Κατά τη διάρκεια της αποµόνωσης και της περιόδου αναµονής υπάρχουν πολλές καταστάσεις που το άτοµο δεν είναι σε θέση να ελέγξει. Τα ακόλουθα σηµεία µπορούν να ενισχύσουν τη θετική διαχείριση και προτείνονται κατά τη στήριξη ατόµων επισφαλών στον Covid-19. Ενθαρρύνετε τους συνοµιλητές σας: να θέσουν στόχους: Η στοχοθεσία δίνει µια αίσθηση ελέγχου.


Οι στόχοι πρέπει να είναι ρεαλιστικοί, κάτω από τις δεδοµένες συνθήκες. Ένα παράδειγµα είναι να µάθουµε κάτι νέο ή να κρατάµε ηµερολόγιο. να παραµείνουν ενεργοί: ∆ιαβάστε, γράψτε, παίξτε επιτραπέζια, λύστε σταυρόλεξα ή Sudoku, αναπτύξτε παιχνίδια µνήµης, π. να θυµάστε τη ροή ταινιών, ή αποσπάσµατα από βιβλία.


να αναζητήσουν ή να µεταδώσουν χιούµορ στην κατάσταση: To χιούµορ αποτελεί ισχυρό αντίδοτο στο αίσθηµα αβοήθητου. Ακόµα και το να χαµογελά κανείς ή να γελά µέσα από την καρδιά του, µπορεί να ανακουφίσει από το άγχος και τη σύγχυση. να διατηρήσουν την ελπίδα: Πιστέψτε σε κάτι µε νόηµα, ό,τι και αν είναι για τον καθένα- οικογένεια, θρησκεία, φίλοι, ιδανικά.


Ειδικοί Παράγοντες Έκλυσης Άγχους για τους Εθελοντές Οι έκτακτες συνθήκες είναι πάντα στρεσσογόνες, αλλά ειδικοί παράγοντες σχετιζόµενοι µε την πανδηµία του Covid-19 µπορούν να επηρεάσουν όσους συνδράµουν στην προσπάθεια αντιµετώπισης. Κάποιοι από αυτούς είναι:  Ο κίνδυνος µόλυνσης του εαυτού και µετάδοσης του ιού σε άλλους, κυρίως αν ο τρόπος µετάδοσης του Covid-19 δεν είναι 100% προσδιορισµένος  Τα αυστηρά µέτρα προστασίας.


Η φυσική απόσταση που δηµιουργεί ο προστατευτικός εξοπλισµός.  Η φυσική απόσταση και η συµµόρφωση µε την πρακτική του «µη αγγίγµατος».  Η συνεχής ενηµέρωση και η εγρήγορση που απαιτείται.  Τα αυστηρά πρωτόκολλα ασφαλείας που αποκλείουν τον αυθορµητισµό.


Τα κοινά συµπτώµατα µε άλλες ιώσεις, γρίπες κλπ, καθώς ένας απλός πυρετός ή άλλα συµπτώµατα µπορεί να οδηγήσουν στο φόβο ότι κάποιος έχει νοσήσει από τον Covid- 19.  H αντίθεση ανάµεσα στις προτεραιότητες της δηµόσιας υγείας και τις επιθυµίες των ασθενών.  Ο στιγµατισµός όσων βοηθούν ασθενείς µε κορωνοϊό.


Τα επακόλουθα της επιδηµίας σε κοινότητες και οικογένειες: η αποδυνάµωση των κοινωνικών δικτύων, η οικονοµική αβεβαιότητα, πιθανός θυµός και επιθετικότητα απέναντι στις δοµές υγείας, τους φροντιστές και τους εθελοντές. Φήµες και παρανοήσεις σχετικά µε την πανδηµία Covid-19 Είναι αναµενόµενο κατά το ξέσπασµα µιας επιδηµίας να υπάρχουν πολλές παρανοήσεις και φήµες που διαχέονται.


Πρέπει να είστε προετοιµασµένοι και σωστά ενηµερωµένοι για να τις αντικρούσετε. Να προβάλετε την αλήθεια.


Κάποιες από αυτές είναι:  Ο ιός προσβάλλει µόνο ηλικιωµένους.


Οι νεότεροι και τα παιδιά δεν προσβάλλονται  Ο ιός µπορεί να µεταδοθεί µέσω των κατοικίδιων και όσοι έχουν πρέπει να τα παρατήσουν  Η χρήση στοµατικών διαλυµάτων, αντιβιοτικών, τσιγάρων και ποτών µε υψηλή συγκέντρωση αλκοόλ µπορούν να σκοτώσουν τον ιό  Η σάουνα µπορεί να εµποδίσει τον ιό  Η νόσος είναι προµελετηµένη και ο Covid-19 είναι ένα βιοχηµικό όπλο κατασκευασµένο να αφανίσει πληθυσµό  Τα τρόφιµα είναι µολυσµένα και θα διασπείρουν τον ιό  Ασθενείς κρύβουν τη νόσο τους, επειδή θέλουν σκόπιµα να διασπείρουν τον ιό σε άλλους Το µεγαλύτερο διακύβευµα σε µια κρίση είναι η κοινωνική συνοχή.


Εσείς, που µε αυταπάρνηση αποφασίσατε να εµπλακείτε ενεργά ως εθελοντής, στηρίζοντας το διπλανό που δοκιµάζεται, µην το βάλετε κάτω. Μην παραιτείστε. Κάτω από το βάρος της ευθύνης που συνειδητά σηκώνετε, δείτε µακριά. Και τότε θα δώσετε εσείς τα εύσηµα στον εαυτό σας. Και όλοι εµείς σε εσάς. Με πληροφορίες προσαρµοσµένες από https://pscentre/


Ο∆ΗΓΟΣ ∆ΙΑ∆ΙΚΤΥΑΚΗΣ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ / ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ ΓΙΑ ΕΙ∆ΙΚΟΥΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ Το κείµενο επιµελήθηκαν οι: Μαρία Καραπατσιά, Κωνσταντίνα Μυλωνά, Ευαγγελία Ξηρού, Φραγκίσκος Γονιδάκης Εισαγωγή Η χρήση της τεχνολογίας και του διαδικτύου στην παροχή υπηρεσιών ψυχικής υγείας έχει παρουσιάσει µεγάλη αύξηση τα τελευταία χρόνια.


Η εφαρµογή τους σχετίζεται µε την παροχή υπηρεσιών ψυχοθεραπείας και συµβουλευτικής, εποπτείας και υποστήριξης οµάδων µεταξύ των θεραπευτών και τέλος εκπαίδευσης των ειδικών ψυχικής υγείας. Οι πιο συχνοί τρόποι µέσω των οποίων λαµβάνουν χώρα τα παραπάνω είναι η τηλεφωνική επικοινωνία, η επικοινωνία µέσω e-mail, η διαδικτυακή επικοινωνία µέσα από εξειδικευµένες πλατφόρµες όταν πρόκειται για παροχή ψυχοθεραπείας και συµβουλευτικής και η χρήση υπηρεσιών τηλεδιάσκεψης όταν ο στόχος είναι η εκπαίδευση ή η εποπτεία των ειδικών.


Η τηλεφωνική και διαδικτυακή θεραπεία/συµβουλευτική ενδείκνυται στην περίπτωση που ο ενδιαφερόµενος, λόγω απόστασης, δεν έχει πρόσβαση στις υπηρεσίες ψυχικής υγείας, εποµένως δεν µπορεί να λάβει θεραπεία µε φυσική παρουσία του θεραπευτή, αλλά και σε εκείνες την περιπτώσεις που η θεραπεία διακόπτεται απότοµα, λόγω εξωτερικών συνθηκών, όπως συµβαίνει τη δεδοµένη χρονική συγκυρία λόγω της πανδηµίας COVID-19.


Ωστόσο, είτε πρόκειται για θεραπεία, η οποία κινδυνεύει να διακοπεί λόγω συνθηκών, είτε επειδή η ίδια η συγκυρία δηµιουργεί την ανάγκη για αναζήτηση βοήθειας, η χρήση της τεχνολογίας και του διαδικτύου καθιστούν τους ειδικούς ψυχικής υγείας προσβάσιµους και, συνεπώς, την παροχή θεραπείας εφικτή.


Ειδικότερα στην παρούσα φάση, ο ειδικός της ψυχικής υγείας, µέσω τεχνολογίας και διαδικτύου, µπορεί:  Να βοηθήσει τον θεραπευόµενο να αναζητήσει πρόσβαση σε ορθή και έγκυρη ενηµέρωση αναφορικά µε την Πανδηµία COVID-19.  Να βοηθήσει τον θεραπευόµενο στην ορθή διαχείριση των σχετικών πληροφοριών από τα κοινωνικά δίκτυα και τα µέσα µαζικής επικοινωνίας.  Να εκπαιδεύσει τον θεραπευόµενο στη φύση του άγχους, συµβάλλοντας στην κανονικοποίηση της εµπειρίας.


Να εισαγάγει τον θεραπευόµενο στη χρήση τεχνικών διαχείρισης άγχους και, γενικότερα, τεχνικών διαχείρισης του δυσφορικού συναισθήµατος, καθώς και να παρέχει οδηγίες για την καλύτερη δυνατή προσαρµογή στις συνθήκες εγκλεισµού.


ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ Α΄ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ Διευθυντής: ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ Χ. Χ. ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ  Επιπλέον, µπορεί να αναγνωρίσει τις περιπτώσεις ευπαθών ψυχικά οµάδων και να φροντίσει για την περαιτέρω υποστήριξή τους.


Τέλος, δεν θα πρέπει να παραγνωρίζεται η ανάγκη για την υποστήριξη των ίδιων των ειδικών ψυχικής υγείας, η οποία επίσης δύναται να λάβει χώρα είτε διαδικτυακά είτε τηλεφωνικά και µπορεί να έχει χαρακτήρα εποπτείας ή οµάδων υποστήριξης και συµβουλευτικής µεταξύ των θεραπευτών.


Τα πλεονεκτήµατα και µειονεκτήµατα της διαδικτυακής θεραπείας / συµβουλευτικής Τα πλεονεκτήµατα και µειονεκτήµατα της διαδικτυακής θεραπείας/συµβουλευτικής παρουσιάζονται στον Πίνακα Πλεονεκτήµατα Μειονεκτήµατα Ξεπερνά γεωγραφικά εµπόδια Θέµατα ιδιωτικότητας και απορρήτου την ώρα της θεραπείας και για το θεραπευόµενο και για τον ειδικό Μείωση άγχους και κόστους µετακίνησης Ψυχική απόσταση θεραπευτή- θεραπευόµενου ∆ιευκολύνει άτοµα µε δυσκολία στην κοινωνική επαφή ∆ιακοπή της συνεδρίας από το θεραπευόµενο µε κλείσιµο της σύνδεσης Αυξηµένος έλεγχος από το θεραπευόµενο Σε άτοµα µε φοβίες ενισχύεται η αποφυγή της εξόδου από την οικία Βοηθητικό για θεραπευόµενους µε έντονο φόβο εγκατάλειψης Η ποιότητα της σύνδεσης επηρεάζει την πραγµατοποίηση της συνεδρίας Το διαδίκτυο, ως µέσο για την παροχή θεραπείας, έχει αρκετά πλεονεκτήµατα αλλά ταυτόχρονα και µειονεκτήµατα, καθώς προσφέρει πολλές ευκαιρίες για άµεσες επικοινωνίες ξεπερνώντας εµπόδια, µεταξύ των οποίων τα γεωγραφικά εµπόδια.


Υποστηρίζεται ότι µειώνει το άγχος του ατόµου, όσον αφορά τη µετακίνηση και το µέρος στο οποίο γίνεται η θεραπεία. Το γεγονός ότι δεν χρειάζεται κάποιος να µετακινηθεί µειώνει το συνολικό κόστος και αυξάνει την πρόσβαση στη θεραπεία, ειδικά σε περιπτώσεις που χρειάζεται πιο εντατική και εξειδικευµένη θεραπεία, λαµβάνοντας υπόψη το γεγονός ότι οι εξειδικευµένοι ειδικοί συνήθως βρίσκονται σε µεγάλα αστικά κέντρα.


Μέσω του διαδικτύου, υπάρχει το πλεονέκτηµα το άτοµο να λαµβάνει θεραπεία από ένα οικείο για το ίδιο περιβάλλον, το οποίο συµβάλλει στο να ανοίγεται µε περισσότερη ειλικρίνεια και είναι πιο προσηλωµένο στον ειδικό.


Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται σχετικά µε την ιδιωτικότητα του ατόµου, καθώς, εάν µοιράζεται το χώρο µε άλλα άτοµα, δεν διασφαλίζεται το απόρρητο αυτών που έχει ανάγκη να µοιραστεί και αυτό ίσως να αυξήσει το στρες του, µε αποτέλεσµα να δυσκολεύεται να ανοιχτεί και, τελικά, να µην λαµβάνει την κατάλληλη βοήθεια. Προσοχή απαιτείται και από τον ειδικό, καθώς την περίοδο αυτή αρκετοί ειδικοί ψυχικής υγείας εργάζονται από το σπίτι και θα πρέπει να λάβουν τα κατάλληλα µέτρα ώστε να διασφαλιστεί το απόρρητο.


Ως πλεονέκτηµα της διαδικτυακής θεραπείας θεωρείται ότι µειώνεται η βλεµµατική επαφή και αυτό µπορεί να λειτουργεί αγχολυτικά και να συµβάλλει στην αναζήτηση βοήθειας από άτοµα που βιώνουν έντονα συναισθήµατα ντροπής και ανασφάλειας. Από την άλλη ωστόσο, αυτό µπορεί να δηµιουργεί µια ψυχολογική απόσταση µεταξύ ειδικού και ατόµου.


Υποστηρίζεται επίσης ότι, µέσω του διαδικτύου, το άτοµο βιώνει περισσότερη αίσθηση ελέγχου και ο ειδικός λειτουργεί µε λιγότερο κατευθυντικό τρόπο. Έτσι, επιτρέπει και στις δύο µεριές να έχουν το δικό τους πλαίσιο ελέγχου. Ωστόσο, αυτό ενέχει το µειονέκτηµα το άτοµο να σταµατήσει τη συνεδρία κλείνοντας τον υπολογιστή, το οποίο δεν µπορεί να συµβεί στο χώρο του ειδικού.


Αναφέρεται σε έρευνες ότι η θεραπεία µέσω διαδικτύου µπορεί να συµβάλλει στην µείωση της αναγκαιότητας για νοσηλεία, µείωση των ηµερών παραµονής σε νοσηλευτικά ιδρύµατα και στην ικανοποίηση και συµµόρφωση στη θεραπεία. Επίσης, η διαδικτυακή θεραπεία, ως επιλογή, επικοινωνεί στο άτοµο ότι λαµβάνονται υπόψη οι πρακτικές δυσκολίες που αναφέρθηκαν παραπάνω και αυτό λειτουργεί επικυρωτικά στο άτοµο, αυξάνοντας τη συµµόρφωση στη θεραπεία και την ικανοποίηση από αυτή.


Ίσως, ωστόσο, η άνεση και ασφάλεια του σπιτιού να λειτουργούν αρνητικά, για παράδειγµα ως προς την φροντίδα της υγιεινής του ατόµου και της συναναστροφής µε άλλα άτοµα. Η έλλειψη τεχνικών µέσων και κατάλληλης ποιότητας δικτύου µπορεί να λειτουργήσουν αρνητικά στην αποτελεσµατικότητα της θεραπείας. Μέσω της διαδικτυακής θεραπείας, ο ειδικός, µε την συναίνεση του ατόµου και όταν αυτό κρίνεται κλινικά κατάλληλο, µπορεί να λάβει άµεσες πληροφορίες σχετικά µε το περιβάλλον του ατόµου, που σε άλλη περίπτωση δεν λάµβανε.


Αυτό βέβαια ενέχει τον κίνδυνο να εκτεθούν κατά λάθος κάποιες πληροφορίες, τις οποίες το άτοµο δεν θα ήθελε να µάθει ο ειδικός.


Το γεγονός ότι το διαδίκτυο κυρίως χρησιµοποιείται µεταξύ φίλων και οικογένειας, η ύπαρξη µεγαλύτερης ευελιξίας, όπως και η πρόσβαση στον ιδιωτικό χώρο ενέχουν τον κίνδυνο να παραβιαστούν τα όρια και να δηµιουργηθούν προβλήµατα στη θεραπευτική σχέση και τη θεραπεία. Όσον αφορά άτοµα µε Αγχώδεις ∆ιαταραχές που µπορεί να αντιµετωπίζουν δυσκολίες, όπως αγοραφοβία, η δυνατότητα διαδικτυακής θεραπείας µπορεί να βοηθήσει στην αναζήτηση θεραπείας, την οποία σε άλλη περίπτωση µπορεί να απέφευγαν.


Ωστόσο, αυτό θα πρέπει προοδευτικά να µειώνεται, καθώς δεν θα µπορέσουν ποτέ να εκτεθούν στη φοβική κατάσταση και δεν θα είναι αποτελεσµατική η θεραπεία. Όσον αφορά τα άτοµα µε ∆ιαταραχές Προσωπικότητας, υποστηρίζεται ότι µπορεί να συµβάλλει στην πραγµατοποίηση περισσότερων συνεδριών, τις οποίες µπορεί να απέφευγαν.


Επίσης σε άτοµα µε φόβο εγκατάλειψης η διαδικτυακή θεραπεία φαίνεται να δηµιουργεί µεγαλύτερη αίσθηση ελέγχου και ασφάλειας, σχετικά µε την άµεση παρουσία του ειδικού. Από την άλλη, χρειάζεται ίσως περισσότερη οριοθέτηση, όσον αφορά την πρόσβαση στον ειδικό, η οποία είναι πιο εύκολη και άµεση σε σύγκριση µε την φυσική πρόσβαση.


Τα άτοµα που εµφανίζουν δυσκολίες στη συµβολική σκέψη και δυσκολεύονται να συνδεθούν συναισθηµατικά µε άλλα άτοµα ίσως παρουσιάσουν δυσκολίες στο να αισθανθούν την παρουσία του θεραπευτή, µπορεί να νιώθουν ότι δεν είναι εκεί, εάν δεν µπορούν να τον δουν ως φυσική άµεση παρουσία. Με βάση τα πλεονεκτήµατα και µειονεκτήµατα αυτά, η διαδικτυακή θεραπεία έχει τους υποστηρικτές της αλλά και αυτούς που είναι επιφυλακτικοί.


Σε µια έρευνα σχετικά µε τις ανησυχίες των ειδικών για την διαδικτυακή θεραπεία, οι ειδικοί ψυχικής υγείας ανέφεραν ότι κυρίως τους προβληµατίζουν τρεις τοµείς, η εµπιστευτικότητα, η αξιοπιστία και η πιθανή παρερµηνεία των πληροφοριών που δίνονται από απόσταση. Αυτό ίσως οφείλεται και στην ανάγκη για περισσότερη ενηµέρωση και εκπαίδευση, σχετικά µε την διαδικτυακή επικοινωνία, ώστε να διασφαλίζεται η καλύτερη παροχή θεραπείας και η προστασία των πληροφοριών που δίνονται διαδικτυακά.


Την περίοδο που διανύουµε, η χρήση του διαδικτύου για θεραπευτικούς σκοπούς µπορεί να είναι ιδιαίτερα χρήσιµη. Ήδη στην Κίνα έχουν οργανωθεί προγράµµατα υποστήριξης µέσω διαδικτύου, συµβάλλοντας στην αντιµετώπιση των ψυχολογικών συνεπειών της πανδηµίας.


Αυτό που ωστόσο υποστηρίζουν οι ερευνητές είναι ότι, παρά τα πλεονεκτήµατα που προσφέρει, ίσως θα πρέπει να είναι µια επιλογή σε περιόδους κρίσης, όπως αυτή και άλλες ιδιαίτερες καταστάσεις, καθώς δεν θα µπορούσε να αντικαταστήσει την προσωπική ψυχολογική υποστήριξη και θεραπεία. ∆εοντολογικοί προβληµατισµοί Η διαδικτυακή θεραπεία είναι µία εναλλακτική λύση την περίοδο που διανύουµε, καθώς οι ανάγκες για παροχή υπηρεσιών ψυχικής υγείας είναι αυξηµένες, ενώ ταυτόχρονα η δια ζώσης επαφή χρειάζεται να περιοριστεί στο ελάχιστο.


Η χρήση του διαδικτύου για το σκοπό της θεραπείας εγείρει θέµατα δεοντολογίας και αποτελεσµατικότητας, τα οποία χρειάζεται να λάβουµε υπόψη. Ποιότητα φροντίδας: Ο θεραπευτής είναι σε θέση να διατηρήσει το επίπεδο φροντίδας και τους κανόνες δεοντολογίας που παρέχει στη δια ζώσης θεραπεία.


Αν µετά από δοκιµαστική διαδικτυακή συνεδρία κριθεί ακατάλληλος τρόπος θεραπείας για τον θεραπευόµενο, µπορεί να γίνει παραποµπή σε εναλλακτικές δοµές. Συναίνεση θεραπευόµενου: Ο θεραπευόµενος είναι ενήµερος και συναινεί στη διεξαγωγή θεραπευτικών συνεδριών, µέσω διαδικτυακών εφαρµογών, οι οποίες δεν µπορούν να διασφαλίσουν την πλήρη εµπιστευτικότητα των πληροφοριών που µοιράζονται µέσω αυτών.


Επάρκεια του θεραπευτή: Ο θεραπευτής είναι επαρκώς καταρτισµένος στη χρήση των εφαρµογών, ώστε να µπορεί να αντιµετωπίσει τυχόν τεχνικά προβλήµατα. Επίσης, γνωρίζει λειτουργίες των εφαρµογών, που διευκολύνουν την οµαλή ροή της συνεδρίας, όπως µοίρασµα οθόνης και αποστολή αρχείων. Ασφάλεια και εµπιστευτικότητα: Ο θεραπευτής φροντίζει για την ασφάλεια της επικοινωνίας, έχοντας πρόσφατα ενηµερωµένο λογισµικό µε εφαρµογές προστασίας, όπως firewall και antivirus.


Τα e-mail και άλλα αρχεία διαδικτυακής επικοινωνίας αποθηκεύονται µε ασφάλεια σε υπολογιστή µε κωδικό, λαµβάνοντας υπόψη τους κινδύνους της διαδικτυακής αποθήκευσης (πχ icloud). Όρια θεραπευτικής σχέσης: Ένα θέµα που µπορεί να προκύψει είναι η φαινοµενική δυνατότητα για συχνότερη και πιο ανεπίσηµη επικοινωνία.


Για τη διασφάλιση του επαγγελµατισµού, διατηρούνται προγραµµατισµένες συνεδρίες, τις οποίες ο θεραπευτής πραγµατοποιεί από συγκεκριµένο χώρο και θέτει σαφή όρια για τον τρόπο και τη συχνότητα επικοινωνίας εκτός συνεδρίας (όπου κρίνεται απαραίτητο). Πλάνο διαχείρισης κρίσεων: Ο θεραπευτής έχει στοιχεία επικοινωνίας και διεύθυνση του θεραπευόµενου και τουλάχιστον ενός ατόµου από το περιβάλλον του θεραπευόµενου.


Σε περίπτωση που ο θεραπευόµενος είναι σε κίνδυνο (π. αυτοτραυµατισµός, αυτοκτονικότητα), θα πρέπει να υπάρχει πλάνο διαχείρισης (άµεση επικοινωνία µε άτοµο από το περιβάλλον, πρόσβαση σε υπηρεσίες υγείας).


Αποτελεσµατικότητα: Η διαδικτυακή θεραπεία έχει µελετηθεί σε διάφορους πληθυσµούς (π. κατάθλιψη, αγχώδεις διαταραχές, διατροφικές διαταραχές) και τα ευρήµατα υποστηρίζουν την αποτελεσµατικότητά της. Τα βασικά στοιχεία που έχουν µελετηθεί συγκριτικά µε την θεραπεία δια ζώσης και είναι σηµαντικό να λάβουµε υπόψη είναι η ικανότητα του θεραπευτή να δοµήσει χρονικά τη συνεδρία, να εντάξει θεραπευτικές ασκήσεις, να δώσει ανατροφοδότηση, να αντιµετωπίσει προκλήσεις που προκύπτουν στη συνεδρία, να αναπτύξει θεραπευτική σχέση και να δείξει ενσυναίσθηση.


ΠΡΟΓΡΆΜΜΑΤΑ ΠΡΟΚΗΡΎΞΕΙΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΊΑ Αναζήτηση ΕΛ EN ΕΟΔΥ Διαθέσιμο Υλικό Αποφάσεις Ευρετήριο Α-Ω Δελτία Τύπου Αποτελέσματα ελέγχων μαζικών δειγματοληψιών από τις ΚΟΜΥ του ΕΟΔΥ (01 Αυγούστου 2024) Δελτία Τύπου | 02 Σημεία μαζικών δειγματοληψιών από τις ΚΟΜΥ του ΕΟΔΥ (02 Αυγούστου 2024) Δελτία Τύπου | 01 28η Ιουλίου, Παγκόσμια ημέρα Ιογενούς ηπατίτιδας. Ώρα για δράση: Έλεγχος – Θεραπεία – Εμβολιασμός Δελτία Τύπου | 26 25 Ιουλίου 2024.


Παγκόσμια Ημέρα Πρόληψης Πνιγμού Δελτία Τύπου | 25 Έναρξη διαδικασίας εμβολιασμού έναντι της ευλογιάς τύπου mpox στα εμβολιαστικά κέντρα των νοσοκομείων «Ανδρέας Συγγρός» και «Αττικόν» Δελτία Τύπου | 23 Περιστατικό λοίμωξης από τον ιό του Δυτικού Νείλου, περίοδος 2024 Δελτία Τύπου | 05 Άσκηση επί χάρτου σχετικά με τη διαχείριση πιθανών κρουσμάτων Γρίπης των Πτηνών Η5Ν1 σε ανθρώπους Δελτία Τύπου | 04 Έξαρση κρουσμάτων κοκκύτη στην χώρα μας.


ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ Α΄ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ Διευθυντής: ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ Χ. Χ. ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ Η Θετική Ψυχολογία στη διαχείριση Κρίσεων και στην Ευδαιμονία κάθε Ατόμου Θεοδώρα Σκαλή, ΕΔΙΠ Ψυχολογίας Αλεξάνδρα Πάλλη, Ψυχολόγος Ιούνιος 2020 2 Σε μια εποχή θολή, που ολόκληρος ο πλανήτης πλήττεται από την κρίση της πανδημίας Covid-19, καθώς και τις επακόλουθες αυτής κρίσεις, διαφορετικές ανά τόπο, γίνεται ακόμα πιο επιτακτική η ανάγκη διάδοσης και εφαρμογής της Θετικής Ψυχολογίας, μιας προσέγγισης της Ψυχολογίας με στόχο την ψυχική ευδαιμονία.


Στον Οδηγό αυτό θα βρείτε το πλαίσιο και τις στρατηγικές της Θετικής Ψυχολογίας, που θα σας βοηθήσουν στην αναζήτηση αισιοδοξίας, νοήματος και στην ενίσχυση της ψυχικής προσαρμοστικότητας σας.


Ας ξεκινήσουμε με την παραδειγματική ομιλία ενσυναίσθησης και αισιοδοξίας ενός Υπουργού Υγείας προς τα παιδιά της χώρας του που πλήττονται από την πανδημία Covid-19. 3 «Είμαστε όλοι ενθουσιασμένοι που τα μικρά παιδιά επιστρέφουν στο σχολείο. Αλλά θα ήθελα να μιλήσω λίγο για τα μεγαλύτερα, Που πρέπει να περιμένουν πιο πολύ. Θα ήθελα να πω στους νέους μας ότι δεν τους έχουμε ξεχάσει! Στόχος μας είναι να επιστρέψουν στο σχολείο πριν από το καλοκαίρι. Ευχαριστήσαμε πολλούς για τις προσπάθειές τους. Τώρα είναι καιρός να ευχαριστήσουμε τους νέους μας. Θυσίασαν πολλά.


Τον τελευταίο καιρό, πολλοί ενήλικες έχουν απογοητευτεί, επειδή δεν μπορούν να πάνε στο εξοχικό τους και επειδή δουλεύουν από το σπίτι. Το καταλαβαίνω καλά! Αλλά το εξοχικό σάς περιμένει. Η δουλειά θα είναι όπως πριν, όταν επιστρέψετε.


Αυτό δεν συμβαίνει, όταν είσαι νέος. Η Άνοιξη που γίνεσαι 14 δεν περιμένει. Δεν μπορείς να επιστρέψεις στο Καλοκαίρι που ήσουν 17. Εμείς ως ενήλικες μιλάμε για το επόμενο καλοκαίρι. Το επόμενο καλοκαίρι δεν υπάρχει, όταν είσαι νέος. Όταν είσαι νέος, νοιάζεσαι μόνο για το τι θα συμβεί σήμερα και αύριο. Ονειρεύεσαι τι θα συμβεί αυτό το Καλοκαίρι και αυτήν την Άνοιξη.


Ονειρεύεσαι το ποδοσφαιρικό πρωτάθλημα, που θα βάλεις το γκολ που δεν μπήκε ποτέ Ονειρεύεσαι την εκδρομή με το σχολείο, που θα φλερτάρεις με το πιο γλυκό αγόρι της τάξης. Ονειρεύεσαι τη σχολική γιορτή του Ιούνη Αλλά ήρθε ο ιός και χάλασε τα όνειρα ... Δεν θα γίνει το πρωτάθλημα ποδοσφαίρου, δεν θα γίνει η εκδρομή της τάξης σου. Δεν θα γίνει το σχολικό πάρτυ τον Ιούνη.


Θα ήθελα να σας πω ότι σύντομα όλα θα είναι όπως πριν. Αλλά δεν μπορώ. Αυτή η άνοιξη θα είναι διαφορετική. Αυτό το καλοκαίρι θα είναι διαφορετικό. Αυτός ο χρόνος θα είναι διαφορετικός. Είστε οι νέοι, που πρέπει να κάνουν τα πράγματα διαφορετικά. Έχετε θέσει τη ζωή σε αναμονή - έτσι ώστε άλλοι να μπορούν να σώσουν τη ζωή σας. Ελπίζω να χορέψετε - ακόμα κι αν δεν υπάρχει σχολική γιορτή. Ελπίζω να πετύχετε φανταστικά γκολ - ακόμα κι αν δεν υπάρχει ποδοσφαιρικό πρωτάθλημα.


Ελπίζω να φλερτάρετε με χαριτωμένα αγόρια και χαριτωμένα κορίτσια - ακόμα κι αν δεν γίνει η εκδρομή του σχολείου. Αυτή η περίοδος είναι αλλιώτικη. Θα την ζήσετε εσείς ωραία. Ούτως ή άλλως…».


Bent Hoie, Υπουργός Υγείας Νορβηγίας, Απρίλιος 2020 (μετάφραση Μ. Ράπτη) 4 Περιεχόμενα Εισαγωγή 2 Θετική Ψυχολογία : Στον καιρό μιας κρίσης και όχι μόνο 5 Παρεμβάσεις βελτίωσης της ψυχικής ευδαιμονίας 5 Θετική ψυχολογία και χαρακτηριστικά της προσωπικότητας 9 Ειδικές Παρεμβάσεις βελτίωσης της ψυχικής ευδαιμονίας: 10 Εάν έχετε πολύ στρες εξαιτίας της πανδημίας Covid-19 10 Εάν είσαι παιδί/έφηβος και -φυσικά!- μαθητής 14 Εάν είσαι νεαρός/ή ενήλικας 16 Εάν είστε γονέας 17 Εάν αναζητάτε μια λειτουργική ομάδα 18 Εάν είστε 65+ 21 Εάν είστε εργαζόμενος/η ή προσπαθείτε να βρείτε εργασία 22 Εάν είστε εκπαιδευτικός 26 Εάν είστε σε θέση ευθύνης, εάν ηγείστε μιας ομάδας 28 Εάν έχετε μια σοβαρή σωματική ασθένεια 30 Εάν έχετε μια σοβαρή ψυχική ασθένεια 31 Εάν σε αυτό το εγχειρίδιο αναζητάτε τρόπους για να βελτιώσετε τη σχέση με την/τον σύντροφό σας 33 Εάν σε αυτό το εγχειρίδιο ψάχνετε «απλώς» τρόπους να βελτιώσετε την ζωή σας 35 Επίλογος 36 Βιβλιογραφία 36 5 Θετική Ψυχολογία: Στον καιρό μιας κρίσης και όχι μόνο Για πολλά χρόνια η επιστήμη της ψυχολογίας αναπτύχθηκε με κύριο άξονα την αναγνώριση και αξιολόγηση των ψυχολογικών προβλημάτων, καθώς και τη διάγνωση ψυχοπαθολογικών περιπτώσεων.


Σκοπός της ήταν να μειώσει ή να εξαλείψει τα προβλήματα αυτά και οι άνθρωποι να σταματήσουν να υποφέρουν. Έγιναν σημαντικά βήματα προς την κατεύθυνση αυτή. Λίγο πριν την αλλαγή της χιλιετίας, μέσα στο επιστημονικό πεδίο της κλινικής ψυχολογίας άρχισε να βρίσκει έδαφος και να αναπτύσσεται η προσέγγιση της θετικής ψυχολογίας. Στόχος είναι πλέον όχι μόνο η άρση της παθολογίας, τομέας στον οποίο έχει επιτευχθεί μεγάλη πρόοδος, αλλά η αναζήτηση της ευτυχίας, της ευημερίας, της ψυχικής ευδαιμονίας. Ποιος δεν θέλει να είναι ευτυχισμένος; Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας υπογραμμίζει με έμφαση ότι η ψυχική υγεία είναι κάτι πολύ περισσότερο από την απουσία ψυχικής ασθένειας.


Στη κατεύθυνση αυτοί οι θεωρητικοί της Θετικής Ψυχολογίας, Gable and Haidt (2005), όρισαν την Θετική Ψυχολογία ως «τη μελέτη των καταστάσεων και των διαδικασιών που συμβάλλουν στην άνθιση ή στη βέλτιστη λειτουργία ατόμων, ομάδων και οργανισμών». Οι πρωτοπόροι της, Martin Seligman και Mihaly Csikszentmihalyi ανάπτυξαν ένα θεωρητικό υπόβαθρο για παρεμβάσεις προσανατολισμένες στην αναζήτηση των δυνατών σημείων του ατόμου.


Μέσα από μια νέα θεώρηση, μια νέα «ανάγνωση» του κόσμου και αυτού που συμβαίνει, επιδιώκεται η ανάπτυξη και κινητοποίηση των ικανοτήτων του ατόμου με στόχο την επίλυση προβλημάτων. Μέσα από τις παρεμβάσεις αυτές, η Θετική Ψυχολογία οδηγεί στα εξής αποτελέσματα: 1. Συμβάλλει να δούμε την ζωή με αισιοδοξία. 2. Επιτρέπει να εκτιμήσουμε το παρόν. 3. Συμβάλλει να αποδεχτούμε το παρελθόν. 4. Βοηθά να δείχνουμε ευγνωμοσύνη και συγχώρηση. 5.


Βοηθά να βλέπουμε πέρα από τις στιγμιαίες απολαύσεις και δυσκολίες της ζωής. Παρεμβάσεις βελτίωσης της ψυχικής ευδαιμονίας «Υπάρχουν μόνο δύο τρόποι για να ζήσεις τη ζωή σου: Ο ένας είναι πιστεύοντας ότι τίποτα δεν είναι θαύμα κι ο άλλος πιστεύοντας ότι τα πάντα είναι ένα θαύμα» Albert Einstein 6 Οι παρεμβάσεις της Θετικής Ψυχολογίας αφορούν επιστημονικά εργαλεία και στρατηγικές που στοχεύουν στην ενίσχυση της ευτυχίας και της ευημερίας, μέσω θετικών σκέψεων και θετικών συναισθημάτων, καθώς και στην διατήρηση σε βάθος χρόνου αυτών.


Τα πεδία όπου έχουν αναπτυχθεί παρεμβάσεις Θετικής Ψυχολογίας μπορούν να διακριθούν στις εξής κατηγορίες: Παρεμβάσεις «απολαμβάνειν».


Η βασική αρχή αυτών των παρεμβάσεων είναι να ενθαρρύνει το άτομο να σταθεί σε κάθε μικρή πτυχή της εμπειρίας του, σωματικής, αισθητηριακής, συναισθηματικής ή κοινωνικής και να αποκτήσει ενημερότητα για τις «άπειρες» μικρές χαρές που μπορεί να του προσφέρει ή να υποκρύπτει και να αρχίσει να τις απολαμβάνει. Μπορεί να συνδεθούν με καθημερινές εμπειρίες, όπως φαγητό, μυρωδιά ή παρατήρηση, μόνο με λίγο περισσότερο προσανατολισμό και εστίαση σε αυτό που παρακολουθούμε συνειδητά. Παρεμβάσεις ευγνωμοσύνης. Η ευγνωμοσύνη γεννά συναίσθημα ευτυχίας, γιατί επιδρά ταυτόχρονα στον εαυτό και στον άλλον.


Σε αυτό αποσκοπούν οι παρεμβάσεις της Θετικής Ψυχολογίας που βασίζονται στην ευγνωμοσύνη. Η ευγνωμοσύνη προκαλεί ισχυρά θετικά συναισθήματα τόσο σε αυτόν που δίνει, όσο και στο άτομο που παίρνει. Οι παρεμβάσεις ευγνωμοσύνης περιλαμβάνουν δύο μεγάλες κατηγορίες: Αναστοχαστικές πρακτικές.


Γράφοντας, για παράδειγμα, ένα ημερολόγιο ευγνωμοσύνης προς τον εαυτό μας, που μας δίνει την ευκαιρία για μιλήσουμε για τον εαυτό μας ή καθώς πίνουμε τον πρωινό καφέ μας, μπορούμε να σκεφτούμε τα πράγματα για τα οποία είμαστε ευγνώμονες ή όταν συμβαίνει κάτι στενάχωρο, μπορούμε να αναλογιστούμε: Τι μπορώ να μάθω από αυτό που συμβαίνει; Πώς μπορώ να ωφεληθώ από αυτό; Υπάρχει κάτι στην κατάσταση για το οποίο μπορώ να νιώσω ευγνώμων; Αλληλεπιδραστικές πρακτικές.


Όπως όταν εκφράζουμε ενεργά την ευγνωμοσύνη μας σε άλλους λέγοντας «ευχαριστώ», όταν προβαίνουμε σε μικρά δείγματα εκτίμησης ή όταν πραγματοποιούμε επισκέψεις ευγνωμοσύνης ή γράφοντας ένα γράμμα ευγνωμοσύνης σε κάποιον, κ. Ανεξάρτητα από το είδος της πρακτικής που ακολουθούμε, οι παρεμβάσεις ευγνωμοσύνης έχουν αποδεδειγμένα οφέλη στην αύξηση της ευτυχίας και της ικανοποίησης.


Είναι ένα τόσο ισχυρό συναίσθημα, που και μόνο αναλογιζόμενοι τους λόγους ή/και τους ανθρώπους που θα θέλαμε να ευχαριστήσουμε, ενισχύουμε και αυξάνουμε θετικά συναισθήματα και εσωτερικά κίνητρα. Παρεμβάσεις «καλοσύνης». Η ψυχική χάρη και ψυχική ευγένεια, κοινώς καλοσύνη, είναι ένα χαρακτηριστικό που διαθέτουν όλοι οι ευτυχείς άνθρωποι. Μελέτες έχουν δείξει ότι η ευτυχία και η καλοσύνη συμβαδίζουν και αλληλοσυμπληρώνονται.


Σχετικές παρεμβάσεις της Θετικής Ψυχολογίας εστιάζουν στη συμπόνια μπορεί να αφορούν απλές πράξεις, όπως η προσφορά ενός μικρού συμβολικού δώρου αγάπης, ο εθελοντισμός για κάποιον ευγενή σκοπό, το να δωρίσεις κάτι ή η βοήθεια σε έναν ξένο που έχει ανάγκη.


Ένα σχετικό παράδειγμα αποτελούν οι «κοινωνικές δαπάνες», δηλαδή το να αγοράσεις πρόθυμα κάτι για κάποιον ως 7 χειρονομία καλής θέλησης, ή να βγαίνεις με τη σύζυγό σου για ρομαντικό δείπνο στο αγαπημένο σου μέρος, να δίνεις στο παιδί σου το παιχνίδι που ζητά ή να αγοράσεις ένα γεύμα στον άστεγο που βλέπεις καθημερινά στη στάση του λεωφορείου. Δεν πρόκειται για το χρηματικό ποσό που ξοδεύεις. Ο στόχος των δραστηριοτήτων καλοσύνης είναι να προωθήσει την ευτυχία, μέσω μιας τέτοιας αλτρουιστικής και ανιδιοτελούς ικανοποίησης. Παρεμβάσεις ενσυναίσθησης.


Τέτοιες παρεμβάσεις, προσανατολισμένες στην ανάπτυξη ενσυναίσθησης, επικεντρώνονται στην ενίσχυση των θετικών συναισθημάτων στις διαπροσωπικές σχέσεις, τόσο σε προσωπικό όσο και σε επαγγελματικό επίπεδο, απαραίτητα για την ευτυχία και την έσωθεν ηρεμία.


Τέτοιες παρεμβάσεις αφορούν δραστηριότητες όπως διαλογισμό, που αποσκοπεί στην ανάπτυξη της αγάπης του εαυτού και mindfulness πρακτικές, με έμφαση στο να αναπτύξουν οι άνθρωποι θετικά συναισθήματα για τον εαυτό και τους άλλους, στο «εδώ και τώρα». Ειδικότερα αποσκοπούν: α) Στην συνειδητοποίηση που προκύπτει στην παρούσα στιγμή, καθώς παρατηρείς και αποδέχεσαι, χωρίς καμία κριτική, τα συναισθήματά σου, τις σκέψεις σου και τις αισθήσεις σου και β) Στην εμπρόθετη καλλιέργεια «θετικών καταστάσεων του νου», όπως είναι η συμπόνοια και η καλοσύνη.


Οι παρεμβάσεις που βασίζονται στην ενσυναίσθηση επικεντρώνονται στην οικοδόμηση σχέσεων μέσω αποτελεσματικής επικοινωνίας, διευρυμένης αντίληψης και γεφύρωσης του χάσματος μεταξύ του εαυτού και των άλλων, ώστε να κατανοήσουμε τη θέση τους και να οικοδομήσουμε μια ισχυρή σχέση μαζί τους. Παρεμβάσεις ενίσχυσης της αισιοδοξίας.


Οι παρεμβάσεις αυτές στοχεύουν στη δημιουργία θετικών αποτελεσμάτων με βάση ρεαλιστικές προσδοκίες. Ένα τέτοιο παράδειγμα αισιόδοξης παρέμβασης είναι η άσκηση «Imagine Yourself», όπου οι συμμετέχοντες καλούνται να σκεφτούν και να γράψουν πώς/πού «βλέπουν» τον εαυτό τους στο μέλλον. Τα βήματα της παρέμβασης αυτής είναι τα εξής: Φανταστείτε τον εαυτό σας στο μέλλον, ζώντας τη ζωή που έχετε ονειρευτεί –ίσως θα θέλατε να την μοιραστείτε με κάποιους άλλους; Ποιοι θα ήταν αυτοί; Φανταστείτε ότι έχετε επιτύχει όλα όσα παλεύετε για τώρα και είστε περήφανοι για τα επιτεύγματά σας.


Αφεθείτε σε αυτόν τον μελλοντικό εαυτό σας και προσπαθήστε να μιμηθείτε την ευτυχία και τη θετικότητα που νομίζετε ότι ίσως θα νιώθετε τότε.


Στη συνέχεια, αναρωτηθείτε τι μπορείτε να κάνετε για να φτάσετε σε αυτό το στάδιο και καταγράψτε τις απαντήσεις σας. Τα ερευνητικά δεδομένα υποδεικνύουν ότι αυτή η άσκηση λειτουργεί ως καταλύτης: Κινητοποιεί το άτομο στην επίτευξη της ζωής που θέλει να ζήσει, ενώ ταυτόχρονα βιώνει απόλυτη ευχαρίστηση από την ίδια την φαντασίωση της επιθυμητής ζωής. Διαπιστώνεται ότι η μη κατευθυνόμενη φαντασία είναι ένας πολύ καλός τρόπος για να συνειδητοποιήσουν οι 8 άνθρωποι πόσο θετικά διακείμενοι είναι προς τον εαυτό τους και προς τους άλλους στη ζωή και εν γένει προς τη ζωή. Μια άλλη ενδιαφέρουσα αισιόδοξη παρέμβαση είναι η τεχνική «Life Summary».


Σε αυτήν δίνεται η εξής οδηγία: Ας υποθέσουμε ότι είστε χαρούμενοι και ευημερείτε στη ζωή σας. Γράψτε μια περίληψη της ζωής σας βάσει αυτής της υπόθεσης.